ဘၣ်ထွဲ တုၤအိၣ်လိာ်သး

မဲၣ်ဒလ့ အဲၣ်လအဲၣ်ကၢၢ် (Madeleine L’Engle) ဒုးအိၣ်ဒီးလုၢ်လၢ်တမံၤ လၢကိးစံးကတိၤတၢ်ဒီး အမိၢ်လၢ လီတဲစိတနွံတဘျီန့ၣ်လီၤ. လၢခံနံၣ်တဖၣ်အပူၤဒၣ်လဲာ် အမိၢ်ဟဲသုးအိၣ်ဒီးအီၤ အဆၢကတီၢ် ပှၤကွဲးသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ လံာ်လၢဘၣ်တၢ်အဲၣ်အီၤတဂၤအံၤ “ထဲလၢတၢ်ဘၣ်ထွဲ တုၤအိၣ်လိာ်သးတမံၤဧိၤအဂီၢ်”န့ၣ် ကိးကတိၤတၢ်ဒီး အမိၢ်န့ၣ် အဘျီအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး, မဲၣ်ဒလ့ အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ အဖိတဖၣ်ကကိးအီၤ ဒီးဟံးဃာ်တၢ်ဆဲးကျိးဘၣ်ထွဲလိာ်သးအံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ အဝဲသ့ၣ် စံးကတိၤလိာ်သကိးသးဖးယံာ်ဖးထီ အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်သံကွၢ်, တၢ်စံးဆၢတဖၣ် လၢအကါဒိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဆၢကတီၢ်အဂၤန့ၣ် တၢ်အကါဒိၣ်လၢ ပှၤကိးတၢ်အဂီၢ် မ့ၢ်တၢ်သ့ၣ်ညါလီၤတံၢ် လီတဲစိနီၢ်ဂံၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်စူးကါအီၤ အဖၢမုၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်လံာ်လၢ အကွဲးဝဲ “တၢ်ဟးလၢထံဖီခိၣ်” (walking on water)အပူၤအသိးန့ၣ် “တၢ်ဆဲးကျိး ဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးဖိတဖၣ် မ့ၢ်အိၣ်ဒီးဂ့ၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပဝဲဖိတဖၣ်ခဲလၢာ် တၢ်ဆဲးကျိးဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီး ပၢ်ယွၤ မ့ၢ်အိၣ်န့ၣ်ဒီး ဂ့ၤဝဲန့ၣ်လီၤ”.

ပဝဲအါဂၤ ပညီနုာ်သ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအတၢ်ထုကဖၣ် ဖဲလံာ်မးသဲ ၆:၉-၁၁ အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လံာ်စီဆှံအဆၢအဟဲဆိတဖၣ်န့ၣ် အကါဒိၣ်ဝဲ ဒ်အမ့ၢ်…

ယွၤဒိကနၣ် နကလုၢ်

လံာ်အမံၤ မ့ၢ်လၢ “ဖ့းစ့း”(Physics)အပူၤ ခၠါရၢၣ်ဘီးမဲ (Charles Riborg Mann) ဒီး ကၠီးရဲၣ်စၢၣ် တွး(စ) (George Ransom) သံကွၢ်ဝဲ “ဖဲသ့ၣ်ပှၢ်လီၤသယုၢ်တပှၢ်အပူၤ သ့ၣ်တထူၣ် မ့ၢ်လီၤတကူၣ်န့ၣ်ဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ မ့ၢ်တအိၣ်နီတမံၤလၢ အကနၢ်ဟူ တၢ်မၤအသးန့ၣ် သ့ၣ်ထူၣ်လီၤတကူၣ်တၢ်အံၤ အကလုၢ်ဘၣ်ကသီၣ်ဧါ”န့ၣ်လီၤ. အါနံၣ်အါလါ အကတီၢ်ပူၤ တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်ကွၢ်ထံတၢ်ဒီး စဲအ့ၣ်အတၢ်စံးကတိၤ သကိးတၢ်ဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်အကလုၢ်, တၢ်ထံၣ်, တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးဒီး တၢ်အိၣ်အသး မၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်စံးဆၢအဂ့ၤကတၢၢ်တအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒံးဘၣ်.

ဘၣ်တနၤန့ၣ် ဖဲယအိၣ်သယုၢ်သညိထဲတဂၤ ဒီးယသးအုး ဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ကီတမံၤ လၢယတစံးကတိၤတၢ်ဒီးပှၤနီတဂၤ အဆၢကတီၢ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ တၢ်သံကွၢ်ဖိအံၤန့ၣ်လီၤ. ‘ယဆိကမိၣ်ထီၣ်ယဲ ပှၤမ့ၢ်တအိၣ်နီတဂၤလၢ ကနၢ်ဟူယတၢ်ကိးပသူထီၣ်တၢ် ကမၤစၢၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤနၢ်ဟူဧၣ်’ န့ၣ်လီၤ.

ဖဲ ပှၤကွဲးထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၆ န့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲ တၢ်သံအတၢ်မၤပျံၤမၤဖုးအီၤ ဒီးအသးပူၤ ပှဲၤလုာ်ကွံာ်ဒီး တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ…

တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ဖံဖံတဖၣ်

ပှၤဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်တၢ်ဖိတဖၣ် လၢ အဲၣ်မိၣ်ရံၣ်(Emory) ဖၠၣ်စိမိၤန့ၣ် စူးကါဝဲ MRI scan တဖၣ် ဒ်သိးကမၤလိနၢ်ပၢၢ် ဖံဖံတဖၣ် အခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ထိၣ်ဒွးဝဲ ဖံဖံတဖၣ် ဒိးသူၣ်ဒိသးမၤဆၢက့ၤ တၢ်အဂီၢ် စူးကါဝဲ အကစၢ်အလံၤဒၣ်ဝဲ, အကစၢ်အဖိဒိၣ်တုာ်ဒၣ်ဝဲ ဒီးဖိသၣ်လၢ တသ့ၣ်ညါဝဲတဂၤ အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိတၢ်မၤကွၢ်အံၤန့ၣ် ဖျါလၢ ဖံဖံတဖၣ် အတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးဆူ အလံၤဒၣ်ဝဲန့ၢ် အါန့ၢ်ဒိၣ်န့ၢ် အကစၢ်အဖိလၢ ဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးအံၤဘၣ် တၢ်ကိးအီၤလၢ “တၢ်ဂ့ၢ်လၢအလီၤအဲၣ်” ဒီးအခီပညီမ့ၢ်အလံၤန့ၣ် လီၤအဲၣ်လီၤကွံ ဒိၣ်န့ၢ်အါန့ၢ် ဒ်အဖိ ဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤတဖၣ် အဃိန့ၣ်လီၤ.

တချုး ပစံး “ဘၣ်ဝဲ, မ့ၢ်ဝဲသၢၣ်”ဘၣ်န့ၣ်, ဂ့ၤပဆိကမိၣ် ပှၤလၢ အမၤတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်တၢ် ကၠ့ရံလ့ (James Rilling), အတၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ “ဖံဖံအလံၤဖိမ့ၢ်နံၤကမှံဒီး အဖံန့ၣ် ကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲ လံၤဖိအတၢ်သးခုန့ၣ်လီၤ. ဒီးလံၤဖိအံၤ မ့ၢ်ဟီၣ်န့ၣ်ဒီး ဖံဖံအသးတူၢ်ဘၣ် ကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲ အလံၤဖိ အတၢ်ဘၣ်ဒိဆါဒီး…

ယွၤသ့ၣ်နီၣ် မံၤတဖၣ်

မုၢ်နံၤဒိၣ်တနံၤ ဖဲယစးထီၣ်မၤတၢ် ဒ်ပှၤသးစၢ်ခိၣ်နၢ်တဂၤ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖုအပူၤ ဒီးထံၣ်လိာ်သးဒီးပှၤသးစၢ်တဘျုးဂၤဝံၤအလီၢ်ခံ, ယကတိၤတၢ်ဒီး သးစၢ်မုၣ်လိၣ်ဘိဖိတဂၤ လၢအအိၣ်ဆ့ၣ်နီၤသး လၢအမိၢ်အဃၢၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲယဟံးစုကွၢ်မဲာ် ပိာ်မုၣ်ဖိ လၢအမဲာ်ဆှးသ့တဂၤအံၤ လၢတၢ်နံၤကမှံအပူၤအခါ, ယကိးထီၣ်အမံၤဒီးသံကွၢ်အီၤ အိၣ်မုာ်ဧါန့ၣ်လီၤ. အဝဲမိာ်ထီၣ်အခိၣ် ဒီးအမဲာ်တိာ်ဂီၤဃဲဃံလၤဖိတဖၣ် ကဝီၤလဲၢ်ထီၣ်ဝဲလီၤ. အဝဲစ့ၢ်ကီး နံၤကမှံထီၣ်ဝဲ, ဒီးလၢအကလုၢ်ဆံးဖိအပူၤစံးဝဲ “နသ့ၣ်နီၣ်ယမံၤလီၤမးလဲၣ်”န့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်မုၣ်အံၤ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အသးကကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်အကါတဒိၣ်ဘၣ် ဖဲသရိာ်လၢအပှဲၤဒီးပှၤဒိၣ်တုာ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိထဲယကိးထီၣ်သးစၢ်မုၣ်ဖိအံၤ လၢအမံၤဧိၤန့ၣ်, ယစးထီၣ်တၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်နာ်န့ၢ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲပလၢၢ်ဘၣ်ဒ်အဘၣ်တၢ်ထံၣ်အီၤ ဒီးပာ်လုာ်ပာ်ပှ့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်ဝံယရှါယၤ အဆၢဒိၣ် ၄၃ အပူၤ, ယွၤသူဝံယရှါယၤ လၢကပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ကစီၣ် ဒ်သိးအံၤ ဆူပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်, တၢ်ကစီၣ် လၢအမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ထံၣ်အီၤ ဒီးဘၣ်တၢ်ပာ်လုာ်ပာ်ပှ့ၤအီၤလီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်အပူၤ ဒီးဆၢကတီၢ်လၢပှၢ်မုၢ်ကနၢအပူၤဒၣ်လဲာ်, ယွၤထံၣ်ဒီးသ့ၣ်ညါ အဝဲသ့ၣ်လၢ အ “မံၤ”န့ၣ်လီၤ (:၁). အဝဲသ့ၣ် တမ့ၢ်ပှၤလၢ ယွၤတသ့ၣ်ညါဘၣ်အီၤဘၣ်, အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဃးဒီးယွၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အသးကလၢၢ်ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ဒ်အဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်ညိကွံာ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်…

ယမ့ၢ် မတၤလဲၣ်

ဖဲ ၁၈၅၉ နံၣ်န့ၣ်, ကၠီးရှဝါ အ့ၣ်ဘရၣ်ဟၣ် နီၣ်တဲၣ် (Abraham Norton) ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒီး တဲဖျါလီၤအသး လၢအမ့ၢ် ကီၢ်အမဲရကၤဘီမုၢ်စီၤပၤ တဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ. အဝဲဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့, ဒီး အတၢ်အိၣ်မူလဲၤထီၣ်လဲၤထီဝဲအသိး, အတၢ်ထူးတၢ်တီၤတဖၣ် ဆှူကွံာ်ဝဲလီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲလၢ ဝ့ၢ်စၢၣ်ဖရဲၣ်စ့းစကိၣ်(San Francisco) တၢ်ဆှၢထီၣ်ဆှၢလီၤ တၢ်လၢ ကဘီပနံာ်ကါ တၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးဝဲ အတၢ်မ့ၢ်တၢ်အသီ ဒ်အမ့ၢ်အမဲရကၤဘီမုၢ်စီၤပၤ အဆိကတၢၢ်တဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ. ဖဲ စၢၣ်ဖရဲၣ်စ့းစကိၣ် ဟါခီတၢ်ကစီၣ်စဲကျံးပာ်ဖျါဝဲ “ဘီမုၢ်စီၤပၤ” နီၣ်တဲၣ် အတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်, ပှၤဖးတၢ်ကစီၣ်ဖိအါဂၤနံၤဘၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. နီၣ်တဲၣ် ပာ်ဖျါဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲ အတၢ်ပညိၣ်လၢကဘှီဘၣ်က့ၤ ပှၤတဝၢပူၤ တၢ်လၢအဟးဂီၤတဖၣ် ဒီးစဲကျံးထုးထီၣ်အကျိာ်စ့ဒၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ကွဲးလံာ်ဆူ နီၢ်ပၤမုၣ် ဘ့းထိရံၤယၢၣ် (Victoria) အအိၣ် ဒီးဃ့ဖျီအသးဒီးအီၤ ဒ်သိး ကပာ်ဖှိၣ်အဝဲသ့ၣ်အဘီအမုၢ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲကူသိးဝဲ စီၤပၤအသုးမုၢ်အဆ့ကူဆ့ကၤတဖၣ် လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ ပှၤတ့ဆးတၢ်ဖိတဖၣ် မၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်ထံတၢ်တဂၤစံးဝဲ ပမ့ၢ်ကွၢ် နီၣ်တဲၣ် “ဒီတဂၤညါန့ၣ်…

တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ ဆၣ်တဖၣ်

ခီဖျိလၢ ထံကီၢ်အါဘ့ၣ်အတၢ်ဂုၢ်ကျဲးစၢးအဃိ ဖဲ ၂၀၂၁ နံၣ်န့ၣ် ကၠ့ ဝဲး မဲာ်ထံကလၤလၢ တၢ်ကွၢ်မူဒီပျီ(James Webb Space Telescope) န့ၣ် ဘၣ်တၢ်တီၣ်ထီၣ်ဆူ မူပျီ, ဒ်သိးကဘၣ်တၢ်စူးကါအီၤလၢ ပှၤကဃိထံသ့ၣ်ညါအါထီၣ် တၢ်လၢ မူပျီပူၤ လၢအအိၣ်ယံၤ ဒီးဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ် မံးလာ်တကကွဲၢ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အပီးအလီ လၢအလီၤကမၢကမၣ်တမံၤအံၤန့ၣ် ကကွၢ်ထံတၢ်ဆူ မူပျီယိာ်အပူၤ ဒ်သိးကဃုသ့ၣ်ညါဆၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်အဂုၤအဂၤ လီၤလီၤဆီဆီတဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အပီးအလီၤအံၤ မ့ၢ်စဲးဖီကဟၣ်ပီညါလၢ အဘၣ်ထွဲဒီး မူကပိာ်လိၤအဂ့ၢ်နီၢ်နီၢ် ဒီး အတၢ်မၤတဖၣ် မ့ၢ်ဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးကိးမံၤန့ၣ် ကဟ့ၣ်ထီၣ်ပှၤလၢ တၢ်ဂီၤဒီး တၢ်ကစီၣ်လီၤလးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်မၤအံၤ တမ့ၢ်တၢ်အသီဘၣ်. နီၢ်နီၢ်န့ၣ် ဝံယရှါယၤ ပာ်ဖျါတ့ၢ်လံ တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဆၣ်တဖၣ် အဂ့ၢ် လၢယရှါယၤ ၄၀:၂၆ ပူၤ စံးဝဲ “ကျ့ထီၣ်သုမဲာ်ဆူ တၢ်ထီၣ်ထီဒီး မ့ၢ်မတၤမတၤတ့တၢ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ကွၢ်တက့ၢ်. ပှၤလၢ အဆှၢထီၣ် အသုးမုၢ်ဂီၢ်မုၢ် ဒ်အတၢ်ဂံၢ်အသိးန့ၣ်…

တၢ်ကဲခိၣ်ကဲနၢ်လၢ အလီၤအဲၣ်လီၤကွံ

တၢ်ဂီၤမူဖုၣ်ကိာ်ဖိလၢ ပှၤအဲၣ်ကွၢ်ကီအါမးတမံၤလၢ အဒုးနဲၣ်တၤသူမိၢ်ပှၢ်တဒုကျဲးစၢၤ စိာ်ခီဂာ်အဖိလွံၢ်ဒု လၢကျဲမုၢ်တဘိလၢ သိလ့ၣ်လဲၤတၢ်အါဒိၣ်မးအလီၢ်န့ၣ် ဒီးလၢတၢ်နၢ်ပၢၢ် တၢ်မၤအသးအံၤအပူၤန့ၣ် ယနံၤကမှံထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ခိးကွၢ်တၤသူမိၢ် စိာ်ခီအဖိဆံး တဒုဘၣ်တဒုဆူ ကျဲဝာ်ဘးခီ, ဘၣ်ဆၣ် တၤသူဖိတဖၣ် ဟဲက့ၤကဒါက့ၤဆူကျဲအတခီပၤအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ တၢ်လီၤသးခုတမံၤန့ၣ်လီၤ. လၢမိၢ်တၤသူအဂီၢ် တၢ်စိာ်ခီအဖိတဖၣ်ဆူ ကျဲဝာ်ဘးခီန့ၣ် အဖျါလီၤသးတံာ်တာ်ဘၣ်ဆၣ် အကတၢၢ်န့ၣ် မိၢ်တၤသူအံၤ ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ် ဖိလွံၢ်ဒုလိာ်ဒီး နီၣ်ခီဂာ်ကျဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ် အတၢ်မၤလၢလီၤဘှံးလီၤတီၤ တသ့တန့ၢ် တမံၤအံၤ လၢအဖျါလၢ တၢ်ဂီၤမူဖိအပူၤအံၤန့ၣ် လဲၤလီၤပလိာ်သး ဒီးစီၤပီလူး စူးကါက့ၢ်ဂီၤဒိ ဒ်သိးကပာ်ဖျါ အတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ် ပၢဆှၢကဟုကယာ် ပှၤသ့းစၤလနံၤအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ပာ်ဒိၣ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤအလီၢ်န့ၣ် ၁ သ့း ၂:၇ ဒီး ၁၁ အပူၤ တၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ထိၣ်သတြီၤဝဲ အတၢ်မၤပှၤသ့းစၤလနံၤဖိတဖၣ်အကျါ, ဒ်အမ့ၢ် မိၢ်ပၢ် ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်ဖိဆံးတဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ ပာ်ဖျါဝဲ တၢ်မၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်အဲၣ်အဒိၣ်အယိာ်လၢ ပှၤသ့းစၤလနံၤဖိတဖၣ်အဂီၢ် ဒီးအဆၢဖိ…

မ့ၢ်လၢတၢ်အဲၣ်အဃိ

တၢ်ဃ့ၢ် မၣ်ရသိၣ်(marathon)န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆီၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပနီၢ်ခိ, နီၢ်သး အတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လၢတီၤထီကၠိဖိတဂၤအဂီၢ် တၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤ ပှၢ်လၢ်ကျါတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤအဆူၣ်အကီတမံၤ စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆီၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပှၤဂၤန့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ် ၁၄ နံၣ်ဖိ စူစဲၣ် ဘၣ်ကမဲၣ်(Susan Bergeman)န့ၣ် ဖဲအဃ့ၢ်လိအသး ဒီးနုာ်လီၤ ဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်တဘျီလၢ်လၢ်, အဝဲဆီၣ်အဝဲၢ်ခွါ ကၠဲးဖရံၣ်(Jaffrey)လၢ ဘၣ်ဆ့ၣ်နီၤလၢ ခးလ့ၣ်လိၤတဂၤန့ၣ်လီၤ. ကၠဲးဖရံၣ် အသးအိၣ်တနံၣ်ဒီး ၉ လါအဆၢကတီၢ်, ဒိးန့ၢ်ဝဲ သးဖျၢၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ ဒီး ခိၣ်နူာ်အထူၣ်အပျၢ်တနီၤ ဟးဂီၤနးနးဒိၣ်ဒိၣ်အဃိ အချၢဃံအထူၣ်တဖၣ် သံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ စူစဲၣ်စူးကွံာ်ညိကွံာ်ဝဲအတၢ်ပညိၣ်လၢ တၢ်နုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်တဖၣ် ဒ်သိးအဝဲၢ်ကၠဲးဖရံၣ် စ့ၢ်ကီး ကနုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤပြၢတၢ်ဒီးအီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအံၤမ့ၢ်တၢ်အဲၣ်ဒီး တၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးစူးကွံာ်ညိကွံာ်သးတမံၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤတၢ်မၢဖိစီၤပီလူး အသးပူၤစ့ၢ်ကီး အိၣ်ဒီး တၢ်အဲၣ်ဒီး တၢ်စူးကွံာ်ညိကွံာ်သးန့ၣ် ဖျါလၢ ရိမ့ၤ ၁၂:၁၀ အပူၤ ဖဲကွဲးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲ အပှၤဖးလံာ်ဖိတဖၣ် ဒ်သိး က “အဲၣ်လိာ်ကွံလိာ်သး ကဒဲကဒဲ”…

ယတၢ်နီၣ် သိလ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဒ်လဲၣ်

“အၣ်လါ” တၢ်ကတိၤ ဟးထီၣ်လၢယထးခိၣ် ဖဲလၢ သိလ့ၣ် ထြး(truck)တခိၣ် ဟဲနုာ်လီၤ သတူၢ်ကလာ်လၢယမဲာ်ညါအဃိန့ၣ်လီၤ. လၢသိလ့ၣ်လိၤ ယထံၣ်တၢ်ကွဲးအသး “ယနီၣ်သိလ့ၣ်န့ၣ် မၤသးဒ်လဲၣ်” ဒီးကွဲၤဒီနၢ်နီၢ်ဂံၢ်တခါလီၤ. ယဟံးထီၣ် ယကွဲၤဒီနၢ်ဒီး ကိးနီၢ်ဂံၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်တဂၤစံးဆၢဝဲ ဒီးသံကွၢ်တၢ်ဂ့ၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်ဒီး ယပာ်ဖျါထီၣ် ယတၢ်သးတံာ်တာ်န့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်အံၤ ကွဲးနီၣ်ဝဲသိလ့ၣ် ထြးနီၢ်ဂံၢ် ဒီးစံးဘၣ်ယၤလၢ တၢ်သးဟးဂီၤအပူၤ “ခဲကနံၣ်အံၤ နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်လၢပှၤတဂၤဂၤ နီၣ်သိလ့ၣ်ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်လီၤန့ၣ် နကိးတဲဖျါထီၣ်သ့ထီဘိန့ၣ်လီၤ”.

လၢတၢ်လီၤဘှံးလီၤတီၤအပူၤ စံးဆၢ တၢ်ဒီးယၤန့ၣ် ကဲထီၣ် တၢ်သးတမုာ်လၢ ယဂီၢ် လၢယတၢ်ပာ်တီပာ်လိၤ ယသးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မဲာ်ဆှး လုာ်ဘၢကွံာ်ယသးပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်တီတၢ်လိၤအဂီၢ် ယတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်အပူၤ ယစံးကတိၤဘၣ် တၢ်ကတိၤအဆူၣ်အကိၤ လၢတၢ်သးဒိၣ်သးဖျိးအံၤန့ၣ် ကလဲၤဘၣ်ဒိ ပိာ်မုၣ်တဂၤအံၤလၢ ဘၣ်မၤတၢ်မၤအကီအခဲတဂၤဒ်လဲၣ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢ ယတဆိကမိၣ်တၢ်လၢ အဂီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အကတီၢ်ဖိအံၤ ယသ့ၣ်ညါထွဲလၢ ယတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်မူဟူးဂဲၤ ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်န့ၣ် တလီၤပလိာ်သးအဃိ လီၤသးဟးဂီၤဝဲ ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်လီၤဟိလၢ…

ကစၢ်ယွၤထံၣ်တၢ်, နၢ်ပၢၢ်တၢ်, ဒီးသးအိၣ်တၢ်

တဘျီတခီၣ် တၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဒီး တၢ်ဘၣ်ဒိဆါ လၢစဲဘူးဃာ်ယံာ်ထၢဒီး ယလီၤဘှံးလီၤဘှါအဃိ လၢဟံၣ်ပူၤ ယတရ့ဒီးပှၤနီတဂၤ, ယအိၣ်ထဲတဂၤဒီး ယအိၣ်သယုၤယဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ယတူၢ်ဘၣ်ဒ် ကစၢ်ယွၤဒီး ပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ် တထံၣ်ယၤ ဒီးမၤသးဒ်အဝဲသ့ၣ်လဲၤသဒၣ်ယၤန့ၣ်လီၤ. လၢမုၢ်ဂီၤန့ၣ် ယဟးဒီး ယထွံၣ်ဖိ ဒီးယဃ့ဘါထုကဖၣ်တၢ်အခါ လၢယသးပူၤ ယဂဲၤလိာ်ဒီး တၢ်သးတမုာ် လၢယတူၢ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ် ယထံၣ်စိ မ့ၣ်ပီယူၤ(hot-air balloon) အိၣ်လၢတၢ်အယံၤတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အဒိးမ့ၣ်ပီၤယူၤတဖၣ် ထံၣ်ဘၣ် လီၢ်ဘၢၣ်ကဝီၤ တၢ်အိၣ်သးမၤသးတဖၣ်, ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ် ထံၣ်ယၤ နီၢ်နီၢ်တသ့ဘၣ်. ဖဲယဟးကျဲလၢဟ့ၣ်ကပိာ်ကပၤအခါ ယသါသဖှိထီၣ်ဒီး ဆိကမိၣ်ထီၣ်လၢ လၢဟံၣ်တဖျၢၣ်အံၤအပူၤ ပှၤအီၣ်လၢပဲတြီကးဃာ်သးလီၢ်ခံ, ဒီးတဘၣ်တၢ်ထံၣ်အီၤ, ဒီးတူၢ်ဘၣ်ဝဲဒ်မ့ၢ်ပှၤလၢ အလုၢ်အပှ့ၤတအိၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ကအိၣ်အါထဲလဲၣ်ညါလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယတၢ်ဟးကျဲဝံၤဝဲန့ၣ် ယဃ့ယွၤလၢ ကဟ့ၣ်ယၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် ဒ်သိးယကဒုးသ့ၣ်ညါဘၣ် ပှၤအိၣ်လၢ ယကပိာ်ကပၤတဖၣ် ကသ့ၣ်ညါလၢ ယထံၣ်အဝဲသ့ၣ် ဒီးသးအိၣ်အဝဲသ့ၣ်, ဒီးကစၢ်ယွၤစ့ၢ်ကီး သ့ၣ်ညါဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယွၤတ့လီၤပာ် ဆၣ်တဖၣ် လၢအထးခိၣ်တၢ်ကတိၤ…