တၢ်ကိးပသူထီၣ်လၢ တၢ်မၤစၢၤအဂီၢ်

ဒ့ဘ့းဝံၣ်လံၣ် (David Willis) အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ဝီထၢစတိ(Waterstones)အလံာ်ကျး အဖီခိၣ်တကထၢ ဒီးဖဲအဟဲက့ၤဆူ တၢ်ဖီလာ်ကထၢန့ၣ် ထံၣ်ဝဲလၢ ပှၤမၤလီၤပံာ်မ့ၣ်အူတၢ်ကပီၤတဖၣ် ဒီးတြဲၤတဖၣ်ဘၣ်တၢ်ကးတံာ်ဃာ်သးလံန့ၣ်လီၤ. အဝဲအိၣ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ဒၣ်ထဲတဂၤ လၢလံာ်လဲၢ်ကျးအပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘၣ်မၤတၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် တသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်အဃိ အိးထီၣ်ထွံးထၢၣ်(Twitter)ဒီး ဒိလီၤလံာ်လၢ “ဝီထၢစတိဧိၤ, ယဘၣ်တၢ်ကးတံာ်ယခံလၢ နလံာ်ကျးအိၣ်ဖဲ ထရၣ်ဖီၣ်ကၢၣ် စကွဲ (Trafalgar Square)န့ၣ် အိၣ်ခံနၣ်ရံၣ်လံန့ၣ်လီၤ. ဝံသးစူၤ ဒုးဟးထီၣ်ဘၣ်ယၤတက့ၢ်” န့ၣ်လီၤ. အဝဲကွဲးလီၤ ဝံၤတယံၢ်ဘၣ်န့ၣ် ပှၤဟဲတုၤဒီး အိးထီၣ်န့ၢ်အီၤ ပဲတြီန့ၣ်လီၤ.

ဖဲပဘၣ်ကီဘၣ်ခဲအကတီၢ်, ပကဒိးန့ၢ် တၢ်မၤစၢၤအဂီၢ် ကျဲမ့ၢ်အိၣ်ဒီးဂ့ၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ် လၢပမၤ, ပဒုးအိၣ်ထီၣ်တဖၣ် အဆၢကတီၢ်, ဝံယရှါယၤ စံးဝဲဒၣ် လၢပှၤအိၣ်ဝဲတဂၤ လၢကစံးဆၢ ပတၢ်ကိးပသူထီၣ် ဒီးဃ့တၢ်မၤစၢၤတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယရှါ ၅၈:၁-၇ အပူၤ ဝံကွဲးပာ်ဖျါဝဲလၢ ယွၤ ပာ်တၢ်ကမၣ်လၢအပှၤဂီၢ်မုၢ်အလိၤ, မ့ၢ်လၢပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် မၤတရီတပါ တၢ်မၤ ယွၤအတၢ်မၤ ဒီးတၢ်ဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ် ယွၤအဃိန့ၣ်လီၤ.…

အိၣ်ဒီးတၢ်သဘျ့လၢ သးစီဆှံအပူၤ

အီၣ်ဘ့ရဲး(Orville Wright) ဒီးဝ့(လ)ဘၢၣ်ရဲး (Wilbur Wright), ဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခံဂၤန့ၣ် ပှၤနီၣ်ကဘီယူၤလဲးစ့ၣ် (license) တအိၣ်ဘၣ်. ခီလ့ၣ်ကၠိစ့ၢ်ကီး တထီၣ်ဘၣ်ဝဲဘၣ်, အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဘှီလ့ၣ်ယီၢ်ခီၣ်တဖၣ် လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်မံမီၢ်ဒီး တၢ်သးဆူၣ်သးဒူလၢ ကဂုာ်ကျဲးစၢးယူၤဝဲဒၣ်လၢ ကလံၤကျါန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၀၃ အနံၣ်, လါဒံၢ်စ့ဘၢၣ် ၁၇ သီ အနံၤန့ၣ် အဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခံဂၤ နီၣ်ကွၢ်ဝဲ “ရဲးကဘီယူၤ” ဂၤဘျီဂၤဘျီလၢ လွဲၢ်ဘျီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်နီၣ်ယူၤဝဲ ကဘီယူၤအယံာ်ကတၢၢ် အိၣ်ဒၣ်ထဲတမံးနံးဖိဘၣ်ဆၣ် တၢ်မၤအသးအံၤ ကဲထီၣ် တၢ်ဆီတလဲထီဘိလၢ ပဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤအဂီၢ် န့ၣ်လီၤ.

စီၤပ့းတရူးဒီးစီၤယိၤဟၣ်ခံဂၤလိာ်န့ၣ် တအိၣ်ဒီးလဲးစ့ၣ်(လံာ်အုၣ်သး) လၢကစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်ဘၣ်. တထီၣ်ဘၣ်ဝဲ လံာ်စီဆှံကၠိစ့ၢ်ကီးဘၣ်. အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် လၢအသးပူၤ အိၣ်ပှဲၤဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအသး, စံၣ်တဲၤတဲလီၤဒီး ရၤလီၤ တၢ်သးခုကစီၣ်လၢ တၢ်သးဒူအပူၤန့ၣ် ဖျါလၢ မၤတၢ် ၄:၁၂ အပူၤ “တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤလၢ ပှၤဂၤအပူၤန့ၣ် တအိၣ်ဘၣ်နီတဂၤဘၣ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, မံအဂုၤအဂၤလၢ…

ဘှ့ၣ်ပစီၤခၠီးကလဲး ကဘျံးဖိတဖၣ်

လၢကီၢ်စွံးစၢၣ်လဲၣ်, ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ ဝ့ၢ်အိထၢၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် ဘှ့ၣ်ပစီၤခၠီးကလဲးကမူၣ်ဖိတဖၣ် ဟဲလီၤ ဒီးမၤဘၢဝ့ၢ်ဒီတဝ့ၢ်အဃိ, ကဲထီၣ် တၢ်ကမၢကမၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကပိာ်ကပၤ တၢ်ထုးထီၣ်ခၠီးကလဲးတၢ်မၤလီၢ်တတီၤန့ၣ် ကလံၤနုာ်လီၤဟးထီၣ်အကျဲသနူ ဟးဂီၤအဃိ ကိၣ်ကိ (cocoa) ကမူၣ်တဖၣ်ဟးထီၣ်ဆူကလံၤကျါဒီး ကိၣ်သကၤဆၢအဂ့ၤတဖၣ် ပှဲၤလုၣ်ဘၢဝဲဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ခၠီးကလဲးကမူၣ်ဖိတဖၣ်အံၤ လၢပှၤအဲၣ်ခၠီးကလဲးတဖၣ်အဂီၢ် ဒုးကဲထီၣ်တၢ်မံမီၢ်ဆူ တၢ်မၤအသးနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်လၢခၠီးကလဲးန့ၣ် တၢ်လိၣ်ဘၣ်တဖၣ်လၢ ပှၤကညီတဂၤ ကန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါအဂီၢ် တဟ့ၣ်ထီၣ်ဝဲအလၢအပှဲၤဘၣ်ဆၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ကန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါအဂီၢ် ကစၢ်ယွၤ ကတဲာ်ကတီၤ ဟ့ၣ်လီၤကိၣ်လၢမူခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် လဲၤတၢ်လၢပှၢ်မုၢ်ကနၢအဆၢကတီၢ်, အဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်ကဒူးကဒ့ၣ်တၢ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အီအကလုာ်ကလုာ် လၢအအိၣ်တ့ၢ်လၢ အဲၤကူပတူးန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကစံးဆၢ ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် အတၢ်အိၣ်အသးအံၤအဂီၢ်, ၂မိၤ ၁၆:၄ အပူၤ ကစၢ်ယွၤစံးဝဲ, “ယကဒုးဟဲစူၤကိၣ်လၢ မူခိၣ်လၢသုဂီၢ်” ဒ်သိးပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ကမူဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကိးမုၢ်ဂီၤဒဲး ဖဲဘှ့ၣ်ပစီၤတဖၣ်ဃ့ထီဝဲဒၣ်အဆၢကတီၢ်, ကိၣ်ကဘျံးဘူဘူဖိတဖၣ် အိၣ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးဖဲလၢမုၢ်တနံၤအံၤန့ၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ကအိၣ်ဝဲ ခံကကွဲၢ်ဃၣ်ဃၣ် ကစၢ်ယွၤမၢအဝဲသ့ၣ်ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ် ကိၣ်ကဘျံးဖိတဖၣ် ဒ်အဝဲသ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ.…

မုၢ်လၢ်တၢ်လၢ တၢ်မၤအသးဝံၤ လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်သး အဝာ်ဘးခီ

မ့ၢ်နမၤဘၣ်တၢ်လၢ တၢ်သူၣ်ဒိၣ်သးဖျိးအပူၤဝံၤမး ပိာ်ထွဲထီၣ်အသးလၢ တၢ်ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤသးန့ၣ် မ့ၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ. ဖဲယဖိခွါ အသးစဲထီဘိလၢ ကသံၣ်မူၤဘှိးအဆၢကတီၢ်, ယစံးကတိၤဘၣ်အီၤ ဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤဘၣ်ထွဲဒီး အတၢ်ဃုထၢအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဒိၣ်သးဖျိးအပူၤ ယစံးကတိၤဘၣ်အီၤန့ၣ် ကဲထီၣ် တၢ်သးဟးဂီၤအါထီၣ်လၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် အကတၢၢ်န့ၣ် ယဖိခွါအံၤ ထံၣ်လိာ်သးဒီး ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဒုးသ့ၣ်ညါတၢ်မူဒီး တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအဂီၢ်န့ၣ်ဒီး တုၤအဆၢကတီၢ်ဘၣ်န့ၣ်ဒီး ဖိခွါအံၤ ထူၣ်ဖျဲးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်သးစဲထီ ကသံၣ်မူၤဘှိးအပူၤန့ၣ်လီၤ.

ၦၤဒ်အမ့ၢ်စီၤမိၤရှ့လၢ ပဂ့ၤကွၢ်ဒိတဂၤ မၤဘၣ်တၢ်တမံၤဒီး လၢခံန့ၣ်ဘၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးန့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ဘၣ်လဲၤတၢ်လၢ ပှၢ်မုၢ်ကနၢအဆၢကတီၢ် ထံဧိၤနိဧိၤ တလၢတလီၣ်အဃိ ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ကဒူးကဒ့ၣ်တၢ်နးနးကလဲာ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ၄ မိၤ ၂၀:၈ အပူၤ ကစၢ်ယွၤနဲၣ်လီၤဝဲ စီၤမိၤရှ့ဒီးစီၤအၤဟရိၣ် လီၤတံၢ်လီၤဆဲး ဒီးစံးဝဲ, “မၤလိာ်လၢၢ်လၢအမဲာ်ညါ, ဒီးကဟ့ၣ်ထီၣ်အထံ, ဒီးနကဒုးဟဲထီၣ်ထံလၢအဂီၢ်လၢ လၢၢ်ပူၤလီၤ”န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤတၢ်လီၤလးတမံၤအံၤအဂီၢ် ကဘၣ်မၤလၤကပီၤ ကစၢ်ယွၤအလီၢ်န့ၣ် စီၤမိၤရှ့မၤဆၢက့ၤတၢ်လၢ တၢ်သးဒိၣ်သးဖျိးအပူၤ ဒီးဟံးန့ၢ်တၢ်လၤကပီၤလၢအဂီၢ်ဒီး စီၤအၤဟရိၣ်အဂီၢ်ဒီး စံးဘၣ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢ,…

မၤဒိးယ့ၣ်ရှူး

တၢ်ပျိာ်လဲစဲၣ်နီၤတဂၤ မူဝဲလၢ အ့ၣ်ဒိၢ်နံၡါ (Indonesia) အပီၣ်လဲၣ်ထံကျါဒီး လၢ Great Barrier Reef လၢၢ်တူၢ်ရဲၣ်အပူၤလီၤ. တၢ်မၤဒိးတၢ်ပဝဲၢ် (ပီၣ်လဲၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတကလုာ်လၢ အစုအခီၣ်အိၣ်ဃိးဘိ) အံၤႇ ဒ်ပဝဲၢ်ဂုၤဂၤတဖၣ်အသိး ဆီတလဲအဖံးအန့ဆၢၣ်အလွဲၢ်လၢ ကအိၣ်ဃူဃိာ်လီၤပလိာ်ဒီး အဃၣ်အဃၢၤအဂီၢ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်တ့သးဆးတကလုာ်အံၤ ဆီတလဲစ့ၢ်ကီးအက့ၢ်ဂီၤႇ အတၢ်ဟူးဂဲၤကျိၤကျဲဒီး အတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲ, ဖဲဘၣ်တၢ်မၤပျံၤလၢ တၢ်မၤဒိးတၢ်ညၣ်အစုၣ်အၢတကလုာ် (lionfish) ဒီးပီၣ်လဲၣ်ဂုၢ်လၢအလီၤပျံၤတဖၣ်လီၤ.

တမ့ၢ်ဒ်တၢ်မၤဒိး တၢ်ပဝဲၢ်ဘၣ်, ၦၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤယ့ၣ်ရှူးတဖၣ် ကြၢးလၢကအိၣ်မူဖျါလၢ အဃၣ်အဃၢၤ ဖဲဟီၣ်ခိၣ်အံၤလီၤ. ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ပကပျံၤတၢ်, မ့ၢ်လၢ ၦၤလၢ အသးတလီၤပလိာ်ဒီးၦၤတဖၣ်အဃိဒီး ပဘၣ်တၢ်လ့ပစီၦၤ ဒ်သိးပကအိၣ်လီၤပလိာ်ဒီး ၦၤအအံၤတဃၣ်တဖၣ်, သတးဒီးၦၤတသ့ၣ်ညါၦၤ ဒ်ယ့ၣ်ရှူးအခ့အၦၤတဖၣ်လၢၤဘၣ် အဂီၢ်လီၤ. ၦၤတၢ်မၢဖိစီၤပီလူး မၢၦၤလၢ ပကလုၢ်ထီၣ်ပနီၢ်ခိတဖၣ် ဒ် “တၢ်လုၢ်မူစီဆှံ တၢ်ဘၣ်ယွၤအသး” (ရိမ့ၤ ၁၂:၁), ဒီးကဲထီၣ် ယ့ၣ်ရှူး အခၢၣ်စးတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူကိးကပၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.

တံၤသကိး မ့တမ့ၢ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ကကျဲးစၢးမၢဆူၣ်ၦၤသ့ၣ်သ့ၣ် ဒ်သိး…

ယွၤလၢ အတဆီတလဲနီတဘျီ

တၢ်ဂီၤဖိလၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဘ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ခီၣ်ဖံဘူး (boot) အခီၣ်ယီၢ်လီၢ်ဖိတခါလၢ အမ့ၢ် ၦၤဒိးမူပျီကဟၣ် ဘး(စ)အၣ်ဒရ့(Buzz Aldrin)အခီၣ်လီၢ်ဖိ, လၢလါဖျၢၣ်အလိၤ ဖဲ ၁၉၆၉ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. ၦၤသ့စဲအ့ၣ်ဖိတဖၣ် စံးဝဲလၢ ခီၣ်ယီၢ်လီၢ်အံၤ တုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤဒၣ်လဲာ်တဟးဂီၤ, တဆီတလဲအသးလၢ အါနံၣ်အါလါအပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလါအဖျၢၣ်လိၤန့ၣ် တၢ်လၢအကအီၣ်လ့ၤကွံာ်တၢ်အဂီၢ်, ကလံၤတအိၣ်, ထံတအိၣ်အဃိ, ကယဲၢ်တၢ်မၤအသးလၢ လါဖျၢၣ်လိၤန့ၣ် တၢ်တဟးဂီၤ, အိၣ်တ့ၢ်ဝဲ ဒ်အလီၢ် အလီၢ်ဒၣ်ဝဲ န့ၣ်လီၤ.

ပမ့ၢ်ဆိကမိၣ်က့ၤ ကစၢ်ယွၤအိၣ်ဒီးပှၤထီဘိ, တၢ်ဆီတလဲတအိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ် တၢ်ကမၢကမၣ်အါန့ၢ်ဒိၣ်န့ၢ်တၢ်လၢပဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယၤကိာ် ၁:၁၇ အပူၤ စီၤယၤကိာ်ကွဲးဝဲ “ကယဲၢ်တၢ်ဟ့ၣ်အဂ့ၤအဝါဒီး ကယဲၢ်တၢ်ဟ့ၣ်အလၢအပှဲၤတမံၤလၢ်လၢ်န့ၣ် ဟဲလီၤလၢ တၢ်ကပီၤအပၢ် လၢထးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဒံကဒါမ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်ဃၣ်က့ၤ အကဒုမ့ၢ်ဂ့ၤ, တအိၣ်ဘၣ်ဒီးအီၤဘၣ်”န့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ ၂ အပူၤ ပှၤတၢ်မၢဖိကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ပနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ အတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးဂဲၤလိာ်တၢ်အဂီၢ် “တုၤသုလီၤလၢ တၢ်လ့ပစီအကလုာ်ကလုာ်အပူၤ ဒီးပာ်အီၤလၢ တၢ်သူၣ်ခုသးခုခဲလၢာ်တက့ၢ်” န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်, မ့ၢ်လၢပဘၣ်တၢ်အဲၣ်ပှၤ,…

အဲၣ်ၦၤလၢနဃၢၤ

တၢ်လိာ်ကွဲဖိအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢ အမၤသးခု ပှၤသးစၢ်တဖၣ် ဒီးမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်လၢ ပမၤလိန့ၢ်တၢ် ဘၣ်ထွဲဒီး ပကဆီတလဲပှၤလၢပခိၣ်ပဃၢၤအလီၢ်န့ၣ် ပကဃုမၤလိအဲၣ်ပှၤလၢ အအိၣ်ဒီးပှၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လိာ်ကွဲဖိမ့ၢ်ဝဲ ပှၤအါဂၤဆ့ၣ်နီၤကဝီၤဝဲလၢ ခးဆ့ၣ်နီၤတဖၣ် ဒီးပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်လၢတၢ်အကဝီၤအခၢၣ်သးန့ၣ်လီၤ. ၦၤလၢအဆၢထၢၣ်တဂၤန့ၣ် ဘၣ်သံကွၢ်ၦၤဆ့ၣ်နီၤတဂၤလၢ, “နအဲၣ်ၦၤလၢနဃၢၤဧါ”န့ၣ်လီၤ. ၦၤဆ့ၣ်နီၤတဂၤန့ၣ် ကဘၣ်စံးဆၢဒၣ်ထဲခံထံၣ် “မ့ၢ် ယအဲၣ် မ့တမ့ၢ်ဘၣ်ဒီး ယတအဲၣ်” ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲကဘၣ်ဆၢတဲာ် မ့ၢ်ကအဲၣ်ဒိး ဆီတလဲ ၦၤလၢအဆ့ၣ်နီၤကပၤဒီး ၦၤအဂၤတဂၤဂၤဧါန့ၣ်လီၤ.

လၢပတၢ်အိၣ်မူနီၢ်နီၢ်ပူၤစ့ၢ်ကီး ပဆၢမုၢ်လၢ်ဒီးဃုထၢ ပှၤလၢပခိၣ်ပဃၢၤ လၢတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ် ဖဲပအိၣ်ဒီးၦၤမၤသကိးတၢ်လၢ ပတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးတဂ့ၤ မ့တမ့ၢ် ၦၤအိၣ်ဆိးလၢပဟံၣ်အဃၢၤတဂၤ, လၢအအဲၣ်ကူးတပံၢ်လၢ တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤန့ၣ် ပကဘၣ်မၤလိအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဒီး ပှၤလၢပခိၣ်ပဃၢၤ ပှၤလၢ ပရ့လိာ်ပသးတမုာ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲၦၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် နုာ်လီၤအိၣ်ဆိးလၢ ကီၢ်တၢ်စံးပာ်အပူၤအဆၢကတီၢ် ဒ်အမ့ၢ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢ အဘၣ်ထွဲဒီးယွၤအဃိ ကစၢ်ယွၤ ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢ အကါဒိၣ်တဖၣ် လၢအကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဝဲ ဒ်လဲၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ၃ မိၤ…

ပတၢ်ပူၤဖျဲးအလီၢ်

လၢအမဲရကၤကလံၤစိး ကီၢ်မိၢ်ပှၢ်န့ၣ် တၢ်လီၢ်အိၣ်ဝဲတတီၤ ဒီးလၢသီန့ၣ် ပနၢ်တဖၣ်(buffalo) ဟးဝ့ၤဝီၤ အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အခီၣ်ထံးန့ၣ် ပှၤအ့ဒယၢၣ်ဖိတဖၣ် လၢအအိၣ်ဆိးဖဲ ဟီၣ်ကဝီၤ တၢ်ပၢၤခိၣ်တဖၣ် (Plains Indians) လူၤဖီၣ်တၢ်ဘိနၢၤ (ပနၢ်မံၤ)လၢ ဟီၣ်ကဝီၤအံၤ တုၤလၢ ပှၤသုးလီၢ်သုးကျဲတဖၣ် ဃုာ်ဒီး အဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤ အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤ ဒ်သိးကသူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်တၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီအကတီၢ် တၢ်လီၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သူအီၤလၢ တၢ်ထုးထီၣ် ဂာ်အကံၢ်အစီ, ဖဲပလဲကဘီသန့(Pearl Harbor) ဘၣ်တၢ်မၤဟးဝီၤဝံၤန့ၣ်လီၤ. လၢခံတၢ်လီၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤ ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ သုးအစုကဝဲၤ တဘၣ်အိၣ်အလီၢ်ကဝီၤ လၢတၢ်ဒုးတၢ်ယာ်ခူၣ်အကတီၢ် (cold war) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲပှၤထံၣ်န့ၢ်ဘၣ် လံာ်ကြီကြၣ်ဝါခိၣ်, ဝါမဲာ်တဖၣ် အိၣ်ကဒုဝဲဒၣ်ဖဲန့ၣ်အဃိ, တယံာ်ဘၣ်န့ၣ် ထံကီၢ်ပဒိၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်“ကစၢၢ်ရီးကံၣ်စုကဝဲၤတၢး ထံကီၢ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအမံၤတဖၣ် အိၣ်ကဒုလီၢ်”(Rocky Mountain Arsenal National Wildlife Refuge), ဒီးတၢ်လီၢ်အလဲၢ်,…

ဘၣ်ထွဲစဲဘူးဒီး ဂံၢ်သဟီၣ်အဂံၢ်ခီၣ်ထံး

ယသ့ၣ်ညါလၢ ပဟံၣ်ပူၤအံၤ လီအဂံၢ်တအိၣ် လၢကလံၤမုၢ်ဖးဆူၣ် အူတၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲယနုာ်လီၤဆူဒၢးပူၤန့ၣ် လၢတၢ်ညီနုၢ်အပူၤ ယအိးထီၣ်ဘၣ် မ့ၣ်အူလီၤ. မ့ၢ်ဝဲလီၤ. လီမ့ၣ်အူ တဟဲကပီၤထီၣ်ဘၣ်. ယအိၣ်ဒံးဒၣ်လၢ တၢ်ခံးသူအပူၤလီၤ.

ဖဲယသ့ၣ်ညါဒၣ်ကယၢာ်လၢ တၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီး ဂံၢ်သဟီၣ်ခီၣ်ထံးန့ၣ်ဟးဂီၤဘၣ်ဆၣ် တၢ်လဲၤခီဖျိလၢ တၢ်မုၢ်လၢ်ဒိးန့ၢ်တၢ်ကပီၤအံၤ- မၤသ့ၣ်နီၣ်ယၤ ဖျိဖျိဖျါဖျါလၢ နီၢ်သးအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတခါလီၤ. ပမုၢ်လၢ်ဒိးန့ၢ် တၢ်စိကမီၤ ဂံၢ်သဟီၣ် ကဒဲးကဒဲး ဖဲပတသန့ၤသးလၢသးစီဆှံကစၢ်အခါလီၤ.

ဖဲလံာ် ၁ သ့းစၤလနံအပူၤ စီၤပီလူးကွဲး ဘၣ်ဃး ကစၢ်ယွၤ မၤအိၣ်ထီၣ်ကျိၤကျဲလၢ တၢ်သးခုကစီၣ်ကဟဲ “အိၣ်ထဲတၢ်ကတိၤလၢသုဂီၢ်တမ့ၢ်ဘၣ်. မ့ၢ်အအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီး တၢ်စိတၢ်ကမီၤ, ဒီးသးစီဆှံ, ဒီးတၢ်နာ်အလၢအၦဲၤလၢအအါ”လီၤ (၁:၅). ဒီးဖဲပတူၢ်လိာ် ယွၤအတၢ်ပျၢ်ပတၢ်ကမၣ်န့ၣ် ၦၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်စ့ၢ်ကီး ပအိၣ်ဒီး သးစီဆှံကစၢ်အစိကမီၤတကီၢ်ခါ လၢပတၢ်အိၣ်မူပူၤလီၤ. တၢ်စိကမီၤအံၤန့ၣ် သူၣ်ထီၣ်န့ၢ်ၦၤ တၢ်အဲၣ်, တၢ်သူၣ်ခုသးခု, တၢ်ဃူတၢ်ဖိးဒီး တၢ်ဝံသးစူၤ (ကလၤ ၅:၂၂-၂၃), ဒီးမၤဆူၣ်ထီၣ်ၦၤလၢ တၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်လၢ ပကမၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်မၤ, ပၣ်ဃုာ်ဒီး…

တၢ်စံးကတိၤတဖၣ်လၢ တၢ်ဟးဖးလိာ်သးအကတီၢ်

ကၠီ(န) အဲ(မ) ပါက့ၣ် (John M. Perkins)န့ၣ် ဖဲကဘၣ်သံဝဲဘူးထီၣ်လံ အဆၢကတီၢ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ကတိၤလီၤ တၢ်လၢခံကတၢၢ်ဆူ ပှၤလၢကပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပါက့ၣ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ အတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ တၢ်မၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤ ကလုၢ်ဒူၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်ထီဒါလိာ်သးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲ “တၢ်ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤ သးန့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲ ထဲတမံၤဧိၤ လၢတၢ်ကက့ၤကဒါက့ၤ ဆူယွၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. သုမ့ၢ်တပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤ သုသးဘၣ်ဒီး သုကတိၤဃီၤဆူ တၢ်ဟးဂုာ်ဟးဂီၤန့ၣ်လီၤ.”

အတၢ်ကတိၤတဖၣ်အံၤ ဒုးနဲၣ်ဖျါက့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးဒီး ပှၤအါဂၤအတၢ်ကတိၤတဖၣ်လၢလံာ်စီဆှံအပူၤန့ၣ်လီၤ. လူၤကၣ် ၁၃:၃ အပူၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးခရံာ်စံးဝဲ “သုမ့ၢ်တပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤ သုသးဘၣ်ဒီး သုဝဲ ဒ်န့ၣ်အသိးကတုၤလၢ တၢ်ဟးဂီၤခဲလၢာ်လီၤ”န့ၣ်လီၤ. လံာ်မၤတၢ် ၃:၁၉ အပူၤ စ့ၢ်ကီး တၢ်မၢဖိစီၤပ့းတရူး စံးဝဲ “ဒ်သိး သုတၢ်ဒဲးဘးကဘၣ် တၢ်တြူာ်ကွံာ်...အဂီၢ် သ့ၣ်နီၣ်ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤသုသး ဒီးဃၣ်လိၤက့ၤ သုသးတက့ၢ်”န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံအပူၤ ပဖးဘၣ် ပှၤစံးကတိၤဆိပာ်တ့ၢ်လံလၢ အအဲၣ်ဒိးအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဃၣ်ကဒါက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူဆူ ကစၢ်ယွၤန့ၣ်…