တၢ်ဟဲထီၣ်လၢ ပသးကံၢ်ပူၤ

တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ တၢ်မၤတမံၤလၢ အမံၤဖိသၣ်မ့ၢ် “Operation Noah's Ark”န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်လီၤသးခုလၢ ပှၤအဲၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီး လၢ “Nassau Society for the Prevention of Cruelty to Animals” ကရၢအဂီၢ် မ့ၢ်တၢ်မံမီၢ် ပျီၢ်သီအၢန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဆှိးထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်သီၣ်တၢ်သဲ ဒီးတၢ်နၢအုၣ်နၢဖ့လၢ အတမုာ်တလၤဒိၣ်မးလၢ အဟဲထီၣ်လၢဟံၣ်တဖျၢၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် နုာ်လီၤဆူဟံၣ်တဖျၢၣ် အိၣ်လၢ‘Long Island’ ဒီးထံၣ်န့ၢ် (ဒီးလၢခံ အဝဲသ့ၣ် က့ၤသုးကွံာ်) ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ အါန့ၢ်အဒုလွံၢ်ကယၤတဖၣ် လၢတၢ်တကနၣ်ဃုာ်အီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

တမ့ၢ်ပကပာ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢအကယၤတဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီအပူၤန့ၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးစံးဝဲ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်လၢပသးကံၢ်ပူၤ ပကပာ်ခူသူၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်ဒီးတၢ်မၤတဖၣ်လၢ အအၢအသီဒီးအကမၣ်, လၢအလိၣ်ဘၣ် တၢ်ကမၤဖျါထီၣ်အီၤ ဒီးထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးသိၣ်လိအပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လၢအမၤကဆှီဒီး တမၤကဆှီပှၤတဂၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအမၤဘၣ်အၢဘၣ်သီပှၤတဂၤန့ၣ် တမ့ၢ်အစုလၢ အဘၣ်အၢတဖၣ် မ့တမ့ၢ်…

ယွၤအတၢ်မၤစၢၤ လၢပခါဆူညါအဂီၢ်

ဒ်ပှၤဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါမၤလိသးဂ့ၢ်ဝီ မဲးကၠ့(Meg Jay)ပာ်ဖျါအသိး, ပသးန့ၣ် မိၣ်ဆိကမိၣ်တၢ် ဘၣ်ဃးဒီး ပခါဆူညါအနီၢ်ကစၢ်(our future selves)အဂ့ၢ် ဒ်သိးဒီး ပဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃး ဒီးပှၤလၢပတသ့ၣ်ညါအီၤနီတစဲးဘၣ်အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်. ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကမ့ၢ်လၢတၢ်လၢတဘျီတခီၣ် ပှၤကိးလၢ “တၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးအတၢ်လီၤဖျိ”(empathy gap)အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၤကီလၢပကဒိသူၣ်ဒိသးဒီး သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်ပှၤလၢပတသ့ၣ်ညါအီၤဂ့ၤဂ့ၤ, ဒီးခါဆူညါပနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်လဲာ်အဂီၢ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, လၢအတၢ်မၤလီၢ်အပူၤ, ကၠ့ ကျဲးစၢးမၤစၢၤ ပှၤသးစၢ်တဖၣ်လၢ ကဆိကမိၣ်မှံ ကွၢ်ခါဆူညါအနီၢ်ကစၢ်, ဒီးဟံးန့ၢ်ခီၣ်ခါလၢ ကကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်တ့ထီၣ်တၢ်တိာ်တဖၣ် လၢမုၢ်တနံၤ အဝဲသ့ၣ် ကကဲထီၣ်တၢ်တဂၤအဂီၢ်, ဒီးကတဲာ်ကတီၤပာ်စၢၤ ကျဲလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးအကလူၤပိာ်အတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်အခံ ဒီးကကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်ခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၉၀ အပူၤ, ပဘၣ်တၢ်ကွဲမုာ်ပှၤလၢ ပကထံၣ်ပတၢ်အိၣ်မူတမ့ၢ်ထဲလၢ အကတီၢ်ခဲအံၤဧိၤဘၣ်. မ့မ့ၢ် ဒ်တၢ်အိၣ်မူလၢလၢပှဲၤပှဲၤ ဒီတစိၤအဂီၢ်အသိး, ဒီးဃ့လၢ ယွၤကမၤစၢၤပှၤ ဒ်သိးပက “ဂံၢ်ပမုၢ်နံၤတဖၣ် ဒီးပကန့ၢ်ဘၣ်သးလၢအကူၣ်တၢ်သ့” အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ (:၁၂). ပမုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်အဆၢန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ ကဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ…

တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ အတၢ်လီၤလး

ပှၤကွဲးတီၣ်ထီၣ်တၢ်လၢပှာ်ယဲၤသန့ ခဲဘ့လ့(န) (Kevin Lynn)အတၢ်အိၣ်မူ ဖျါဒ်အလီၤပှီၢ်လံန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်တယံၢ်ဒံးဘၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ကွဲးတယုၢ်အပူၤ “ယယူာ်ထီၣ်ကျိဆူ ယခိၣ်အနီၢ်ကီၢ်လံ. လၢတၢ်လီၤလိၢ်လီၤလးဖးဒိၣ်အပူၤ ယွၤဟဲနုာ်လီၤဆူယဒၢးပူၤ ဒီးယတၢ်အိၣ်မူပူၤန့ၣ်လီၤ.” အကတီၢ်ဖဲန့ၣ်, ယထံၣ်နီၢ်နီၢ် တၢ်လၢယသ့ၣ်ညါအခဲအံၤ လၢယွၤမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ယွၤနုာ်လီၤမၤတၢ်ဒီးတြီဃာ် လ့(န) လၢအကမၤသံလီၤအသးန့ၣ်လီၤ. ယွၤမၤပှဲၤအီၤဒီးတၢ်နာ်အဂၢၢ်အကျၢၤ ဒီးဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်အီၤ အတၢ်အိၣ်ဒီးအီၤလၢတၢ်အဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. လ့(န) တပာ်ခူသူၣ်ဃာ်အတၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်လိာ်သးမဲာ်သကိးမဲာ် လၢအစိကမီၤဆူၣ်အံၤန့ၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်အဝဲဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤ အတၢ်လဲၤခီဖျိဆူဟီၣ်ခိၣ်, ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် YouTube တၢ်ဖံးတၢ်မၤတခါ, ဖဲအဝဲနီၤဟ့ၣ်အနီၢ်ကစၢ်အတၢ်လဲလိာ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤ, ဃုာ်ဒီးပှၤဂုၤပှၤဂၤအတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအပျဲၢ်ဒီးအတံၤသကိး စီၤလါစရူးသံအခါ, ပှၤအါဂၤထံၣ်ဝဲလၢကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တုၤစဲၤခံကဲာ်ဆိး (ယိၤ ၁၁:၃၂) န့ၣ်လီၤ. စီၤလါစရူး အိၣ်လၢအသွၣ်ခိၣ်အပူၤ လွံၢ်သီလံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ခရံာ်ဆီတလဲကွံာ် တၢ်သးအုးအကတီၢ်အံၤ ဆူတၢ်လီၢ်လးတမံၤ, ဖဲအဝဲဒုးဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤအီၤလၢတၢ်သံ (:၃၈) န့ၣ်လီၤ. “ယစံးဘၣ်တဲဘၣ်နၤလၢ နမ့ၢ်နာ်တၢ်ဒီး, နကထံၣ်ဘၣ်ယွၤအလၤကပီၤ, တမ့ၢ်ဘၣ်ဧါ” (:၄၀).

ဒ်ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးဒုးဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤ စီၤလါစရူး လၢတၢ်သံ ဆူတၢ်မူအသိးန့ၣ်, အဝဲဟ့ၣ်ပှၤတၢ်မူအသီခီဖျိအနီၢ်ကစၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိအတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးလၢထူၣ်စုညါလိၤအဃိ, ပတၢ်ဒဲးဘးအဘူးအလဲအဂီၢ်…

ဃုထၢလၢ တၢ်ကူၣ်သ့အပူၤ

ဒ်ပှၤအခိၣ်တဂၤလၢပှၤမၤသကိးတၢ်တဖုလၢ တၢ်တိာ်ကျဲၤပာ်အီၤလၢ အကလဲၤဆူ, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် မူပျီကဟၣ်ယူၤသန့ၤအသိး, ပှၤဆှၣ်မူဖးဖီ(Astronaut) ခရ့း ဖၣ်ကူၣ်စၢၣ် (Chris Ferguson) ဘၣ်မၤတၢ်ဃုထၢ ပာ်လီၤသးတမံၤလၢအကီခဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်န့ၣ်, အတၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ တဘၣ်ဃးဒီး မူပျီကဟၣ် အစဲးဖီကဟၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, အပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ် မ့ၢ်ဂ့ၤဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီ ဘၣ်ထွဲဝဲဒီး တၢ်လၢအဝဲပာ်အီၤ ဒ်အတၢ်မၤလၢအကါဒိၣ်ကတၢၢ်တမံၤ, လၢအမ့ၢ်အပှၤဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ်လီၤ. ဖၣ်ကူၣ်စၢၣ် ဃုထၢဝဲလၢ ကဟးထီၣ်လၢအမူဒါဒီး အိၣ်တ့ၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤ, ဒ်သိးအကအိၣ်ဝဲလၢ အဖိမုၣ်အတၢ်ဒိးတ့ဒိးဖျီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပဝဲကိးဂၤ တဘျီတခီၣ် ပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဆၢတဲာ်လၢအကီတဖၣ်, လၢအဒုးခံကွၢ်စီၤကွၢ်ပှၤတၢ်လၢအကါဒိၣ်ကတၢၢ်လၢပဂီၢ် လၢတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, မ့ၢ်လၢတၢ်ဃုထၢတမံၤ ဟဲဝဲဒီးတၢ်လီၤမၢ်အဂၤတမံၤအဃိန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးပညိၣ်ဝဲလၢကဒုးသ့ၣ်ညါ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအံၤ ဆူအပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် ဒီးပှၤကမျၢၢ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်မူအတၢ်ပာ်လီၤသး လၢအကါဒိၣ်ကတၢၢ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်ပိာ်အခံန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ် အပျဲၢ်အဘီၣ်တဂၤအဂီၢ်, အဝဲစံးဝဲဒၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ် “ညိကွံာ်အသးဒၣ်ဝဲ” ဒ်သိးကလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ (မၢ် ၈:၃၄). ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ် တၢ်ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်အီၤ ဒ်သိးအသုတဟ့ၣ်လီၤအသးလၢ…

မံၤတဖျၢၣ်အစိကမီၤ

လၢတၢ်ဃုပာ်ပနီၣ် ဖိသၣ်တနီၤလၢအအိၣ်လၢကျဲခိၣ်, လၢဝ့ၢ်မၢၣ်ဘါ (Mumbai), ကီၢ်အ့ၤဒယၢၣ်(India)အဂီၢ်, ရဲၣ်ကၠ့း(Ranjit)တ့ထီၣ်တၢ်သးဝံၣ်တယုၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အမံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မံၤကိးဖျၢၣ်ဒဲးအဂီၢ် ထါအသီၣ်မုာ်ဒီး လီၤဆီန့ၣ်အိၣ်ဝဲလီၤ. အဝဲသိၣ်လိန့ၢ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်သးဝံၣ်အသီၣ်အံၤ, ဒီးမုၢ်လၢ်ဝဲလၢကဟ့ၣ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်သ့ၣ်နီၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤ, ဘၣ်ထွဲဒီးအမံၤ ဒ်တၢ်ကိးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ်လၢ အတညီနုၢ်နၢ်ဟူ အမံၤဘၣ်တၢ်ကိးအီၤလၢ တၢ်အဲၣ်အပူၤတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်, အဝဲဟ့ၣ်လီၤ တၢ်ပာ်ကဲအတၢ်ဟ့ၣ်တမံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.

လၢလံာ်စီဆှံအပူၤ, ပှၤအမံၤတဖၣ်အကါဒိၣ်ဝဲ, အါစုအါဘျီ ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ ပှၤတဂၤအသကဲာ်ပဝး မ့တမ့ၢ် အမူဒါအသီလၢ အလီၤဘၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. အဒိ, ယွၤလဲလိာ် စီၤအၤဘြၣ်ဒီး နီၢ်စၤရဲအမံၤတဖၣ်, ဖဲအဝဲမၤတၢ်အဲၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤ ဒီးအဝဲသ့ၣ်, ဒီးအၢၣ်လီၤဝဲလၢ အဝဲကမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်အယွၤဒီး အဝဲသ့ၣ်ကကဲထီၣ်အပှၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤအၤဘြၣ်, လၢအခီပညီ မ့ၢ် “ပှၤအါကလုာ်အပၢ်” န့ၣ်လီၤ. ဒီးနီၢ်စၤရဲ အခီပညီမ့ၢ် “နီၢ်ပၤမုၣ်ဖိ”, ကဲထီၣ်နီၢ်စၤရါ အခီပညီမ့ၢ်ဝဲ :“ပှၤအါကလုာ်အနီၢ်ပၤမုၣ်ဖိ”န့ၣ်လီၤ (ကွၢ်ဖဲ ၁ မိၤရှ့ ၁၇:၅,၁၅).

မံၤအသီတဖၣ်လၢ ယွၤဟ့ၣ်ဝဲန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်အတၢ်အၢၣ်လီၤ လၢအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်…

ပူတဝံၤဒံးဘၣ်

ဖဲကိၤလၤဝါတၢ်ဂဲၤဒိပူ ‘Line of Duty’ တုၤဆူအကတၢၢ်အခါ, ပှၤကွၢ်တၢ်ဖိအနီၢ်ဂံၢ်အါကတၢၢ်လၢတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤတဖၣ် ခိးကွၢ်ဝဲ တၢ်ဒုးဆၢက့ၤပှၤအၢပှၤသီဖိတဖၣ် လၢအကူၣ်အၢအီၤဒီး မ့ၢ်ကကတၢၢ်ဝဲဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ပှၤကွၢ်တၢ်ဖိအါဒံအါဂၤအသးဟးဂီၤဝဲ ဖဲပူၤအကတၢၢ် ဟ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်လၢတၢ်အၢတၢ်သီန့ၣ် လၢခံကတၢၢ်န့ၣ် ကမၤနၢၤဝဲတၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤသးစဲကွၢ်ပူတဂၤစံးဝဲ “ယအဲၣ်ဒိးလၢပှၤအၢတဖၣ် ကဘၣ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်တီအီၤလီၤ. ပလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤလိလၢခံကတၢၢ် ဒ်န့ၣ်သိးလီၤ”.

တဘျီ ပှၤမၤလိသ့ၣ်ညါ တၢ်ရ့လိာ်အိၣ်ဆိးပီညါ ပံတၢၣ်ဘၢကၢၣ် (Peter Berger)ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢပသူၣ်ဝံၤသၣ်စ့ၤ လၢတၢ်မုၢ်လၢ်ဒီးတၢ်စံၣ်ညီၣ်တီန့ၣ်လီၤ. ပတၢ်မုၢ်လၢ်လၢအမ့ၢ်မုၢ်တနံၤ တၢ်အၢတၢ်သီ ကဘၣ်တၢ်မၤနၢၤအီၤဒီး ပှၤလၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အၢတၢ်သီတဖၣ်န့ၣ် ကဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်စံၣ်ညီၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ကမၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ ဖဲပှၤအၢတဖၣ် မၤနၢၤတၢ်န့ၣ် ထီဒါလိာ်အသးဒီး ပတၢ်သ့ၣ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီးဟီၣ်ခိၣ်ကြၢးမၤတၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢ ပတသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် တၢ်အပတီၢ်ပူၤန့ၣ်, ပှၤသးစဲ ပူတဖၣ်လၢအသးဟးဂီၤအံၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိအတၢ်ဆၢမိၣ်န့ၢ် အဒိၣ်အယိာ် လၢဟီၣ်ခိၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးအကဘၣ် တၢ်မၤလိၤမၤဘၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ.

လၢကစၢ်ခရံာ်အတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤ, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်အမ့ၢ်အတီ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်အၢတၢ်သီန့ၣ်လီၤ. တၢ်အၢတၢ်သီန့ၣ် တမ့ၢ်အိၣ်ဒၣ်ထဲလၢပသိးပကျါ လၢအလိၣ်ဘၣ် တၢ်ပျၢ်လိာ်သး ပတၢ်ကမၣ်ကဒဲကဒဲန့ၣ်ဘၣ်…

ပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢ အလိၣ်ဘၣ်ပှၤဂီၢ်မုၢ်

သးသမူအတၢ်မၤဒီစိၤဒ်ပှၤကွဲးတၢ်လိာ်ခိၣ်လိာ်ကွဲအဂ့ၢ်စဲၣ်နီၤတဂၤအသိး, ဒ့း(ဘ)ခ့ဒရဲး (Dave Kindred) ကွဲးဟ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ကစီၣ် ပာ်ဃုာ်ဒီး တၢ်လိာ်ခိၣ်လိာ်ကွဲ တၢ်ပြၢမိၢ်ပှၢ်တဖၣ်ဒီး ပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိစဲၣ်နီၤတဖၣ် အတၢ်သတြီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်ဒီး မုၢ်ဟဲ(မ)မဲးအလံၣ် (Muhammad Ali) အသးသမူအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအအိၣ်ဘှံးက့ၤလၢတၢ်မၤအခါ, အဝဲအိၣ်တၢ်ကၢၣ်ထီၣ်အသးဃိ, စးထီၣ်လဲၤဝဲဆူ ပိာ်မုၣ်ဖိတဖၣ် အဖျၢၣ်သွ့တၢ်လိာ်ကွဲတဖၣ် လၢလီၢ်ကဝီၤ ကၠိတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ တယံာ်ဘၣ်ဒီး အဝဲစးထီၣ်ကွဲး တၢ်ပြၢကိးဘျီဒဲးအဂ့ၢ်ဒီး တီၢ်ထီၣ်ဝဲလၢ Online န့ၣ်လီၤ. ဒီးဖဲ ဒ့း(ဘ)အမိၢ်ဒီးအလံၤခွါဖိသံဝံၤအလီၢ်ခံဒီး အမါသးဘိတူၢ်ဘၣ် တၢ်သံတခီပၤ လၢအမၤလီၤဘှံးလီၤတီၤအီၤအခါ, ပှၤလိာ်ကွဲဖျၢၣ်သွ့တဖုလၢ အဝဲကွဲးအဂ့ၢ်န့ၣ် ဟ့ၣ်အီၤ သးလၢအဘၣ်ထွဲဒီး ပှၤတဝၢဖိဒီး တၢ်အိၣ်မူအတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲလိၣ်ဘၣ် ပှၤတဝၢဖိတဖၣ် ထဲသိးသိးဒီး အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး လိၣ်ဘၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ခါရဲး စံးဝဲဒၣ် “ပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိတဖုအံၤ အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤယၤလီၤ. ယတၢ်အိၣ်မူခံးသူလီၤဝဲလီၤ (ဒီး) အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ကပီၤန့ၣ်လီၤ”.

ပှၤကွဲးတၢ်ကစီၣ်တဂၤလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါဒိၣ်မးအံၤ ဟဲသန့ၤထီၣ်ဘၣ်လၢ ပှၤလိၣ်ဘိဖိတဖုဒ်လဲၣ်. တၢ်မၤအသးဒ်န့ၣ်အသိး, အိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ စီၤပီလူး, တၢ်မၢဖိလၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ လၢအသန့ၤထီၣ်တၢ်ရ့လိာ်သးဒီး ပှၤတဝၢဖိတဖၣ်လၢအဝဲထံၣ်လိာ်အသးလၢ…

ထံမူ

ဖီတဖၣ်လၢတၢ်ဒဲးဃာ်အီၤ ဟဲဝဲလၢ ကီၢ်အံၣ်ကွ့ဒီ(Ecuador)န့ၣ်လီၤ. ဖဲဟဲတုၤဆူယဟံၣ်န့ၣ်, ဖီတဖၣ်အခိၣ်လီၤဘျး ဒီးလီၤဘဲဝဲလၢ အတၢ်ဟဲကျဲအဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်နဲၣ်လီၤအိၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကဘၣ်ဒုးန့ၢ်က့ၤအဂံၢ်အဘါ လၢထံခုၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တချုးပမၤတၢ်အံၤန့ၣ်, ဖီအဒ့ဖိတဖၣ် ကဘၣ်တၢ်တံာ်အီၤပဲာ်အီၤ ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်အီဝဲထံ ကန့ၢ်ညီထီၣ်အဂီၢ်လီၤ. နာ်သက့ မ့ၢ်ဖီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကမူဒံးဧါ.

လၢခံတဂီၤ, ယထံၣ်န့ၢ် ယတၢ်စံးဆၢလီၤ. ဖီကဒိၣ်လၢ ကီၢ်အံၣ်ကွ့ဒီအံၤ ပကွၢ်ကီအီၤဃံလၤမုၢ်သးဒိၣ်မး, ဒီးဖီလၢ အဖျါဃံလၤလီၤအဲၣ်တဖၣ်အံၤ လၢယသးသမူတစိၤ ယတထံၣ်ဘၣ် ဒ်သိးအံၤ နီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံခုၣ်ဆှံစှဲ ဒုးကဲထီၣ် တၢ်လီၤဆီလၢဖီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တၢ်မၤသ့ၣ်နီၣ်က့ၤပှၤတၢ်လၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးစံး ဘၣ်ဃးဒီးထံ ဒီးထံအခီပညီလၢ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ.

ဖဲကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးဃ့အီထံလၢ ပှၤရှၤမရံမုၣ်တဂၤလၢ ထံပူၤအခါ, အဝဲလဲလိာ်ကွံာ် ပိာ်မုၣ်တဂၤအံၤ အတၢ်အိၣ်မူန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်အတၢ်ဃ့အီထံအံၤ ဒုးကမၢကမၣ်အီၤလီၤ. ပှၤယူဒၤဖိတဖၣ် ကွၢ်တလီၤ ပှၤရှၤမရံဖိတဖၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးစံးဝဲဒၣ် “နမ့ၢ်သ့ၣ်ညါယွၤအတၢ်ဟ့ၣ်, ဒီးပှၤလၢအစံးဘၣ်နၤ, ဟ့ၣ်အီယၤလၢထံတက့ၢ်တဂၤန့ၣ်ဒီး, နကဃ့တၢ်လၢအီၤ, ဒီးကဟ့ၣ်တ့ၢ်နၤလၢထံမူလီၤ”(ယိၤ ၄:၁၀). လၢခံက့ၤ, ဖဲတၢ်လုၢ်ဟံၣ်အပူၤ,…

တၢ်ဆၢတဲာ် လၢအတအိၣ်ဒီး တၢ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သး

ဒ်ပှၤလိၣ်ဘီဘိဖိတဂၤအသိး, ယနီၣ်တၢ်ချ့ကဲၣ်ဆိး ဖဲယဂုာ်ကျဲးစၢးပိာ် ယတံၤသကိးတဂၤအခံ ဆူအဟံၣ် ဖဲတီၤထီကၠိတၢ်ဂဲၤလိထံဖျၢၣ်သွ့ဝံၤဝဲအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဖဲ မူခိၣ်စူၤဒိၣ်မး, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢယဂီၢ် ဒ်သိးယကလူၤချုးန့ၢ်အသိလ့ၣ်အဂီၢ်လီၤ. ယသိလ့ၣ်အနီၣ်တြူၢ်စီတဖၣ်လၢ အထွါစီထံ လၢယွၤခၣ်စိးသဒၢကလံၤအခါ ဟဲဖျါထီၣ် သတူၢ်ကလာ် ယတံၤသကိး အစံဒၢၣ်(Sedan) သိလ့ၣ် အိၣ်ကတီၢ်သး ဖဲယမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ. ယယီၢ်တံၢ်လီၤနီၣ်ဖ့ၣ်, တလံာ်ကွံာ်လၢ ကျဲခိၣ်လိၤ ဒီးလဲၤဘၣ်ဒိသ့ၣ်ဖးဒိၣ် တထူၣ်န့ၣ်လီၤ. ယသိလ့ၣ်ဟးဂီၤကွံာ်လီၤ. လၢခံ ယက့ၤဖုးပၢၢ်ထီၣ်က့ၤလၢပှၤပာ်ပှၤဆါလၢ အသးပ့ၤနီၣ်တဖၣ်အလီၢ် လၢလီၢ်ကဝီၤတၢ်ဆါဟံၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဃိ ယတသံဘၣ်ဒီးမူယဲဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢယတအိၣ်ဒီးတၢ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးဘၣ်အဃိ, တၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲလီၤ.

စီၤမိၤရှ့အတၢ်ဆၢတဲာ်တမံၤလၢ အတအိၣ်ဒီးတၢ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်လၢအဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် အတၢ်ဃုထၢတခီ အိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ထံတအိၣ်ဒီးထံလၢပှၢ်မုၢ်ကနၢစံၣ်အပူၤ, ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ် “အိၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ်ထီဒါဘၣ်စီၤမိၤရှ့”(၄ မိၤ ၂၀:၂)န့ၣ်လီၤ. ယွၤစံးဘၣ်ခိၣ်နၢ်လၢအသူၣ်လီၤဘှံးအသးလီၤဘှါတဂၤအံၤလၢ အက “မၤလိာ်လၢၢ် ဒီးအဝဲဒၣ်ကဟ့ၣ်ထီၣ်အထံ” (:၈)န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အလီၢ်န့ၣ်, အဝဲ “တီၢ်လၢၢ်န့ၣ်လၢ အနီၣ်ထိးတဘိခံဘျီ” (:၁၁)န့ၣ်လီၤ. ယွၤစံးဝဲဒၣ်, “မ့ၢ်သုတနာ်ဘၣ်ယၤ...ဘၣ်သတးဒီးသုတဘၣ်ဒုးလဲၤနုာ်ဘၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အံၤဆူ ကီၢ်လၢယဟ့ၣ်လီၤလၢအီၤ တဘ့ၣ်အပူၤဘၣ်လီၤ”(:၁၂).…

တၢ်နာ်လၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်

“ကွၢ်, ဖုဖုဧၢ, သ့ၣ်ထူၣ်အဝဲန့ၣ်တဖၣ် ဝံၢ်ဝၢ်ဝဲအစုဆူ ကစၢ်ယွၤအအိၣ်” ယလံၤခွါဖိ အတၢ်ထံၣ်နီၤဖး လၢတၢ်သူၣ်ဟူးသးဂဲၤအပူၤ ဒုးနံၤကမှံထီၣ်ယၤ, ဖဲပကွၢ် ဘၢးခၠး(birch) အမုၢ်ဖိတဖၣ် (သ့ၣ်ခံတလဲာ်ဒဲး, အိၣ်ဒီးသ့ၣ်ဖံးအဘု ဒီးသ့ၣ်ဒ့တဖျ့ည့ဖိတဖၣ်) က့ၣ်ကျီၤလီၤဝဲ လၢကလံၤကျါ, တချုးကလံၤမုၢ်ဟဲလီၤအခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ ဒုးသံကွၢ်လီၤက့ၤယသးစ့ၢ်ကီးလၢ “မ့ၢ်ယအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်လၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂီၤ, တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ် ဒ်သိးအံၤဧါ” န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးထါအဲလံစဘၢး ဘါရဲး ဘရိန့ (Elizabeth Barret Browning) ဆိကမိၣ်ထံကဒါက့ၤ စီၤမိၤရှ့ ဒီးတပှီာ်လၢမ့ၣ်အူလၣ်အကျါအဂ့ၢ် ဒီးကွဲးဝဲ “ဟီၣ်ခိၣ်ပှဲၤဝဲဒီး မူခိၣ်/ကယဲၢ်တပှီာ် မ့ၣ်အူလၣ်ကဲၤဒီးယွၤ/ ဘၣ်ဆၣ်ထဲပှၤလၢထံၣ်အီၤ/ ဃ့ၣ်လီၤကွံာ်အခီၣ်ဖံးလီၤ”. ယွၤအစုတၢ်တ့န့ၣ် အိၣ်ဖျါတြၢၢ်ကလာ် လၢပဃၢၤဝးဝး လၢတၢ်လီၤလးတဖၣ် လၢအဝဲမၤတ့ၢ်ဝဲတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲမုၢ်တနံၤ ဟီၣ်ခိၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤအဆၢကတီၢ်အခါ, ပကထံၣ်ဘၣ် တၢ်တဒ်သိးဒီးအပူၤလၢညါနီတစုလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤထံၣ်တ့ၢ်ပှၤ ဘၣ်ဃးဒီးမုၢ်နံၤအံၤ ခီဖျိဝံယရှါယၤ, “အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, သုကဟးထီၣ်ဒီး တၢ်သူၣ်ခုသးခု, ဒီးတၢ်ကဆှၢသုဒီး တၢ်ဃူတၢ်ဖိး, ကစၢၢ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်စိခိၣ်တဖၣ် ကကိးထီၣ်…