ဟံၣ်အမ့ၢ်အတီလၢ ပသးအဂီၢ်

ထွံၣ်လီၤလးဖိ ဘီးဘံၣ် (Bobbie the Wonder Dog) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကီၢ်ကၠၢမၢၣ်အထွံၣ်ဖိတကလုၥ်လၢအကွၢ်ထွဲစၢၤသိဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါပှၤဟးကသူၣ်အဆၢကတီၢ် ဖဲတၢ်လီၢ်လၢအယံၤဝဲဒီးဟံၣ် မံးလၥ် ၂,၂၀၀ အခါန့ၣ် ထွံၣ်ဖိအံၤလီၤဖးဝဲဒီး အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဒူၣ်လၢ အဘူၣ်ဃးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်ဃုအီၤလၢ တၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲး ဘၣ်ဆၣ်တထံၣ်ဝဲအဃိ ဘၣ်ဟဲက့ၤဝဲလၢသးသ့ၣ်ဖးအပူၤလီၤ.

ဃုလါပူၤကွံၥ်အလီၢ်ခံ တၢ်ဂိၢ်ခါဘူးကလၢၥ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ထွံၣ်ဖိဘီၣ်ဘံၣ်လၢ အဆူၣ်အရူတရိး, ဃဲၤသံကျိသံဖိအံၤ ဟဲက့ၤတုၤဝဲဒၣ်လၢဟံၣ်အတြဲၤ ဖဲဝ့ၢ်စ့လဘၢၣ်ထိ(Silverton), ကီၢ်စဲၣ်အီရံကိၤ(Oregon)န့ၣ်လီၤ. ဘီၣ်ဘံၣ်ဖိ ဘၣ်လဲၤခီဖျိတၢ်လဲၤကျဲလၢ အယံၤဝဲဒီးလီၤပျံၤလီၤဖုးတဖၣ်, ဘၣ်ခီဝဲထံကျိတဖၣ်, မဲးမုၢ်ခိၣ်ဒီးကစၢၢ်ကလိ လၢဘှ့ၣ်ဘၢဃးတဖၣ် ဒ်သိးကဃုထံၣ်က့ၤဟံၣ်ဒီး ပှၤလၢအအဲၣ်ဝဲတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဘီၣ်ဘံၣ်ဖိအတၢ်ဃုထံၣ်က့ၤ အဟံၣ်ဖိအံၤ ကဲထီၣ်တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤလၢ အခူအဝ့ၢ်ဂီၢ်ဒီး ဘၣ်တၢ်ပၥ်ဖျါအီၤလၢလံၥ်လဲၢ်, တၢ်ဂီၤမူဒီး ကျဲကပၤတၢ်ဒူၣ်လိၤ တၢ်ဂီၤတ့ခဲၣ်တဖၣ်အပူၤလီၤ. အတၢ်အဲၣ်အဟံၣ်ဖိဃိဖိတဖၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်ပှၤအါဂၤ အတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးဒီး အသးကလၢၢ်ဘၣ်တဖၣ်, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် မ့ၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤဒၢနုၥ်ဃၥ် တၢ်သးဆၢန့ၢ် ယိၥ်ယိၥ်လၢ ပသးဖျၢၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤ ပှၤကူၣ်သ့ယွၤဂ့ၢ်ပီညါ အီကၢးစတံ (Augustine) စံးဝဲဒ်အံၤလီၤ. “နတ့လီၤပှၤလၢနဂီၢ်ဒၣ်နဲ,…

မဲၥ်ထံကလၤအတၢ်မၤကွၢ်

“လၢမဲၥ်ထံကလၤအပူၤန့ၣ်မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်” တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်သံကွၢ်တခါလၢ သးဂ့ၢ်ပီညါပှၤကူၣ်သ့တဖၣ်လၢ အသမံသမိးသံကွၢ်ဖိဒံဖိသၣ်တဖၣ် အတၢ်သ့ၣ်ညါတိၢ်နီၣ်လီၤ အသးဘၣ်, တဘၣ်အခါန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်လၢအသးအိၣ် တဆံဃိးလါဒီးအဖီလၥ်တဖၣ်န့ၣ် ညီနုၢ်တိၢ်နီၣ်မၤဘၣ်ထွဲအသးဒီးအက့ၢ်အဂီၤ လၢအဖျါလၢမဲၥ်ထံကလၤအပူၤတန့ၢ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်ဖဲအဒိၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်, ဖိသၣ်တဖၣ်နၢ်ပၢၢ်ထီၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ကွၢ်လီၤဒၣ်အသးလၢမဲၥ်ထံကလၤအပူၤလီၤ. တၢ်သ့ၣ်ညါထံလီၤသးအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ဒီးတၢ်ဒိၣ်တုၥ်ခိၣ်ပှဲၤ လၢတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အပူၤအပနီၣ် လၢအကါဒိၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.

တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအကါဒိၣ်စ့ၢ်ကီး လၢပှၤစူၢ်က့ၤနၥ်က့ၤခရံၥ်တဖၣ် အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. စီၤယၤကိၥ်ပၥ်ဖျါတၢ်ဂ့ၢ်အတကွီၣ်ဘၣ်ဃးဒီး မဲၥ်ထံကလၤအတၢ်မၤကွၢ်န့ၣ်လီၤ. မဲၥ်ထံကလၤအံၤ မ့ၢ်ဝဲယွၤအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအကလုၢ်လီၤ(ယၤကိၥ် ၁:၁၈) . ဖဲပဖးလံၥ်စီဆှံအခါပထံၣ်တၢ်မနုၤတဖၣ်လဲၣ်. ဖဲလံၥ်စီဆှံပၥ်ဖျါ တၢ်အဲၣ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအခါ မ့ၢ်ပထံၣ်လီၤက့ၤပသးဧါ. ဖဲလၢပဖးဘၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤမၢပှၤတဖၣ်အခါန့ၣ် မ့ၢ်ပထံၣ်လီၤက့ၤ ပတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်ဧါ. ဖဲပကွၢ်လီၤက့ၤပသးဒီး သမံသမိးက့ၤပတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်အခါန့ၣ် လံၥ်စီဆှံမၤစၢၤဒုးထံၣ်သ့ၣ်ညါပှၤလၢ ပတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်န့ၣ် လီၤပလိၥ်ဝဲဒီး ကစၢ်ယွၤအတၢ်အဲၣ်ဒိးလၢပဂီၢ်ဧါ. မ့တမ့ၢ်, မ့ၢ်ပလိၣ်ဘၣ်တၢ်ပီၢ်ယၢ်လီၤပသးဒီး လဲလိၥ်က့ၤပသးန့ၣ်ဧါ.

အဆၢဖိ ၂၂ အပူၤ စီၤယၤကိၥ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်ပှၤဒ်သိး ပသုတမ့ၢ်ပှၤလၢအဖးလံၥ်စီဆှံဝံၤ ဒီးဟးထီၣ်, ပှၤလီလီၤအသး, ဒီးသးပ့ၤနီၣ်ကွံၥ်တၢ်လၢပထံၣ်, ပဖးတဖၣ်န့ၣ်တဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.လံၥ်စီဆှံဟ့ၣ်ပှၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤအတၢ်နဲၣ်ကျဲဒ်သိး ဒီးပကအိၣ်မူလၢတၢ်ကူၣ်သ့အပူၤ ဒ်ယွၤအတၢ်ဘၣ်အသးအသိးန့ၣ်လီၤ.ဖဲလၢပဖးလံၥ်စီဆှံ, မုၥ်လၤဆိကမိၣ်အီၤဒီး မၤနၢ်ပၢၢ်အီၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အခါန့ၣ် ပဃ့ကစၢ်ယွၤလၢကဟ့ၣ်…

ယွၤအဘျုးအဖှိၣ် လၢအပှဲၤဒီး တၢ်သူၣ်စူၤသးစူၤ

“တဲတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီခဲလၢၥ်, ဘၣ်ဆၣ် တဲလီၤတစွၤအီၤတက့ၢ်.” တၢ်အံၤမ့ၢ် ပှၤကွဲးထါ အဲမလ့ၣ် ဒံးကစၢၣ် (Emily Dickinson) အတၢ်ကွဲး, အဲၣ်ဒိးပၥ်ဖျါဝဲလၢ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒီးအလၤကပီၤန့ၣ် ကပြူၢ်ကပြီၤဒိၣ်မးလၢပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ လၢဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးညီတဖၣ် လၢကနၢ်ပၢၢ်ဒီးတူၢ်လိၥ်ဝဲတဘျီဃီန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, တၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်လၢပဂီၢ်မ့ၢ်ဝဲ ကတူၢ်လိၥ်ဒီးနီၤဟ့ၣ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်ဒီးတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ လၢအလီၤတစွၤတစဲး, ဒ်ပစံးတၢ်အသိး လၢတၢ်သူၣ်စူၤသးစူၤ,ဒီးတမ့ၢ်ဒ်ကျဲလိၤတၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်လၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီကဘၣ်ဆဲးကပြူၢ်လီၤဝဲ ကယီကယီ တဆီဘၣ်တဆီန့ၣ်လီၤ. မ့တမ့ၢ်ဘၣ်ဒီး ပှၤကိးဂၤဒဲးအမဲၥ်ကဘျီၣ်ဝဲလီၤ.

တၢ်မၢဖိစီၤပီလူးစံးတၢ်ဒ်သိးအံၤစ့ၢ်ကီး ဖဲ အ့းဖ့းစူး ၄:၂ အပူၤ ဖဲအဝဲဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ပှၤစူၢ်က့ၤနၥ်က့ၤတၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကအိၣ်ဒီးကယဲၢ်တၢ်ဆီၣ်လီၤသုသး , ဒီးသူၣ်စူၤသးစူၤ, အိၣ်ဒီးတၢ်ဝံသးစူၤဃဲးဃဲး, ဒီးကီၤသုသးသကိးသကိး လၢတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံအပူၤလီၤ. စီၤပီလူးဒုးနၢ်ပၢၢ်ပှၤလၢ တၢ်အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိလၢ ပှၤစူၢ်က့ၤနၥ်က့ၤတၢ်တဖၣ် အတၢ်ဝံသးစူၤဒီး တၢ်မၤဘျုးမၤဖှိၣ်လိၥ်သးကဒဲကဒဲအံၤ မ့ၢ်လၢကစၢ်ခရံၥ်အတၢ်ဝံသးစူၤပှၤအဃိလီၤ. လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ပှၤကညီက့ၢ်ဂီၤန့ၣ်, (:၉-၁၀) ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးလီၣ်ဖျါထီၣ်အသးလၢ တၢ်ဘှ့ၣ်တၢ်ဘှီၣ်ဒီးတၢ်ဝံသးစူၤအပူၤ လၢပှၤကညီလိၣ်ဘၣ်ဝဲဒ်သိးပှၤကနၥ်ဒီးတူၢ်လိၥ်အီၤလီၤ.

အဝဲ အခဲအံၤ ပၥ်ဖျါထီၣ်အသးစ့ၢ်ကီးဒံးလၢ တၢ်ဝံသးစူၤဒီးတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံအကျဲတဖၣ် ခီဖျိဟ့ၣ်ဝဲ, ဟ့ၣ်စိဟ့ၣ်ကမီၤဝဲ အပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢတၢ်သးစူၤဒီးတၢ်အဲၣ် ဒ်သိးဒီးကဒိၣ်ထီၣ်ဒီးဒိၣ်တုၥ်ခိၣ်ပှဲၤဝဲအဂီၢ်…

ကွၢ်အတၤသၣ်တက့ၢ်

“ပှၤလၢအမ့ၢ် (စီၤဝါ) အနီၢ်ကီၢ်, ဝံသးစူၤ ဆၢထၢၣ်ဘၣ်တက့ၢ်.” အဝဲအံၤန့ၣ်တၢ်ကတိၤတဘီလၢပနၢ်ဟူညီနုၢ်အီၤ ဖဲပကွၢ်ကွဲၤထံၣ်ဟူဖျါတၢ်လိၥ်ကွဲအတၢ်ဒုးနဲၣ် “တဲတၢ်တီတီ” အကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမံၤဟူသၣ်ဖျါလွံၢ်ဂၤတဖု သံကွၢ်ဝဲဒၣ်ပှၤသၢဂၤလၢအစံးလီၤအသး လၢအဒိ, သါမ့ၢ်စီၤဝါန့ၣ်လီၤ. ပှၤသၢဂၤအကျါခံဂၤမ့ၢ်ပှၤလီတၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်အံၤမ့ၢ် တၢ်လၢပှၤသံကွၢ်တၢ်တဖု ကဘၣ်နီၤဖးမၤဖျါ စီၤဝါအမ့ၢ်အတီတဂၤလီၤ. လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်အကူၥ်တခါအပူၤန့ၣ်, ပှၤမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖုအံၤ ဂုၥ်ကျဲးစၢးတယၥ် ဃုသ့ၣ်ညါဝဲ ကၠီနံၣ် မး(စ) (Johnny Marks) အမ့ၢ်အတီတဂၤ လၢအကွဲးတၢ်သးဝံၣ် “Rudolph the Red-Nosed Reindeer” အဖျၢၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖုအံၤ ထံၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပကသ့ၣ်ညါပှၤမတၤမတၤလဲၣ်န့ၣ် ကီဝဲဒၣ်ဒိၣ်မး, ဖဲကသံကွၢ်အီၤ တၢ်သံကွၢ်အကီအခဲသ့ၣ်တဖၣ်ဒၣ်လဲၥ်န့ၣ်လီၤ. ကွဲၤဟူထံၣ်ဖျါတၢ်မၤမဲၥ်မုၥ်ဖှံသးရဲၣ်ကျဲၤတခါအံၤ ကကဲထီၣ်အဂီၢ် ပှၤဟဲဒုးနဲၣ်လိၥ်ကွဲတၢ်တဖၣ် ကျဲးစၢးပၥ်မၤအသးဒ်ပှၤအမ့ၢ်အတီတဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်သ့သ့ၣ်ညါနီၤဖး ဝံဘျၣ်သရၣ်ဘျၣ်တဖၣ်န့ၣ်, လီၤဆီဝဲဒၣ်ဒိၣ်မးဒီး ကွဲၤထံၣ်ဟူဖျါတၢ်လိၥ်ကွဲအတၢ်ဒုးနဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်အံၤမ့ၢ် တၢ်လၢအတၤပှၤဒ်သိးသိး, ဒီးအကါဒိၣ်မးသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ထွံၣ်မံၤလၢအဒူဝဲတဖၣ်န့ၣ် အါဘျီဟဲဆူပအိၣ် သိးဒီးသိအကူအသိးန့ၣ်လီၤ. ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးဟ့ၣ်ပလီၢ် ပှၤကူၣ်သ့လၢပသိးပကျါဒၣ်လဲၥ် ဒ်သိးကပလီၢ်အသးန့ၣ်လီၤ (မး ၇:၁၅). တၢ်မၤကွၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်…

ဘၣ်ဃၣ်ဃီၤဆူလဲၣ်

ပှၤကိးဂၤဒဲးလၢတီၤထီကၠိန့ၣ် ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး ကၠဲး(Jack)အတၢ်ပာ်သးဖှံဖှံညီညီ ဒီးအတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လၢတၢ်လိၣ်ခိၣ်လိာ်ကွဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲအသးခုကတၢၢ်အကတီၢ် မ့ၢ်ဖဲအအိၣ်လၢကလံၤကျါ လၢတၢ်တစွၤလီၤလၢအအိၣ် ‘U’အက့ၢ်အဂီၤအဖီခိၣ်, အစုတခီဟံးဃာ် အနီၣ်တလူၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ် (skakeboard) ဒီးအဂၤတခီ ယူာ်ထီၣ်ဃာ်လၢ တၢ်ဒီပၢၤအနီၢ်ခိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကၠဲး ဃုထၢပိာ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအခံ ဖဲအဝဲစးထီၣ်လဲၤထီၣ်လီၢ်ကဝီၤ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖုဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. တုၤအကတီၢ်ဖဲန့ၣ်န့ၣ်, အဝဲတူၢ်ဘၣ်တ့ၢ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိအတၢ်ဂဲၤလိာ်ကီခဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, ဒီးအဝဲသူတ့ၢ် ကသံၣ်မူၤဘှိးတဖၣ်လၢ အကမၤစၢ်လီၤ အတၢ်ဘၣ်ဒိဆါတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲဆီတလဲအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်ဝံၤအလီၢ်ခံ တစိၢ်ဖိန့ၣ်, ဖျါလၢတၢ်လဲၤအသးဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်လၢအဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီး နံၣ်တဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, အဝဲစးထီၣ်သူက့ၤကဒီး ကသံၣ်မူဘှိးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်နုာ်လီၤမၤစၢၤလၢအကြၢးအဘၣ် ဒီးတၢ်ကူစါယါဘျါတဖၣ် တအိၣ်ဘၣ်အဃိ, တဆီဘၣ်တဆီန့ၣ် အဝဲသံဝဲလၢ အသူကသံၣ်အါကဲၣ်ဆိးအဃိန့ၣ်လီၤ.

ဖဲပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်ကီတၢ်ခဲအခါ, တၢ်ညီလၢပကဃၣ်ကဒါက့ၤဆူ တၢ်လၢအညီနုၢ်ဒီးပှၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤဒီးပျံၤဝဲဖုးဝဲလၢ ပှၤအၤရှူၢ်ဖိတဖၣ် တယံာ်ဘၣ် ကဟဲမၤဒၢၣ်မၤဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်အခါ, လၢတၢ်မၤစၢၤအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်စွါက့ၤကဒါအခိၣ်ဆူ ပှၤအဲၤကူပတူးဖိတဖၣ် လၢတဘျီမ့ၢ်တ့ၢ်အကုၢ်ကစၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ (ယရှါ ၃၀:၁-၅). ယွၤစံးဆိပာ်လၢတၢ်အံၤကမ့ၢ်တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤဖးဒိၣ်, ဘၣ်ဆၣ် ဖဲ အဝဲသ့ၣ်ဃုထၢကမၣ်တၢ်နာ်သက့, ယွၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲသူၣ်အိၣ်သးအိၣ် အဝဲသ့ၣ်ဒံးန့ၣ်လီၤ.…

ခီဖံၣ်ချံလီခီသလၢ

ယတမ့ၢ်ပှၤအီခီဖံၣ်(coffee)ဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ် ယနၢဘၣ်ခီဖံၣ်အချံတဖၣ်အစိတဘီဖိန့ၣ် ဟဲစိာ်န့ၢ် အကတီၢ်ဖိလၢ အပှဲၤဒီးတၢ်သးမုာ်ဒီး တၢ်ဆၢန့ၢ်ဘၣ်က့ၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပဖိမုၣ်လိၣ်ဘီဖိ မဲလံၣ်စၣ်(Melissa) ကတဲာ်ကတီၤအလီၢ်မံဒၢးအလီၤဆီလၢ အဂီၢ်ဒၣ်ဝဲအခါ, အဝဲမၤပှဲၤ ခီဖံၣ်အချံဖိတဖၣ်လၢ လီခီသလၢတဖျၢၣ်အပူၤ, ဒ်သိးအစိနၢမူလၢအလၢၤဒီးမုာ် ကရၢလီၤလၢအဒၢးဒီဖျၢၣ်ညါအဂီၢ်လီၤ.

စးထီၣ်လၢ မဲလံၣ်စၣ် အတၢ်အိၣ်မူလၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢကတၢၢ်ဝဲလၢ သိလ့ၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး သတူၢ်ကလာ်အပူၤ ဖဲအသးအိၣ်တဆံနွံနံၣ်အခါလံၤလံၤန့ၣ်, အနံၣ်ခံဆံဃၣ်ဃၣ် လဲၤပူၤကွံာ်တ့ၢ်လံဘၣ်ဆၣ် ခီဖံၣ်ချံလီခီသလၢအဝဲန့ၣ် အိၣ်ဒံးဒီးပှၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲဟ့ၣ်ပှၤ တၢ်သ့ၣ်နီၣ်အတၢ်နၢမူတဘိယူၢ်ဃီ ဘၣ်ဃးဒီး ဖိမုၣ်အတၢ်အိၣ်မူတ့ၢ်ဒီးပှၤန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံစ့ၢ်ကီး စူးကါဝဲတၢ်နၢမူ ဒ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် တၢ်တမံၤအသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်သးဝံၣ်တဖၣ်အတၢ်သးဝံၣ် စံးဘၣ်ဃးတၢ်နၢမူ ဒ်တၢ်အဲၣ်အပနီၣ်လၢပှၤပိာ်ခွါတဂၤ ဒီးပှၤပိာ်မုၣ်တဂၤအဘၢၣ်စၢၤအသိးန့ၣ်လီၤ (ကွၢ်ဖဲ ၁:၃, ၄:၁၁, ၁၆). ဖဲလံာ်ဟိၤရှ့အပူၤ, ယွၤပျၢ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်အတၢ်ဒဲးဘးဒီးစံးဝဲ ဒ် “အနၢမူန့ၣ် ဒ်လဘၤနိၣ်အသိး” (ဟိၤရှ့ ၁၄:၆) န့ၣ်လီၤ. ဒီးနီၢ်မၤရံအတၢ်ဖှူ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအခီၣ်, ဒီး “သိန့ၣ်အနၢမူ မၤပှဲၤ” နီၢ်မၤရံဒီးအဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်အဟံၣ်အံၤန့ၣ် နဲၣ်ဃီၤဆိဆူ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအတၢ်သံန့ၣ်လီၤ (ကွၢ်ဝဲ…

တၢ်ဟဲထီၣ်လၢ ပသးကံၢ်ပူၤ

တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ တၢ်မၤတမံၤလၢ အမံၤဖိသၣ်မ့ၢ် “Operation Noah's Ark”န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်လီၤသးခုလၢ ပှၤအဲၣ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီး လၢ “Nassau Society for the Prevention of Cruelty to Animals” ကရၢအဂီၢ် မ့ၢ်တၢ်မံမီၢ် ပျီၢ်သီအၢန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်ဆှိးထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်သီၣ်တၢ်သဲ ဒီးတၢ်နၢအုၣ်နၢဖ့လၢ အတမုာ်တလၤဒိၣ်မးလၢ အဟဲထီၣ်လၢဟံၣ်တဖျၢၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် နုာ်လီၤဆူဟံၣ်တဖျၢၣ် အိၣ်လၢ‘Long Island’ ဒီးထံၣ်န့ၢ် (ဒီးလၢခံ အဝဲသ့ၣ် က့ၤသုးကွံာ်) ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ အါန့ၢ်အဒုလွံၢ်ကယၤတဖၣ် လၢတၢ်တကနၣ်ဃုာ်အီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

တမ့ၢ်ပကပာ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢအကယၤတဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီအပူၤန့ၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးစံးဝဲ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်လၢပသးကံၢ်ပူၤ ပကပာ်ခူသူၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်ဒီးတၢ်မၤတဖၣ်လၢ အအၢအသီဒီးအကမၣ်, လၢအလိၣ်ဘၣ် တၢ်ကမၤဖျါထီၣ်အီၤ ဒီးထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးသိၣ်လိအပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လၢအမၤကဆှီဒီး တမၤကဆှီပှၤတဂၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအမၤဘၣ်အၢဘၣ်သီပှၤတဂၤန့ၣ် တမ့ၢ်အစုလၢ အဘၣ်အၢတဖၣ် မ့တမ့ၢ်…

ယွၤအတၢ်မၤစၢၤ လၢပခါဆူညါအဂီၢ်

ဒ်ပှၤဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါမၤလိသးဂ့ၢ်ဝီ မဲးကၠ့(Meg Jay)ပာ်ဖျါအသိး, ပသးန့ၣ် မိၣ်ဆိကမိၣ်တၢ် ဘၣ်ဃးဒီး ပခါဆူညါအနီၢ်ကစၢ်(our future selves)အဂ့ၢ် ဒ်သိးဒီး ပဆိကမိၣ်ဘၣ်ဃး ဒီးပှၤလၢပတသ့ၣ်ညါအီၤနီတစဲးဘၣ်အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်. ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကမ့ၢ်လၢတၢ်လၢတဘျီတခီၣ် ပှၤကိးလၢ “တၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးအတၢ်လီၤဖျိ”(empathy gap)အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၤကီလၢပကဒိသူၣ်ဒိသးဒီး သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်ပှၤလၢပတသ့ၣ်ညါအီၤဂ့ၤဂ့ၤ, ဒီးခါဆူညါပနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်လဲာ်အဂီၢ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, လၢအတၢ်မၤလီၢ်အပူၤ, ကၠ့ ကျဲးစၢးမၤစၢၤ ပှၤသးစၢ်တဖၣ်လၢ ကဆိကမိၣ်မှံ ကွၢ်ခါဆူညါအနီၢ်ကစၢ်, ဒီးဟံးန့ၢ်ခီၣ်ခါလၢ ကကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ ပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်တ့ထီၣ်တၢ်တိာ်တဖၣ် လၢမုၢ်တနံၤ အဝဲသ့ၣ် ကကဲထီၣ်တၢ်တဂၤအဂီၢ်, ဒီးကတဲာ်ကတီၤပာ်စၢၤ ကျဲလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ် ဒ်သိးအကလူၤပိာ်အတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်အခံ ဒီးကကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်ခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၉၀ အပူၤ, ပဘၣ်တၢ်ကွဲမုာ်ပှၤလၢ ပကထံၣ်ပတၢ်အိၣ်မူတမ့ၢ်ထဲလၢ အကတီၢ်ခဲအံၤဧိၤဘၣ်. မ့မ့ၢ် ဒ်တၢ်အိၣ်မူလၢလၢပှဲၤပှဲၤ ဒီတစိၤအဂီၢ်အသိး, ဒီးဃ့လၢ ယွၤကမၤစၢၤပှၤ ဒ်သိးပက “ဂံၢ်ပမုၢ်နံၤတဖၣ် ဒီးပကန့ၢ်ဘၣ်သးလၢအကူၣ်တၢ်သ့” အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ (:၁၂). ပမုၢ်နံၤမုၢ်သီလၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ အိၣ်ဒီးတၢ်အဆၢန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ ကဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ…

တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ အတၢ်လီၤလး

ပှၤကွဲးတီၣ်ထီၣ်တၢ်လၢပှာ်ယဲၤသန့ ခဲဘ့လ့(န) (Kevin Lynn)အတၢ်အိၣ်မူ ဖျါဒ်အလီၤပှီၢ်လံန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်တယံၢ်ဒံးဘၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ကွဲးတယုၢ်အပူၤ “ယယူာ်ထီၣ်ကျိဆူ ယခိၣ်အနီၢ်ကီၢ်လံ. လၢတၢ်လီၤလိၢ်လီၤလးဖးဒိၣ်အပူၤ ယွၤဟဲနုာ်လီၤဆူယဒၢးပူၤ ဒီးယတၢ်အိၣ်မူပူၤန့ၣ်လီၤ.” အကတီၢ်ဖဲန့ၣ်, ယထံၣ်နီၢ်နီၢ် တၢ်လၢယသ့ၣ်ညါအခဲအံၤ လၢယွၤမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ယွၤနုာ်လီၤမၤတၢ်ဒီးတြီဃာ် လ့(န) လၢအကမၤသံလီၤအသးန့ၣ်လီၤ. ယွၤမၤပှဲၤအီၤဒီးတၢ်နာ်အဂၢၢ်အကျၢၤ ဒီးဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်အီၤ အတၢ်အိၣ်ဒီးအီၤလၢတၢ်အဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. လ့(န) တပာ်ခူသူၣ်ဃာ်အတၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်လိာ်သးမဲာ်သကိးမဲာ် လၢအစိကမီၤဆူၣ်အံၤန့ၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်အဝဲဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤ အတၢ်လဲၤခီဖျိဆူဟီၣ်ခိၣ်, ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် YouTube တၢ်ဖံးတၢ်မၤတခါ, ဖဲအဝဲနီၤဟ့ၣ်အနီၢ်ကစၢ်အတၢ်လဲလိာ်သးအဂ့ၢ်အကျိၤ, ဃုာ်ဒီးပှၤဂုၤပှၤဂၤအတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအပျဲၢ်ဒီးအတံၤသကိး စီၤလါစရူးသံအခါ, ပှၤအါဂၤထံၣ်ဝဲလၢကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တုၤစဲၤခံကဲာ်ဆိး (ယိၤ ၁၁:၃၂) န့ၣ်လီၤ. စီၤလါစရူး အိၣ်လၢအသွၣ်ခိၣ်အပူၤ လွံၢ်သီလံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ခရံာ်ဆီတလဲကွံာ် တၢ်သးအုးအကတီၢ်အံၤ ဆူတၢ်လီၢ်လးတမံၤ, ဖဲအဝဲဒုးဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤအီၤလၢတၢ်သံ (:၃၈) န့ၣ်လီၤ. “ယစံးဘၣ်တဲဘၣ်နၤလၢ နမ့ၢ်နာ်တၢ်ဒီး, နကထံၣ်ဘၣ်ယွၤအလၤကပီၤ, တမ့ၢ်ဘၣ်ဧါ” (:၄၀).

ဒ်ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးဒုးဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤ စီၤလါစရူး လၢတၢ်သံ ဆူတၢ်မူအသိးန့ၣ်, အဝဲဟ့ၣ်ပှၤတၢ်မူအသီခီဖျိအနီၢ်ကစၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိအတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးလၢထူၣ်စုညါလိၤအဃိ, ပတၢ်ဒဲးဘးအဘူးအလဲအဂီၢ်…

ဃုထၢလၢ တၢ်ကူၣ်သ့အပူၤ

ဒ်ပှၤအခိၣ်တဂၤလၢပှၤမၤသကိးတၢ်တဖုလၢ တၢ်တိာ်ကျဲၤပာ်အီၤလၢ အကလဲၤဆူ, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် မူပျီကဟၣ်ယူၤသန့ၤအသိး, ပှၤဆှၣ်မူဖးဖီ(Astronaut) ခရ့း ဖၣ်ကူၣ်စၢၣ် (Chris Ferguson) ဘၣ်မၤတၢ်ဃုထၢ ပာ်လီၤသးတမံၤလၢအကီခဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်န့ၣ်, အတၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ တဘၣ်ဃးဒီး မူပျီကဟၣ် အစဲးဖီကဟၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, အပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ် မ့ၢ်ဂ့ၤဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီ ဘၣ်ထွဲဝဲဒီး တၢ်လၢအဝဲပာ်အီၤ ဒ်အတၢ်မၤလၢအကါဒိၣ်ကတၢၢ်တမံၤ, လၢအမ့ၢ်အပှၤဟံၣ်ဖိဃီဖိန့ၣ်လီၤ. ဖၣ်ကူၣ်စၢၣ် ဃုထၢဝဲလၢ ကဟးထီၣ်လၢအမူဒါဒီး အိၣ်တ့ၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်လိၤ, ဒ်သိးအကအိၣ်ဝဲလၢ အဖိမုၣ်အတၢ်ဒိးတ့ဒိးဖျီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပဝဲကိးဂၤ တဘျီတခီၣ် ပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဆၢတဲာ်လၢအကီတဖၣ်, လၢအဒုးခံကွၢ်စီၤကွၢ်ပှၤတၢ်လၢအကါဒိၣ်ကတၢၢ်လၢပဂီၢ် လၢတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, မ့ၢ်လၢတၢ်ဃုထၢတမံၤ ဟဲဝဲဒီးတၢ်လီၤမၢ်အဂၤတမံၤအဃိန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးပညိၣ်ဝဲလၢကဒုးသ့ၣ်ညါ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအံၤ ဆူအပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် ဒီးပှၤကမျၢၢ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်မူအတၢ်ပာ်လီၤသး လၢအကါဒိၣ်ကတၢၢ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်ပိာ်အခံန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ် အပျဲၢ်အဘီၣ်တဂၤအဂီၢ်, အဝဲစံးဝဲဒၣ် အလီၢ်အိၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ် ကဘၣ် “ညိကွံာ်အသးဒၣ်ဝဲ” ဒ်သိးကလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ (မၢ် ၈:၃၄). ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ် တၢ်ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်အီၤ ဒ်သိးအသုတဟ့ၣ်လီၤအသးလၢ…