ၦၤလၢအထိၣ်ထွံ ပိၥ်ထွဲတၢ်ကလီအခံတဖၣ်
ဖဲတၢ်ယီၤထီၣ်သီကတီၢ် လၢ ၂၀၂၀ နံၣ်, မုၢ်နၤအမူကပိၥ်အဖီလၥ်, ၦၤဒိး‘လပီ’တဖၣ် ဒိး ‘လပီ’ အကပြူၢ်ကပြီၤလၢ စဲၣ်ဒ့ကိ(San Diego)ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကပီၤဖိတဖၣ် ဟဲကဲထီၣ်သး ခီဖျိတၢ်အိၣ်ဒီးသးသမူဖိလၢအဆံးကဲၣ်ဆိးတဖၣ် လၢတၢ်ကိးလၢ ဖံၣ်တိၣ်ဖလဲထၢၣ်(phytoplankton), အဟဲလၢဟ့းလ့ၣ်ကျိၥ် အခီပညီမ့ၢ် “ၦၤဟးတရံး”မ့တမ့ၢ် “ၦၤလီၤထွံ” န့ၣ်လီၤ. လၢမုၢ်ဆါကတီၢ်, တၢ်မူးဆံးဆံးဖိတဖၣ် ဒုးကဲထီၣ်တၢ်အလွဲၢ်ဂီၤ လၢပီၣ်လဲၣ် ထံထီၣ်ထံလီၤ ဒီးဖီၣ်ဃးမုၢ်တၢ်ကပီၤလၢ အဆီတလဲသးဆူ ခဲမံးကၢၣ်တၢ်သဟီၣ်(chemical energy)န့ၣ်လီၤ. ဖဲမုၢ်နၤတၢ်ခံးကတီၢ်, အဝဲသ့ၣ်ဒုးကဲထီၣ် လီမ့ၣ်အူအလွဲၢ်လါဟ့တမံၤန့ၣ်လီၤ.
ၦၤစူၢ်က့ၤနၥ်က့ၤ ခရံၥ်ဖိတဖၣ် မ့ၢ်ၦၤမူခိၣ်ဖိလၢ အလီၤဂၥ်ဒီး ပီၣ်လဲၣ် ထံထီၣ်ထံလီၤလၢ အလွဲၢ်ဂီၤ, အိၣ်မူဒ်ၦၤလၢအလဲၤတရံးတၢ် မ့တမ့ၢ် လီၤထွံလၢ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲတၢ်အိၣ်သးတဖၣ် မၤတံၥ်တၥ် ပတၢ်တိၥ်လၢ ပတိၥ်ဃးတဖၣ်, သးစီဆှံဟ့ၣ်ဆူၣ်ထီၣ်ၦၤ ဒ်ပကမၤတၢ် ဒ်ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးအသိး လၢအမ့ၢ် ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်ကပီၤ, ဒ်သိးပကပီၤဆၢက့ၤ အဝဲအတၢ်ကပီၤလၢ တၢ်ခံးတၢ်နၤန့ၣ်လီၤ. ဖံးလံးပံး ၃:၈-၉ အပူၤ, တၢ်မၢဖိစီၤပီလူး…
ဆူၣ်ကိၤဝဲဒ်ထးအသိး
စွံၤထိးအ့ၣ်တဖၣ်(Ironclad beetles)န့ၣ် ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးအကုလၢအကိၤ ဒီတဒၢအဝဲသ့ၣ် လၢတၢ်ဖိတၢ်လံၤ လၢအဟးအီၣ် အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်အါမံၤအကျါလီၤဆီတမံၤ မ့ၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ် အိၣ်ဒီးဂံၢ်ဘါလီၤလီၤဆီဆီ လၢအတူၢ်တၢ်ဆီၣ်သနံး န့ၣ်ဝဲလီၤ. ကုခိၣ်လၢအကိၤယူာ်ထီၣ် အသးအါန့ၢ်ဒံး တဲၤကွံၥ်အသးတဖၣ်, ဖဲအပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးတပူၤဃီလီၤ. အချၢဃံ လၢအအိၣ်ဘ့ၣ်သလၣ် ဒီးလီၤယၢၢ် မၤစၢၤစ့ၢ်ကီး တၢ်ဆူ ကတြီဆၢ တၢ်သ့ၣ်ဖးသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်စဲအ့ၣ်တၢ်သမံသမိး တၢ်ပၥ်ဖျါထီၣ် တၢ်အံၤအိၣ်မူသ့ဒၣ်လဲၣ် တၢ်ဆီၣ်ကျံးအါန့ၣ် အနီၢ်ကစၢ်အဃၢ အဘျီ ၄၀,၀၀၀ ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်ယွၤတ့လီၤတၢ်ဖိဃၢ်အံၤ ကအိၣ်ဒီးအကုလၢအကိၤအသိးန့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်လီၤစ့ၢ်ကီး ဝံယံးရမံယၤလၢတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါ လၢအတူၢ် တၢ်ကန့ၢ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဝံအံၤ ကကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဒီး တၢ်ဆီၣ်သနံး လၢအနး, ဖဲအရၤလီၤ တၢ်ကစီၣ်လၢၦၤအံၣ်စရ့လးဖိ တူၢ်လိၥ်တသ့န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အံၤအဃိ, ယွၤအၢၣ်လီၤတၢ်ဆူ, တၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအီၤ “ထူၣ်ထးတကျီၣ် ဒီးအဒူၣ်တိၢ်တဒူၣ်” (ယံး ၁:၁၈)လီၤ. ဝံအံၤ တဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဘၣ် မ့တမ့ၢ် တဘၣ်တၢ်ဒိၣ်ဘၢအီၤန့ၣ်ဘၣ်. အဝဲအတၢ်ကတိၤ ကအိၣ်ဆိးဂၢၢ်ကျၢၤ…
ပၢ်လၢအသူၣ်အိၣ်သးအိၣ်တၢ်တဂၤ
က့ဘရၢၣ်(Gabriel)လၢအသးအိၣ် ၈ နံၣ်တဂၤ, ဘၣ်တၢ်ကွဲးကါထုးထီၣ် တၢ်အချံတဖျၢၣ်လၢအခိၣ်နူၥ်ပူၤဝံၤ, တၢ်ပူၤလီၤလၢတၢ်ပၥ်သူၣ်ပၥ်သးအီၤ ညီန့ၣ်အိၣ်တ့ၢ်လၢ အခိၣ်ကပၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲဖိသၣ်အံၤ စံးဝဲလၢအလီၤဂၥ်ဒီး တၢ်မုၢ်ဃၢ်တဒု, အပၢ်လၢအမ့ၢ် ကၠီ(ၡ)(Josh)အိၣ်ဒီး တၢ်ဆိကမိၣ်တမံၤ, လၢကပၥ်ဖျါထီၣ် အတၢ်အဲၣ်ဘၣ်ဖိအံၤ ထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဆဲး ကသံၣ်ထဲးထူ(tattoo)လၢ အခိၣ်ကပၤ ဒ်အဖိခွါအပူၤလီၢ် အက့ၢ်အဂီၤအသိးန့ၣ်လီၤ.
ၦၤကွဲးလံၥ်စံးထီၣ်ပတြၢၤပၥ်ဖျါဝဲ, တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ် အတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံလၢအအိၣ်ဒီးကစၢ်ယွၤဆူ “အဖိ”တဖၣ် အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ(စံး ၁၀၃:၁၃). ခီဖျိ တၢ်စူးကါတၢ်အဒိလၢ အဘၣ်တၢ်ထုးန့ၣ်အီၤ လၢၦၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိအတၢ်အိၣ်မူ, စီၤဒၤဝံး ပၥ်ဖျါထီၣ်တၢ်အက့ၢ်အဂီၤ လၢကစၢ်ယွၤအတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ လၢပလိၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးလၢ, တၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ ဒ်သိးပၢ်လၢအဂ့ၤ အတၢ်ကဟုကယၥ်တၢ်လၢ အဖိအဂီၢ်အသိး(:၁၇) န့ၣ်လီၤ. ဒ်ပၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဂၤ ပၥ်ဖျါထီၣ် အတၢ်သးအိၣ်လၢ အဖိခွါအံၤ, ကစၢ်ယွၤလၢအမ့ၢ် ပပၢ်လၢမူခိၣ်စ့ၢ်ကီး, ပၥ်ဖျါထီၣ်တၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံဒီး တၢ်ကဟုကယၥ် ဆူၦၤလၢအပျံၤအီၤ န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပၢ်လၢအသးအိၣ်တၢ်, လၢအသးကညီၤ အၦၤဂီၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ် ဒီးကလၢၢ်ဘၣ်လၢ ပတဖျါလီၤအဲၣ်လီၤကွံ မ့ၢ်လၢ…
အဝဲမၤက့ၤယၤ
ဖိသၣ်ခွါဖိသီမၢး(စ)အဲၣ်ဒံၢ်စၢၣ် (Thomas Edison)လၢအသးအိၣ်နွံနံၣ်တဂၤ, တသးအိၣ် မ့တမ့ၢ် မၤလံၥ်မၤလဲၢ်တဘၣ်ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်. ဘၣ်တနံၤ, အဝဲဘၣ်တၢ်ကိးအီၤဒၣ်လဲၥ်လၢ “ၦၤအခိၣ်နူၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်” လၢအသရၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲဟဲက့ၤ ဆူဟံၣ်လၢ တၢ်သူၣ်ဒိၣ်သးဖျိးအပူၤလီၤ. လၢခံတနံၤ, ဖဲအကတိၤတၢ်ဒီး သရၣ်အံၤဝံၤ, အဝဲအမိၢ်, လၢအမ့ၢ်သရၣ်မုၣ်တဂၤ, ဆၢတဲၥ်တၢ်ဆူ ကသိၣ်လိ သီမၢး(စ) လၢဟံၣ်လီၤ. တၢ်မၤစၢၤလၢအပၥ်ဃုၥ်ဒီးတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ (ဃုၥ်ဒီး ကစၢ်ယွၤ အတၢ်ဟ့ၣ်လၢတၢ်ကူၣ်တၢ်ဆး), သီမၢး(စ)ကဲထီၣ်ၦၤလၢအတ့ဆိတၢ်ဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဖးဒိၣ်တဂၤလီၤ. လၢခံအဝဲကွဲးဖျါထီၣ်ဝဲလၢ, “ယမိၢ်မ့ၢ်ၦၤလၢအသိယၤဘှီယၤလီၤ. အဝဲမ့ၢ်မိၢ်နီၢ်နီၢ်, မ့ၢ်တၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးလၢယဂီၢ် ဒီးယသ့ၣ်ညါ ယအိၣ်ဒီးၦၤတဂၤ လၢယကဘၣ်မူလၢအဂီၢ်, ဒီးအသု ယတမၤဟးဂီၤအသးန့ၣ်လီၤ”.
လံၥ်မၤတၢ် ၁၅ အပူၤ, ပဖးဘၣ်စီၤဘၢ်နါဘၤဒီး စီၤပီလူးမၤသကိးတၢ် ဒ်မံးၡၢၣ်နရံၣ်သရၣ်တဖၣ်အသိး, တုၤဒၣ်လဲၥ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဝဲ တၢ်သးတလီၤပလိၥ်အကါဒိၣ်တမံၤ, လၢအဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်ကကိးဃုၥ် စီၤယိၤဟၣ်မၢ်ကူးလၢ အတၢ်လဲၤသကိးတၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. စီၤပီလူးထီဒါတၢ်အံၤမ့ၢ်လၢ, လၢအတိခိၣ် စီၤမၢ်ကူး “ဟးဖးဒီးအီၤလၢ ပၣ်ဖူၤလံ” (:၃၆-၃၈)အဃိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အံၤအဃိ, စီၤပီလူးဒီး စီၤဘၢ်နါဘၤလီၤဖးလိၥ်သးန့ၣ်လီၤ.…
တၢ်လီၤကလဲကွံၥ် ဒီးတၢ်လၢအဟဲဖျါထီၣ် ဃံဃံလၤလၤ
အဆိကတၢၢ် ယတၢ်ကွၢ်တဘျးဖိ ဒုးလဲၤပူၤကွံၥ် ယၤလၢတၢ်ဂီၤလၢအမ့ၢ် “ဆိကမိၣ်ထီၣ် ဖီဒ့ၣ်ညါ”လၢ မၣ်ကိၣ်တိၣ် ဖူၣ်ကၠံၣ်မူရၣ်(Makoto Fujimura), ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ယိယိဖိတခါ, လၢကသံၣ်အလွဲၢ်အဝါ, အသူဒီးအဃး ဒီးဖျါလၢဖီဒ့ၣ်ညါအိၣ်ခူသူၣ်လၢ တၢ်လီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂီၤအံၤဖျါတၢ်ထုးသူၣ်ထုးသး ဖဲယမၤလိန့ၢ်တၢ်လၢ ဟီၣ်လၥ်ကဘျံး -၈၀ ဘၣ်တၢ်မၤလီၤကလဲ ဒီးစူးကါအီၤလၢတၢ်ဂီၤအံၤ ဒ်ၦၤယပၣ်ဖိ(Japanese)အတၢ်စုသ့တၢ်မၤ ဒ်အမ့ၢ်နံၣ်ဟီၣ်ကၣ်(Nihonga), လၢဖူၣ်ကၠံၣ်မူရၣ်ကိးအီၤလၢ “တၢ်စုသ့လၢအဘၣ်တၢ်မၤအီၤ ကယီကယီ” န့ၣ်လီၤ. နမ့ၢ်ကွၢ်တၢ်ဂီၤအံၤဘူးဘူး, တၢ်အံၤပၥ်ဖျါထီၣ် ဟီၣ်လၥ်ကဘျံးဖိလၢ အဃါဃုၥ် သဘံၣ်ဘုၣ်ဒီးဃံလၤဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖူၣ်ကၠံၣ်မူရၣ်ပၥ်ဖျါဝဲလၢ, အဝဲထံၣ် လံၥ်တၢ်သးခုကစီၣ်, သီၣ်ဆၢကဒါက့ၤတၢ် ဒီးကျဲလီၤဆီလၢအဒုးကဲထီၣ် “တၢ်ဃံတၢ်လၤ အဟဲခီဖျိလၢတၢ်လီၤကလဲကွံၥ်” ဒီးဒ်ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးအတၢ်တူၢ်ဘၣ်တၢ်ဟဲစိၥ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အတၢ်လၢတၢ်ၦဲၤဒီး အတၢ်မုၢ်လၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
ကစၢ်ယွၤအဲၣ်ဒိးဟံးထီၣ် ပက့ၢ်ပဂီၤလၢ အလီၤကလဲတဖၣ် ဒီးတ့က့ၤတၢ်လၢအသီ ဒီးအဃံလၤဝဲန့ၣ်လီၤ. စီၤပၤစီၤဒၤဝံးလိၣ်ဘၣ် ကစၢ်ယွၤအတၢ်မၤစၢၤ ဒ်သိး တၢ်ကဘှီက့ၤ အဝဲအတၢ်သူၣ်ကၢ်သးလီၤ လၢအဒုးဟးဂူၥ်ဟးဂီၤ အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၅၁ ဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤ ဖဲအဝဲအၢၣ်လီၤအတၢ်စူးကါ စီၤပၤအတၢ်စိကမီၤဆူ တၢ်ဟံးန့ၢ်ၦၤဂၤအမါဒီးရဲၣ်ကျဲၤတၢ်လၢ…
တၢ်အဒိလၢ တၢ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီ
ဖဲပဆီဟံၣ်ဆီဃီၦဲၤထီၣ် ၂၂ နံၣ်အလီၢ်ခံ, တဘျီဘျီ, ယကမၢကမၣ်ဘၣ်လၢ, ယၤဒီး မၢၣ်ရ့(Merryn) ပလဲၤသကိးတၢ်လၢ တၢ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီ အပူၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ၦၤကွဲးလံၥ်တဂၤလီၤ. အဝဲမ့ၢ်ၦၤမၤတၢ်လၢ ကျိၣ်စ့တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဒွးန့ၣ်လီၤ. ယမၤတၢ်ဒီး လံၥ်မဲၥ်ဖျၢၣ်တဖၣ်လီၤ. အဝဲဘၣ်မၤသကိးတၢ်ဒီးနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွး အဖျၢၣ်တဖၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးတၢ်ဃံတၢ်လၤ, အဝဲအဲၣ်ဒိး တၢ်မၤတၢ်လၢ အကျဲဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲၤလၢပဘၣ် တၢ်ဒုးလူၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ၦၤ မ့ၢ်တၢ်လီၤဆီလိၥ်သးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲပအိၣ်ဒီးတၢ်ကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်ဆါဟံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပကလဲၤထံၣ် ကသံၣ်သရၣ်အဂီၢ် အဝဲလဲၤတုၤဆိ, ဒီးညီနုၢ်ယလဲၤတုၤစဲၤခံလီၤ. ဖဲပလဲၤအီၣ်တၢ်လၢကျး, ယဃုထၢတၢ်အီၣ် အကလုၥ်အသီအသီဘၣ်ဆၣ်, အဝဲမၤလိၥ်ဒၣ် တၢ်အီၣ်လၢအအီၣ် ညီနုၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲပကွၢ်ကီ တၢ်ဂီၤမူလၢတၢ်ဒုးနဲၣ်တၢ်ဂီၤ အဒၢးအိၣ် အမံးနံး၂၀ ဝံၤ, ယကတဲၥ်ကတီၤယသးလၢ ယဟးထီၣ်, မ့မ့ၢ် မၢၣ်ရ့တခီလဲၤတုၤဆူ ခီဖံၣ်အကျးလၢအအိၣ် လၢဒၢးဖီလၥ်ဒီး ကမၢကမၣ်လၢဘၣ်မနုၤယဘၣ်ယံာ်ဘၣ်ထၢဝဲန့ၣ်လီၤ. ပဟ့ၣ်လိၥ်သကိး ပသးလၢတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အါမံၤလၢ ကမၤလိန့ၢ် တၢ်သူၣ်စူၤသးစူၤန့ၣ်လီၤ.
ပအိၣ်ဒီးတၢ်လၢပသးလီၤပလိၥ် လၢတၢ်နီၤဟ့ၣ်တၢ်ကတိၤလီၤနံၤ, တၢ်ဘၣ်သး လၢပကဟးကသုၣ်ဆူ တၢ်လီၢ်ဂုၤဂၤဒီးတၢ်နၥ်တမံၤဃီ လၢအမၤစၢၤၦၤ, ပကဃ့ထုကဖၣ်, ဖဲတၢ်ဂ့ၢ်မ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်လၢ…
တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် လၢတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အဂီၢ်
အဲနံၣ် ကၠီစၢၣ်ဖလ့း(Annie Johnson) မ့ၢ်ၦၤလၢ အစုအခီၣ်ဟးဂီၤ ခီဖျိဘၣ်တူၢ်ဘၣ်ဝဲ အစုဆၢခီၣ်ဆၢဆါနးနးကျံၤကျံၤ, ဖဲအဖျိထီၣ်ဝဲ တီၤထီကၠိဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲန့ၣ် အဝဲတဟးနီတစု ဒီးဘၣ်သန့ၤထီၣ်အသးလၢ ၦၤဂုၤၦၤဂၤ အတၢ်မၤစၢၤ လၢအဝဲအတၢ်လိၣ်တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢအဝဲကွဲးထါ ဒီးထါသးဝံၣ် ကစၢ်ယွၤတဖၣ်အဃိ, အဝဲတူၢ်လိၥ်ဘၣ်
ၦၤတမှံၤအါဂၤ, ဃုၥ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သဲၣ်ထိးမုၣ် လၢတူၢ်ဘၣ် တၢ်သးဟးဂီၤ လၢအတၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲၦၤတမှံၤအံၤ က့ၤတုၤဆူၣ်ဟံၣ်, အဝဲကွဲးလီၤ လံၥ်ဆူ အဲနံၣ်အအိၣ်, ကမၢကမၣ်ဘၣ်လၢ ဘၣ်မနုၤကစၢ်ယွၤဒုးထံၣ် အဲနံၣ်လၢ တၢ်ကီတၢ်ခဲ
ဒ်သိးအံၤတဖၣ်န့ၣ်လဲၣ်လီၤ.
လၢတၢ်ကွဲးဆၢကဒါက့ၤလံၥ်, အဲနံၣ်ဆှၢလီၤထါဖိတယုၢ်လၢ “ကစၢ်ယွၤ တအၢၣ်လီၤနီတစု လၢမူကပိၥ်လိၤကဖျါလါဟ့ထီဘိ ဒီးကျဲလၢပဟးအီၤ အဖီခိၣ် ကဘၣ်တၢ်ဒါလီၤလၢ သံၣ်ဧိၤဖီဧိၤ...”န့ၣ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်ညါဘၣ်ဝဲ ခီဖျိ အတၢ်လဲၤ ခီဖျိ လၢအတူၢ်ဘၣ် တၢ်တမုၥ်တလၤ ဖဲအဟဲကဲထီၣ်သးတလီၢ်လီၢ်, ဘၣ်ဆၣ် ကစၢ်ယွၤတညိကွံၥ် ၦၤလၢအအဲၣ်ဝဲ, နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အံၤအလီၢ်, အဝဲအၢၣ်လီၤဝဲလၢကဟ့ၣ်လီၤ “တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် လၢတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အဂီၢ်,…
ညၣ်ထူဖိတဘ့ၣ်
လဲးစံၣ်စကီး(Lacey Scott)အိၣ်ဝဲလၢ အလီၢ်ကဝီၤကျးတဖၣ်လၢ အဆါ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢၦၤဘုၣ်လၢဟံၣ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ညၣ်ဖိတဘ့ၣ်လၢ အသးတဖှံလၢအအိၣ်လၢ ထံဒၢအကနူၤန့ၣ်လီၤ. ညၣ်ဖိအံၤ အသဒံၣ်အလွဲၢ်ဆီတလဲသးဆူ တၢ်အလွဲၢ်အသူဒီး အဖံးဘၣ်ဒိဆါလၢ အဖျါထီၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤအလိၤလီၤ. လဲးစံၣ် မၤပူၤဖျဲးညၣ်ဖိလၢ အသးအိၣ်အနံၣ်တဆံ, ယုၢ်န့ၢ်ဝဲအမံၤလၢ “လၢ်အၢ”( Monstro) လၢညၣ်တီသွ့ လၢတၢ်တဲမုၥ်နၤ “ပံၣ်နိၣ်ခၠံၣ်ယိၣ်” (Pinocchio)အပူၤ ဒီးတ့ၢ်နုၥ်အီၤဆူ “တၢ်ဆါဟံၣ်”( hospital) အထံဒၢတဖျၢၣ်အပူၤ, ဒီးဆီတလဲန့ၢ်အီၤ ထံအသီကိးနံၤဒဲးန့ၣ်လီၤ. ကယီကယီ, လၢ်အၢဖိ ဟဲဂ့ၤထီၣ်, စးထီၣ်လိၥ်ကွဲၦီၢ်ထံဒီးအမိၢ်ၦၢ် ဟဲဒိၣ်ထီၣ်လီၤ. အဝဲအသဒံၣ်လၢအသူဆီတလဲသးဆူ ထူဘီအလွဲၢ်လီၤ. ခီဖျိလဲးစံၣ် အတၢ်ဟ့ၣ်လီၤသးအဃိ, “လၢ်အၢ”ဖိကဲထီၣ် ကဒီးညၣ်ဖိလၢ အလီၤအဲၣ်တဘ့ၣ်လီၤ.
ဖဲလံၥ်လူၤကၣ်အဆၢဒိၣ် ၁၀ အပူၤ, ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးတဲဖျါထီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တမံၤလၢ ၦၤလဲၤတၢ်တဂၤလၢ အဘၣ်တၢ်ဒိအီၤတီၢ်အီၤ ဟံးန့ၢ်တၢ်လၢအအိၣ်ဒီးအီၤ လၢတမျၥ် ဒီးပၥ်တ့ၢ်ကွံၥ်အီၤ ဘူးကသံဘၣ်အသးလီၤ. ၦၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤယ ၦၤလ့ၤဝံဖိမ့ၢ်ဂ့ၤ လဲၤသဒၣ်ကွံၥ်အီၤ ဒီးတပၥ်သ့ၣ်ညါအသးလၢ ၦၤအံၤ အတၢ်တူၢ်ဘၣ်တၢ်နးနးကျံၤကျံၤ…
တၢ်ထုးလီၤဘျၢကွံၥ်တၢ် ခီဖျိတၢ်တဒၢးတနါ
ဖဲ ၁၇၁၇ နံၣ်, ကလံၤမုၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ် အူသဖှိတၢ်လၢအါနံၤအါသီ, ဒီးထံဒိၣ်နိယွၤ, လၢယူရပၤ(Europe)တၢ်လီၢ်အါတီၤန့ၣ်လီၤ. ၦၤလၢအကထိတဖၣ်အကထိ အသးသမူ ယူၤထီၣ်ကွံၥ် လၢနဲသၢၣ်လဲ(Netherlands), ကၠၢမန့ၣ်(Germany), ဒီး ဒဲမၢး(စ) (Denmark)ထံကီၢ်တဖၣ်လီၤ. တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤပၥ်ဖျါထီၣ် တၢ်လၢအလီၤသးစဲ ဒီးတၢ်လၢတၢ်မၤညီနုၢ်တမံၤ, လၢတၢ်အကတီၢ် အဝဲန့ၣ်, လၢအဟဲခီဖျိသးလၢလီၢ်ကဝီၤတခါ အပဒိၣ်ပၦၢ်, တၢ်အစှၤကတၢၢ် အတၢ်မၤဆၢက့ၤ တၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. ၦၤဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤ လၢဒၢးၡ်(Dutch) အဝ့ၢ်, ၦၤကရိၣ်န့ကၠၢၣ်ဖိတဖၣ်(Groningen)ကရၢကရိထီၣ် တၢ်ထုကဖၣ် အမုၢ်နံၤတနံၤ တုၤတၢ်ကမၤဆၢက့ၤတၢ်ဆူ တၢ်တတၢၣ် တနါအံၤန့ၣ်လီၤ. ၦၤကွဲးတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤတဂၤ ပၥ်ဖျါထီၣ်လၢ ၦၤဝ့ၢ်ဖိတဖၣ်, ဟဲပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးလၢတၢ်ဘါသရိၥ် ဒီး“ဒိကနၣ် တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ, သးဝံၣ်ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ဒီးဃ့ထုကဖၣ်တၢ်လၢ အါနၣ်ရံၣ်” အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဝံယိၤအ့လးပၥ်ဖျါထီၣ် တၢ်တဒၢးတနါလၢအလုၢ်ဘၢ တၢ်တမံၤလၢၦၤယူဒၤဖိတဖၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ်ဝဲလၢ, အဆှၢအဝဲသ့ၣ်ဆူ တၢ်ကဃ့ထုကဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒွဲၣ်ဧိၤတြၤဧိၤအဖုအဂီၢ် ကျၢၢ်ဘၢကွံာ်ထံကီၢ် ဒီး “မၤသယုၢ်လံ စပံးမုၢ်, မၤဟးဂီၤကွံၥ် (အ)ချၢၣ်ဒၢ” (ယိၤအ့ ၁:၇)လီၤ. ဒ်အဝဲဒီးအၦၤဂီၢ်မုၢ်…
ထူးတီၤဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်
လၢမူဖျၢၣ်ဒီးဆၣ်တဖၣ် လဲၤတရံးတၢ်အကျဲလၢ မါ(ရ)(စ)(Mars)ဒီး ကၠူပံၣ်တၣ်(Jupiter) တၢ်လဲၤတရံးချ့ချ့ အဘၢၣ်စၢၤ, လၢမူဖျၢၣ်ဆံးတဖျၢၣ်အပူၤ တၢ်ထူးတၢ်တီၤ အိၣ်ဝဲလၢ အကၢပှ့ၤ စ့ဒီလၣ် လၢအကဘီတဖၣ် အကဘီန့ၣ်လီၤ. စဲအ့ၣ်ၦၤကူၣ်သ့တဖၣ် စံးလၢမူဖျၢၣ်ဆံး ဆဲၣ်ခံၣ် ၁၆ (16-Psyche)အပူၤ, ပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးဒီး ဟီၣ်လၥ်ပနံၣ် ဒ်အမ့ၢ်ထူ, ထး, နံးကၢၣ်(လ)(nickel) ဒီးထူဝါ လၢအကၢပှ့ၤ စ့ဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤလၢ တၢ်ဂံၢ်က့ၤတသ့ဒၣ်လဲၥ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အကတီၢ်ခဲအံၤ, ၦၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ်, တဂုၥ်ကျဲးစၢး ခူၣ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤ လၢအအါဝဲဂီၢ်ဝဲအံၤ ဒံးဘၣ်ဆၣ်, ၦၤအမဲရကၣ်ဖိတဖၣ်တခီ, တိၥ်လီၤတၢ်ဆူ ကဆှၤလီၤမူပျီကဟၣ်ယူၤ လၢတၢ်ကမၤလိကွၢ် လၢၢ်လ့လၢအလုၢ်ပှ့ၤဒိၣ်တဖၣ် ဆူမူဖျၢၣ်ဆံးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အၢၣ်လီၤလၢ တၢ်ထူးတီၤဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်လၢတၢ်ဖီၣ်အီၤ တတုၤ ကမ့ၢ်တၢ်လၢအမၤတကွဲၦၤအသးဒီး မၤသဘံၣ်ဘုၣ်တၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၤတံၢ်လၢတၢ်အကတီၢ်မ့ၢ်တုၤ, ၦၤစဲၣ်နိးလၢ ကလဲၤတုၤဆူမူဖျၢၣ်ဆံးဖိတဖၣ် လၢကခူၣ်န့ၣ် တၢ်ထူးတၢ်တီၤသ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ထူးတၢ်တီၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် လၢပဖီၣ်အီၤတုၤတခီ, မ့ၢ်တၢ်မနုၤ သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒ်လဲၣ်. တမ့ၢ်တၢ်လၢၦၤကိးဂၤ, ဃုထံၣ်တၢ်အံၤဘၣ်ဧါ လၢတၢ်ကွဲးအီၤလၢနံၣ်ကယၤတၢ, လၢရိမ့ၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်, ၦၤတၢ်မၢစီၤပီလူး တဲဖျါတၢ်ဂ့ၢ်…