ခဲလၢာ်မ့ၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂီၢ်
ဖဲ ကၠဲး (Jeff) အသးအိၣ် ၁၄ နံၣ်အခါ, အမိၢ်လဲၤကိးအီၤဆူ ပှၤသးဝံၣ်တၢ်ဖိတဂၤ လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါ သးဝံၣ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ပှၤသူၣ်ဝံၣ်သးဆၢတၢ်အါဂၤ ဖဲအဝဲ အစိၤတဖၣ် အသိးန့ၣ်, ဘံၣ်. ကၠ့ၣ်. ထိမး (B. J. Thomas) ဘၣ်ထွဲဃါဃုာ်အသးဒီး တၢ်အိၣ်မူအကျဲလၢ အမၤဟးဂီၤလီၤက့ၤအသး, ဖဲအလဲၤဟးဝ့ၤဝီၤ သးဝံၣ်တၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်အံၤ မၤတ့ၢ်အသးတချုးဖဲအဝဲဒီးအမါ ဘၣ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါအီၤဒီး ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအခါန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် အတၢ်အိၣ်မူလဲလိာ်ကွံာ်ဖးဒိၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ကဲထီၣ် ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤခရံာ်တဖၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢ အမူးအနၤန့ၣ်, ပှၤသးဝံၣ်တၢ်တဂၤအံၤ စးထီၣ်သးဝံၣ်န့ၢ် ကမျၢၢ် လၢအသူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤတဖၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအဝဲသးဝံၣ်တၢ်သးဝံၣ်တဖၣ် လၢအမံၤဟူတဖၣ်အကျါတနီၤ အဝံၤန့ၣ်, ပှၤတဂၤ လၢကမျၢၢ်အကျါ ကိးပသူထီၣ်ဝဲ “ဟ့, သးဝံၣ်န့ၢ် တၢ်သးဝံၣ်တယုၢ်လၢ ယ့ၣ်ရှူးအဂီၢ်တဘီ,” ဘံၣ်. ကၠ့ၣ် စံးဆၢက့ၤ တဘျီဃီ, “ခဲအံၤဧိၤ, ယသးဝံၣ်တ့ၢ် တၢ်သးဝံၣ်လွံၢ်ယုၢ် လၢကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂီၢ်လံန့ၣ်လီၤ.”
နံၣ်လၢအဆံတဖၣ်…
ညီနုာ်ပမၤဘၣ်တၢ်တဖၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ
မုၢ်ဂီၤခီ ယခိးကွၢ်, ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဂုာ်လဲၤနုာ်လီၤဒိးလ့ၣ်မ့ၣ်အူန့ၣ်လီၤ. ယသးကလၢၢ်ဘၣ်လၢ မုၢ်ဆၣ်အနံၤလၢလီၤသးဟးဂီၤ(Monday blues) စးထီၣ်ဝဲလံန့ၣ်လီၤ. လ့ၣ်မ့ၣ်အူ လၢပှဲၤကတံာ်သးအပူၤန့ၣ် ခီဖျိလၢပှၤဒိးတၢ်တဖၣ် ဖျါမံစူၣ်မံခ့ဒီး အမဲာ်တမုာ်တလၤတဖၣ်န့ၣ် ယစံးသ့လၢ အဝဲသ့ၣ်တဆၢလဲၤဆူ တၢ်မၤလီၢ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤတနီၤ ဆီၣ်ဆူၣ် ပှၤဂၤလၢ ကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လီၢ်အဂီၢ် ဒီးဖဲတနီၤ ဂုာ်ဆွံနုာ်လီၤအသးအါထီၣ် အကတီၢ်န့ၣ် တၢ်ကွၢ်ဟ့ကွၢ်ကျိာ်တၢ်တဖၣ် အိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. “မုၢ်နံၤညီနုာ်အသီတနံၤ လၢတၢ်မၤလီၢ်စးထီၣ်ကဒီးလံ”န့ၣ်လီၤ.
ဖဲန့ၣ်, ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ တၢ်လၢအပူၤကွံာ်တနံၣ်န့ၣ်, ခီဖျိလၢ ကိၣ်ဘ့း-၁၉ တၢ်ဆါအၢအဃိ တၢ်ပၢၤဃံးဃာ်တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတဖၣ် ဒီးလ့ၣ်မ့ၣ်အူတဖၣ် ပှၤဒိးတအိၣ်, တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ ညီနုာ်ပမၤအီၤတဖၣ် လဲၤကဒံကဒါဒီး ကဲထီၣ် တၢ်တဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပကဟးထီၣ်, အီၣ်အီတၢ်လၢ ပှၤဆါတၢ်အီၣ်ကျးဒၣ်လဲာ်တသ့ဒီး ပှၤတနီၤ ဆၢလဲၤဆူ တၢ်မၤလီၢ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤ ဒ်အလီၢ်လီၢ်ဒၣ်ဝဲ ခဲလၢာ်ဃၣ်ဃာ်လံ, ဒီးဒ်ညီနုာ် တၢ်မၤအသးအသိး ပှၤအါဂၤ လဲၤထီၣ်မၤက့ၤတၢ်မၤတဖၣ်လံန့ၣ်လီၤ. ယထံၣ်သ့ၣ်ညါထီၣ်ယဲလၢ, “တၢ်ညီနုာ်မၤတၢ်မၤတဖၣ်”န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ကစီၣ်လၢအဂ့ၤဒီး “တၢ်လီၤကၢၣ်”…
တမ့ၢ်တၢ်မံမီၢ်ဘၣ်
တၢ်မၤအသးလီၤဂာ်ဒ် နအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤလၢတၢ်မံမီၢ်, လၢနဖုသံနီၣ်က့ၤ တန့ၢ်ဘၣ်တမံၤ အပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤနီၢ်နီၢ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်တမံၤဘၣ် (derealization) မ့တမ့ၢ်ဘၣ်ဒီး တၢ်ဆိကမိၣ်လၢ ပနီၣ်သးန့ၣ် တၢ်ဘၣ်ထွဲတအိၣ်ဝဲဒီးပနီၣ်ခိ (depersonalization)အံၤန့ၣ် ပှၤလၢအဘၣ်ဂဲၤလိာ်သးဒီး တၢ်မၤအသးတဖၣ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ ကယဲၢ်တၢ်အိၣ်လၢ အခိၣ်အဃၢၤဝးဝးဒီး တၢ်မၤအသးတဖၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတူၢ်ဘၣ် တၢ်အါနံၣ်အါလါ ဒ်သိးအံၤတဖၣ်အဂီၢ် ပစံးအီၤသ့လၢ သးအတၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤ သ့ဘၣ်ဆၣ် တၢ်မၤအသးအံၤ မ့ၢ်တၢ်ညီနုၢ်ဘၣ်ဂဲၤလိာ်ဒီး နီၢ်သးအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, လီလီဆီဆီ ဖဲသးအတၢ်ဆီၣ်သနံး ဟဲလီၤဘၣ် အဝဲသ့ၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်မၤအသးအံၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် တၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးဝဲဒၣ်လဲာ် တၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးအတၢ်ဆါအံၤ အိၣ်ဒံးဒၣ်အဖၢမုၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၤတၢ်ဝါတဖၣ် ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်ဝဲနီၢ်နီၢ်ဘၣ်ဆၣ် လၢပှၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အသးပူၤ ကနာ်ဝဲအဂီၢ် ကီခဲဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ဘၣ်ဂဲၤလိာ်ဝဲ ဒ်သိးအံၤလၢ အကလဲၤခီဖျိ ပလၢၢ်ဘၣ်ယွၤအစိကမီၤ ဒီးအတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်န့ၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဒီး တမ့ၢ် တၢ်မံမီၣ်န့ၣ်ဘၣ်န့ၣ် လံာ်စီဆှံပာ်ဖျါန့ၣ်လီၤ. လံာ်မၤတၢ် ၁၂:၂-၄…
စံးဘၣ်တဲဘၣ်ပှၤဂၤတက့ၢ်
ကီၢ်အမဲရကၤကီၢ်ခိၣ် အၤဘြၤဟၣ် လ့ကၢၣ် (Abraham Lincoln) အဖိခွါ ရီဘၢး ထိး(ဒ) လ့ကၢၣ် (Robert Todd Lincoln) န့ၣ် အိၣ်မူအိၣ်ဝဲ ဖဲတၢ်ဂ့ၢ်အကါဒိၣ် သၢထံၣ် မၤအသးအဆၢကတီၢ်, ဒ်အမ့ၢ် အပၢ်ဘၣ် တၢ်မၤသံ, ဃုာ်ဒီး ကီၢ်ခိၣ် ကၠ့ ကးဖံ (James Garfield) ဒီး ဝ့လယၢၣ် မဲးက့လ့ (William McKinley)တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ကူၣ်သံအဝဲသ့ၣ်အကတီၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
မ့မ့ၢ် တၢ်မၢဖိ စီၤယိၤဟၣ် အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဘၣ်ဝဲ ဖဲလၢ တၢ်စံၣ်စိတဲစိၤအပူၤ တၢ်ဂ့ၢ်အကါဒိၣ် မၤအသး လွံၢ်ထံၣ်အပူၤ လၢအမ့ၢ် ဟါတၢ်အီၣ်လၢခံကတၢၢ် ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်လၢ က့ၤသစ့ၤမနၤတၤသၣ်လီၤ, အတၢ်ဒိးသံအသးလၢ ထူၣ်စုညါအလိၤ ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးခရံာ် အတၢ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်သမူထီၣ်က့ၤ အတၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကွၢ်ဆိကမိၣ်အီၤတက့ၢ်. တၢ်ဂ့ၢ်အကါဒိၣ်တဖၣ်အံၤ မၤအသးအဆၢကတီၢ် ဘၣ်မနုၤအဃိ အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ကဲထီၣ် ပှၤအုၣ်အသးတဂၤလဲၣ်န့ၣ် စီၤယိၤဟၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဂ့ၤဂ့ၤန့ၣ်လီၤ.…
ပတၢ်ဃုထၢတဖၣ် မ့ၢ်တၢ်အကါဒိၣ်
ပှၤနဲၣ်တၢ်ပီၢ်ထံတဂၤ လၢကီၢ်စဲၣ်နယူကၠၣ်စံၣ်(New Jersey) ထံၣ်ဝဲ သိလ့ၣ်တခိၣ် လီၤဘျၢလီၤဆူ နယူအး(ခ) ပီၣ်တြီၤ (Newark Bay)အပူၤဒီး နၢ်ဟူ ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ် လၢအပူၤ ကိးပသူထီၣ်ဝဲ “ယပီၢ်ထံတသ့ဘၣ် ”, ဖဲအဝဲ အ SUV သိလ့ၣ် လီၤဘျၢအသးဆူ ကပံာ်ထံဒုအပူၤအခါန့ၣ်လီၤ. ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖု ကွၢ်လီၤဝဲလၢကၢၢ်နံၤအခါ, အဲၣ်ထိနံၣ် (Anthony) ဃ့ၢ်ဆူ လၢၢ်တဖၣ်လၢအအိၣ်လၢတၢ်ကနူၤ, ဘ့ၣ်လီၤကွံာ်အခီၣ်ပျီၢ် (prosthetic leg) တခီ, ဒီးစံၣ်နုာ်လီၤဆူထံကျါ ဒီးမၤပူၤဖျဲးက့ၤပှၤသးပှၢ် အသးအိၣ် ၆၈ နံၣ်တဂၤ ဆူ ထံကၢၢ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢ အဲၣ်ထိနံၣ် ပာ်လီၤအသးဒူဒူ ဒီးမၤဝဲအဃိ, ပှၤတဂၤ ဘၣ်တၢ်မၤပူၤဖျဲးန့ၣ်လီၤ.
ပတၢ်ဃုထၢတဖၣ် မ့ၢ်တၢ်အကါဒိၣ်လီၤ. ကွၢ်ထံဆိကမိၣ် ပၢ်စီၤယၤကိာ်, ဖိခွါအါဂၤ အပၢ်တဂၤ, လၢအကွၢ်မဲာ်တၢ်ဖျိဖျိဖျါဖျါ လၢအဖိခွါ စီၤယိၤသးအသးအိၣ် (၁၇)နံၣ်တဂၤအလိၤန့ၣ်တက့ၢ်. လၢတၢ်ကူၣ်သ့တအိၣ်ဘၣ်အပူၤ, အဝဲမၤ “ဆ့ဖးထီတဘ့ၣ် အိၣ်ဒီး အစု”…
ဘၣ်ထွဲ တုၤအိၣ်လိာ်သး
မဲၣ်ဒလ့ အဲၣ်လအဲၣ်ကၢၢ် (Madeleine L’Engle) ဒုးအိၣ်ဒီးလုၢ်လၢ်တမံၤ လၢကိးစံးကတိၤတၢ်ဒီး အမိၢ်လၢ လီတဲစိတနွံတဘျီန့ၣ်လီၤ. လၢခံနံၣ်တဖၣ်အပူၤဒၣ်လဲာ် အမိၢ်ဟဲသုးအိၣ်ဒီးအီၤ အဆၢကတီၢ် ပှၤကွဲးသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ လံာ်လၢဘၣ်တၢ်အဲၣ်အီၤတဂၤအံၤ “ထဲလၢတၢ်ဘၣ်ထွဲ တုၤအိၣ်လိာ်သးတမံၤဧိၤအဂီၢ်”န့ၣ် ကိးကတိၤတၢ်ဒီး အမိၢ်န့ၣ် အဘျီအါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး, မဲၣ်ဒလ့ အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ အဖိတဖၣ်ကကိးအီၤ ဒီးဟံးဃာ်တၢ်ဆဲးကျိးဘၣ်ထွဲလိာ်သးအံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ အဝဲသ့ၣ် စံးကတိၤလိာ်သကိးသးဖးယံာ်ဖးထီ အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်သံကွၢ်, တၢ်စံးဆၢတဖၣ် လၢအကါဒိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဆၢကတီၢ်အဂၤန့ၣ် တၢ်အကါဒိၣ်လၢ ပှၤကိးတၢ်အဂီၢ် မ့ၢ်တၢ်သ့ၣ်ညါလီၤတံၢ် လီတဲစိနီၢ်ဂံၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်စူးကါအီၤ အဖၢမုၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်လံာ်လၢ အကွဲးဝဲ “တၢ်ဟးလၢထံဖီခိၣ်” (walking on water)အပူၤအသိးန့ၣ် “တၢ်ဆဲးကျိး ဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးဖိတဖၣ် မ့ၢ်အိၣ်ဒီးဂ့ၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပဝဲဖိတဖၣ်ခဲလၢာ် တၢ်ဆဲးကျိးဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီး ပၢ်ယွၤ မ့ၢ်အိၣ်န့ၣ်ဒီး ဂ့ၤဝဲန့ၣ်လီၤ”.
ပဝဲအါဂၤ ပညီနုာ်သ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအတၢ်ထုကဖၣ် ဖဲလံာ်မးသဲ ၆:၉-၁၁ အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လံာ်စီဆှံအဆၢအဟဲဆိတဖၣ်န့ၣ် အကါဒိၣ်ဝဲ ဒ်အမ့ၢ်…
ယွၤဒိကနၣ် နကလုၢ်
လံာ်အမံၤ မ့ၢ်လၢ “ဖ့းစ့း”(Physics)အပူၤ ခၠါရၢၣ်ဘီးမဲ (Charles Riborg Mann) ဒီး ကၠီးရဲၣ်စၢၣ် တွး(စ) (George Ransom) သံကွၢ်ဝဲ “ဖဲသ့ၣ်ပှၢ်လီၤသယုၢ်တပှၢ်အပူၤ သ့ၣ်တထူၣ် မ့ၢ်လီၤတကူၣ်န့ၣ်ဒီး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ မ့ၢ်တအိၣ်နီတမံၤလၢ အကနၢ်ဟူ တၢ်မၤအသးန့ၣ် သ့ၣ်ထူၣ်လီၤတကူၣ်တၢ်အံၤ အကလုၢ်ဘၣ်ကသီၣ်ဧါ”န့ၣ်လီၤ. အါနံၣ်အါလါ အကတီၢ်ပူၤ တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်ကွၢ်ထံတၢ်ဒီး စဲအ့ၣ်အတၢ်စံးကတိၤ သကိးတၢ်ဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်အကလုၢ်, တၢ်ထံၣ်, တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးဒီး တၢ်အိၣ်အသး မၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်စံးဆၢအဂ့ၤကတၢၢ်တအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒံးဘၣ်.
ဘၣ်တနၤန့ၣ် ဖဲယအိၣ်သယုၢ်သညိထဲတဂၤ ဒီးယသးအုး ဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ကီတမံၤ လၢယတစံးကတိၤတၢ်ဒီးပှၤနီတဂၤ အဆၢကတီၢ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ တၢ်သံကွၢ်ဖိအံၤန့ၣ်လီၤ. ‘ယဆိကမိၣ်ထီၣ်ယဲ ပှၤမ့ၢ်တအိၣ်နီတဂၤလၢ ကနၢ်ဟူယတၢ်ကိးပသူထီၣ်တၢ် ကမၤစၢၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤနၢ်ဟူဧၣ်’ န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ပှၤကွဲးထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၆ န့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲ တၢ်သံအတၢ်မၤပျံၤမၤဖုးအီၤ ဒီးအသးပူၤ ပှဲၤလုာ်ကွံာ်ဒီး တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ…
တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ဖံဖံတဖၣ်
ပှၤဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်တၢ်ဖိတဖၣ် လၢ အဲၣ်မိၣ်ရံၣ်(Emory) ဖၠၣ်စိမိၤန့ၣ် စူးကါဝဲ MRI scan တဖၣ် ဒ်သိးကမၤလိနၢ်ပၢၢ် ဖံဖံတဖၣ် အခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ထိၣ်ဒွးဝဲ ဖံဖံတဖၣ် ဒိးသူၣ်ဒိသးမၤဆၢက့ၤ တၢ်အဂီၢ် စူးကါဝဲ အကစၢ်အလံၤဒၣ်ဝဲ, အကစၢ်အဖိဒိၣ်တုာ်ဒၣ်ဝဲ ဒီးဖိသၣ်လၢ တသ့ၣ်ညါဝဲတဂၤ အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိတၢ်မၤကွၢ်အံၤန့ၣ် ဖျါလၢ ဖံဖံတဖၣ် အတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသးဆူ အလံၤဒၣ်ဝဲန့ၢ် အါန့ၢ်ဒိၣ်န့ၢ် အကစၢ်အဖိလၢ ဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးအံၤဘၣ် တၢ်ကိးအီၤလၢ “တၢ်ဂ့ၢ်လၢအလီၤအဲၣ်” ဒီးအခီပညီမ့ၢ်အလံၤန့ၣ် လီၤအဲၣ်လီၤကွံ ဒိၣ်န့ၢ်အါန့ၢ် ဒ်အဖိ ဒိၣ်တုာ်ခိၣ်ပှဲၤတဖၣ် အဃိန့ၣ်လီၤ.
တချုး ပစံး “ဘၣ်ဝဲ, မ့ၢ်ဝဲသၢၣ်”ဘၣ်န့ၣ်, ဂ့ၤပဆိကမိၣ် ပှၤလၢ အမၤတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်တၢ် ကၠ့ရံလ့ (James Rilling), အတၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲလၢ “ဖံဖံအလံၤဖိမ့ၢ်နံၤကမှံဒီး အဖံန့ၣ် ကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲ လံၤဖိအတၢ်သးခုန့ၣ်လီၤ. ဒီးလံၤဖိအံၤ မ့ၢ်ဟီၣ်န့ၣ်ဒီး ဖံဖံအသးတူၢ်ဘၣ် ကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲ အလံၤဖိ အတၢ်ဘၣ်ဒိဆါဒီး…
ယွၤသ့ၣ်နီၣ် မံၤတဖၣ်
မုၢ်နံၤဒိၣ်တနံၤ ဖဲယစးထီၣ်မၤတၢ် ဒ်ပှၤသးစၢ်ခိၣ်နၢ်တဂၤ လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်တဖုအပူၤ ဒီးထံၣ်လိာ်သးဒီးပှၤသးစၢ်တဘျုးဂၤဝံၤအလီၢ်ခံ, ယကတိၤတၢ်ဒီး သးစၢ်မုၣ်လိၣ်ဘိဖိတဂၤ လၢအအိၣ်ဆ့ၣ်နီၤသး လၢအမိၢ်အဃၢၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲယဟံးစုကွၢ်မဲာ် ပိာ်မုၣ်ဖိ လၢအမဲာ်ဆှးသ့တဂၤအံၤ လၢတၢ်နံၤကမှံအပူၤအခါ, ယကိးထီၣ်အမံၤဒီးသံကွၢ်အီၤ အိၣ်မုာ်ဧါန့ၣ်လီၤ. အဝဲမိာ်ထီၣ်အခိၣ် ဒီးအမဲာ်တိာ်ဂီၤဃဲဃံလၤဖိတဖၣ် ကဝီၤလဲၢ်ထီၣ်ဝဲလီၤ. အဝဲစ့ၢ်ကီး နံၤကမှံထီၣ်ဝဲ, ဒီးလၢအကလုၢ်ဆံးဖိအပူၤစံးဝဲ “နသ့ၣ်နီၣ်ယမံၤလီၤမးလဲၣ်”န့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်မုၣ်အံၤ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် အသးကကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်အကါတဒိၣ်ဘၣ် ဖဲသရိာ်လၢအပှဲၤဒီးပှၤဒိၣ်တုာ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိထဲယကိးထီၣ်သးစၢ်မုၣ်ဖိအံၤ လၢအမံၤဧိၤန့ၣ်, ယစးထီၣ်တၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်နာ်န့ၢ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲပလၢၢ်ဘၣ်ဒ်အဘၣ်တၢ်ထံၣ်အီၤ ဒီးပာ်လုာ်ပာ်ပှ့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲလံာ်ဝံယရှါယၤ အဆၢဒိၣ် ၄၃ အပူၤ, ယွၤသူဝံယရှါယၤ လၢကပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ကစီၣ် ဒ်သိးအံၤ ဆူပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်, တၢ်ကစီၣ် လၢအမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်တၢ်ထံၣ်အီၤ ဒီးဘၣ်တၢ်ပာ်လုာ်ပာ်ပှ့ၤအီၤလီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်အပူၤ ဒီးဆၢကတီၢ်လၢပှၢ်မုၢ်ကနၢအပူၤဒၣ်လဲာ်, ယွၤထံၣ်ဒီးသ့ၣ်ညါ အဝဲသ့ၣ်လၢ အ “မံၤ”န့ၣ်လီၤ (:၁). အဝဲသ့ၣ် တမ့ၢ်ပှၤလၢ ယွၤတသ့ၣ်ညါဘၣ်အီၤဘၣ်, အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဃးဒီးယွၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အသးကလၢၢ်ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ဒ်အဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်ညိကွံာ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်…
ယမ့ၢ် မတၤလဲၣ်
ဖဲ ၁၈၅၉ နံၣ်န့ၣ်, ကၠီးရှဝါ အ့ၣ်ဘရၣ်ဟၣ် နီၣ်တဲၣ် (Abraham Norton) ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒီး တဲဖျါလီၤအသး လၢအမ့ၢ် ကီၢ်အမဲရကၤဘီမုၢ်စီၤပၤ တဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ. အဝဲဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့, ဒီး အတၢ်အိၣ်မူလဲၤထီၣ်လဲၤထီဝဲအသိး, အတၢ်ထူးတၢ်တီၤတဖၣ် ဆှူကွံာ်ဝဲလီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲလၢ ဝ့ၢ်စၢၣ်ဖရဲၣ်စ့းစကိၣ်(San Francisco) တၢ်ဆှၢထီၣ်ဆှၢလီၤ တၢ်လၢ ကဘီပနံာ်ကါ တၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးဝဲ အတၢ်မ့ၢ်တၢ်အသီ ဒ်အမ့ၢ်အမဲရကၤဘီမုၢ်စီၤပၤ အဆိကတၢၢ်တဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ. ဖဲ စၢၣ်ဖရဲၣ်စ့းစကိၣ် ဟါခီတၢ်ကစီၣ်စဲကျံးပာ်ဖျါဝဲ “ဘီမုၢ်စီၤပၤ” နီၣ်တဲၣ် အတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်, ပှၤဖးတၢ်ကစီၣ်ဖိအါဂၤနံၤဘၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. နီၣ်တဲၣ် ပာ်ဖျါဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲ အတၢ်ပညိၣ်လၢကဘှီဘၣ်က့ၤ ပှၤတဝၢပူၤ တၢ်လၢအဟးဂီၤတဖၣ် ဒီးစဲကျံးထုးထီၣ်အကျိာ်စ့ဒၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ကွဲးလံာ်ဆူ နီၢ်ပၤမုၣ် ဘ့းထိရံၤယၢၣ် (Victoria) အအိၣ် ဒီးဃ့ဖျီအသးဒီးအီၤ ဒ်သိး ကပာ်ဖှိၣ်အဝဲသ့ၣ်အဘီအမုၢ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲကူသိးဝဲ စီၤပၤအသုးမုၢ်အဆ့ကူဆ့ကၤတဖၣ် လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤ ပှၤတ့ဆးတၢ်ဖိတဖၣ် မၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်ထံတၢ်တဂၤစံးဝဲ ပမ့ၢ်ကွၢ် နီၣ်တဲၣ် “ဒီတဂၤညါန့ၣ်…