ကူထီၣ်သိးထီၣ်ခရံာ်
ရိး(စ) ထၢနၢၣ် (Rose Turner) မ့ၢ် တၢ်ကယၢက့ၢ်ဂီၤကျဲဒိ (Fashion) အပှၤကူၣ်သ့လၢသးဂ့ၢ်ပီညါတကပၤ, လၢဝ့ၢ်လိဒိၣ် တၢ်ကယၢက့ၢ်ဂီၤကျဲဒိ အခီလ့ၣ်ကၠိန့ၣ်လီၤ. အဝဲဃုသ့ၣ်ညါမၤလိဝဲလၢ တၢ်ကူတၢ်သိးတဖၣ် ကဲဘျုးဝဲဒၣ်တုၤလီၤတီၤလီၤလၢ ပှၤကညီတဖၣ်အတၢ်ဆိကမိၣ်, ဒီးအတၢ်ဟူးဂဲၤဒ်လဲၣ်, ဒီးတၢ်ကူတၢ်သိးတဖၣ် မၤဘျုးအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးထဲလဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကူတၢ်သိးတဖၣ် လၢပနီၢ်ကစၢ်အလိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအိၣ်ဝဲဒၣ်အဘူးကတၢၢ်အသိး, ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပဖံးဘ့ၣ်ခံကလုာ်တလုာ်, ဒီး တၢ်ကမၤသးတမံၤဂ့ၤ, တမံၤဂ့ၤ ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်ပှၤလၢ မုၢ်တနံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဒိန့ၣ်, တၢ်ကူထီၣ်သိးထီၣ် ဆ့ကူဆ့ကၤ အကြၢးအဘၣ်တမံၤန့ၣ် မၤစၢၤပှၤလၢ တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးပာ်ဖှိၣ်ပညိၣ်တၢ်သးစဲလၢ ပတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်ကူတၢ်သိး အလီၢ်လံၤလၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ကံးညာ်အကံၢ်စီဂ့ၤ, ဒီးပပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤအီၤတဖၣ်န့ၣ် ဟ့ၣ်ပှၤတၢ်သးမံ, ဖဲလၢပသးဘၣ်တံာ်တာ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သး အတၢ်အိၣ်သးတမံၤအံၤ ဒုးထံၣ်ပှၤလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လုၢ်ထီၣ်အသးသမူအတၢ်မၤအဂ့ၢ်, လၢဝံယရှါယၤ စံးကတိၤဆိပာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ယရှါ ၆၁:၄ အပူၤန့ၣ် ဝံ ကွဲးနီၣ်ပာ်ဖျါဝဲလၢ ခါဆူညါန့ၣ် ပှၤယူဒၤဖိတဖၣ် ကဘၣ်တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤလၢ ဘၤဘူၤလိၣ်တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်အလီၢ်, ဒီးမၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ် ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢ…
လၢတၢ်ဟီၣ်တၢ်ယၢၤ ဆူတၢ်စံးထီၣ်ပတြၢၤယွၤ
ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ယူၢ်န့ၢ် “သးပ့ၤနီၣ်ယၤတဂ့ၤ” (Forget-me-not) ဖီဃံလၤဖိအမံၤအဂီၢ်န့ၣ် ပမှံၤပပှၢ်အတၢ်စံၣ်ဃဲၤအိၣ်ဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ယုၢ်န့ၢ်မံၤ အတၢ်စံၣ်ဃဲၤအိၣ်အါမးအကျါ, လၢပျၢၤပှၤကၠ့ၢမဲဖိ အတၢ်စံၣ်ဃဲၤစ့ၢ်ကီး ပၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်စံၣ်ဃဲၤပူဖိအံၤ ပာ်ဖျါဝဲ, ဖဲကစၢ်ယွၤ ယုၢ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိလၢ အတ့လီၤဝဲခဲလၢာ်အမံၤန့ၣ်ဒီး, ဖီဆံးဆံးဖိတထံးန့ၣ် ဘၣ်ယိၣ်ဝဲလၢ ကဘၣ်တၢ်လဲၤကပာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဖီဖိန့ၣ် ကိးပသူထီၣ်ဝဲလၢ “အိကစၢ်ဧၢ, သးပ့ၤနီၣ်ယၤတဂ့ၤ” န့ၣ်လီၤ. ဒီးကစၢ်ယွၤ ယုၢ်န့ၢ်ဖီဖိအမံၤလၢ “Forget-me-not” န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤ မ့မ့ၢ်ဒၣ် တၢ်တဲတယုၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ဖီဖိ "သးပ့ၤနီၣ်ယၤတဂ့ၤ" အံၤ ကဲထီၣ် တၢ်အဲၣ်, ဒီးတၢ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤတၢ် အပနီၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. နီၢ်နီၢ်န့ၣ်, တၢ်သးပ့ၤနီၣ်ပှၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပဝဲခဲလၢာ်, ပလဲၤခီဖျိသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤပှၤအဂီၢ်- လီၤဆီဒၣ်တၢ်, လၢယွၤကသ့ၣ်နီၣ်ပှၤအဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ပသးအတၢ်မိၣ်န့ၢ်သးလီတၢ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ပျၢ်ထီ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးလၢထူၣ်စုညါအလိၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လူၤ ၂၃:၃၂ အပူၤန့ၣ် စီၤလူၤကၣ် စံးဘၣ်ပှၤလၢ “ဒီးတၢ်မိၤထီၣ်ဃုာ်ဒီးအီၤ (ယ့ၣ်ရှူး) စ့ၢ်ကီး…
တၢ်မူဒီးတၢ်သံလၢ ကစၢ်ခရံာ်အပူၤ
ဖဲ ဖရီဒိၣ် ဒီး(စ)တိၣ်ယဲးစကံ (Fyodor Dostoevsky) တဂၤ အိၣ်ဝဲလၢ ပှၤကခးသံအီၤလၢကျိတဖၣ်အမဲာ်ညါအကတီၢ်, လၢအသးပူၤန့ၣ် ဂံၢ်ဒွးအသးသမူ အတၢ်သါထီၣ်သါလီၤလၢခံကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီး(စ)တိၣ်ယဲးစကံ မ့ၢ်ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဂၤ, တၢ်ထံၣ်အီၤ ဒ်အမ့ၢ် ပှၤကွဲးလံာ် အဂ့ၤကတၢၢ်အါဂၤအကျါတဂၤ, လၢလံာ်လဲၢ်တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဘ့ၣ် “ကရါမဇီး အဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်” (The Brothers Karamazov) အပူၤန့ၣ် ကွဲးပာ်ဖျါဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်ဘၣ်ဃးဒီး ကစၢ်ယွၤ, တၢ်မူ, ဒီးတၢ်သံ အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤစံးကတိၤ ဒီး(စ)တိၣ်ယဲးစကံ အဂ့ၢ်လၢ “အဝဲစံးကတိၤ ကစၢ်ခရံာ်အဂ့ၢ် လၢတၢ်သးခုဖးဒိၣ်အပူၤ” န့ၣ်လီၤ. ပှၤကစီၤထီၣ် ကျိထီပျိာ် (rifles), ဒီးပှၤဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကလုၢ်, “အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး,...ပညိၣ်ဃီၤ...”
လၢ ယိၤ ၁၂:၂၃ အပူၤန့ၣ် ဖဲကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးကတိၤဝဲဒၣ် “နၣ်ရံၣ်လၢပှၤကညီၤအဖိခွါ အလၤကပီၤ ကအိၣ်ဖျါန့ၣ် ဘၣ်လံဝဲလံ” န့ၣ် မ့ၢ်အတဲတဖျဲးဝဲ ကဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤအဂ့ၢ်, ဒီးဒုးသ့ၣ်ညါ အပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤလၢ…
တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ လၢကိၣ်ဘၢအဃိ (A PASTRY WAR)
တၢ်တကြၢးတနါအတၢ်မၤအါမံၤလၢ အဆှၢထံကီၢ်တဖၣ် ကဒုးလိာ်ယၤလိာ်အသးအကျါ, တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ လၢကိၣ်ဘၢအဃိန့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်အနးကတၢၢ်တမံၤန့ၣ်ဧါ. ဖဲ ၁၈၃၂ နံၣ်န့ၣ်, ဖြ့ၣ်စ့ၣ် (France) ဒီးမဲးကစံၣ်ကိၣ် (Mexico) ထံကီၢ် ခံဘ့ၣ်အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်ရ့လိာ်သး တမုာ်တလၤအကတီၢ်, ပှၤမဲးကစံၣ်ကိၣ်အသုး ခိၣ်နၢ်တဖု လဲၤဝဲဆူ ပှၤဖြ့ၣ်စ့ၣ် အကိၣ်ဘၢအကျး, လၢဝ့ၢ်မဲးကစံၣ်ကိၣ်အပူၤ, ဒီးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့ကိၣ် အတၢ်ပိးတၢ်လီခဲလၢာ်, ဒီးတဟ့ၣ်ဝဲ တၢ်အပှ့ၤကလံၤဘၣ်. တၢ်ဂ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဖၣ်န့ၣ် ပံာ်ပူၣ်သဘံၣ်ဘုၣ်အသး, (ဒီးတၢ်ဃုတၢ်အ့ၣ်လိာ်အဂၤ ပာ်ဖှိၣ်အါထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ) ဘၣ်ဆၣ်, ဖြ့ၣ်စ့ၣ်ဒီးမဲးကစံၣ်ကိၣ်တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ အခီၣ်ထံးတဘျီ (the first Franco-Mexican War (၁၈၃၈-၃၉)- ဒီးဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါ ဒ် “ကိၣ်ဘၢ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ” (Pastry War) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်, ဒီးပှၤသုးဖိအဂၤအါန့ၢ်ဒံး ပှၤသၢကယၤန့ၣ် ဘၣ်သံဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သးဒိၣ်ကဲၤထီၣ်အကတီၢ်တစိၤဖိလၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ် တၢ်ဒုးတၢ်ယၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤသးအုးတမံၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ်အကျါ တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်အအါကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီလၢ အဟးဂီၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ရ့တံၤရ့သကိးလၢ အဟးဂီၤတဖၣ်, အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး…
လဲၤတၢ်ဒီးကစၢ်ယွၤ
တၢ်ဂီၤမူ (The Courier) န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ထိၣ်ဂဲၤဒုးအိၣ်ထီၣ်လၢ တၢ်မၤသးနီၢ်နီၢ်တဖၣ်,ဒီးပှၤဂဲၤဒိမိၢ်ပှၢ် ကရ့ဘ့ (Greville) တဂၤ, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ဆၢတဲာ်အကီခဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ညါထွဲဝဲလၢ အတံၤသကိးတဂၤလၢ အရ့လိာ်သးဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်ဒီးအီၤန့ၣ် ကဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤ, ဒီးဖျါလၢကဘၣ်လီၤဃိာ်ယံာ်ယံာ်ထၢထၢန့ၣ်လီၤ. ကရ့ဘ့ မ့ၢ်ဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးလၢအထံကီၢ်တကီၢ်ခါ, ဒီးမ့ၢ်သမၢဝဲဒၣ်အတၢ်ဘၣ်ထွဲဒီးအတံၤသကိးန့ၣ်ဒီး, ကပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်ဖီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အဲၣ်တၢ်သးကညီၤအပူၤန့ၣ်, ကရ့ဘ့ အိၣ်တီဒီးအတံၤသကိး, ဒီးတဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးဘၣ်အဃိ, ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်န့ၢ် ထၢနုာ်အီၤဆူဃိာ်ပူၤ, ဒီးတူၢ်ဝဲတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒ်အတံၤသကိးတူၢ်ဘၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်တစူးကွံာ်ညိကွံာ်အသးကဒဲကဒဲဘၣ်. အကတၢၢ်န့ၣ်, ကရ့ဘ့ ထူၣ်ဖျဲးထီၣ်ဝဲလၢဃိာ်ပူၤ, တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်နးနးကျံးကျံးဘၣ်ဆၣ်, အဝဲမ့ၢ်တံၤသကိးနီၢ်နီၢ်, ဒီးအတီအလိၤတဂၤန့ၣ်လီၤ.
နီၢ်နၤဧမံ လိၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် တံၤသကိးဒ်န့ၣ်အသိးတဂၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝၤဒီးအဖိခွါ တဖၣ်သံဝံၤန့ၣ်ဒီး, အဝဲဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်ဖှီၣ်တၢ်ယာ်, ဒီးကဘၣ်က့ၤဝဲဆူအထံအကီၢ် လၢတၢ်လီၢ်အယံၤန့ၣ်လီၤ. ရူၤ ၁:၈-၉ အပူၤန့ၣ် ပကထံၣ်ဘၣ် နီၢ်နၤဧမံ စံးဘၣ်အဒဲၣ်မုၣ် မုၣ်ကမဲနီၢ်ရူၤသး ဒ်သိးကအိၣ်တ့ၢ်ဝဲလၢ မိၤအးအကီၢ်, ဒီးဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အိၣ်မူအသီ, လၢအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ ၁၆ န့ၣ်, နီၢ်ရူၤသး စံးဆၢဝဲလၢ “ဃ့ကညးယၤ ဒ်သိးယကလဲၤသဒၣ်နၤ,…
တၢ်နီၤဟ့ၣ် တၢ်သးခုကစီၣ် အဂံၢ်ခီၣ်ထံးတဖၣ်
ခိၣ်နၢ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဂီၢ်, ပထံၣ်လိာ်သး အတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်အကျဲ လၢ ခၠံၣ်ကၤကိၣ် (Chicago) အဝ့ၢ်ခၢၣ်သးန့ၣ် လီၤဆီလိာ်သးဒိၣ်မးဒီး တၢ်ဖှီၣ်တၢ်ယာ်လၢယထံၣ်ဘၣ်ယဲ ဖဲယလဲၤထီၣ်တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အတၢ်လဲၤကျဲအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖှီၣ်တၢ်ယာ်တမံၤအံၤ, ပၣ်ဃုာ်ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်လိၣ်အဂံၢ်ခီၣ်ထံးတဖၣ်, ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အီၣ်တၢ်အီ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်အကျဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၤဆီလိာ်သးတဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤ, ဒ်သိးယထံၣ်န့ၢ်, ဒီးထိၣ်ဒွး တၢ်လၢပကဘၣ်ထၢနုာ်လၢ ပတၢ်ထံၣ်စိ, ပတၢ်တိာ်ကျဲၤလၢ ပကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်လၢ ဝ့ၢ်မုၢ်အပူၤ, ဒီးလၢတၢ်လီၢ်အဂုၤအဂၤတဖၣ်, ဒ်သိးပကဒိးန့ၢ်တၢ်သးခုကစီၣ်အဂံၢ်ခီၣ်ထံးတဖၣ် (ဒ်သိးကကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢ တၢ်ဟ့ၣ်ခီရၤလီၤ ယွၤအတၢ်အဲၣ်, ဒီးအတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ အတၢ်ကစီၣ်အဂီၢ်, ကယဲၢ်တၢ်တမံၤလၢ်လၢ် လၢယွၤဟ့ၣ်ပှၤ) ဆူတၢ်လီၢ်တဖၣ်လၢအလိၣ်ဘၣ်ဝဲ အဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲ စီၤပီလူး ကွဲးဝဲဆူ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ် လၢဝ့ၢ်ရိမ့ၤအကတီၢ်န့ၣ်, တလဲၤအိၣ်သကိးဘၣ်ဝဲဒံးဘၣ်ဆၣ်, အဲၣ်ဒိးလဲၤအိၣ်သကိးဝဲဒၣ်န့ၣ်, ရိမ့ၤ ၁:၁၁-၁၂ ပာ်ဖျါဝဲလၢ “တၢ်မိၣ်ထံၣ်ဘၣ်ယသးလၢသု, ဒ်သိးယကဟ့ၣ်သုလၢ တၢ်ဘျုးတမံၤမံၤ ဘၣ်ဃးဒီးသးန့ၣ် ဒ်သိးသုကအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤလီၤ. ဒ်ပစံးတၢ်အသိး, တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ သုဒီးယၤ ယၢ်ခီယၢ်ခီသတးဒီး, ယကဘၣ်တၢ်မၤမုာ်ထီၣ်ယသးသကိးဒီးသုလၢသုကျါ” န့ၣ်လီၤ.…
ဒိကနၣ် လၢၢ်တဖၣ်အတၢ်ကိးပသူတက့ၢ်
ပပၢ်အဂီၢ်, ပဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ပမၤတၢ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤတၢ်ဘါ ဖဲထံကျိနံၤဝံၤအလီၢ်ခံ, ဒ်သိးကကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢ ပကသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤအီၤအဂီၢ်န့ၣ်, ပထၢန့ၢ် လၢၢ်ဖိတဖၣ်တဂၤတဖျၢၣ်စုာ်စုာ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် လီၤဂာ်ဝဲဒၣ် ဒ်တၢ်လိာ်ကွဲသုးခ့ဘ့ၣ်ဘၣ် (checkerboard) အသိး, အိၣ်ဒီးတၢ်မၤနၢၤဒီးတၢ်ဃၣ်ကွံာ်တဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်အိၣ်လၢယပၢ်အသးပူၤန့ၣ် ပသ့ၣ်ညါလၢ မ့ၢ်ဒၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ယစုဘိဖိတဖၣ် ပလၢၢ်ဘၣ် လၢၢ်ဘျ့ အမဲာ်ဖံးခိၣ်, ဒီးဒုးသ့ၣ်နီၣ်က့ၤယၤ ဒ်သိးယကဖိးဟုဃာ်အီၤဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်န့ၣ်လီၤ.
လံာ်လူၤကၣ် ၁၉ ပာ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်လဲၤနုာ်ဆူဝ့ၢ်ယရူၤရှလ့ၣ်အပူၤ လၢတၢ်မၤနၢၤ, ဖဲပှၤကမျၢၢ်တဖၣ်ဟံးန့ၢ် သ့ၣ်စူၣ်ပလိၣ်အဒ့တဖၣ်ဒီးဝံၢ်ဝၢ်ဝဲ, ဒီးကိးသတြီဝဲ “မ်အအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ ခဲကနံၣ်အံၤတက့ၢ်,” ဒီး အဆၢဖိ ၃၈ န့ၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်ကိးပသူထီၣ်ဝဲလၢတၢ်သးခု, “စီၤပၤလၢ အဟဲလၢယွၤအမံၤတဂၤန့ၣ်, မ်အဘၣ်ဆိၣ်ဂ့ၤတက့ၢ်” (ကွၢ် ယိၤ ၁၂:၁၂-၁၃) န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးလီၤအသးလၢအမ့ၢ် ခရံာ် (မ့းရှံအၤ) န့ၣ် ပှၤဖၤရံၤရှဲတဖၣ် ထံၣ်ဝဲဒ်အမ့ၢ် တၢ်စံးကတိၤမၤကမၣ်ယွၤအဃိ, အဝဲသ့ၣ် မၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒူအပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် ဒ်သိးကအိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ…
သးစီဆှံအတၢ်ဒုးသ့ၣ်နီၣ်လၢ အကဲဘျုးတဖၣ်
ဘၣ်ဖဲတနံၣ်န့ၣ်, တချုးယဖိခွါအတၢ်လိာ်ကွဲပြၢတၢ်တဘျီစးထီၣ်ဝဲန့ၣ် ယအၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်ယဲလၢ ယကသးဝံၣ်တၢ်သးဝံၣ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. ယသးဝံၣ်တ့ၢ်လံလၢအနွံတဖၣ် အနွံ, ဒီးယတိၢ်နီၣ် တၢ်သးဝံၣ်န့ၢ်လံန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဖဲယလဲၤဟးနုာ်လီၤဆူ တၢ်လိာ်ကွဲအပျီပူၤဃုာ်ဒီး ပှၤပြၢတၢ်ခံဖုရဲၣ်လီၤအသး လၢယကပၤ တခီစုာ်စုာ်အကတီၢ်, ယဘံၣ်လီၤယမဲာ်, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယစးထီၣ် သးဝံၣ်အခီၣ်ထံးစှၤကျိၤဝံၤန့ၣ်ဒီး, ယတသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ တၢ်သးဝံၣ်လၢခံတကျိၤလၢၤဘၣ်အဃိ, ယသးလီၤကတုၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤပိာ်ခွါလၢယလီၢ်ခံန့ၣ် တဲန့ၢ်ယၤလံာ်မဲာ်ဖျၢၣ် လၢယသးပ့ၤနီၣ်တဖၣ် ကသွံဒံဖိန့ၣ်လီၤ. တုၤမ့ၢ်ယနၢ်ဟူ အတၢ်ဒုးသ့ၣ်နီၣ်စၢၤက့ၤယၤတၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်သးဝံၣ်အဖျၢၣ်လၢ အအိၣ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်, ယသးဝံၣ်ထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ် လၢတၢ်နာ်န့ၢ်လီၤသးအပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် ပဝဲကိးဂၤဒဲး ပလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤစှၤထံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ယိၤ ၁၄:၁၅ အပူၤန့ၣ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဲနၢ်ပၢၢ်ပှၤလၢ ပအဲၣ်အီၤ ခီဖျိလၢပဒိကနၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးအဆၢဖိ ၁၇ န့ၣ် အဝဲအၢၣ်လီၤဝဲလၢ ကဃ့ပၢ်ယွၤ, ဒ်သိးကဟ့ၣ်ပှၤ ပှၤမၤစၢၤတၢ်လၢအမ့ၢ် “သးလၢအဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ” န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးစံးဝဲဒၣ် “ဟီၣ်ခိၣ်ဖိတူၢ်လိာ်အီၤတသ့ဘၣ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တထံၣ်ဘၣ်အီၤ, ဒီးတသ့ၣ်ညါဘၣ်အီၤဘၣ်. မ့မ့ၢ်သုဝဲသ့ၣ်အံၤ သုသ့ၣ်ညါအီၤလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အိၣ်ဝဲဆိးဝဲဒီးသု,…
တၢ်သးအုးအဂ့ၤအဝါ
ဖဲ ၁၉၂၀ အနံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ပှၤအိၣ်ဝဲတဂၤလၢအမံၤမ့ၢ် ဟံၣ်ဒ့ၣ်စၣ်ဘူၣ်ရိၣ် အူၣ်အံၤနိၣ် (Hidesaburō Ueno) န့ၣ် သိၣ်လိတၢ်လၢ တိၣ်ခယိၣ်စီၤလိၤစီၤပၤဖၠၣ်စိမိၤ (Tokyo’s Imperial University) န့ၣ်လီၤ. ကိးမုၢ်နံၤ, မုၢ်ဃ့ၣ်လီၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်, ဟဲက့ၤဒိးဝဲ ဟါသၢနၣ်ရံၣ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူ, ဒီးအထွံၣ်ဖိ ဟၣ်ခၠံကိၣ် (Hachiko)န့ၣ် အိၣ်ခိးအီၤဖဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တနံၤ, ဖဲအသိၣ်လိတၢ်အကတီၢ်န့ၣ် သရၣ်ဒိၣ်စိ အူၣ်အံၤနိၣ် တူၢ်ဘၣ် သွံၣ်ကျိၤလၢခိၣ်နူာ်ပူၤထီၣ်တဲာ် အတၢ်ဆါ, ဒီးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲတဟဲစံၣ်လီၤလၢ မုၢ်ဃ့ၣ်လီၤ လ့ၣ်မ့ၣ်အူ အလိၤဘၣ်န့ၣ်ဒီး, ဟၣ်ခၠံကိၣ် အိၣ်ယံာ်အိၣ်နီၢ်အသးတစိၢ်ဖိဝံၤ, က့ၤဝဲဆူ အဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံတနံၤ သၢနၣ်ရံၣ်န့ၣ် ထွံၣ်ဖိတဒုအံၤ ဟဲအိၣ်ခိးကဒီးအီၤ ဖဲလ့ၣ်မ့ၣ်အူသန့, ဒီးဆူညါတနံၤ, တနံၤဘၣ်တနံၤ, ယံာ်ဝဲဒၣ် တုၤအနံၣ်တဆံန့ၣ်လီၤ. ဟၣ်ခၠံကိၣ် အိၣ်တီအိၣ်လိၤဝဲဒီးအကစၢ်န့ၣ် ထိးဘၣ်ပှၤယၣ်ပၣ်ဖိအါဂၤအသး လၢအဟဲဆ့ၣ်နီၤ သကိးဒီးအီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး, ဝံအလံၤရှါ ဟ့ၣ်လီၤသးနီၢ်နီၢ်လၢ အသရၣ်စီၤအ့ၤလံယၤန့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤဖဲစီၤအလံၤရှါသ့ၣ်ညါဝဲလၢကဘၣ်လီၤဖးဒီးအသရၣ်အကတီၢ်, အဝဲတပျဲပျၢ်အသရၣ်ဟါမၢ်လၢအမဲာ်လၢၤဘၣ်.…
ရဲး(ထ) (Wright) အပုၢ်ဒ့မုၣ်
ပှၤသ့ၣ်ညါအါဝဲဒၣ် အီၣ်ဘ့ (Orville) ဒီး ဝ့ဘၢၣ် (Wilbur)- Wright ဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါခံဂၤ လၢအတ့ဒုးအီၣ်ထီၣ်, ဒီးနီၣ်ယူၤဝဲ ကဘီယူၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ် အဆိကတၢၢ် ဖဲ ၁၉၀၀ နံၣ်လၢအဆိတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလၢအသ့ၣ်ညါ ကဲးသရ့ ရဲး (Katherine Wright) အမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါတဖၣ် အတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကဟၣ်ယူၤ ကကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ကဲးသရ့ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤလၢအကါဒိၣ်တဂၤ န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါတဖၣ် ပညိၣ်ပာ်ဖှိၣ် အတၢ်သးစၢၢ်ဆၢလၢ တၢ်ဂ့ၢ်အဆံးဖိအါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဒီးတၢ်မၤကွၢ်, နီၣ်ယူၤကွၢ် အတၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် ကဟၣ်ယူၤအသီ အကတီၢ်, ဒ်သိးကမၤစၢၤအဝဲၢ်ခွါတဖၣ်အဂီၢ်, ကဲးသရ့ ဃုထၢဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အိၣ်ကစုဒု, ဒီးလၢတၢ်အဲၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဲးသရ့ကွၢ်ထွဲစၢၤဝဲဒၣ် အဝဲၢ်ခွါတဖၣ်အလ့ၣ်ယီၢ်ကျး (လၢအမ့ၢ်အဝဲၢ်ခွါတဖၣ်အစ့ဟဲနုာ်အဂံၢ်ထံး), ဒီးစူးကွံာ်ညိကွံာ်ဝဲဒၣ် သရၣ်မုၣ်သိၣ်လိတၢ်အတၢ်မၤ ဒ်သိးကအံးထွဲကွၢ်ထွဲ ကဟုကယာ် အီၣ်ဘ့ အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ ဖဲကဘီယူၤဟးဂီၤလီၤတဲာ်တဘျီဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. ဒီးဘၣ်သုးကျဲၤ အဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါခံဂၤ အမံၤဟူသၣ်ဖျါထီၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်ဆံးဖိတဖၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ.
လၢကစၢ်ယွၤအကလုၢ်အကထါအပူၤစ့ၢ်ကီး, ပကထံၣ်ဘၣ် ပှၤဂၤအတၢ်ဆီၣ်ထွဲ…