တၢ်ဆၢထၢၣ်ဒူဒူ

လၢကီၢ်စဲၢ်အံၣ်လံၣ်နွဲး(Illinois) ဝ့ၢ်ဆံးဆံးဖိတဖျၢၣ်အပူၤ, တၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးလၢဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ ပၣ်ဃုၥ် မျးကယၤ ၄၀, လၢၦၤတဝၢအပူၤ တၢ်မၤကမၣ် သဲစးခဲလၢၥ်အကျါန့ၣ်လီၤ. ဒ်လီၢ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ်တဂၤ ပၥ်ဖျါဝဲအသိး, တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ တလီၢ်လီၢ် ဘၣ်တၢ်ပၥ်ခူသူၣ် လၢပၦၤစူၢ်က့ၤနၥ်က့ၤတၢ်အကရူၢ်ဖိအပူၤ မ့ၢ်လၢတၢ်အံၤ တၢ်ကဘၣ်တဲဖျါအီၤ ကီခဲအဃိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကထုးထီၣ်ကွံၥ်တၢ်မဲၥ်ဆှးလၢ တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤအလီၢ်, ၦၤတၢ်မၢဖိ လၢလီၢ်ကဝီၤတဖၣ် ဃုထၢ တၢ်ကမၤက့ၤတၢ်စူၢ်တၢ်နၥ် ဒီးလၢတၢ်သးဒူ တၢ်ကကတိၤသကိးတၢ်ဂ့ၢ်လၢ လၢတၢ်မၤလိဆူ တၢ်ကသ့ၣ်ညါ တၢ်ပနီၣ်လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤဆူၣ် မၤစိးတၢ်ဒီး ဆီၣ်ထွဲ ကရၢသဘျ့တဖၣ် အကဟံးန့ၢ် တၢ်အဘျုးလၢကမၤတၢ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ပၥ်ပနီၣ် တၢ်စိကမီၤလၢ တၢ်စူၢ်တၢ်နၥ်ဒီးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ တၢ်သးဆူၣ်အပူၤ ဟီၣ်ကဝီၤ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ်စံးဝဲ, ပတၢ်ထုကဖၣ် ဒီးပတၢ်သူၣ်ကညီသးကညီ ဃုၥ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤနီၢ်နီၢ်လၢ, အဒုးကဲထီၣ် တၢ်လီၤဆီလၢအကါဒိၣ်သ့ဝဲလီၤ.

လၢကီၢ်ပၤရၣ်, နီၢ်အ့ၤစတၢ် ကဲနီၢ်ပၤမုၣ်အဆၢကတီၢ်, ဘၣ်ကတိၤန့ၢ်တၢ်လၢအၦၤကလုၥ် ကဘၣ်တၢ်မၤသံကွံၥ်အကတီၢ်, အဖါတံၢ် ဒုးပလီၢ်အီၤလၢ, အဝဲမ့ၢ်အိၣ်ဘှီၣ်ကလၥ်, အဝဲဒီးအၦၤဟံၣ်ဖိ ကတုၤလၢတၢ်ဟးဂီၤ (အ့ၤစတၢ် ၄:၁၃-၁၄)န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ညါလၢ…

တၢ်ဆီၣ်လီၤသး မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ

တနံၤန့ၣ်, ဖဲအကွၢ်ထံဆိကမိၣ်ထီၣ်က့ၤ ဘၣ်မနုၤလၢ ကစၢ်ယွၤပၥ်လုၢ်ပၥ်ပှ့ၤ တၢ်ဆီၣ်လီၤသးဒိၣ်ဒိၣ်န့ၣ်, ၦၤစူၢ်က့ၤနၥ်က့ၤတၢ်တဂၤလၢ နံၣ်ကယၤတဆံဃုလၢ အမ့ၢ် ထရံစၣ်(Teresa)လၢ အဘ့လၣ်(Avila)ဝ့ၢ်ပူၤ, သတူၢ်ကလၥ်, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် တၢ်စံးဆၢအံၤန့ၣ်လီၤ. “တၢ်အံၤ မ့ၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ အထီကတၢၢ် ဒီးတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအံၤ မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ... တၢ်အဂ့ၤလၢ အဟဲဟးထီၣ်လၢပပူၤတအိၣ်ဘၣ်. အါန့ၢ်ဒိၣ်န့ၢ် တၢ်အံၤ, တၢ်အံၤ ဟဲလၢတၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်အထံမူ, လၢသးတဖၣ်, အိၣ်သူၣ်လီၤသး, ဒ်သ့ၣ်လၢအသူၣ်လီၤသးလၢ ထံကျိဖိတဘိအကပၤ ဒီးမုၢ်တၢ်ကပီၤ လၢအဟ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ဆူ ပတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ”.

ထရံစၣ် မၤကတၢၢ်တၢ်အံၤလၢ, ခီဖျိတၢ်ထုကဖၣ်လၢအမ့ၢ် ပနီၢ်သက့ၤလၢ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအဝဲန့ၣ်, မ့ၢ်လၢ “တၢ်ထုကဖၣ်ဒီတခါ အခီၣ်တဃၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆီၣ်လီၤပသး” န့ၣ်လီၤ. “ဒ်ပဆီၣ်လီၤပသးလၢ တၢ်ဃ့ထုကဖၣ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ ကပၥ်ထီၣ်ထီၦၤလီၤ”.

ထရံစၣ်အလံၥ်မဲၥ်ဖျၢၣ်တဖၣ်လၢ အဘၣ်ထွဲဒီး တၢ်ဆီၣ်လီၤသးသီၣ် ဆၢကဒါက့ၤ လံၥ်ယၤကိၥ်အဆၢဒိၣ် ၄, ဖဲစီၤယၤကိၥ်ဒုးပလီၢ် တၢ်ပၥ်ထီၣ်ထီသးအန့ဆၢၣ်လၢအမၤဟးဂီၤတၢ်ဒီး တၢ်အဲၣ်လီၤသး အတၢ်တိၥ်တဖၣ် လၢအထီဒါလိၥ်သးဒီး တၢ်အိၣ်မူတမံၤ လၢအသန့ၤထီၣ်သးလၢ…

တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ကျဲလၢအလိၤဝဲဘၣ်ဝဲတဖၣ်

မတၤတဂၤမးကနၥ်လၢ ၦၤဘြၣ်စ့(လ)ဖိ( Brazilian)လၢအအိၣ် ၁၆ နံၣ်လၢအမ့ၢ် ဖံးလံး(စ) ကဲးစတၣ်ဘိၣ် (Felipe Gustavo)ကကဲထီၣ် “ၦၤအမံၤဟူသၣ်ဖျါကတၢၢ်လၢ တၢ်ဒိး စက့း(ထ)(skateboarder) လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်”အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲအပၢ်နၥ်လၢ အဖိခွါအံၤ လိၣ်ဘၣ် တၢ်ကလူၤပိၥ်ထွဲ အတၢ်မံမီၢ်အခံ လၢကကဲထီၣ် ၦၤစဲၣ်နီး လၢ တၢ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်အကျိၣ်အစ့တအိၣ်ဘၣ်. လၢတၢ်အံၤအဃိ, ပၢ်အံၤဆါကွံၥ်အသိလ့ၣ် ဒီးကိးထီၣ် အဖိခွါဆူ တၢ်ကလဲၤဆှၢအီၤလၢ ထဲၣ်ဖၣ်ဟဲ(န) (Tampa Am)တၢ်သတြီၤစက့း(ထ)အလီၢ် လၢကီၢ်စဲၢ်ဖလီရံၣ်ဒၣ်(Florida) လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါန့ၣ်လီၤ. မတၤတဂၤမး တနၢ်ဟူအဝဲအဂ့ၢ်အကျိၤ တုၤဒၣ်လဲၥ်လၢခံအဟဲဖျါထီၣ်လၢ အမၤနၢၤတၢ်တစုန့ၣ်ဘၣ်. ဒီးတၢ်မၤနၢၤအံၤ စိၥ်ကွံၥ်ဖျိးအီၤဆူ တၢ်မၤန့ၢ် တၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူလၢ အလီၤကမၢကမၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ.

ကဲးစတၣ်ဘိၣ်အပၢ် အိၣ်ဒီး သးအတၢ်သ့ၣ်ညါ ဒ်သိးကထံၣ်အဖိခွါ အသးဒီး အတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ်န့ၣ်လီၤ. ကဲးစတၣ်ဘိၣ်စံးဝဲလၢ “ဖဲယကဲထီၣ် ပၢ်တဂၤ, ယဆၢကဲထီၣ်ယဲထဲဒၣ် ယဲၢ်မျးကယၤ ဒ်လၢယပၢ်မၤဘၣ်တၢ်လၢယဂီၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

လံၥ်ကတိၤဒိပၥ်ဖျါထီၣ် တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢအအိၣ်လၢ မိၢ်ပၢ်တဖၣ် ဒ်သိး ကမၤစၢၤအဖိ…

တၢ်ပျဲပူၤကွံၥ် နီၢ်ကစၢ်တၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်

အမဲရကၤ ၦၤလိၥ်ကွဲၦၤစိၥ်တၢ်ဃၢ(weightlifter)လၢအမ့ၢ် ပီအဲန်ဒၣ်စၢၣ်(Paul Anderson), တဘျီ ဘၣ်တၢ်သ့ၣ် ညါအီၤ ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ၦၤဂံၢ်ဘါအဆူၣ်ကတၢၢ်ယ ကဲထီၣ် မၤနၢၤတၢ်သတြီၤ ဖဲ 1956 နံၣ်အိၣ်လါပံး(Olympic) ဖဲဝ့ၢ်မဲလ်ဘိ(Melbourne), ကီၢ်အီးစတြ့လယၣ်(Australia), ဖဲလၢမ့ၢ်ဘၣ်တူၢ်တၢ်ဆါအယၢ် လၢအမၤဘၣ်ဒိအနၢ်ပူၤ ဒီးအတၢ်ကိၢ်အိၣ် ၁၀၃ ဒံၢ်ကရံၣ်(103-degree)ကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲလီၤဃံၤ လၢၦၤလၢ အဖျါလၢကမၤနၢၤအီၤအမဲၥ်ညါ, ဒီးအဝဲအတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ထဲတမံၤ လၢကဒိးန့ၢ် ထူမဲးဒၢၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢခံကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအတၢ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးလၢ အမဲၥ်ညါခံဘျီ လီၤမၣ်ကွံၥ်အၢအၢသီသီန့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်အံၤအဃိ, ၦၤဒိၣ်ၦၤသွါဖးဒိၣ်အံၤ မၤတၢ်ဒ်ၦၤအစၢ်ကတၢၢ်လၢပကျါ မၤဝဲသ့အသိးန့ၣ်လီၤ. အဝဲကိးထီၣ်ကစၢ်ယွၤလၢတၢ်ကဒိးန့ၢ်ဂံၢ်ဘါလီၤဆီ, ပျဲပူၤကွံၥ် အကစၢ်အဂံၢ်အဘါလၢအဆူၣ်တ့ၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢခံအဝဲစံးဝဲလၢ, “တၢ်အံၤတမ့ၢ်တၢ်လၢ ယမၤအီၤ ဒ်တၢ်ပှ့ၤတၢ်တမံၤ လၢအစှၤန့ၢ်ဒံးအပှ့ၤကလံၤန့ၣ်ဘၣ်. ယလိၣ်ဘၣ်ယဲ တၢ်မၤစၢၤလီၤ”. ဃုၥ်ဒီးတၢ်စိၥ်ထီၣ် တၢ်ဃၢလၢခံကတၢၢ်တဘျီ, အဝဲယူာ်ထီၣ် တၢ်အဃၢလၢအအိၣ် ၄၁၃.၅ ပီၣ်(pound) (၁၈၇.၅ ကံၣ်လိၣ်(kg)) လၢအခိၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ.

ၦၤတၢ်မၢဖိစီပီလူးကွဲးဖျါထီၣ်ဝဲလၢ, “တုၤယဂံၢ်စၢ်ယဘါစၢ်ဒီး, ယအိၣ်ဒီး ယစိယကမီၤလီၤ” (၂ ကရံၣ်…

တၢ်စူးကွံၥ်ညိကွံၥ် ပတၢ်ပၢဆှၢဟံးဃၥ် တၢ်ဆူယွၤအအိၣ်

ဆိကမိၣ်က့ၤန့ၢ်တၢ်ဂီၤလၢ အပၥ်ဖျါအိးသ့ၣ်ဖးဒိၣ်(oak tree)တခိၣ်အဂီၤ လၢကဘၣ်ဆံးဝဲတုၤ ၦၤပၥ်ကွၢ်ကီအီၤ ဖဲတၢ်အီၣ်မ့ၤလီၢ် အစီၢ်နီၤခိၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်အံၤ မ့ၢ်‘ဘိၣ်စဲ-bonsai’ ဒီးသ့ၣ်ဖိတဖၣ်အံၤ ဒ်သိးလိၥ်သးဒီးသ့ၣ်ဖးဒိၣ်အက့ၢ်အဂီၤ လၢၦၢ်လၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်အဆံးဖိတဖၣ်အံၤ အက့ၢ်အဂီၤ, အထံအနိခဲလၢၥ် ဒ်သိးသိးလိၥ်အသးဒီး သ့ၣ်မိၢ်ၦၢ်ဖးဒိၣ်ဒီး သ့ၣ်ဖိတဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်အသးသ့ဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢအဂံၢ်တဖၣ် လၢဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ သ့ၣ်အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အဂီၢ် မ့ၢ်လၢတလၢတၦဲၤ, အဂံၢ်အဘါစၢ်အဃိ, အဝဲသ့ၣ် အနီၢ်ကစၢ်ဒိၣ်ထီၣ် တသ့လၢၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

ဘိၣ်စဲသ့ၣ်ဖိတဖၣ်အံၤ ကဲထီၣ်ဝဲၦၤကယၢကယဲတၢ်လၢတၢ်မၤဃံမၤလၤ ဟံၣ်ဃီ လီၤလီၤဆီဆီသ့ဝဲဒၣ်အသိး, ပၥ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢ ပၢဆှၢဟံးဃၥ် တၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢန့ဆၢၣ်ခိၣ်ဃၢၤ တၢ်အိၣ်အသးအဃိ ဒီးသ့ၣ်ဖိတဖၣ်အံၤ အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်လၢလၢၦဲၤၦဲၤ တန့ၢ်တသ့အဂီၢ် ပမၤလၢတၢ်ကူၣ်တၢ်ဆးအပူၤန့ၣ်ဝဲ ဘၣ်ဆၣ် ၦၤလၢဒုးဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ် တၢ်တဂၤနီၢ်နီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်ကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ.

ယဃ့းစက့လး ၁၇:၂၄ အပူၤ, ကစၢ်ယွၤစံးလီၤတၢ်ဆူ အၦၤဂီၢ်မုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ခီဖျိဝံယဃ့းစက့လးန့ၣ် “... ယၤယွၤအံၤ ယမၤဖုၣ်လီၤသ့ၣ်ထီ, ဒီးပၥ်ထီၣ်သ့ၣ်ဖုၣ်...” န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤ ဒုးနဲၣ်ဆိပၥ်စၢၤတၢ်လၢ အကမၤအသး ခါဆူညါအဂီၢ်…

ပလိၣ်ဘၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးအတၢ်မၤစၢၤ

လၢခံကတၢၢ်, မုၢ်နံၤအဝဲန့ၣ် ဟဲတုၤ-မုၢ်နံၤလၢ ယသ့ၣ်ညါလၢ ယပၢ်တမ့ၢ်ၦၤလၢအဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်န့ၣ်ဘၣ်. ဖဲယမ့ၢ်ဖိခွါကတီၢ်, ယသ့ၣ်ညါ အဝဲအဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ် ဒီးအတၢ်ပၥ်လီၤသးလၢအကျၢၤမုဆှုန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲယနံၣ်အဆိကတၢၢ်တဖၣ်လၢ အဒိၣ်တုၥ်ခိၣ်ၦဲၤ, အဝဲဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢအချၢဃံ ဒီးယသ့ၣ်ညါလၢယပၢ်မ့ၢ်ၦၤလၢအသံသ့န့ၣ်လီၤ. ယအိၣ်သကိးဒီးယမိၢ်ယပၢ် ဒ်သိး ယကမၤစၢၤယပၢ်လၢတၢ်လုၣ်ထံလုၣ်နိ, မၤစၢၤအီၤလၢတၢ်တ့ၢ်နုၥ်ကသံၣ်ကသီ လၢအပူၤလီၢ်, တုၤဒၣ်လဲၥ်လၢဒုးအီအီၤထံ လၢအကိၥ်ပူၤ, တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအဝဲဘၣ်ဆီၣ်လီၤအသးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစးထီၣ်ဂုၥ်ကျဲးစၢး ဒ်သိးကမၤတၢ်တဒိၣ်တဆံး, ဘၣ်ဆၣ် အၢၣ်လီၤက့ၤဝဲလၢ, “နမ့ၢ် တမၤစၢၤယၤဘၣ်ဒီး ယမၤတၢ်တသ့နီတမံၤဘၣ်”. တဆီဘၣ်တဆီ အဝဲကိညၣ်ထီၣ် ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လဲၤခီဖျိအဝဲန့ၣ် သိၣ်လိပဝဲခံဂၤလိၥ်လၢ တၢ်မၤလိလၢအကါဒိၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. ပလိၣ်ဘၣ်လိၥ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ.

ဒီးဖဲပလိၣ်ဘၣ်လိၥ်ပသး ကဒဲကဒဲကတီၢ်, တၢ်လၢပလိၣ်ဘၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ် မ့ၢ်ပကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးန့ၣ်လီၤ. ဖဲယိၤဟၣ် ၁၅ အပူၤ, တၢ်အဒိလၢစပံးမုၢ်ဒီး အဒ့အဖီတဖၣ်, မ့ၢ်တၢ်တမံၤလၢ ပကဘၣ်အိၣ်စဲဘူး ပသးဒီးအီၤဆူညါဆူညါ န့ၣ်လီၤ. ဒီးလၢအဆၢဖိအဂၤတဆၢ, ဖဲပဘၣ်တၢ်မၤမုၥ်ထီၣ်, ပကဘၣ်ဂုၥ်ကျဲးစၢးစ့ၢ်ကီးဆူ တၢ်စံၣ်ညီၣ်လီၤပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆိကမိၣ်လၢအဟဲနုၥ်လီၤလၢ ပသးပူၤအံၤမ့ၢ်, “ယတလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤဘၣ်. ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးတဲဖျါထီၣ်ဆှဲဆှဲလၢ မ့တမ့ၢ်ဘၣ်လၢယၤဒီး, သုမၤတၢ်တသ့ဘၣ်နီတမံၤဘၣ်” (:၅).…

တၢ်ခွဲးတၢ်ယၥ်လၢ ၦၤလၢအအံးထွဲကွၢ်ထွဲတၢ်

ဖဲတၢ်ဟးကသုၣ်အကတီၢ်, ယဝၤဒီးယၤ ပဟးသကိးလၢပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤ ဒီးပၥ်သူၣ်ပၥ်သးဘၣ်လၢ တၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်တမံၤ, လၢအအိၣ်လွံၢ်ကနူၤဃူဃူ လၢအမ့ၢ် မဲးပူၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ကရၢၢ်တစိၢ်တလီၢ်လၢ တၢ်ဒူၣ်တခါန့ၣ်လီၤ. ၦၤသးစၢ်တဂၤ ပၥ်ဖျါထီၣ်ဝဲ လၢ အဝဲမၤတၢ်ဖဲအံၤ ဃုၥ်ဒီးကရူၢ်ဖိတဖုလၢအမ့ၢ် မုၥ်သးမၤကလီ လၢအလုၢ်ထီၣ်သးဆူတၢ်ကအိၣ်ခိး ပီၣ်လဲၣ်ချံးအဒိၣ်တဖၣ်(sea turtle) လၢအဟဲမၤအထၢန့ၣ်လီၤ. တဘျီဖဲတၢ်အဒံၣ်တဖၣ် ဖးထီၣ်, ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိဂ့ၤ, ၦၤကညီတဖၣ်ဂ့ၤ မၤပျံၤမၤဖုးတၢ်ဒီး မၤစှၤလီၤ တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ကအိၣ်မူဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးလၢ “လၢပဝဲကိးဂၤ ဂုၥ်ကျဲးစၢးတၢ်အဃိ, ၦၤစဲအ့ၣ်ဖိတဖၣ်, တယၥ်လၢ ပီၣ်လဲၣ်ချံးအဒံၣ်အဖျၢၣ် ယဲၢ်ကထိအကျါ, ထဲ ပီၣ်လဲၣ်ချံးတဘ့ၣ် တုၤဘၣ်ဆူတၢ်ဒိၣ်တုၥ်ခိၣ်ၦဲၤန့ၣ်လီၤ. “နီၣ်ဂံၢ်လၢအဆံးအစှၤတဖၣ်အံၤ, တမၤသးဟးဂီၤ ၦၤသးစၢ်အံၤဘၣ်. အဝဲအတၢ်သးအိၣ်လၢ အဆိကမိၣ်ထဲဒၣ်တၢ်လၢ ချံးအဒံၣ်တဖၣ်အံၤ မၤယိာ်ထီၣ် ယတၢ်မိၣ်န့ၢ်လၢ တၢ်ကပၥ်ကဲဒီးဒီတဒၢက့ၤ ပီၣ်လဲၣ်ချံးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အခဲအံၤ ယကူထီၣ် ပီၣ်လဲၣ်ချံးဖဲသွဲအသၣ်(sea turtle pendant) ဒ်သိးတၢ်လၢကဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤ လၢအမ့ၢ်မူဒါတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် ကစၢ်ယွၤဟ့ၣ်လီၤၦၤ တၢ်ကကဟုကယၥ် အတၢ်ဘၣ်တ့လၢ အဝဲတ့လီၤဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲကစၢ်ယွၤတ့လီၤဟီၣ်ခိၣ်, ကတဲၢ်ကတီၤစ့ၢ်ကီး…

ဖဲတၢ်ထုကဖၣ် မၤဟူးဝးဟီၣ်ခိၣ်

ဒီးကထၢၣ်ကဲၤရံၣ်ကရ့ဘၢး(Dr. Gary Greenberg) မၤလဲၢ်ထီၣ်ဒိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂီၤလၢ အဒိဃၥ်ဝဲလၢ အမ့ၢ် မဲးတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤ, လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်, တလီၢ်လီၢ်တၢ်အံၤ ပၥ်ဖျါထီၣ် တၢ်လီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢမဲးအဖျၢၣ်ဖိတဖၣ်အကျါ ဟီၣ်လၥ်အသံးအကၥ်, ချိၣ်အကု ဒီးလၢၢ်တိၤရဲၣ်အက့အခီတဖၣ် ဟဲဖျါထီၣ် အလွဲၢ်လၢအကပီၤဖြးဖြးလီၤ.

အဝဲထံၣ်န့ၢ် တၢ်အါမံၤအါမၠိလၢအအါန့ၢ်ဒံး မဲးအဖျၢၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအၣ်ရံၣ်နိၣ်လိၣ်လီၣ်ကၠံၣ် (arenology-တၢ်မၤလိမဲးအဖျၢၣ်), ပိးလီၤလၢအမၤဒိၣ်ထီၣ် တၢ်ဆံးဆံးဖိ လၢအပဲၥ်ထံနီၢ်ဖး မဲးဟီၣ်လၥ်အသံးအကၥ်ပၥ်ဖျါထီၣ် ထံအီၣ်လီၤကလိၥ်တၢ်, ထံအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢပီၣ်လဲၣ် ဒီးတၢ်အစၢလၢအဘၣ်ထွဲဒီးကၢၢ်ပၤနံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထဲမဲးအဖျၢၣ်ဆံးဆံးဖိတဖျၢၣ်ဒၣ်လဲၥ်, ဟ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ကစီၣ်လၢ အလုၢ်အပှ့ၤ အိၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၥ်မုၥ်န့ၣ်လီၤ.
ထဲတၢ်ထုကဖၣ်တခါဧိၤ, ဒ်မဲးအဖျၢၣ်ဆံးဆံးဖိတဖျၢၣ်, ကဲထီၣ်တၢ်လၢ အတယၢၢ်ဃၢတမံၤသ့လီၤ. လံၥ်စီဆှံ နဲၣ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဆူ တၢ်ထုကဖၣ်အစိကမီၤလၢ ယွၤအဘီအမုၢ်လၢ ကဟဲဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢလံၥ်လီၣ်ဖျါအဆၢဒိၣ် ၈ အပူၤ, စီၤယိၤဟၣ်ထံၣ် ကလူးတဂၤ ဆၢထၢၣ်လၢ တၢ်လုၢ်လီၢ်လၢ ယွၤအလီၢ်ပစိၥ်အမဲၥ်ညါ, ဖီၣ်ဃၥ်လီခီလၢအပၣ်ဃုၥ်ဒီး ‘ၦၤစီဆှံခဲလၢၥ် အတၢ်ထုကဖၣ်’န့ၣ်လီၤ. ဒီးကလူးန့ၣ် ဟံးန့ၢ် တၢ်ဆိၣ်ကဲၤနၢမူအလီခီ ဒီးမၤၦဲၤဝဲလၢမ့ၣ်အူ အိၣ်လၢတၢ်လုၢ်လီၢ် ဒီးတ့ၢ်လီၤဝဲဆူ…

တၢ်မူအတၢ်သိၣ်ဃီၣ်

ၡဲလ့ၣ်(Shellie) စံးဝဲ “လၢတၢ်တဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤအပူၤ, တယံာ်ဒံးဘၣ် ပအိၣ်ဒီးတၢ်ကတိၤသကိး လၢအကီခဲန့ၣ်လီၤ. ယတဆိကမိၣ်လၢ ပဝဲတဂၤဂ့ၤတဂၤဂ့ၤ, ကသးခုလၢတၢ်အံၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကလၢၢ်ဘၣ်နီၢ်နီၢ်လၢ အဝဲအတၢ်ပၥ်သူၣ်ပၥ်သး ဒီးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ, လိၣ်ဘၣ်လၢ တၢ်ကပၢၤဃးတၢ် သုတမၤဆါဘၣ်တၢ်, ဆူအဝဲအခိၣ်အဃၢၤန့ၣ်လီၤ”. ၡဲလ့ၣ် တဲတၢ်ဂ့ၢ်လၢအဘၣ်ထွဲဒီး ပိၥ်မုၣ်သးစၢ်လၢအဝဲဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢတၢ်မုၥ်တၢ်ပၢၤ မ့ၢ်တအိၣ် သနၥ်က့, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ကတိၤသကိး မ့ၢ်တၢ်လၢ အသူထီၣ်သၣ်ထီၣ်ဒီး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါနီၢ်နီၢ်, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဘၣ်ထွဲလိၥ်သးန့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံၥ် စှၤနွံတကတီၢ်ဧိၤ, ပိၥ်မုၣ်ခံဂၤအံၤ, ကဲခိၣ်ကဲနၢ်ဘၣ်ဝဲဆူတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီတဖု တၢ်ထုကဖၣ်အကတီၢ်, ဃုၥ်ဒီးတၢ်တိၥ်ထူလၢ အမ့ၢ်တၢ်ဆီၣ်လီၤသးန့ၣ်လီၤ.

တုၤဒၣ်လဲၣ် တၢ်အိၣ်သးလၢ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအတၢ်ဘၣ်ထွဲအချၢ, ပကကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ်ဘၣ် တၢ်ကတိၤသကိးလၢအဆူၣ်အကိၢ်လၢ ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် မ့တမ့ၢ် ဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါ လၢခရံၥ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. လံၥ်ကတိၤဒိလၢအမ့ၢ် လံၥ်တဘ့ၣ်လၢအၦဲၤ ဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ လၢ တၢ်ဆၢကတီၢ်ကိးကတီၢ်ဒဲးအပူၤ, ပကထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်အကါဒိၣ်လၢ အမ့ၢ်တၢ်ဆီၣ်လီၤသးအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ၦၢ်တမံၤလၢ တၢ်သိၣ်ဃီၣ်လၢပဒိးန့ၢ် မ့တမ့ၢ် တၢ်လၢဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အံၤအဃိ, တၢ်ပဲၥ်ထံနီၤဖးလၢအမၤထီၣ်မၤထီတၢ်အံၤ, ဘၣ်တၢ်ကိးအီၤ လၢ…

တပူၤဃီလၢတၢ်အံၤအပူၤ

ခဲလံၣ်(Kelly)ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲၥ် ဒီးခိၣ်နူၥ်ခဲစၢၣ်တၢ်ဆါ(brain cancer) ဖဲ ခိၣ်ဘံး-၁၉တၢ်ဆါ(COVID-19) မၤဘၣ်ဒိ တၢ်အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအသးဒီးအပသိၣ် အိၣ်ဒီးထံ ဒီးအဝဲဘၣ်ထီၣ်ကဒီးတၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဟံၣ်ဖိဃီဖိလဲၤကွၢ်အီၤတသ့ မ့ၢ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ကၥ်အဆၢကတီၢ်(pandemic)အဃိလီၤ. အဝဲအဝၤသးဘိလၢအမ့ၢ် ဒ့ဘ့း(Dave) ဆၢတဲၥ်လၢ ကမၤတၢ်တမံၤမံၤလီၤ.

ဒ့ဘ့း ပၥ်ဖှိၣ်ထီၣ်ၦၤလၢအအဲၣ်ဘၣ် အဝဲသ့ၣ်တပူၤဃီ ဒီးဃ့ကညး အဝဲသ့ၣ်လၢ တၢ်ကမၤတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ် ဃုၥ်ဒီးတၢ်ကစီၣ်တဖၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် သိးထီၣ် တၢ်ကးဘၢ နါဒ့(mask), ဒီးဖဲအံၤ ၦၤအဂၤ ၂၀ ဆၢထၢၣ်လၢ တၢ်ဆါဟံၣ်အချၢ, လၢအစုဖီၣ်ဃး တၢ်ပနီၣ်တၢ်ကွဲးတဖၣ်လၢ အမ့ၢ် “မိၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်”, ပအဲၣ်ဘၣ်ကွံဘၣ်နၤ, “ပအိၣ်ဒီးနၤ”န့ၣ်လီၤ. ဃုၥ်ဒီးတၢ်မၤစၢၤလၢ ၦၤကွၢ်ၦၤဆါသရၣ်မုၣ်တဂၤ, ခဲလံၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူ တၢ်သူၣ်ထီၣ် လွံၢ်ကထၢအပဲတြီဖိကပၤ လၢကကွၢ်လီၤတၢ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲအဝၤတဲဖျါထီၣ်တၢ်ဆူ ကမျၢၢ်အမံၣ်ဒယၢၣ်လၢ “တၢ်လၢပထံၣ်စိအီၤသ့မ့ၢ် မဲၥ်သၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ကးဘၢဒီး စုဖိလၢအဝံၢ်ဝၢ်အသး, ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ကးဘၢ နါဒ့လၢ အဃံလၤတခါ ဒီးစုဖိလၢအလီၤအဲၣ် အဝံၢ်ဝၢ်အသးတမံၤန့ၣ်လီၤ”.

လၢအတၢ်အိၣ်မူလၢခံကတၢၢ်, ၦၤတၢ်မၢဖိစီၤပီလူးအသးတူၢ်ဘၣ်ဝဲ…