မၤလိဒီးအဲၣ်
ဖဲတီၤဖုၣ်ကၠိတဖျၢၣ် လၢဝ့ၢ်ကရ့နီး(Greenock), ကီၢ်စကီးတလဲၣ်(Scotland)န့ၣ်, သရၣ်မုၣ်သိၣ်လိတၢ်သၢဂၤ လၢအဃ့န့ၢ်ဃာ် မိၢ်ဆံးစၢ်ဖိအခွဲးတဖၣ်န့ၣ် ဟဲစိာ်အဖိဆံးအီၤနုၢ်ဖိတဖၣ်ဆူကၠိ ခံနွံတဘျီ ဒ်သိးအကမၤဘၣ်ထွဲလိာ်သးယၢ်ခီယၢ်ခီ ဒီးဖိသၣ်လၢအထီၣ်ကၠိတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတၢ်လိာ်ကွဲ ဒီးဖိသၣ်အီနုၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် သိၣ်လိန့ၢ်ဖိသၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဒိသူၣ်ဒိသး, မ့တမ့ၢ် တၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်ဒီး တၢ်သးကလၢၢ်ဘၣ်တၢ်လၢပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သရၣ်မုၣ်တဂၤစံးဝဲအသိး, အါစုအါဘျီ ကၠိဖိလၢ အသးအိၣ်တူၢ်လိာ်တၢ်ကူၣ်တၢ်ဆးအသီတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢတၢ်သိၣ်လိအီၤ “ကီခဲတစဲး”တဖၣ်လီၤ. “အါဘျီမ့ၢ်ပှၤကၠိဖိတဖၣ်လၢ အအါလၢအရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလၢ နီၢ်တဂၤဆူနီၢ်တဂၤအပတီၢ်န့ၣ်လီၤ”. အဝဲသ့ၣ်မၤလိနၢ်ပၢၢ်ဘၣ် “တၢ်အံးကွၢ်ဖိသၣ်တဂၤန့ၣ် ကီဝဲခဲဝဲဆံးဒိၣ်လဲၣ်” ဒီး “အါန့ၢ်အန့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤတဂၤဒီးတဂၤ အတၢ်သးကလၢၢ်ဘၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ”.
လၢတၢ်သးအိၣ်ပှၤဂၤအဂီၢ် တၢ်မၤလိန့ၢ်တၢ်လၢ ဖိသၣ်ဆံးအီနုၢ်ထံတဂၤအအိၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်ထံၣ်အသီလၢ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးခရံာ်အဖၣ်အဂီၢ်ဘၣ်. ပသ့ၣ်ညါကစၢ်ယွၤဟဲလီၤဝဲဆူဟီၣ်ခိၣ်ချၢ ဒ်ဖိသၣ်ယ့ၣ်ရှူးအသိးန့ၣ်လီၤ. အတၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်န့ၣ် ဆီတလဲကွံာ် ကယဲၢ်တၢ်လၢ ပနၢ်ပၢၢ်ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလၢ တၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်အပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအသ့ၣ်ညါအဆိကတၢၢ် ကစၢ်ခရံာ်အတၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤကွၢ်သိတဖၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အဆံး, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်အံးကွၢ်သိလၢအဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ် ဒီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအီၤညီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံတတီၤ, ဖဲ ဖိသၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဟဲစိာ်အီၤဆူ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအအိၣ်အခါ,…
တၢ်ထုးထီၣ်က့ၤလၢ ထံယိာ်
ဖဲ ၂၀၂၁နံၣ်, လါအီကူး, လၢဝ့ၢ်ဝါဘၢၣ်လံ (Waverly), ကီၢ်စဲၣ်ထဲနစံ (Tennessee) န့ၣ် တၢ်စူၤလီၤအအါကတၢၢ် လၢတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤ အါန့ၣ်တၢ်ထွိၣ်ဒွးဆိပာ်စၢၤအီၤ သၢစးန့ၣ်လီၤ. ကလံၤမုၢ်ဆူၣ်ဖးဒိၣ်အံၤ ဘၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, ပှၤအဂၤ ခံဆံလီၤမၢ်ကွံာ်အသးသမူ ဒီးဟံၣ်အဖျၢၣ်လၢအကယၤတဖၣ် ဟးဂီၤကွံာ်ဝဲလီၤ. မ့တမ့ၢ်ဘၣ်လၢပှၤနီၣ်ကဘီယူၤရံး (helicopter) ကၠိဝဲဘိယၤ (Joel Boyers) အတၢ်သးအိၣ်ဒီးအတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်, ပှၤကညီအသးသမူ ကလီၤမၢ်ဝဲအါန့ၢ်အန့ၣ်လီၤ. ပှၤနီၣ်ကဘီယူၤရံးတဂၤ ယူၤထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်သိးကမၤစၢၤပှၤပိာ်မုၣ်တဂၤ အတၢ်ကိးလၢလီတဲစိ လၢ အဘၣ်ယိၣ်တၢ်လၢအပှၤဟံၣ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘိယၤစံးဝဲဒၣ် သါထံၣ်ဘၣ် မ့ၣ်အူအီၣ်ဟံၣ်တဖၣ်, ဒီးသိလ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်လၢသ့ၣ်ခံအလိၤ, ဒီးအါန့ၢ်အန့ၣ် “တၢ်အိၣ်လၢယဖီလာ်န့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်ထဲ ကပံာ်ထံယွၤလီၤဆူၣ်နးမးဧိၤ”န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီး, အဝဲဒၣ်လၢတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူအပူၤ အုၣ်ခီၣ်ဝဲပှၤအဂၤခံဆံ လၢအဝဲသ့ၣ်အဟံၣ်ခိၣ်ဒုးအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
ညီနုၢ်ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, ထံလုၢ်ဘၢသဝံးတဖၣ် လၢပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်န့ၣ် တမ့ၢ်ထံအနီၢ်ကီၢ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မၤအသး မ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်လီၤ. မုၢ်နံၤတဖၣ်လၢအတလီၤတံၢ် ဒီးအတဂၢၢ်တကျၢၤဘၣ်အပူၤ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်တၢ်လုၢ်ဘၢပှၤဒီး တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်ဘၣ် လၢသးသ့ၣ်ညါတၢ်, လၢသးအတၢ်ကလၢၢ်ဘၣ်တၢ်, လၢနီၢ်သးန့ၣ်လီၤ.…
ဟါလ့လူၤယၤ
တၢ်လီၤကမၢကမၣ်ဖးဒိၣ်အပူၤ, ထဲဒၣ်လၢ ခံဆံလွံၢ်သီဧိၤအတီၢ်ပူၤ, ဟဲဒၢၣ်(Handel)ကွဲးဝဲ “မ့းရှံအၤ-Messiah” တၢ်သးဝံၣ်ဖးဒိၣ်လၢ ပှၤသးဝံၣ်တၢ်ဖိတဖၣ် ဒီးပံကွဲၤသံကျံကရၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်မဆါတနံၤအံၤ တၢ်သးဝံၣ်အံၤ ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်သံကျံ တယုၢ်လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါကတၢၢ်, လၢအဘၣ်တၢ်သးဝံၣ်ဒုးနဲၣ်အီၤလၢ အဘျီလၢအကထိတဖၣ် ကိးနံၣ်ဒဲးလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ချၢန့ၣ်လီၤ. တၢ်သးဝံၣ်ကဟုကညီၢ်အံၤ စးထီၣ်ဝဲ ဒီးဟါလ့ယူယၤခိရၢာ်(Hallelujah Chorus), လၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါကတၢၢ်တကူာ်, ဒီးဆၢကတီၢ် ခံနၣ်ရံၣ်ဃာ်ဃာ်အယံာ်န့ၣ် တုၤဃီၤဝဲဆူ အထီကတၢၢ်အပတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပံကွဲၤဒီး ဒၢ(ကျိၣ်) ဖးဒိၣ်တဖၣ် ဆှၢနုာ်လီၤ ခိရၢာ်တယုၢ်အံၤ ဒီးပှၤသးဝံၣ်တၢ်ဖိတဖၣ် အကလုၢ်သီၣ် ဒီကထြၢထီၣ်လိာ်သး ဖဲအသးဝံၣ်ထီၣ် “ဒီးကပၢဝဲလီၤထူလီၤယိာ်လီၤ” (လီၣ်ဖျါ ၁၁:၁၅), တဖုဘၣ်တဖု, တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်မၤနၢၤအတၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်မုၢ်လၢ်တၢ်မူလီၤထူလီၤယိာ်လၢမူခိၣ် ဃုာ်ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကတိၤအါဖျၢၣ်လၢတၢ်သးဝံၣ် “မ့:ရှံအၤ”န့ၣ်, ဟဲဝဲဒၣ်လၢ လံာ်တၢ်လီၣ်ဖျါ လၢအမ့ၢ် တၢ်မၢဖိစီၤယိၤဟၣ်အတၢ်တဲဖျါက့ၤ အတၢ်ထံၣ်လၢညါခီ ဖဲအသးသမူအကတၢၢ် ဘူးထီၣ်အခါ, ဒီးပာ်ဖျါဝဲ တၢ်လၢအကမၤအသးတဖၣ် လၢစိၤအကတၢၢ် ဒီးကစၢ်ခရံာ် အတၢ်ဟဲက့ၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်တၢ်လီၣ်ဖျါအပူၤ,…
တၢ်လီၢ်ဖဲ ယဘၣ်ဃး
လၢတၢ်သ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤက့ၤ ပှၤယူၤဒၤဖိအတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ် မၤတၢ်သ့ၣ်နီၣ်အတၢ်စံးဘျုး ဒီးအီၣ်သကိးဝဲ ဘူၣ်လဲၤကပာ်တၢ်အီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, အဝဲသ့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်အတၢ်သးခု ခီဖျိတၢ်ဂဲၤကလံၣ်သကိး ကဝီၤကျီၤတပူၤဃီန့ၣ်လီၤ. ဘၤရံၣ်(Barry)သုးလီၤ အသးဆူအလီၢ်ခံ ဒီးဆၢထၢၣ်ကွၢ်ဝဲလၢ တၢ်နံၤကမှံဖးဒိၣ်အပူၤလီၤ. အဝဲတဲဖျါထီၣ်ဝဲ သါအဲၣ်ဘၣ် တၢ်အကတီၢ်လီၤဆီ ဒ်သိးတဖၣ်အံၤ ဆံးဒိၣ်လဲၣ်အဂ့ၢ်, ဒီးစံးဝဲ “အခဲအံၤ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ယဟံၣ်ဖိဃီဖိလီၤ. မ့ၢ်ယပှၤတဝၢဖိလီၤ. ယထံၣ်န့ၢ်လံ တၢ်လီၢ်တတီၤ ဖဲယသ့ၣ်ညါလၢယအဲၣ်အီၤသ့ ဒီးယဘၣ်တၢ်အဲၣ်ယၤသ့... တၢ်လီၢ်လၢယဘၣ်ဃးန့ၣ်လီၤ”.
လၢအဖိသၣ်အကတီၢ်အခါ, ဘၤရံၣ် တူၢ်ဘၣ်တ့ၢ် တၢ်မၤအၢမၤသီအီၤ လၢသးဒီးနီၢ်ခိ, ဒီးဂုာ်ကွံာ်အတၢ်သးခုန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအိၣ်ဆိးတၢ်အလီၢ်အကျဲန့ၣ် တူၢ်လိာ်မုာ်အီၤ ဒီးဒုးသ့ၣ်ညါအီၤဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးန့ၣ်လီၤ. အဝဲထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ် အိၣ်ဆိးလၢသးတဖျၢၣ်ဃီ ဒီးအတၢ်သးခုန့ၣ် ကူဂာ်ဘၣ်အီၤအဃိဒီး, ဒီးစးထီၣ်ပိာ် ခရံာ်အခံ ဒီးအသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်အဘၣ်တၢ်အဲၣ်အီၤ ဒီးတူၢ်လိာ်အီၤန့ၣ်လီၤ”.
ဖဲထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၃၃ န့ၣ်, စီၤဒၤဝံးစူးကါဝဲ တၢ်အက့ၢ်ဂီၤဒိ လၢအသဟီၣ်ဆူၣ်တဖၣ်, ဒ်သိးအကမၤဖျါ ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် အတၢ်အိၣ်ဆိး လၢသးတဖျၢၣ်ဃီပူၤလၢ အ‘ဂ့ၤ’ဒီး‘မုာ်’,…
ဟံၣ်လၢ အတလီၤဖးတဖျၢၣ်
ဖဲ ၁၈၅၈ နံၣ်, လါယူၤ (၁၆) သီန့ၣ်, ပှၤဘၣ်တၢ်ဃုထၢပာ်ထီၣ် ကမျၢၢ်ခၢၣ်စးသီသံၣ်ဘှဲလၢ အံၣ်လံၣ်န၀ဲး (Illinois)ကီၢ်စဲၣ် လၢအမဲရကၤဘျီၣ်ဒိၣ်(US Senate)အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အၤဘြၤဟၣ် လ့ကၢၣ် (Abraham Lincoln) ကတိၤလီၤအတၢ်ကတိၤမံၤဟူသၣ်ဖျါ ‘ဟံၣ်လၢအလီၤဖး-House Divided’, လၢ ဖျါအကါဒိၣ်လၢ ကရူၢ်ဖိလီၤဆီလိာ်သးတဖၣ် အတၢ်ဖ့ၣ်ဆၢ ဘၣ်ဃးတၢ်မၢကဲကုၢ်အဂ့ၢ်လီၤ. တၢ်ကတိၤအံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်လၢ လ့ကၢၣ်အတံၤသကိးတဖၣ် ဒီးအဒုၣ်အဒါတဖၣ် အဘၢၣ်စၢၤလီၤ. လ့ကၢၣ်ထံၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကသူ ‘ဟံၣ်လၢအလီၤဖး’ တၢ်ကတိၤအဒိလၢယ့ၣ်ရှူးသူတ့ၢ်ဝဲ ဖဲ မးသဲ ၁၂:၂၅ အံၤ ပာ်ဖျါယိယိဖိအဃိလီၤ. အဝဲသူတၢ်ကတိၤဒိအံၤ “အဃိ, အတၢ်ပာ်ဖျါအံၤ ကလဲၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ပှၤကနၢ်တၢ်ဖိတဖၣ် အသူၣ်အသး ဒ်သိးကမၤဖုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ အလီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ”.
ဖဲဟံၣ်တဖျၢၣ်လၢ ကလီၤဖးဒီးဆၢထၢၣ်ဂၢၢ်ကျၢၤတန့ၢ်အခါ, မ့မ့ၢ် ဟံၣ်လၢအတလီၤဖးတဖျၢၣ် ကအိၣ်ဆၢထၢၣ်လၢ တၢ်သးတဖျၢၣ်ဃီလီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ယွၤအဟံၣ်ဒူၣ်ဃီထၢ ဘၣ်တၢ်တ့ပာ်လီၤအီၤန့ၣ်လီၤ (အ့းဖ့း ၂:၁၉).…
တၢ်မၤအသးဒီး ပီၣ်လဲၣ်ညၣ်မိၢ်ပှၢ်
မဲၣ်ခၢၣ်(Michael)ယူၤထံလၢ တၢ်ဃုန့ၢ်ပီၣ်လဲၣ်သဒီၣ်ကိၤ(lobster)အခါ လဲၤစဲထီဃာ်လၢ ပီၣ်လဲၣ်ညၣ်မိၢ်ပှၢ် (ညၣ်တီသွ့- humpback whale)အကိာ်ပူၤလီၤ. ညၣ်မိၢ်ပှၢ်အညၣ်ထူၣ်တဖၣ် ဆီၣ်နုာ်အီၤအခါ အဝဲဆီၣ်ကဒါဆၢက့ၤသး ဆူတၢ်လီၢ်ခံ လၢတၢ်ခံးကၠိၢ်ကလာ်အပူၤလီၤ. အဝဲဆိကမိၣ်လီၤသးလၢ အဝဲတမူလၢၤဘၣ်. မ့မ့ၢ်, ပီၣ်လဲၣ်ညၣ်မိၢ်ပှၢ်န့ၣ် တသးအိၣ်အီၣ် ပှၤဃုသဒီၣ်ကိၤဘၣ်, ဒီးစဲးကီး ၃၀ ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ညၣ်ဖးဒိၣ်အံၤ ဘှိးဖျိးကွံာ် မဲၣ်ခၢၣ် လၢကလံၤကျါလီၤ. မဲၣ်ခၢၣ်အဃံတကၢ်နီတဘိဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤကမၢကမၣ်လီၤ. ထဲဒၣ် တၢ်လုးလါပိာ်ဃံာ်ပိာ်ဃ့လီၢ်ဖးလဲၢ်အိၣ်ထီၣ် ဒီးတၢ်အံၤမ့ၢ် ပီၣ်လဲၣ်ညၣ်မိၢ်ပှၢ်တၢ်တဲဖိတခါန့ၣ်လီၤ.
အဝဲတမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤဘၣ်. စီၤယိၤနါ ဘၣ်တၢ်ယူၢ်လီၤလၢညၣ်ဖးဒိၣ်တဘ့ၣ် (ယိၤနါ ၁:၁၇), ဒီးအဝဲအိၣ်ဘၣ်လၢညၣ်အဟၢဖၢပူၤ တချုးဘၣ်တၢ်ဘှိးထီၣ်ဆူခိ ၃ သီညါလီၤ (၁:၁၇, ၂:၁၀). တမ့ၢ်ဒ်မဲၣ်ခၢၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်န့ၢ် ဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤဘၣ်, စီၤယိၤနါ ဘၣ်တၢ်ယူၢ်လီၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢအသးဟ့ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိအဒုၣ်ဒါတဖၣ်ဒီး တအဲၣ်ဒိးဝဲလၢ ပှၤနံၤနဝ့ဖိတဖၣ် ကပီၢ်ယၢ်လီၤသးဘၣ်. ဖဲကစၢ်ယွၤစံးဘၣ်စီၤယိၤနါလၢ ကလဲၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်ဆူ ဝ့ၢ်နံၤနဝ့န့ၣ်, စီၤယိၤနါဒိးထီၣ်ကဘီတဘ့ၣ် ဒီးလဲၤဆူကျဲအဂၤတဘိလီၤ. အဃိ, ကစၢ်ယွၤဆှၢလီၤ ညၣ်ဖးဒိၣ်…
သန့ၤသးလၢယွၤအမံၤ
ဒ်ဖိသၣ်တဂၤအသိး, တၢ်ဆၢကတီၢ်အိၣ်တကတီၢ်လၢ ယပျံၤ မ့ၢ်ဝဲယကဘၣ်လဲၤဆူကၠိအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်ဖိတနီၤ မၤပျံၤယၤ ခီဖျိကတိၤနၢၤယၤ, ကတိၤဆါယၤ(cruel pranks) လၢတၢ်ကတိၤကလိာ်ကလာ် တၢ်တအိၣ်ဒီးတၢ်သးကညီၤဘၣ်. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ဖဲတၢ်ပျၢ်ကသုၣ်ကသီ လၢကၠိအကတီၢ်, ယလဲၤအိၣ်ခူသူၣ်လၢ လံာ်ရိဖှိၣ်ဒၢး, ဒီးဖးလံာ်စီဆှံ တၢ်တဲဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ယသ့ၣ်နီၣ်မံၤ “ယ့ၣ်ရှူး”လၢ ယဖးဘၣ်အဆိကတၢၢ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ, ယသ့ၣ်ညါလၢမံၤအံၤ မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအအဲၣ်ယၤလီၤ. တၢ်န့ၣ်ဝံၤဒီးဆူညါ, ဖဲယလဲၤနုာ်ဆူကၠိအိၣ်ဒီး တၢ်ပျံၤတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တဘျီလၢ်လၢ်, ယဃ့ထုကဖၣ်လၢ “ယ့ၣ်ရှူးဧၢ, ဒီဒၣ်အိၣ်ပှိၤယၤတက့ၢ်”န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိယသ့ၣ်ညါလၢ ၣ်ရှူး ကွၢ်လီၤယၤအဃိ, ယဂံၢ်ဘါဆူၣ်ထီၣ်အါထီၣ် ယသးအတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤ လီၤကဆှၣ်ဝဲလီၤ. လၢခံကတၢၢ်, ပိာ်မုၣ်ဖိတဖၣ် တၢ်ဘှံးအသးလၢ အမၤပျံၤယၤ ဒီးဆူညါတမၤဝဲလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
နံၣ်တဖၣ် လါတဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်၀ဲဒီး တၢ်သန့ၤသးလၢကစၢ်အမံၤန့ၣ် ပၢၤဃာ်ယၤ ဆူညါကွ့ၢ်ကွ့ၢ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ကီခဲအပူၤလီၤ. တၢ်သန့ၤသးလၢ ကစၢ်အမံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်နာ်တၢ်လၢ ကစၢ်စံးဝဲဘၣ်ဃး အဝဲအတၢ်မ့ၢ်တၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတီဝဲ, ပျဲယအိၣ်ဘှံးလၢအပူၤလီၤ.
စီၤဒၤဝံးစ့ၢ်ကီး သ့ၣ်ညါတၢ်သန့ၤသးလၢ ကစၢ်ယွၤအမံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလီၤ. ဖဲအဝဲကွဲးထါစံးထီၣ်ပတြၢၤအယုၢ် ၉…
တၢ်သးကညီၤလဲၤတလၢကွံာ် တၢ်အခၣ်
ဖဲတိာ်ဖးထီခံဖျၢၣ် “World Trade Center”လီၤတကူၢ် ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၁၁ သီ, ၂၀၀၁ အနံၣ်န့ၣ်, ကရၢး ရိဒရံၣ်ကၠဲး(Greg Rodriguez) သံစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤအလ့ၢ်အက့တဖၣ်အကျါလီၤ. အဝဲအမိၢ် ဖံလ့း(စ) (Phyllis)ဒီးအပၢ်, မိၢ်ပၢ်ခံဂၤ သူၣ်အုးသးအုးအဃိ, အဝဲသ့ၣ်ဆိကမိၣ်လီၤတံၢ်ဝဲလၢ ကမၤဆၢက့ၤ တၢ်ဒုးလၢအလီၤပျံၤနးမး ဒ်သိးန့ၣ် ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၀၂ အနံၣ်န့ၣ်, မိၢ်ဖံလ့း(စ) ထံၣ်လိာ်သးဒီး အ့ခၠၢၣ် အၢ-ဝ့ဖၢၣ်(Aicha el-Wafe)လၢအမ့ၢ် ပှၤမၤစၢၤ ပှၤကမၤဟးဂီၤတိာ်ဖးထီခံဖျၢၣ်အံၤ အမိၢ်လီၤ. မိၢ်ဖံလ့း(စ) န့ၣ်စံးဝဲ “အဝဲသုးဘူးဆူ မိၢ်တဂၤန့ၣ် အိၣ်, တယၢ်ထီၣ်အစုခံခီ, ဖိးဟုလိာ်သး ဒီးဟီၣ်ဝဲ... အ့ခၠၢၣ် ဒီးယၤ, ပျံၤတဃာ်တဘိ စၢကဝီၤပှၤတကီၢ်ခါ... ပဝဲးခံဂၤလၢာ် ပသးဘၣ်ဒိလၢ ပဖိခွါတဖၣ်အဃိလီၤ”.
ဖံလ့း(စ) ထံၣ်လိာ်သးဒီး အ့ခၠၢၣ်လၢ တၢ်သးဆါဒီးတၢ်သးအုးဒ်သိးလိာ်သးအပူၤလီၤ. ဖံလ့း(စ) နာ်ဝဲလၢ တၢ်သးအိၣ်တပျုာ်တပျီၤလၢ အဖိခွါဘၣ်သံအဃိ မ့ၢ်တၢ်လၢအကြၢးဝဲဘၣ်ဆၣ်, မၤဘျါအဝဲအတၢ်သးဘၣ်ဒိဆါတန့ၢ်ဘၣ်…
စိၤလၢအလီၤဆီ
လၢအတၢ်အိၣ်မူပူၤ, အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအါထဲဒၣ် ဒ်ပှၤအံၤတဃၣ်ဖိဘၣ်ဆၣ်, ရိမ့ၤအဘီမုၢ် စီၤပၤကီၣ်စတဲၣ်ထံ (Constantine), ခရံာ်နံၣ် ခ.န ၂၇၂-၃၃၇ (AD 272-337) ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤ လၢအဆိကတီၢ်ကွံာ် တၢ်မၤသံမၤဝီပှၤ ခရံာ်ဖိတဖၣ် (systematic persecution of Christians) လီၤ. အဝဲမၤကဲထီၣ် လံာ်နံၣ်လံာ်လါလၢပသူအီၤဒီး နီၤဖးကွံာ် တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤလၢ တချုးခရံာ်နံၣ် ချ ခ.န (BC) (Befroe Christ) ဒီး ခရံၣ်နံၣ် ခ.န(AD), (anno Domini, မ့တမ့ၢ် “လၢနံၣ်တဖၣ်အကစၢ်-in the year of Lord”.
တၢ်ထုးကွံာ်သုးကွံာ် တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်ဒိၣ်စိကျိၤကျဲအံၤ ဆီတလဲထီၣ် မံၤပနီၣ် “CE (နံၣ်လါလၢအညီနုၢ်မၤအသးလၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ -common Era)” ဒီး “BCE (တချုး နံၣ်လါလၢအညီနုၢ်မၤအသးလၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ- before the Common Era)” န့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤတဲဝဲလၢ…
မူခိၣ်ဘီမုၢ် အတၢ်ပာ်ဖှိၣ်လိာ်က့ၤသး
ဖဲတၢ်ကွဲးဖျါထီၣ်ယမိၢ်အတၢ်သံအဂ့ၢ်အခါ, ယသးပူၤမၤဘၣ်သးလၢ တၢ်ကတိၤ “သံ” ဖျါလီၤဂာ် တၢ်မုၢ်လၢ် ဘၣ်ဃးပတၢ်အၢၣ်လီၤလၢ ကထံၣ်လိာ်က့ၤသးလၢ မူခိၣ်ဘီမုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢခံကတၢၢ်လီၤ. အဃိ, ယကွဲးယဲ “အဝဲဘၣ်တၢ်တူၢ်လိာ်မုာ် ဆူယ့ၣ်ရှူးအသးနါပှၢ်လံ”န့ၣ်လီၤ. တၢ်န့ၣ်ဒၣ်လဲာ်, တနံၤနံၤ ဖဲယကွၢ်ဒူၣ်ဖိထၢဖိအဂီၤ လၢပှၤဒိန့ၢ်လၢခံကတၢၢ်တဖၣ်အကျါ မ့ၢ်ယမိၢ်တပၣ်အဃိ ယသးအုးယဲလီၤ. ဖဲတယံာ်ဒံးဘၣ်အခါ, ယထံၣ်န့ၢ် ပှၤတ့တၢ်ဂီၤတဂၤ, လၢအတ့ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်အဂီၤ, ဖၢနုာ်ဃုာ် ပှၤလၢအလဲၤပူၤကွံာ်တဖၣ်လီၤ. ပှၤတ့တၢ်ဂီၤအံၤ သူပှၤလၢပအဲၣ်တဖၣ်လၢ အလဲၤပူၤကွံာ်လံအဂီၤလၢပမဲာ်ညါဒီး တ့နုာ်လီၤဝဲလၢ ပဒူၣ်ဖိထၢဖိ တၢ်ဂီၤအပူၤလီၤ. ပှၤတ့တၢ်ဂီၤလၢအခဲၣ်တၢ်ဒီး နီၣ်ခဲၣ်ဘိအံၤ ကဲထီၣ်ဝဲလၢ ယွၤအတၢ်အၢၣ်လီၤဘၣ်ဃး “မူခိၣ်ဘီမုၢ်အတၢ်ပာ်ဖှိၣ်လိာ်က့ၤသး” အခၢၣ်စးလီၤ. တၢ်စံးဘျုးအမဲာ်ထံတဖၣ် ယွၤလီၤဝဲဖဲယထံၣ်မှံ ယမိၢ်အိၣ်ဆၢထၢၣ်လၢယကပၤ လၢတၢ်နံၤကမှံပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤတၢ်မၢဖိစီၤပီလူး ကတိၤသပှၢ်ပှၢ်ဝဲလၢ ပှၤလၢအစူၢ်နာ်က့ၤယ့ၣ်ရှူးတဖၣ် မ်အသုတသးအုး ဒ်ပှၤဂၤလၢ အတၢ်မုၢ်လၢ် တအိၣ်ဘၣ်အသိးန့ၣ်တဂ့ၤန့ၣ်လီၤ (၁သ့း ၄:၁၃). “ပမ့ၢ်စူၢ်က့ၤနာ်က့ၤလၢ ယ့ၣ်ရှူးသံဝဲ, ဒီးဂဲၤဆၢထၢၣ်က့ၤဝဲ ဒီး, ပှၤလၢအမံလၢယ့ၣ်ရှူးအပူၤတဖၣ်န့ၣ်, ယွၤကဒုးဟဲက့ၤထီၣ်အီၤလၢအသိး ဒ်န့ၣ်အသိးစ့ၢ်ကီးလီၤ” (:၁၄). စီၤပီလူး…