ယွၤသ့ၣ်ညါနၤ
ဖျါဝဲလၢ ယမိၢ်ဆိကမိၣ်ပလၢၢ်ဘၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲ လၢအယံၤတမံးလာ်ဒၣ်လဲာ်လီၤ. မုၢ်တနံၤ, ဖဲယဟဲက့ၤလၢကၠိအခါ ယကျဲးစၢးပာ်ယမဲာ်ဒ်သိး ပှၤသုတသ့ၣ်ညါ ယတၢ်သးအုးနီတဂၤတဂ့ၤလီၤ. ယမိၢ်သံကွၢ် “နဘၣ်တၢ်မနုၤလဲၣ်” အဝဲတဲအါထီၣ်ဝဲ တချုးနတဲယၤတမ့ၢ် တၢ်နီတမံၤန့ၣ် သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်လၢ ယမ့ၢ်နမိၢ်တက့ၢ် ယဆံးစၢ်နၤဒီး ယသ့ၣ်ညါနၤအါန့ၢ် နသ့ၣ်ညါလီၤနသးလီၤ. “ယမိၢ်အတၢ်တဲပလီၢ်ယၤထီဘိ လၢအသ့ၣ်ညါ ယမ့ၢ်မတၤလဲၣ်အံၤန့ၣ် မၤစၢၤယၤဒ်သိး ဖဲယလိၣ်ဘၣ်အီၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် အဝဲအိၣ်ပာ်လၢယဂီၢ်လီၤ.
ဒ်ပှၤနာ်ခရံာ်ဖိတဖၣ်အသိး ပဘၣ်တၢ်ကဟုကယာ်ပှၤလၢယွၤ လၢအသ့ၣ်ညါပှၤ တံၢ်နီၢ်လီၤ. ပှၤကွဲးထါစီၤပၤစီၤဒၤဝံးပတြၢၤအီၤ လၢအတၢ်အံးက့ၤကွၢ်က့ၤအဖိတဖၣ် ဖဲ စံး ၁၃၉:၁-၂ အပူၤ, “ယွၤဧၢ, ဃုကွၢ်ထံယၤ, ဒီးနသ့ၣ်ညါယၤလီၤ. ယဆ့ၣ်နီၤဒီး ယဂဲၤဆၢထၢၣ်န့ၣ် နသ့ၣ်ညါလီၤ. နနၢ်ပၢၢ် ယတၢ်ဆိကမိၣ်လၢ အယံၤလီၤ” . မ့ၢ်လၢယွၤသ့ၣ်ညါ ပမ့ၢ်မတၤလဲၣ်န့ၣ် (ပတၢ်ဆိကမိၣ်ခဲလၢာ်, ပတၢ်မိၣ်န့ၢ်တၢ်ဒီး ပတၢ်မၤတဖၣ်) လၢအတၢ်အဲၣ်ဒီး အတၢ်ကဟုကယာ်ဖးဒိၣ် အတၢ်စၢဃာ်အချၢန့ၣ် ပလဲၤဆူ
တၢ်လီၢ်အဂၤ တသ့နီတတီၤဘၣ် (:၇-၁၂). အဆၢဖိ ၉-၁၀ အပူၤ…
တၢ်ဆိကမိၣ်တဖၣ် ဒီးတၢ်ထုကဖၣ်တဖၣ်
“နကအိၣ်လၢ ယတၢ်ဆိကမိၣ်ဒီး ယတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤထီဘိလီၤ”, ဖဲနနၢ်ဟူတၢ်ကတိၤဒ်န့ၣ်ဒီး နကဆိကမိၣ် မ့ၢ်အဝဲကမၤဝဲ အနီၢ်နီၢ်ဧါလီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအဲးဒနၣ်ဒါဘံး(Edna Davis) တဲတၢ်န့ၣ် တလိၣ်နသးဒ့ဒီဘၣ်. ပှၤကိးဂၤလၢ ဝ့ၢ်ဖိအိၣ်ဒီးတၢ်ခီကျဲ မ့ၣ်ထဲတတီၤန့ၣ် သ့ၣ်ညါ ‘မုၣ်ကနီၤ အဲးဒနၣ်’ အလံာ်ဖါဘီဖိ လၢတကဘျံးဝံၤတကဘျံး, တကျိၤဝံၤတကျိၤအိၣ်ဒီး ပှၤအမံၤတဖၣ်လီၤ. ကိးမုၢ်ဂီၤဒဲးလၢဂီၤဂီၤန့ၣ် ပိာ်မုၣ်သးပှၢ်အံၤ ထုကဖၣ် ယွၤလၢအကလုၢ်ဖးဒိၣ်လီၤ. ပှၤကိးဂၤလၢအဝဲအမံၤစရီပူၤ တန့ၢ်ဘၣ် အတၢ်ထုကဖၣ် တၢ်စံးဆၢဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအဝဲအတၢ်သံတၢ်ဘါန့ၣ် ပှၤအါဂၤအုၣ်အသးလၢ တၢ်မၤအသးဖးဒိၣ်တဖၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအပူၤဒီး အဝဲသ့ၣ်စံးဝဲလၢ အဲးဒနၣ် ထုကဖၣ် အဃိ တၢ်မၤအသးလီၤ.
ဖဲစီၤပ့းတရူးဘၣ် တၢ်စၢဃာ်လၢဃိာ်ပူၤန့ၣ် ယွၤဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် တၢ်ထုကဖၣ်အစိကမီၤလီၤ. ဖဲစီၤပၤဟ့ၤရိာ်အပှၤတဖၣ် ဖီၣ် စီၤပ့းတရူး ဝံၤန့ၣ် တ့ၢ်နုာ်ဝဲဆူဃိာ်ပူၤ အိၣ်ဒီးသုးဖိ တဆံဃုဂၤလၢ ခိးအီၤလွံၢ်ကပၤလိာ်လီၤ (မၤတၢ် ၁၂:၄), တၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ် လၢကထူၣ်ဖျဲးဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ် အဆၢဖိ ၅ အပူၤ…
ဆူညါ, ဆူညါ, ဆူၣ်ဆူၣ်
ဖဲထါအခိၣ်တီ “အိၣ်ဘှံး”န့ၣ် ပှၤကွဲးထါ တၤပှၤ ဒ်သိးပကသ့နီၤဖး “တၢ်အိၣ်ဘှံး အိၣ်ကသုၣ်” ဒီး “တၢ်မၤ”အကတီၢ်လီၤ. အဝဲသံကွၢ်, ပှၤဂုာ်ကျဲးစၢး မၤတၢ်နီၢ်နီၢ်တဖၣ်အဂီၢ် တၢ်အိၣ်ဘှံအိၣ်သါနီၢ်နီၢ် တအိၣ်လၢၤဘၣ်ဧါန့ၣ်လီၤ. လၢနကဟးဆှဲး တၢ်အိၣ်မူအတၢ်မၤမူဒါတဖၣ်အလီၢ်န့ၣ်, နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိး လဲၤခီဖျိ တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်အမ့ၢ်အတီဘၣ်ဒီး ပှၤကွဲးထါဟ့ၣ်ဆူၣ်ထီၣ်ပှၤလၢ,“မၤတၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်, စူးကါအီၤ, တဘၣ်ဒုးကဲထီၣ် တၢ်ကလီကလီတဂ့ၤ, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်ဒီး တအိၣ်ဘှံးဘၣ်လၢၤဘၣ်. မ့ၢ်နထံၣ်န့ၢ် တၢ်ဃံတၢ်လၤလၢ နခိၣ်နဃၢၤဝးဝးလံဧါ. နမ့ၢ်အိၣ်ဒီး မူဒါတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်မး နကထံၣ်န့ၢ်ဘၣ် တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်သါ အတၢ်ဃံတၢ်လၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤကွဲးထါမၤကတၢၢ်အထါလၢ တၢ်အိၣ်ဘှံးနီၢ်နီၢ် ဒီးတၢ်သးခုနီၢ်နီၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၢ်အီၤ ခီဖျိတၢ်အဲၣ်ဒီး မၤတၢ်အခ့အပှၤအတၢ်မၤ, ဒီးမ့ၢ်စီၤပီလူးအတၢ်ဆိကမိၣ်မိၢ်ပှၢ်လၢ ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ပှၤသ့းစၤလနံဖိတဖၣ်လီၤ. ဖဲအပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ကိးထီၣ်အီၤဒ်သိး ကဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ပှၤနာ်တၢ်ဖိလၢ ၁ သ့း ၂:၁၆ အပူၤ, စီၤပီလူးတဲဖျါထီၣ်ဝဲ လီၤတံၢ်လီၤဆဲး “သုကလဲၤတၢ်ဒ်အကြၢးဒီးယွၤလၢ အကိးက့ၤသုဆူ အဘီအမုၢ်”န့ၣ်လီၤ.
အဝဲတဲဖျါထီၣ် တၢ်အိၣ်မူအံၤ မ့ၢ်တၢ်အိၣ်မူအဂၢၢ်အကျၢၤ လၢတၢ်နာ်န့ၢ်အီၤသ့, လၢတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ…
ပာ်ထီၣ်ထီ ဟံးဃာ်နကတီၤ
ပှၤတဂၤဒီးအတံၤသကိးတဖၣ် ကလဲၤဂဲၤလိာ်ကွဲ စကံ(ski)အဂီၢ် လဲၤနုာ်လီၤဝဲဆူ တၢ်လိာ်ကွဲပျီအတြဲၤ ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်တၢ် “မူခိၣ်ဖီကစၢၢ်လီၤပှီၢ်သ့”(avalanche)အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်စးထီၣ်ဂဲၤလိာ်ကွဲ စကံဒီး ဖဲအဒိးဝဲခံဘျီတဘျီန့ၣ် ပှၤတဂၤ ကိးပသူထီၣ်ဝဲလၢ “မူခိၣ်ဖီတဖၣ်လီၤပှီၢ်လံန့ၣ်လီၤ.” ဘၣ်ဆၣ်ပှၤတဂၤအံၤ တပူၤဖျဲးဝဲအဃိ အသးသမူ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢမူခိၣ်ဖီတဖၣ်အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤကတိၤဒုၣ်ဒွဲၣ်အီၤဒီး စံးအီၤလၢ ပှၤစးထီၣ်ဂဲၤလိာ်ကွဲစကံ သီသံၣ်ဘှဲဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲတမ့ၢ်ပှၤစးထီၣ်လိာ်ကွဲတၢ်သီသီဖိတဂၤဘၣ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤလၢအဖျိထီၣ် “မူခိၣ်ဖီကစၢၢ် တၢ်လီၤပှီၢ်” တၢ်မၤလိဒီး မ့ၢ်စ့ၢ်ကီး ပှၤကွၢ်ထွဲတၢ်ဂဲၤလိာ်ကွဲ စကံတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤဃုထံတၢ်တဂၤစံးဝဲ ”ပှၤဂဲၤလိာ်ကွဲ စကံတဖၣ် လၢအဒိးန့ၢ်တ့ၢ်လံ မူခိၣ်ဖီကစၢၢ်အတၢ်လီၤပှီၢ် တၢ်သိၣ်လိတဖၣ်န့ၣ် အါတက့ၢ် အနီၢ်ကစၢ်မၤကမၣ်တၢ် ခီဖျိလၢအတၢ်ဆိကမိၣ် ပာ်လီၤသးတဖၣ် ကမၣ်ဝဲအဃိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤအံၤလၢအသံန့ၣ် ခီဖျိလၢ အတပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးဘၣ်အဃိ ဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအသးသမူ”န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ကတဲာ်ကတီၤအသး ဒ်သိးကလဲၤနုာ်လီၤဆူ ကီၢ်တၢ်စံးပာ်အဂီၢ်န့ၣ် ယွၤအဲၣ်ဒိးလၢအဝဲသ့ၣ် ကအိၣ်ကတီၤထီဒါတၢ် ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ် ကပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးဒီး ကပာ်သးအသဒ့ၣ် လၢအဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ၅ မိၤ ၄း၁-၂ အပူၤ,…
စူးကါ နကလုၢ်
စးထီၣ်လၢ အသးအိၣ်(၈)နံၣ်န့ၣ် နီၢ်လံစၣ်(Lisa) ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ကတိၤတၢ်အုးအးဒီး ပျံၤဝဲလၢ အကဘၣ်ရ့လိာ်အသးဒီး ပှၤဂၤတဖၣ်အဃိ လိၣ်ဘၣ်လၢ အဝဲကဘၣ်ကတိၤတၢ်ဒီး ပှၤကမျၢၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် အတၢ်အိၣ်မူလၢခံန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤဘျါအီၤ ဒ်သိးကမၤနၢၤတၢ်တၤအီၤန့ၣ်အဃိ အဝဲပာ်လီၤအသး ဒ်သိးကစူးကါအကလုၢ် လၢတၢ်မၤစၢၤပှၤဂၤတဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. အဝဲစးထီၣ်မၤ မုာ်သးမၤကလီ ပှၤကူၣ်လိာ်တၢ် အတၢ်မၤလၢပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ဒီးတၢ်သးဟးဂီၤလၢ အတၢ်သူၣ်ဟူးသးဂဲၤ တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်လၢ ကွဲၤဒီနၢ်အတၢ်မၤလီၢ်တဖၣ်လီၤ.
စီၤမိၤရှ့ ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ် ဘၣ်ထွဲဒီး အတၢ်ကလုၢ်ကတိၤလၢ ကမၤစၢၤ အံၣ်စရ့လးဖိ ကဟးထီၣ် လၢကုၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယွၤမၢအလဲၤကတိၤတၢ် ဒီးစီၤပၤဖၤရိၤ ဘၣ်ဆၣ် စီၤမိၤရှ့ဂ့ၢ်လိာ်ဝဲ မ့ၢ်လၢ အဝဲတအိၣ်ဒီးတၢ်နာ်န့ၢ် အတၢ်သ့ကလုၢ်ကတိၤတၢ်အဃိလီၤ (၂ မိၤ ၄:၁၀). ကစၢ်ယွၤတၤအီၤဒီးစံး, “မတၤတ့ပှၤကညီအထးခိၣ်လဲၣ်” ဒီးယွၤမၤလီၤတံၢ်က့ၤအီၤဒီးစံး, “ယကအိၣ်ဒီးနထးခိၣ်ဒီး နကကတိၤတၢ် ဒ်လဲၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် ယကသိၣ်လိနၤလီၤ”(:၁၁-၁၂). ယွၤအတၢ်စံးဆၢ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ပှၤလၢ အဝဲမၤတၢ်ပှဲၤဒီးအစိကမိၤ ခီဖျိပှၤ သ့ဝဲလၢပတၢ်တ့အဒူၣ်အထၢတဖၣ်ဒၣ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲပသ့ၣ်ညါတၢ်အံၤလၢပသးပူၤဒီး ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဃုာ်ဒီးတၢ်ထံၣ်အံၤန့ၣ်…
ယွၤအတၢ်အဲၣ်
ဖဲ ၁၉၁၇ နံၣ်န့ၣ် ခဲလံၣ်ဖိနယၣ်(California) အပှၤမၤပနံာ်တၢ်ကၤ ဖြဲးဒြံးလဲၤမဲ (Frederick Lehman)တဂၤ ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအီၤလၢ ကျိၣ်စ့အတၢ်ကီတၢ်ခဲအဃိ အဝဲကွဲးထါသးဝံၣ် “ယွၤအတၢ်အဲၣ်”လီၤ. တၢ်မၤဆူၣ်ထီၣ်အသးအံၤ ဒုးကွဲးဝံၤအီၤ ထါခံဆၢဘၣ်ဆၣ် ကတာ်အသးဖဲသၢဆၢတဆၢလီၤ. အဝဲသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤထါလၢ ဘၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢ ပူၤကွံာ်နံၣ်တနီၤ လၢဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤလၢ ဃိာ်အတၢ်ဒူၣ်အလိၤလီၤ. ပှၤဃိာ်ဖိတဂၤ ကွးညာ်ကွံာ် ထါလၢလၢၢ်အလိၤဒီး ထါန့ၣ် ပာ်ဖျါတၢ်သ့ၣ်ညါ ယွၤအတၢ်အဲၣ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဒုးကဲထီၣ်ထါဖိန့ၣ် ဆူအတၢ်သးဝံၣ် သၢဆၢတဆၢလီၤ.
အကတီၢ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲ ဖဲပကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢမၤတံာ်တာ်ပှၤ ဒ်လဲၤမဲအသိး ဒီးထါဖိလၢဃိာ်အဒၢးပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲပသးဟးဂီၤကတီၢ် ဖဲပဒုးသီၣ်ကဒါက့ၤ ပှၤကွဲးထါစီၤဒၤဝံးအတၢ်ကတိၤ, “ယဃ့ၢ်ဆူနဒံးဆ့အကဒုပူၤ”(စံး ၅၇:၁) န့ၣ် မ့ၢ်ပမၤတၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပအိၣ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ ပ“ကိးထီၣ်ဆူတၢ်ထီၣ်ထီကစၢ်”အအိၣ်သ့ဝဲ(:၂), လၢပကတဲယွၤ ပတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးပတၢ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ခဲအံၤ ဒ်လၢပ“အိၣ်လၢခ့ယုၢ်အကျါ”လီၤ(:၄). တယံာ်ဘၣ်န့ၣ် ပဘၣ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ပှၤ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ထွဲဒီး ယွၤအတၢ်မၤပှဲၤန့ၢ် ပတၢ်လိၣ်တဖၣ် လၢခါပူၤကွံာ်တ့ၢ်အသိး ပကစံးသကိးဒ်စီၤဒၤဝံး စံးဝဲအသိး, “ယကအုၣ်တၢ်, ဒီးသးဝံၣ်ထီၣ်တၢ်လီၤ... ယကထိၣ်ဂဲၤ…
တၢ်မၤဂ့ၤ တၢ်အဆံးဖိတဖၣ်
အမဲၣ်ဒၢ်(Amanda)မၤတၢ် ဒ်ပှၤကွၢ်ပှၤဆါ ဟးတပူၤဘၣ်တပူၤ, လၢတၢ်ကွၢ်ပှၤဆါအဟံၣ်တဖၣ် ဒီးညီနုၢ်လဲၤကိး အဖိမုၣ်ဆံတနံၣ်ဖိ နီၢ်ရူၤဘံၢ်လီၤ. နီၢ်ရူၤဘံၢ်(Ruby)န့ၣ် အဝဲညီနုၢ်သံကွၢ် ပှၤအိၣ်ဖဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ် လၢ “နမ့ၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်သၢမံၤလၢ နကဃုထၢန့ၣ် နကဃုထၢဒ်လဲၣ်”. ဒီးကွဲးနီၣ်ဝဲ အတၢ်စံးဆၢလီၤ. လီၤကမၢကမၣ်လၢ မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ဆၢန့ၢ်ဘၣ်တဖၣ် မ့ၢ်တၢ်အဆံးဖိတဖၣ် လၢအမ့ၢ် ထိးပှံာ်ဘိ(sausages), ကိၣ်ခၠီးကလဲး, တၢ်နူၢ်ထံလီၤသကၤ(cheese), ဒီးသၣ်ဝံၣ်သိသၣ် (avocados)တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးရူၤဘံၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် “လဲၤမၤဘူၣ်ယၤ” (Go Fund Me) တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ ဒ်သိးအဝဲကမၤပှဲၤဘၣ် ပှၤအတၢ်ဆၢမုၢ်လၢ်ဖိတဖၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲလဲၤဆှၢတၢ်ဟ့ၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် အဝဲ ဖိးဟုဒံး အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးစံးဝဲ, “တၢ်အံၤမၤသးဖှံထီၣ် အဝဲသ့ၣ်အနီၢ်ကီၢ်လီၤ”.
ဖဲပဒုးနဲၣ်တၢ်သူၣ်ကညီၤသးကညီၤ ဒီးတၢ်မၤဂ့ၤတၢ် ဒ်ရူၤဘံၢ်အသိးန့ၣ် ပမၤဖျါထီၣ်က့ၤ ယွၤလၢ “သူၣ်ကညီၤသးကညီၤတၢ် ဒီးသူၣ်အိၣ်သးအိၣ်တၢ်... ဒီးအဘျုးအဖှိၣ်ဒိၣ်နီၢ်မးလီၤ” (စံး ၁၄၅:၈). တၢ်န့ၣ်အဃိ စီၤပီလူး မၤဆူၣ်ထီၣ်ပှၤ ဒ်ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်အသိး လၢပက“ကူထီၣ်သိးထီၣ် တၢ်သးကညီၤ, တၢ်မၤဂ့ၤတၢ်, တၢ်ဆီၣ်လီၤသး,…
ခံမံၤလိာ် ဘၣ်ဝဲလီၤ
အနံၣ်(၃၀)ဝံၤအလီၢ်ခံ ဖဲၣ်လူလူ(Feng Lulu) ထံၣ်လိာ်ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်က့ၤအသးဒီး အဒူၣ်ဖိထၢဖိလီၤ. ဖဲအဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဟးတုၤတီၢ်တုၤတီၢ်ဒီး လိာ်ကွဲလၢဟံၣ်အချၢအဆၢကတီၢ် ပှၤစိာ်ဆူၣ်ကွံာ်အီၤလီၤ. မ့ၢ်လၢ တရူးအပိာ်မုၣ်ကရၢ (All-China Women’s Federation) အတၢ်ကျဲးစၢးအဃိ လၢခံကတၢၢ် ပှၤဃုထံသ့ၣ်ညါဘၣ်က့ၤ အဝဲအိၣ်ဆိးအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဃ့ၢ်စိာ်ဆူၣ်အီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒံးဒၣ် ဖိသၣ်ဆံးဆံးဖိအဃိ အဝဲတသ့ၣ်နီၣ်တၢ်မနုၤမးလၢၤဘၣ်. ဖဲအဒိၣ်ထီၣ်န့ၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲ ကမ့ၢ်ဒၣ် အမိၢ်အပၢ်လုၢ်ဒုးအီၣ်ဒုးအီတန့ၢ်အဃိ တၢ်ဆါကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ဖဲဃုသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်အမ့ၢ်အတီအဆၢကတီၢ် တၢ်သံကွၢ်အါမံၤ ဒီးတၢ်သးဂဲၤတဖၣ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲစီၤယိၤသး ပာ်ဖှိၣ်ဘၣ်က့ၤအသးဒီး အဒီပုၢ်ဝဲၢ်န့ၣ် အသးကဟူးဂဲၤ သဘံၣ်ဘုၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး အဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ် ဆါလီၤအီၤ ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး ဆူအဲၤကူပတူးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အက့ၣ်အကူ လီၤဘၣ်ဒိဆါတဖၣ်အလီၢ်န့ၣ် ယွၤတရံးက့ၤအီၤ ဆူတၢ်စိကမီၤအလီၢ်ထီလီၤ. ဖဲအဝဲၢ်တဖၣ် ဟဲပှ့ၤတၢ်အီၣ် လၢအဲၤကူပတူးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် လၢတၢ်တသ့ၣ်ညါတၢ်အပူၤန့ၣ် ဘၣ်ပှ့ၤတၢ်အီၣ်လၢ အဝဲအအိၣ်လီၤ.
စီၤယိၤသး ဒုးသ့ၣ်ညါအဝဲၢ်တဖၣ် လၢယွၤအုၣ်ခီၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ် လၢအတၢ်မၤကမၣ်ဒီးတဲဝဲ “ယွၤဒုးမူဒံးသု လၢတၢ်မၤထူၣ်ဖျဲးဖးဒိၣ်အပူၤလီၤ (၁ မိၤ…
တၢ်အဂံၢ်ထံး
မ့ၢ်ဖဲ ၁၈၅၄ နံၣ်, ဖဲဝ့ၢ်လိဒိၣ်န့ၣ် တၢ်တမံၤမံၤ မၤသံပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢအကထိတဖၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤဆိကမိၣ်လၢ တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ကလံၤဘၣ်အၢအဃိလီၤ. မ့ၢ်ဝဲလီၤ. အနီၢ်နီၢ် မ့ၢ်လၢ တၢ်ကိၢ်ဆူၣ် တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဃိ တၢ်အ့ၣ်တၢ်ဆံၣ်ထံဘၣ်အၢ လၢအယွၤလီၤဆူ ထံကျိသ့(မ)(စ)(Thames)အပူၤ, တၢ်ကိၢ်ဘၣ်ဒီး အစိနၢတမုာ်နၢအုၣ်နၢပူးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ “တၢ်နၢတမုာ်ဖးဒိၣ်”(The Great Stink)န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲအနးကတၢၢ်တမ့ၢ် ကလံၤဘၣ်. ဒီးကထၢၣ်ကၠီစနိ (Dr. John Snow) အတၢ်ဃုထံ ဒုးနဲၣ်ဝဲလၢ ထံဘၣ်အၢဘၣ်သီ မ့ၢ်တၢ်ဒုးကဲထီၣ်တဲာ်ရာ် (ဟၢဖၢလူ) တၢ်သံသတြိာ်လီၤ.
ပဝဲပှၤကညီတဖၣ် ပသ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီး တၢ်ကီတၢ်နးအဂၤတမံၤ, တၢ်လၢအနၢတမုာ်တုၤဆူမူခိၣ်လီၤ. ပအိၣ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်လၢအဟးဂီၤအပူၤ ဒီးပထံၣ်ကမၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲအဂံၢ်ထံးဒီး ဃုကျဲလၢကမၤဂ့ၤထီၣ်ဟီၣ်ခိၣ် လၢကဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီခဲန့ၣ်လီၤ. ကမျၢၢ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢအကူၣ်သ့တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, သနူကျဲတဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ တအိၣ်ဒီးအစိကမီၤလၢကဆိကတီၢ် ပှၤတဝၢအတၢ်ဆါအဂံၢ်ခီၣ်ထံး လၢအမ့ၢ်ပသးလၢအပှဲၤဒီးတၢ်ဒဲးဘးန့ၣ်ဘၣ်လီၤ.
ဖဲယ့ၣ်ရှူးစံးဝဲ, “တၢ်အိၣ်လၢခိ လၢအလဲၤနုာ်ဆူပှၤကညီအပူၤန့ၣ် မၤတကဆှီဘၣ်အီၤ တသ့ဘၣ်နီတမံၤဘၣ်”န့ၣ် တမ့ၢ်အဝဲတဲတၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ထွဲ နီၢ်ခိအတၢ်ဆူးတၢ်ဆါဘၣ် (မၢ် ၇:၁၅).…
တံၤသကိးတဖၣ် အတၢ်ဟ့ၣ်သါ
ယထံၣ်ဘၣ်တ့ၢ်အီၤ ဖဲ ၁၉၇၀ နံၣ် ဒီးဆူအဘျဲၣ်တဖၣ် ဖဲယမ့ၢ် တီၤထီကၠိအဲကလံးအသရၣ်ဒီး ပှၤနဲၣ်ဖျၢၣ်သွ့တၢ်လိာ်ကွဲလီၤ. အဝဲဒိၣ်တၢ်ထီ, ပှၤအသီလၢအဲၣ်တံၤအဲၣ်သကိးလီၤ. လၢခံအဝဲနုာ်လီၤလိာ်ကွဲ ဖဲယပှၤတဖုအကျါ ဒီးဟဲထီၣ်စ့ၢ်ကီး ယတၢ်သိၣ်လိအတီၤ ဒီးပကဲထီၣ်တံၤသကိးလီၤ. တံၤသကိးအံၤ မၤသကိးတၢ်ဒီးယၤ ဒ်အဲးဒံးထၢၣ်(editor)အသိးတဘျုးနံၣ်, ဒီးဖဲယအိၣ်ဘှံးက့ၤလၢ တၢ်မၤကတီၢ်န့ၣ် အဝဲဟဲဒီးဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤယၤ တံၤသကိးအတၢ်ဟ့ၣ်သါတဖၣ်လီၤ.
တၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးလၢ ယွၤအတၢ်အဲၣ်လၢ ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤဒီး ဆှၢပှၤဘူးထီၣ်ဆူ ခရံာ်အိၣ်တခီ မ့ၢ်အဂ့ၤဆံးဒိၣ်လဲၣ်. ပှၤကွဲးတၢ်ကတိၤဒိ နၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်ဒီတံၤသကိးအိၣ်ဒီး တၢ်ခံမံၤလၢအပူၤ, တၢ, တံၤသကိးအမ့ၢ်အတီအိၣ်ဒီး အတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် ဖဲတၢ်န့ၣ်တညီဝဲလၢကဟ့ၣ်ဝဲ မ့တမ့ၢ် ကတူၢ်လိာ်ဝဲဒၣ်လဲာ်လီၤ (၂၇:၆). ပှၤကွဲးတၢ်စံးဝဲ, “တံၤသကိးအဆဲးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်အမ့ၢ်အတီလီၤ”. ခံ, တံၤသကိးလၢအိၣ်ဘူးဒီး တၢ်လဲၤဆူအအိၣ်ညီန့ၣ် ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ် မ့ၢ်ပှၤလၢအကါဒိၣ်လီၤ. “ပှၤလၢအဃၢၤလၢအအိၣ်ဘူးန့ၣ် ဂ့ၤန့ၢ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်လၢ အအိၣ်ဝဲလၢအယံၤတက့ၢ်လီၤ”(:၁၀).
လၢပတၢ်အိၣ်မူပူၤ လၢပဂီၢ်န့ၣ် တဂ့ၤလၢပကယူထဲတဂၤဧိၤဘၣ်. ဒ်စီၤရှလိၤမိၤကွဲးဝဲ, “ပှၤခံဂၤ ဂ့ၤန့ၢ်ပှၤတဂၤတက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အဘူးအလဲဂ့ၤ အိၣ်ဝဲလၢအမၤတၢ်အဂီၢ်လီၤ” (စံၣ်…