ခါထီၣ်ခီၣ်ကါတပူၤဃီဒီးယွၤ

ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲလၢ ပှၤအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိလၢာ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါအချ့ကတၢၢ် (sprinting) န့ၣ်တက့ၢ်.

တၢ်မၤအသးအံၤ, ပကထံၣ်ဘၣ် ဖဲပှၤမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိပြၢ အကတီၢ်, ခီဖျိလၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ် ပှၤဂၤအတၢ်မၤစၢၤ (Paralympic) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ဖိလၢအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်သကိးခီၣ်ကါတပူၤဃီ, ဒ်ပှၤနဲၣ်ကျဲတဖၣ်အသိး, ဒီးပှၤခံဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စၢဃာ်ဝဲလၢ ပျံၤဖိတဘိန့ၣ်လီၤ. ဒ့ဘ့း ဘရီ(န) (David Brown) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အမဲရကၤ အပှၤဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်ဖိ လၢအနုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤ မံထၢၣ်တကယၤ, လၢတဆံတၢ စဲးကီၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒီးမၤနၢၢၤဝဲဒၣ် ခိၣ်ဖးထူကဘျၣ်န့ၣ်လီၤ. အါစုအါဘျီ, ပှၤလၢအဟံးစုနဲၣ်ဆှၢ ဃ့ၢ်သကိးအတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကၠရိ(မ) အၣ်ဘရံၣ် (Jerome Avery) န့ၣ်လီၤ. Brown ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အတံၤသကိးခံဂၤ အတၢ်ဘၣ်ထွဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လၢ "ပလီၤဂာ်ဒ်ပှၤတဂၤဃီအသိး" န့ၣ်လီၤ. Avery တူၢ်လိာ်ဝဲ အတၢ်ကတိၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ "ပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ် ပှၤဂၤကထံၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ထဲတဂၤဧိၤအသိး" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အဃံအလၤတမံၤ,…

တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်သူၣ်အုးသးအုးဒိၣ်အပူၤ

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးတမံၤန့ၣ် ကဘီယူၤရံး (helicopter) လၢအယူၤဟးကွၢ်ကီတၢ်တခိၣ် ပိၢ်ဖးဝဲဒီးအက့အခီတဖၣ် လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အနီၣ်ဝံၢ်တရံး, ဒီးအမဲၢ်န့ၣ် ကၢ်ဖျိးကွံာ် ဒီးပှၤနီၣ်တၢ်ဖိ, ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ ယဲၢ်ဂၤ, အိၣ်ကတာ်ထီအသးလၢ ကဘီယူၤအမိၢ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်အဝဲၢ်ပှၢ်ပိာ်ခွါ, အဖိဒိၣ်မုၣ်, ဒီးအဖိဒိၣ်ခွါခံဂၤ သံဝံၤ, ဖဲမုၢ်နံၤတဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ, ဒီးပိာ်မုၣ်လၢအသံတဂၤ အပုၢ်ပိာ်ခွါန့ၣ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ "အဝဲသ့ၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တကတီၢ်ဃီ" န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်တဖျးမဲာ်ဖိအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးသ့ဝဲ, ဒီးခီဖျိတၢ်လီၤမၢ် တဖၣ်လၢပပာ်ဖျါဆှဲ တန့ၢ်တသ့တဖၣ်အဃိ, ပဘၣ်ပျံၤ, ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤဘး စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်လီၤမၢ်, ဒီးတၢ်သးအုးဖးဒိၣ်လၢ ပတဲဖျါထီၣ် အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤလၢအလီၤသးအုးတနံၤန့ၣ် ပှၤဟဲစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ် စံးဘၣ် စီၤယိၤဘးလၢ ဒုၣ်ဒါမၤသံ အခ့အပှၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂုာ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် အဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် (မ့) သံဝဲဒၣ် (ယိၤ ၁:၁၃-၁၇) န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, စီၤယိၤဘး ဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစီၣ်အနးကတၢၢ်န့ၣ်…

နမၤယၤဒ်အံၤ

ပှၤဝ့ဖိ (Wales), ပှၤတ့တၢ်ဂီၤ ကၠီ ဖဲး(စ) (John Petts) နၢ်ဟူဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်, ပှၤလၢအသးဆူၣ်အဲၣ်အပှၤကလုာ်တဖၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအသး ဒီးမၤပိၢ်ဖးဝဲ မ့ၣ်ပိၢ်, ဖဲ နီၢ်ဂံၢ် ၁၆ အကျဲ, ဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ Birmingham, Alabama, ဒီးပှၤအၤဖြံၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိ လွံၢ်ဂၤသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ဒိးမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤ သရိာ်အပဲတြီလၢ အဟးဂီၤသ့ၣ်ဖးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်, ပှၤဝ့ဖိတဖၣ် ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဝဲ စ့ပာ်ကတီၤန့ၣ်လီၤ.

Petts ဆီတလဲက့ၤ ပဲတြီဖိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီ, ဒီးဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပျၤထီ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လၢထူၣ်စုညါအလိၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အစုထွဲတခီန့ၣ် ဆီၣ်ဖျိးဝဲဒၣ် ပဲတြီ အတကွီၢ်, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ဆီၣ်ဖျိးကွံာ် တၢ်သးဟ့တဖၣ်, ဒီးသလၣ်အိးထီၣ်ဝဲအစုစ့ၣ်တခီ, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ပျဲပျၢ်ကွံာ်တၢ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပဲတြီဖိအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဃာ် လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ် "နမၤယၤဒ်အံၤ" န့ၣ်လီၤ.…

မၤလိန့ၢ်တၢ် လၢတၢ်ဟးဂီၤအပူၤ

ပှၤလူၤဃုမၤလိသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်လၢပျၢၤ, အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) တဂၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ “သုကဘၣ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢ, ဂုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဖိဃၢ်တဖၣ်, ခ့ဘှ့တဖၣ်, ဒီးကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် လၢသ့ၣ်ပှၢ်ဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ် ပဲာ်ကျီဆှဲဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤကျဲ လၢထးသွဲဘူးတၢ်, ဒီးဃဲာ်တဖၣ်, ဒ်သိးကလဲၤဝဲဆူ Ocumtun, ဝ့ၢ်လၢအဟါမၢ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤ, ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်အံၤ လီၤမၢ်ဝဲဒၣ် တကတီၢ်ဃီဒီးပှၤမၢ်ယာ်ဖိ (Mayan) အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတဖၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်, ဖဲကီၢ် မဲးကစံၣ်ကိၣ်, ယူၤကၣ်တၣ် ဟီၣ်ကမျိၤ (Yucatan Peninsula) န့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ် အတၢ်လီၤမၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးလံာ် George Will စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်မၤလိတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဃုမၤလိနၢ်ပၢၢ် တၢ်ဟးဂီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်အါအါ” န့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အုၣ်အသးလၢ ပှၤကညီတဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် တအိၣ်စံာ်အိၣ်ကျၢၤလီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ…

ပှၤမၤညၣ်ဖိတဖၣ်လၢ ကလဲၤဖီၣ်သိတဖၣ်

တၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဂီၤမူလၢ အထုးန့ၢ်ပသး, ဒီးနကအဲၣ်ဒိးကွၢ်အီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိလၢ ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) (Yemen) တဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တလၢကွံာ်အခၢးအပူၤန့ၣ် ဂဲၤပျုၢ်မၤပူၤဖျဲးဝဲ သိလၢအကယၤတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤ (Red Sea) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘီလၢအတီၢ်ဝဲဒၣ် သိလၢ အကထိတဖၣ်န့ၣ် ဟဲတီၢ်ထီၣ်အသး, လၢ ရး(စ) အဲ-အရၤ (Ras Al-Ara), ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) အပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ အသရ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီတခိၣ်အံၤ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠ့ၣ်ဘိထံၣ် (Djibouti) အကတီၢ်, လီၤတကျၢၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢပီၢ်လဲၣ်ပူၤ, ဒီးသိအါန့ၢ်အဒု တကယၤဃုဆံဘျဲၣ် လီၤအုးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အဃိ, သိဖိတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်သံ, ဒီးပှၤမၤညၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤဃုဖီၣ်ညၣ်အလီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလူၤဖီၣ်သိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အဆိကတၢၢ်, ဖဲပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်က့ၢ်ဂီၤအံၤန့ၣ်ဒီး, ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, "ပဝဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိအသိးန့ၣ်, ပဟးဖျိးကျဲခဲလၢာ်လံ. ပလဲၤကပၤကပၤတဂၤလၢ အကျဲဒၣ်ဝဲ, တဂၤလၢအကျဲဒၣ်ဝဲစုာ်စုာ်"…

ယွၤအတၢ်သးကညီၤ

ယရ့လိာ်သးဒီး စၣ်ဒံၣ် (Sadie) န့ၣ် တမုာ်ဘၣ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးယၤ, ဒီးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ် စံးဆၢမၤဆၢယၤ ရၢၢ်ရၢၢ်စၢၢ်စၢၢ်အဃိ, ယဟးဆှဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲနၢ်ဟူ တၢ်ကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲသံကွၢ်ယၤလၢ မ့ၢ်အလဲၤဃုာ်ဒီးယၤ ကသ့ဧါန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ယတအဲၣ်ဒိးလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဃိ, လၢတၢ်သးတဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ယစံးဆၢက့ၤအီၤလၢ "ယကကွၢ်ဒံး" န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်နံၤမုၢ်သီတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖျါလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤန့ၣ် တသးပ့ၤနီၣ်ဝဲဘၣ်. ယသးကလၢၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ခိးကွၢ်ယၤ, ဒ်သိးယကလဲၤကွဲမုာ် စၣ်ဒံၣ် န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မုၢ်တနံၤန့ၣ် ဖဲယဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢယသးပူၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်တမံၤ ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ "နတၢ်စံးဆၢမၤဆၢက့ၤ စၣ်ဒံၣ် အလိၤန့ၣ် နဆိကမိၣ်နဲလၢ မ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤအဘၣ်ဧါ" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤ တၢ်သံကွၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤသံကွၢ် ဝံယိၤနါ "နသးထီၣ်န့ၣ် ဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဧါ" (ယိၤ ၄:၄) အဂ့ၢ်, ဖဲပှၤနံၤနဝ့ဖိတဖၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးဝံၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤနါ…

လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတီၤသး

ဖဲတၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ် ယၤဒီးယမၤ, ပလဲၤဟးကသူၣ်ကသီပသး လၢသိလ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢပစးထီၣ် ပတၢ်လဲၤအမုၢ်တနံၤန့ၣ် မူခိၣ်ဖီတဖၣ်စးထီၣ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်ဒီး, သတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ယတဆီတလဲဘၣ် ယသိလ့ၣ် အထါယၢၣ် (tires) လၢပှၤစူးကါအီၤလၢ မူခိၣ်ဖီတဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ဖီလီၤဝဲ, ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအကျဲတဖၣ်တံာ်တာ်, သိလ့ၣ်အိၣ်ခိးတၢ်အကျိၤဖးထီအဃိ, ယဘၣ်အိၣ်ခိးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆါထါယၢၣ်အကျးန့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ယကဟးဆှဲး တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤ, ကသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတဖၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အကါဒိၣ်ဝဲလၢ ပကဘၣ်ကွၢ်စိတၢ်လၢခါဆူညါအဂီၢ်, တၢ်လၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးသ့တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပသး, မ့ၢ်ပအိၣ်ဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂ့ၤအဘၣ်ဧါန့ၣ် ပကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတမံၤလၢ ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ အတၢ်လဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မးသဲ ၂၄ အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်ဝဲသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်လၢ "မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး, အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤ စ့ၢ်ကီးသုသးတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ,..... ပှၤကညီဖိခွါအံၤ ကဟဲဝဲ" (:၄၄) န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, စီၤပ့းတရူး ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ…

တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်

လၢအပူၤကွံာ်အါနံၣ်အါလါ, ပှၤလူၤကွၢ်ဃုဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အအါကတၢၢ်လၢ အ့ထၢၣ်နဲး ပှာ်ဘျးစဲ (internet) အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်, တၢ်လူၤကွၢ်ဃု တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အါနံၢ်ဒံး, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့လၢအ့ထၢၣ်နဲးန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ် တၢ်အိၣ်မူ အခီပညီဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤတဖၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် ဒီးလၢအလီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤအသး, ဒ်ပှၤကညီတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. န့ဆၢၣ် အတၢ်မၤပျံၤတၢ်တဖၣ်, မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အတၢ်မၤတဖၣ် တဂၢၢ်တကျၢၤ, ဒီးဒံၣ်ကၠ့းတဲၣ် (digital) စိၤဆၢကတီၢ်,
အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ် ဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်အခိၣ်တီတဖၣ် ဒီးလၢ ပသူၣ်ကံၢ်သးလဲပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်တဖၣ် လူၤဃုကွၢ်ဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" လၢပှာ်ဘျးစဲအပူၤ, ဒ်သိးကဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအလဲၤတလၢကွံာ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤမ့ၢ် ကစၢ်တဂၤလၢ အဒိၣ်န့ၢ်ထီန့ၢ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ် စီၤပီလူး သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယွၤ တ့ဝဲဘှီဝဲ

ဖဲ အဲးရှတၢၣ်(န) (Asheton) ထံၣ်လိာ်အသးဒီး န့း(ခ) (Nick) န့ၣ် စံးလီၤအသး, ဒ်ပှၤလၢအကျဲလီၤမၢ်, ပှၤလၢအတၢ်ပညိၣ်တအိၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ် ကပာ်ကဖၢလၢအသးအဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် န့း(ခ)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်အိၣ်အသးဒ်သိးအံၤ, ဒီးဘၣ်က့ၤမၤဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ်, Nick ထံၣ်ဝဲ ကစၢ်ယွၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ပှ့ၤတ့သပၢၤအဂ့ၤတဂၤ, လၢအတ့က့ၤသိက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးဟ့ၣ်က့ၤအီၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤဝဲ Asheton န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤခံဂၤန့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသး, ဒီးမၤဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤ ဒ်အတၢ်သးစဲတမံၤ န့ၣ်လီၤ. ခဲကန့ၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤလိ, ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဆီ, ဒီးဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်တမံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲ ဝံယံးရမံယၤအကတီၢ်, ဟ့ၣ်ဒိလီၤအသး ဒ်ပှၤတ့သပၢၤတဂၤအသိး, ဒီးမၢအလဲၤကွၢ် ပှၤတ့သပၢၤတဂၤ တ့က့ၤသိက့ၤဝဲ သပၢၤဟးဂီၤတဖျၢၣ်ဆူ သပၢၤအသီ, "ဒ်အဘၣ်ပှၤတ့သပၢၤအသး လၢအကမၤဝဲအသိး"…

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်ဆိဟဲလၢညါ

လၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်, ကလံၤစိးန့ၣ် အီၣ်ရိၣ်ရၣ် ဘိၣ်ရံၤယၤလ့း(စ) (aurora borealis) အတၢ်ကပီၤအယဲၢ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်ကပီၤအယဲၢ်အလါ, ဒီးအဂီၤလုး န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်ကပီၤအံၤ ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး, လီမ့ၣ်-ထးနါလၢ အဂံၢ်စၢ် (low frequency electromagnetic wave) န့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါနဲဧါ. ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါ ပိးလီလီၤဆီတမံၤန့ၣ် တၢ်ဆီတလဲက့ၤ လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်လၢပနၢ်ဟူသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိး နကဟံးန့ၢ် တၢ်ကလုၢ်အံၤအဂီၢ်, နကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ လွံၢ် မံးလာ်, ဒ်သိး ပှၤကညီ အတၢ်မၤသီၣ်တၢ်အကလုာ်ကလုာ်, အသုတမၤတံာ်တာ် ပှၤကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်ဃာ်လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ် အကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး, ဒ်သိးပကနၢ်ဟူ ယွၤအကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သီၣ်တၢ်သဲတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပကဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် လံာ်မၢ်ကူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ခံးဒံးအကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ခရံာ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်, ဒီးလဲၤဆူ "ပှၢ်မုၢ်ကနၢ,"…

ခါထီၣ်ခီၣ်ကါတပူၤဃီဒီးယွၤ

ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲလၢ ပှၤအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိလၢာ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါအချ့ကတၢၢ် (sprinting) န့ၣ်တက့ၢ်.

တၢ်မၤအသးအံၤ, ပကထံၣ်ဘၣ် ဖဲပှၤမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိပြၢ အကတီၢ်, ခီဖျိလၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ် ပှၤဂၤအတၢ်မၤစၢၤ (Paralympic) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ဖိလၢအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်သကိးခီၣ်ကါတပူၤဃီ, ဒ်ပှၤနဲၣ်ကျဲတဖၣ်အသိး, ဒီးပှၤခံဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စၢဃာ်ဝဲလၢ ပျံၤဖိတဘိန့ၣ်လီၤ. ဒ့ဘ့း ဘရီ(န) (David Brown) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အမဲရကၤ အပှၤဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်ဖိ လၢအနုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤ မံထၢၣ်တကယၤ, လၢတဆံတၢ စဲးကီၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒီးမၤနၢၢၤဝဲဒၣ် ခိၣ်ဖးထူကဘျၣ်န့ၣ်လီၤ. အါစုအါဘျီ, ပှၤလၢအဟံးစုနဲၣ်ဆှၢ ဃ့ၢ်သကိးအတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကၠရိ(မ) အၣ်ဘရံၣ် (Jerome Avery) န့ၣ်လီၤ. Brown ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အတံၤသကိးခံဂၤ အတၢ်ဘၣ်ထွဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လၢ "ပလီၤဂာ်ဒ်ပှၤတဂၤဃီအသိး" န့ၣ်လီၤ. Avery တူၢ်လိာ်ဝဲ အတၢ်ကတိၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ "ပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ် ပှၤဂၤကထံၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ထဲတဂၤဧိၤအသိး" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အဃံအလၤတမံၤ,…

တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်သူၣ်အုးသးအုးဒိၣ်အပူၤ

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးတမံၤန့ၣ် ကဘီယူၤရံး (helicopter) လၢအယူၤဟးကွၢ်ကီတၢ်တခိၣ် ပိၢ်ဖးဝဲဒီးအက့အခီတဖၣ် လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အနီၣ်ဝံၢ်တရံး, ဒီးအမဲၢ်န့ၣ် ကၢ်ဖျိးကွံာ် ဒီးပှၤနီၣ်တၢ်ဖိ, ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ ယဲၢ်ဂၤ, အိၣ်ကတာ်ထီအသးလၢ ကဘီယူၤအမိၢ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်အဝဲၢ်ပှၢ်ပိာ်ခွါ, အဖိဒိၣ်မုၣ်, ဒီးအဖိဒိၣ်ခွါခံဂၤ သံဝံၤ, ဖဲမုၢ်နံၤတဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ, ဒီးပိာ်မုၣ်လၢအသံတဂၤ အပုၢ်ပိာ်ခွါန့ၣ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ "အဝဲသ့ၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တကတီၢ်ဃီ" န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်တဖျးမဲာ်ဖိအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးသ့ဝဲ, ဒီးခီဖျိတၢ်လီၤမၢ် တဖၣ်လၢပပာ်ဖျါဆှဲ တန့ၢ်တသ့တဖၣ်အဃိ, ပဘၣ်ပျံၤ, ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤဘး စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်လီၤမၢ်, ဒီးတၢ်သးအုးဖးဒိၣ်လၢ ပတဲဖျါထီၣ် အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤလၢအလီၤသးအုးတနံၤန့ၣ် ပှၤဟဲစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ် စံးဘၣ် စီၤယိၤဘးလၢ ဒုၣ်ဒါမၤသံ အခ့အပှၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂုာ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် အဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် (မ့) သံဝဲဒၣ် (ယိၤ ၁:၁၃-၁၇) န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, စီၤယိၤဘး ဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစီၣ်အနးကတၢၢ်န့ၣ်…

နမၤယၤဒ်အံၤ

ပှၤဝ့ဖိ (Wales), ပှၤတ့တၢ်ဂီၤ ကၠီ ဖဲး(စ) (John Petts) နၢ်ဟူဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်, ပှၤလၢအသးဆူၣ်အဲၣ်အပှၤကလုာ်တဖၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအသး ဒီးမၤပိၢ်ဖးဝဲ မ့ၣ်ပိၢ်, ဖဲ နီၢ်ဂံၢ် ၁၆ အကျဲ, ဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ Birmingham, Alabama, ဒီးပှၤအၤဖြံၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိ လွံၢ်ဂၤသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ဒိးမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤ သရိာ်အပဲတြီလၢ အဟးဂီၤသ့ၣ်ဖးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်, ပှၤဝ့ဖိတဖၣ် ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဝဲ စ့ပာ်ကတီၤန့ၣ်လီၤ.

Petts ဆီတလဲက့ၤ ပဲတြီဖိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီ, ဒီးဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပျၤထီ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လၢထူၣ်စုညါအလိၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အစုထွဲတခီန့ၣ် ဆီၣ်ဖျိးဝဲဒၣ် ပဲတြီ အတကွီၢ်, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ဆီၣ်ဖျိးကွံာ် တၢ်သးဟ့တဖၣ်, ဒီးသလၣ်အိးထီၣ်ဝဲအစုစ့ၣ်တခီ, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ပျဲပျၢ်ကွံာ်တၢ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပဲတြီဖိအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဃာ် လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ် "နမၤယၤဒ်အံၤ" န့ၣ်လီၤ.…

မၤလိန့ၢ်တၢ် လၢတၢ်ဟးဂီၤအပူၤ

ပှၤလူၤဃုမၤလိသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်လၢပျၢၤ, အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) တဂၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ “သုကဘၣ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢ, ဂုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဖိဃၢ်တဖၣ်, ခ့ဘှ့တဖၣ်, ဒီးကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် လၢသ့ၣ်ပှၢ်ဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ် ပဲာ်ကျီဆှဲဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤကျဲ လၢထးသွဲဘူးတၢ်, ဒီးဃဲာ်တဖၣ်, ဒ်သိးကလဲၤဝဲဆူ Ocumtun, ဝ့ၢ်လၢအဟါမၢ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤ, ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်အံၤ လီၤမၢ်ဝဲဒၣ် တကတီၢ်ဃီဒီးပှၤမၢ်ယာ်ဖိ (Mayan) အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတဖၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်, ဖဲကီၢ် မဲးကစံၣ်ကိၣ်, ယူၤကၣ်တၣ် ဟီၣ်ကမျိၤ (Yucatan Peninsula) န့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ် အတၢ်လီၤမၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးလံာ် George Will စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်မၤလိတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဃုမၤလိနၢ်ပၢၢ် တၢ်ဟးဂီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်အါအါ” န့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အုၣ်အသးလၢ ပှၤကညီတဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် တအိၣ်စံာ်အိၣ်ကျၢၤလီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ…

ပှၤမၤညၣ်ဖိတဖၣ်လၢ ကလဲၤဖီၣ်သိတဖၣ်

တၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဂီၤမူလၢ အထုးန့ၢ်ပသး, ဒီးနကအဲၣ်ဒိးကွၢ်အီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိလၢ ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) (Yemen) တဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တလၢကွံာ်အခၢးအပူၤန့ၣ် ဂဲၤပျုၢ်မၤပူၤဖျဲးဝဲ သိလၢအကယၤတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤ (Red Sea) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘီလၢအတီၢ်ဝဲဒၣ် သိလၢ အကထိတဖၣ်န့ၣ် ဟဲတီၢ်ထီၣ်အသး, လၢ ရး(စ) အဲ-အရၤ (Ras Al-Ara), ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) အပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ အသရ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီတခိၣ်အံၤ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠ့ၣ်ဘိထံၣ် (Djibouti) အကတီၢ်, လီၤတကျၢၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢပီၢ်လဲၣ်ပူၤ, ဒီးသိအါန့ၢ်အဒု တကယၤဃုဆံဘျဲၣ် လီၤအုးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အဃိ, သိဖိတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်သံ, ဒီးပှၤမၤညၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤဃုဖီၣ်ညၣ်အလီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလူၤဖီၣ်သိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အဆိကတၢၢ်, ဖဲပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်က့ၢ်ဂီၤအံၤန့ၣ်ဒီး, ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, "ပဝဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိအသိးန့ၣ်, ပဟးဖျိးကျဲခဲလၢာ်လံ. ပလဲၤကပၤကပၤတဂၤလၢ အကျဲဒၣ်ဝဲ, တဂၤလၢအကျဲဒၣ်ဝဲစုာ်စုာ်"…

ယွၤအတၢ်သးကညီၤ

ယရ့လိာ်သးဒီး စၣ်ဒံၣ် (Sadie) န့ၣ် တမုာ်ဘၣ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးယၤ, ဒီးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ် စံးဆၢမၤဆၢယၤ ရၢၢ်ရၢၢ်စၢၢ်စၢၢ်အဃိ, ယဟးဆှဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲနၢ်ဟူ တၢ်ကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲသံကွၢ်ယၤလၢ မ့ၢ်အလဲၤဃုာ်ဒီးယၤ ကသ့ဧါန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ယတအဲၣ်ဒိးလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဃိ, လၢတၢ်သးတဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ယစံးဆၢက့ၤအီၤလၢ "ယကကွၢ်ဒံး" န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်နံၤမုၢ်သီတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖျါလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤန့ၣ် တသးပ့ၤနီၣ်ဝဲဘၣ်. ယသးကလၢၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ခိးကွၢ်ယၤ, ဒ်သိးယကလဲၤကွဲမုာ် စၣ်ဒံၣ် န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မုၢ်တနံၤန့ၣ် ဖဲယဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢယသးပူၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်တမံၤ ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ "နတၢ်စံးဆၢမၤဆၢက့ၤ စၣ်ဒံၣ် အလိၤန့ၣ် နဆိကမိၣ်နဲလၢ မ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤအဘၣ်ဧါ" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤ တၢ်သံကွၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤသံကွၢ် ဝံယိၤနါ "နသးထီၣ်န့ၣ် ဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဧါ" (ယိၤ ၄:၄) အဂ့ၢ်, ဖဲပှၤနံၤနဝ့ဖိတဖၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးဝံၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤနါ…

လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတီၤသး

ဖဲတၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ် ယၤဒီးယမၤ, ပလဲၤဟးကသူၣ်ကသီပသး လၢသိလ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢပစးထီၣ် ပတၢ်လဲၤအမုၢ်တနံၤန့ၣ် မူခိၣ်ဖီတဖၣ်စးထီၣ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်ဒီး, သတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ယတဆီတလဲဘၣ် ယသိလ့ၣ် အထါယၢၣ် (tires) လၢပှၤစူးကါအီၤလၢ မူခိၣ်ဖီတဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ဖီလီၤဝဲ, ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအကျဲတဖၣ်တံာ်တာ်, သိလ့ၣ်အိၣ်ခိးတၢ်အကျိၤဖးထီအဃိ, ယဘၣ်အိၣ်ခိးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆါထါယၢၣ်အကျးန့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ယကဟးဆှဲး တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤ, ကသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတဖၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အကါဒိၣ်ဝဲလၢ ပကဘၣ်ကွၢ်စိတၢ်လၢခါဆူညါအဂီၢ်, တၢ်လၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးသ့တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပသး, မ့ၢ်ပအိၣ်ဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂ့ၤအဘၣ်ဧါန့ၣ် ပကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတမံၤလၢ ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ အတၢ်လဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မးသဲ ၂၄ အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်ဝဲသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်လၢ "မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး, အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤ စ့ၢ်ကီးသုသးတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ,..... ပှၤကညီဖိခွါအံၤ ကဟဲဝဲ" (:၄၄) န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, စီၤပ့းတရူး ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ…

တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်

လၢအပူၤကွံာ်အါနံၣ်အါလါ, ပှၤလူၤကွၢ်ဃုဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အအါကတၢၢ်လၢ အ့ထၢၣ်နဲး ပှာ်ဘျးစဲ (internet) အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်, တၢ်လူၤကွၢ်ဃု တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အါနံၢ်ဒံး, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့လၢအ့ထၢၣ်နဲးန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ် တၢ်အိၣ်မူ အခီပညီဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤတဖၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် ဒီးလၢအလီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤအသး, ဒ်ပှၤကညီတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. န့ဆၢၣ် အတၢ်မၤပျံၤတၢ်တဖၣ်, မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အတၢ်မၤတဖၣ် တဂၢၢ်တကျၢၤ, ဒီးဒံၣ်ကၠ့းတဲၣ် (digital) စိၤဆၢကတီၢ်,
အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ် ဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်အခိၣ်တီတဖၣ် ဒီးလၢ ပသူၣ်ကံၢ်သးလဲပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်တဖၣ် လူၤဃုကွၢ်ဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" လၢပှာ်ဘျးစဲအပူၤ, ဒ်သိးကဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအလဲၤတလၢကွံာ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤမ့ၢ် ကစၢ်တဂၤလၢ အဒိၣ်န့ၢ်ထီန့ၢ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ် စီၤပီလူး သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယွၤ တ့ဝဲဘှီဝဲ

ဖဲ အဲးရှတၢၣ်(န) (Asheton) ထံၣ်လိာ်အသးဒီး န့း(ခ) (Nick) န့ၣ် စံးလီၤအသး, ဒ်ပှၤလၢအကျဲလီၤမၢ်, ပှၤလၢအတၢ်ပညိၣ်တအိၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ် ကပာ်ကဖၢလၢအသးအဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် န့း(ခ)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်အိၣ်အသးဒ်သိးအံၤ, ဒီးဘၣ်က့ၤမၤဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ်, Nick ထံၣ်ဝဲ ကစၢ်ယွၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ပှ့ၤတ့သပၢၤအဂ့ၤတဂၤ, လၢအတ့က့ၤသိက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးဟ့ၣ်က့ၤအီၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤဝဲ Asheton န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤခံဂၤန့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသး, ဒီးမၤဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤ ဒ်အတၢ်သးစဲတမံၤ န့ၣ်လီၤ. ခဲကန့ၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤလိ, ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဆီ, ဒီးဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်တမံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲ ဝံယံးရမံယၤအကတီၢ်, ဟ့ၣ်ဒိလီၤအသး ဒ်ပှၤတ့သပၢၤတဂၤအသိး, ဒီးမၢအလဲၤကွၢ် ပှၤတ့သပၢၤတဂၤ တ့က့ၤသိက့ၤဝဲ သပၢၤဟးဂီၤတဖျၢၣ်ဆူ သပၢၤအသီ, "ဒ်အဘၣ်ပှၤတ့သပၢၤအသး လၢအကမၤဝဲအသိး"…

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်ဆိဟဲလၢညါ

လၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်, ကလံၤစိးန့ၣ် အီၣ်ရိၣ်ရၣ် ဘိၣ်ရံၤယၤလ့း(စ) (aurora borealis) အတၢ်ကပီၤအယဲၢ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်ကပီၤအယဲၢ်အလါ, ဒီးအဂီၤလုး န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်ကပီၤအံၤ ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး, လီမ့ၣ်-ထးနါလၢ အဂံၢ်စၢ် (low frequency electromagnetic wave) န့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါနဲဧါ. ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါ ပိးလီလီၤဆီတမံၤန့ၣ် တၢ်ဆီတလဲက့ၤ လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်လၢပနၢ်ဟူသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိး နကဟံးန့ၢ် တၢ်ကလုၢ်အံၤအဂီၢ်, နကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ လွံၢ် မံးလာ်, ဒ်သိး ပှၤကညီ အတၢ်မၤသီၣ်တၢ်အကလုာ်ကလုာ်, အသုတမၤတံာ်တာ် ပှၤကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်ဃာ်လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ် အကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး, ဒ်သိးပကနၢ်ဟူ ယွၤအကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သီၣ်တၢ်သဲတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပကဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် လံာ်မၢ်ကူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ခံးဒံးအကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ခရံာ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်, ဒီးလဲၤဆူ "ပှၢ်မုၢ်ကနၢ,"…

ခါထီၣ်ခီၣ်ကါတပူၤဃီဒီးယွၤ

ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲလၢ ပှၤအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိလၢာ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါအချ့ကတၢၢ် (sprinting) န့ၣ်တက့ၢ်.

တၢ်မၤအသးအံၤ, ပကထံၣ်ဘၣ် ဖဲပှၤမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိပြၢ အကတီၢ်, ခီဖျိလၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ် ပှၤဂၤအတၢ်မၤစၢၤ (Paralympic) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ဖိလၢအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်သကိးခီၣ်ကါတပူၤဃီ, ဒ်ပှၤနဲၣ်ကျဲတဖၣ်အသိး, ဒီးပှၤခံဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စၢဃာ်ဝဲလၢ ပျံၤဖိတဘိန့ၣ်လီၤ. ဒ့ဘ့း ဘရီ(န) (David Brown) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အမဲရကၤ အပှၤဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်ဖိ လၢအနုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤ မံထၢၣ်တကယၤ, လၢတဆံတၢ စဲးကီၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒီးမၤနၢၢၤဝဲဒၣ် ခိၣ်ဖးထူကဘျၣ်န့ၣ်လီၤ. အါစုအါဘျီ, ပှၤလၢအဟံးစုနဲၣ်ဆှၢ ဃ့ၢ်သကိးအတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကၠရိ(မ) အၣ်ဘရံၣ် (Jerome Avery) န့ၣ်လီၤ. Brown ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အတံၤသကိးခံဂၤ အတၢ်ဘၣ်ထွဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လၢ "ပလီၤဂာ်ဒ်ပှၤတဂၤဃီအသိး" န့ၣ်လီၤ. Avery တူၢ်လိာ်ဝဲ အတၢ်ကတိၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ "ပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ် ပှၤဂၤကထံၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ထဲတဂၤဧိၤအသိး" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အဃံအလၤတမံၤ,…

တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်သူၣ်အုးသးအုးဒိၣ်အပူၤ

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးတမံၤန့ၣ် ကဘီယူၤရံး (helicopter) လၢအယူၤဟးကွၢ်ကီတၢ်တခိၣ် ပိၢ်ဖးဝဲဒီးအက့အခီတဖၣ် လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အနီၣ်ဝံၢ်တရံး, ဒီးအမဲၢ်န့ၣ် ကၢ်ဖျိးကွံာ် ဒီးပှၤနီၣ်တၢ်ဖိ, ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ ယဲၢ်ဂၤ, အိၣ်ကတာ်ထီအသးလၢ ကဘီယူၤအမိၢ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်အဝဲၢ်ပှၢ်ပိာ်ခွါ, အဖိဒိၣ်မုၣ်, ဒီးအဖိဒိၣ်ခွါခံဂၤ သံဝံၤ, ဖဲမုၢ်နံၤတဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ, ဒီးပိာ်မုၣ်လၢအသံတဂၤ အပုၢ်ပိာ်ခွါန့ၣ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ "အဝဲသ့ၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တကတီၢ်ဃီ" န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်တဖျးမဲာ်ဖိအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးသ့ဝဲ, ဒီးခီဖျိတၢ်လီၤမၢ် တဖၣ်လၢပပာ်ဖျါဆှဲ တန့ၢ်တသ့တဖၣ်အဃိ, ပဘၣ်ပျံၤ, ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤဘး စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်လီၤမၢ်, ဒီးတၢ်သးအုးဖးဒိၣ်လၢ ပတဲဖျါထီၣ် အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤလၢအလီၤသးအုးတနံၤန့ၣ် ပှၤဟဲစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ် စံးဘၣ် စီၤယိၤဘးလၢ ဒုၣ်ဒါမၤသံ အခ့အပှၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂုာ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် အဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် (မ့) သံဝဲဒၣ် (ယိၤ ၁:၁၃-၁၇) န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, စီၤယိၤဘး ဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစီၣ်အနးကတၢၢ်န့ၣ်…

နမၤယၤဒ်အံၤ

ပှၤဝ့ဖိ (Wales), ပှၤတ့တၢ်ဂီၤ ကၠီ ဖဲး(စ) (John Petts) နၢ်ဟူဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်, ပှၤလၢအသးဆူၣ်အဲၣ်အပှၤကလုာ်တဖၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအသး ဒီးမၤပိၢ်ဖးဝဲ မ့ၣ်ပိၢ်, ဖဲ နီၢ်ဂံၢ် ၁၆ အကျဲ, ဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ Birmingham, Alabama, ဒီးပှၤအၤဖြံၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိ လွံၢ်ဂၤသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ဒိးမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤ သရိာ်အပဲတြီလၢ အဟးဂီၤသ့ၣ်ဖးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်, ပှၤဝ့ဖိတဖၣ် ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဝဲ စ့ပာ်ကတီၤန့ၣ်လီၤ.

Petts ဆီတလဲက့ၤ ပဲတြီဖိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီ, ဒီးဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပျၤထီ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လၢထူၣ်စုညါအလိၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အစုထွဲတခီန့ၣ် ဆီၣ်ဖျိးဝဲဒၣ် ပဲတြီ အတကွီၢ်, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ဆီၣ်ဖျိးကွံာ် တၢ်သးဟ့တဖၣ်, ဒီးသလၣ်အိးထီၣ်ဝဲအစုစ့ၣ်တခီ, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ပျဲပျၢ်ကွံာ်တၢ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပဲတြီဖိအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဃာ် လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ် "နမၤယၤဒ်အံၤ" န့ၣ်လီၤ.…

မၤလိန့ၢ်တၢ် လၢတၢ်ဟးဂီၤအပူၤ

ပှၤလူၤဃုမၤလိသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်လၢပျၢၤ, အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) တဂၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ “သုကဘၣ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢ, ဂုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဖိဃၢ်တဖၣ်, ခ့ဘှ့တဖၣ်, ဒီးကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် လၢသ့ၣ်ပှၢ်ဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ် ပဲာ်ကျီဆှဲဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤကျဲ လၢထးသွဲဘူးတၢ်, ဒီးဃဲာ်တဖၣ်, ဒ်သိးကလဲၤဝဲဆူ Ocumtun, ဝ့ၢ်လၢအဟါမၢ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤ, ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်အံၤ လီၤမၢ်ဝဲဒၣ် တကတီၢ်ဃီဒီးပှၤမၢ်ယာ်ဖိ (Mayan) အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတဖၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်, ဖဲကီၢ် မဲးကစံၣ်ကိၣ်, ယူၤကၣ်တၣ် ဟီၣ်ကမျိၤ (Yucatan Peninsula) န့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ် အတၢ်လီၤမၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးလံာ် George Will စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်မၤလိတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဃုမၤလိနၢ်ပၢၢ် တၢ်ဟးဂီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်အါအါ” န့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အုၣ်အသးလၢ ပှၤကညီတဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် တအိၣ်စံာ်အိၣ်ကျၢၤလီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ…

ပှၤမၤညၣ်ဖိတဖၣ်လၢ ကလဲၤဖီၣ်သိတဖၣ်

တၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဂီၤမူလၢ အထုးန့ၢ်ပသး, ဒီးနကအဲၣ်ဒိးကွၢ်အီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိလၢ ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) (Yemen) တဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တလၢကွံာ်အခၢးအပူၤန့ၣ် ဂဲၤပျုၢ်မၤပူၤဖျဲးဝဲ သိလၢအကယၤတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤ (Red Sea) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘီလၢအတီၢ်ဝဲဒၣ် သိလၢ အကထိတဖၣ်န့ၣ် ဟဲတီၢ်ထီၣ်အသး, လၢ ရး(စ) အဲ-အရၤ (Ras Al-Ara), ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) အပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ အသရ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီတခိၣ်အံၤ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠ့ၣ်ဘိထံၣ် (Djibouti) အကတီၢ်, လီၤတကျၢၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢပီၢ်လဲၣ်ပူၤ, ဒီးသိအါန့ၢ်အဒု တကယၤဃုဆံဘျဲၣ် လီၤအုးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အဃိ, သိဖိတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်သံ, ဒီးပှၤမၤညၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤဃုဖီၣ်ညၣ်အလီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလူၤဖီၣ်သိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အဆိကတၢၢ်, ဖဲပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်က့ၢ်ဂီၤအံၤန့ၣ်ဒီး, ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, "ပဝဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိအသိးန့ၣ်, ပဟးဖျိးကျဲခဲလၢာ်လံ. ပလဲၤကပၤကပၤတဂၤလၢ အကျဲဒၣ်ဝဲ, တဂၤလၢအကျဲဒၣ်ဝဲစုာ်စုာ်"…

ယွၤအတၢ်သးကညီၤ

ယရ့လိာ်သးဒီး စၣ်ဒံၣ် (Sadie) န့ၣ် တမုာ်ဘၣ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးယၤ, ဒီးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ် စံးဆၢမၤဆၢယၤ ရၢၢ်ရၢၢ်စၢၢ်စၢၢ်အဃိ, ယဟးဆှဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲနၢ်ဟူ တၢ်ကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲသံကွၢ်ယၤလၢ မ့ၢ်အလဲၤဃုာ်ဒီးယၤ ကသ့ဧါန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ယတအဲၣ်ဒိးလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဃိ, လၢတၢ်သးတဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ယစံးဆၢက့ၤအီၤလၢ "ယကကွၢ်ဒံး" န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်နံၤမုၢ်သီတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖျါလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤန့ၣ် တသးပ့ၤနီၣ်ဝဲဘၣ်. ယသးကလၢၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ခိးကွၢ်ယၤ, ဒ်သိးယကလဲၤကွဲမုာ် စၣ်ဒံၣ် န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မုၢ်တနံၤန့ၣ် ဖဲယဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢယသးပူၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်တမံၤ ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ "နတၢ်စံးဆၢမၤဆၢက့ၤ စၣ်ဒံၣ် အလိၤန့ၣ် နဆိကမိၣ်နဲလၢ မ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤအဘၣ်ဧါ" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤ တၢ်သံကွၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤသံကွၢ် ဝံယိၤနါ "နသးထီၣ်န့ၣ် ဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဧါ" (ယိၤ ၄:၄) အဂ့ၢ်, ဖဲပှၤနံၤနဝ့ဖိတဖၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးဝံၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤနါ…

လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတီၤသး

ဖဲတၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ် ယၤဒီးယမၤ, ပလဲၤဟးကသူၣ်ကသီပသး လၢသိလ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢပစးထီၣ် ပတၢ်လဲၤအမုၢ်တနံၤန့ၣ် မူခိၣ်ဖီတဖၣ်စးထီၣ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်ဒီး, သတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ယတဆီတလဲဘၣ် ယသိလ့ၣ် အထါယၢၣ် (tires) လၢပှၤစူးကါအီၤလၢ မူခိၣ်ဖီတဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ဖီလီၤဝဲ, ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအကျဲတဖၣ်တံာ်တာ်, သိလ့ၣ်အိၣ်ခိးတၢ်အကျိၤဖးထီအဃိ, ယဘၣ်အိၣ်ခိးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆါထါယၢၣ်အကျးန့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ယကဟးဆှဲး တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤ, ကသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတဖၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အကါဒိၣ်ဝဲလၢ ပကဘၣ်ကွၢ်စိတၢ်လၢခါဆူညါအဂီၢ်, တၢ်လၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးသ့တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပသး, မ့ၢ်ပအိၣ်ဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂ့ၤအဘၣ်ဧါန့ၣ် ပကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတမံၤလၢ ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ အတၢ်လဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မးသဲ ၂၄ အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်ဝဲသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်လၢ "မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး, အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤ စ့ၢ်ကီးသုသးတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ,..... ပှၤကညီဖိခွါအံၤ ကဟဲဝဲ" (:၄၄) န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, စီၤပ့းတရူး ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ…

တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်

လၢအပူၤကွံာ်အါနံၣ်အါလါ, ပှၤလူၤကွၢ်ဃုဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အအါကတၢၢ်လၢ အ့ထၢၣ်နဲး ပှာ်ဘျးစဲ (internet) အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်, တၢ်လူၤကွၢ်ဃု တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အါနံၢ်ဒံး, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့လၢအ့ထၢၣ်နဲးန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ် တၢ်အိၣ်မူ အခီပညီဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤတဖၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် ဒီးလၢအလီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤအသး, ဒ်ပှၤကညီတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. န့ဆၢၣ် အတၢ်မၤပျံၤတၢ်တဖၣ်, မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အတၢ်မၤတဖၣ် တဂၢၢ်တကျၢၤ, ဒီးဒံၣ်ကၠ့းတဲၣ် (digital) စိၤဆၢကတီၢ်,
အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ် ဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်အခိၣ်တီတဖၣ် ဒီးလၢ ပသူၣ်ကံၢ်သးလဲပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်တဖၣ် လူၤဃုကွၢ်ဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" လၢပှာ်ဘျးစဲအပူၤ, ဒ်သိးကဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအလဲၤတလၢကွံာ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤမ့ၢ် ကစၢ်တဂၤလၢ အဒိၣ်န့ၢ်ထီန့ၢ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ် စီၤပီလူး သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယွၤ တ့ဝဲဘှီဝဲ

ဖဲ အဲးရှတၢၣ်(န) (Asheton) ထံၣ်လိာ်အသးဒီး န့း(ခ) (Nick) န့ၣ် စံးလီၤအသး, ဒ်ပှၤလၢအကျဲလီၤမၢ်, ပှၤလၢအတၢ်ပညိၣ်တအိၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ် ကပာ်ကဖၢလၢအသးအဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် န့း(ခ)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်အိၣ်အသးဒ်သိးအံၤ, ဒီးဘၣ်က့ၤမၤဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ်, Nick ထံၣ်ဝဲ ကစၢ်ယွၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ပှ့ၤတ့သပၢၤအဂ့ၤတဂၤ, လၢအတ့က့ၤသိက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးဟ့ၣ်က့ၤအီၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤဝဲ Asheton န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤခံဂၤန့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသး, ဒီးမၤဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤ ဒ်အတၢ်သးစဲတမံၤ န့ၣ်လီၤ. ခဲကန့ၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤလိ, ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဆီ, ဒီးဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်တမံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲ ဝံယံးရမံယၤအကတီၢ်, ဟ့ၣ်ဒိလီၤအသး ဒ်ပှၤတ့သပၢၤတဂၤအသိး, ဒီးမၢအလဲၤကွၢ် ပှၤတ့သပၢၤတဂၤ တ့က့ၤသိက့ၤဝဲ သပၢၤဟးဂီၤတဖျၢၣ်ဆူ သပၢၤအသီ, "ဒ်အဘၣ်ပှၤတ့သပၢၤအသး လၢအကမၤဝဲအသိး"…

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်ဆိဟဲလၢညါ

လၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်, ကလံၤစိးန့ၣ် အီၣ်ရိၣ်ရၣ် ဘိၣ်ရံၤယၤလ့း(စ) (aurora borealis) အတၢ်ကပီၤအယဲၢ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်ကပီၤအယဲၢ်အလါ, ဒီးအဂီၤလုး န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်ကပီၤအံၤ ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး, လီမ့ၣ်-ထးနါလၢ အဂံၢ်စၢ် (low frequency electromagnetic wave) န့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါနဲဧါ. ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါ ပိးလီလီၤဆီတမံၤန့ၣ် တၢ်ဆီတလဲက့ၤ လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်လၢပနၢ်ဟူသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိး နကဟံးန့ၢ် တၢ်ကလုၢ်အံၤအဂီၢ်, နကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ လွံၢ် မံးလာ်, ဒ်သိး ပှၤကညီ အတၢ်မၤသီၣ်တၢ်အကလုာ်ကလုာ်, အသုတမၤတံာ်တာ် ပှၤကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်ဃာ်လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ် အကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး, ဒ်သိးပကနၢ်ဟူ ယွၤအကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သီၣ်တၢ်သဲတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပကဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် လံာ်မၢ်ကူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ခံးဒံးအကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ခရံာ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်, ဒီးလဲၤဆူ "ပှၢ်မုၢ်ကနၢ,"…

ခါထီၣ်ခီၣ်ကါတပူၤဃီဒီးယွၤ

ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲလၢ ပှၤအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိလၢာ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါအချ့ကတၢၢ် (sprinting) န့ၣ်တက့ၢ်.

တၢ်မၤအသးအံၤ, ပကထံၣ်ဘၣ် ဖဲပှၤမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိပြၢ အကတီၢ်, ခီဖျိလၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ် ပှၤဂၤအတၢ်မၤစၢၤ (Paralympic) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ဖိလၢအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်သကိးခီၣ်ကါတပူၤဃီ, ဒ်ပှၤနဲၣ်ကျဲတဖၣ်အသိး, ဒီးပှၤခံဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စၢဃာ်ဝဲလၢ ပျံၤဖိတဘိန့ၣ်လီၤ. ဒ့ဘ့း ဘရီ(န) (David Brown) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အမဲရကၤ အပှၤဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်ဖိ လၢအနုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤ မံထၢၣ်တကယၤ, လၢတဆံတၢ စဲးကီၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒီးမၤနၢၢၤဝဲဒၣ် ခိၣ်ဖးထူကဘျၣ်န့ၣ်လီၤ. အါစုအါဘျီ, ပှၤလၢအဟံးစုနဲၣ်ဆှၢ ဃ့ၢ်သကိးအတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကၠရိ(မ) အၣ်ဘရံၣ် (Jerome Avery) န့ၣ်လီၤ. Brown ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အတံၤသကိးခံဂၤ အတၢ်ဘၣ်ထွဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လၢ "ပလီၤဂာ်ဒ်ပှၤတဂၤဃီအသိး" န့ၣ်လီၤ. Avery တူၢ်လိာ်ဝဲ အတၢ်ကတိၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ "ပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ် ပှၤဂၤကထံၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ထဲတဂၤဧိၤအသိး" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အဃံအလၤတမံၤ,…

တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်သူၣ်အုးသးအုးဒိၣ်အပူၤ

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးတမံၤန့ၣ် ကဘီယူၤရံး (helicopter) လၢအယူၤဟးကွၢ်ကီတၢ်တခိၣ် ပိၢ်ဖးဝဲဒီးအက့အခီတဖၣ် လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အနီၣ်ဝံၢ်တရံး, ဒီးအမဲၢ်န့ၣ် ကၢ်ဖျိးကွံာ် ဒီးပှၤနီၣ်တၢ်ဖိ, ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ ယဲၢ်ဂၤ, အိၣ်ကတာ်ထီအသးလၢ ကဘီယူၤအမိၢ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်အဝဲၢ်ပှၢ်ပိာ်ခွါ, အဖိဒိၣ်မုၣ်, ဒီးအဖိဒိၣ်ခွါခံဂၤ သံဝံၤ, ဖဲမုၢ်နံၤတဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ, ဒီးပိာ်မုၣ်လၢအသံတဂၤ အပုၢ်ပိာ်ခွါန့ၣ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ "အဝဲသ့ၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တကတီၢ်ဃီ" န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်တဖျးမဲာ်ဖိအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးသ့ဝဲ, ဒီးခီဖျိတၢ်လီၤမၢ် တဖၣ်လၢပပာ်ဖျါဆှဲ တန့ၢ်တသ့တဖၣ်အဃိ, ပဘၣ်ပျံၤ, ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤဘး စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်လီၤမၢ်, ဒီးတၢ်သးအုးဖးဒိၣ်လၢ ပတဲဖျါထီၣ် အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤလၢအလီၤသးအုးတနံၤန့ၣ် ပှၤဟဲစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ် စံးဘၣ် စီၤယိၤဘးလၢ ဒုၣ်ဒါမၤသံ အခ့အပှၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂုာ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် အဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် (မ့) သံဝဲဒၣ် (ယိၤ ၁:၁၃-၁၇) န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, စီၤယိၤဘး ဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစီၣ်အနးကတၢၢ်န့ၣ်…

နမၤယၤဒ်အံၤ

ပှၤဝ့ဖိ (Wales), ပှၤတ့တၢ်ဂီၤ ကၠီ ဖဲး(စ) (John Petts) နၢ်ဟူဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်, ပှၤလၢအသးဆူၣ်အဲၣ်အပှၤကလုာ်တဖၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအသး ဒီးမၤပိၢ်ဖးဝဲ မ့ၣ်ပိၢ်, ဖဲ နီၢ်ဂံၢ် ၁၆ အကျဲ, ဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ Birmingham, Alabama, ဒီးပှၤအၤဖြံၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိ လွံၢ်ဂၤသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ဒိးမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤ သရိာ်အပဲတြီလၢ အဟးဂီၤသ့ၣ်ဖးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်, ပှၤဝ့ဖိတဖၣ် ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဝဲ စ့ပာ်ကတီၤန့ၣ်လီၤ.

Petts ဆီတလဲက့ၤ ပဲတြီဖိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီ, ဒီးဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပျၤထီ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လၢထူၣ်စုညါအလိၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အစုထွဲတခီန့ၣ် ဆီၣ်ဖျိးဝဲဒၣ် ပဲတြီ အတကွီၢ်, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ဆီၣ်ဖျိးကွံာ် တၢ်သးဟ့တဖၣ်, ဒီးသလၣ်အိးထီၣ်ဝဲအစုစ့ၣ်တခီ, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ပျဲပျၢ်ကွံာ်တၢ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပဲတြီဖိအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဃာ် လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ် "နမၤယၤဒ်အံၤ" န့ၣ်လီၤ.…

မၤလိန့ၢ်တၢ် လၢတၢ်ဟးဂီၤအပူၤ

ပှၤလူၤဃုမၤလိသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်လၢပျၢၤ, အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) တဂၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ “သုကဘၣ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢ, ဂုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဖိဃၢ်တဖၣ်, ခ့ဘှ့တဖၣ်, ဒီးကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် လၢသ့ၣ်ပှၢ်ဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ် ပဲာ်ကျီဆှဲဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤကျဲ လၢထးသွဲဘူးတၢ်, ဒီးဃဲာ်တဖၣ်, ဒ်သိးကလဲၤဝဲဆူ Ocumtun, ဝ့ၢ်လၢအဟါမၢ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤ, ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်အံၤ လီၤမၢ်ဝဲဒၣ် တကတီၢ်ဃီဒီးပှၤမၢ်ယာ်ဖိ (Mayan) အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတဖၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်, ဖဲကီၢ် မဲးကစံၣ်ကိၣ်, ယူၤကၣ်တၣ် ဟီၣ်ကမျိၤ (Yucatan Peninsula) န့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ် အတၢ်လီၤမၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးလံာ် George Will စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်မၤလိတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဃုမၤလိနၢ်ပၢၢ် တၢ်ဟးဂီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်အါအါ” န့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အုၣ်အသးလၢ ပှၤကညီတဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် တအိၣ်စံာ်အိၣ်ကျၢၤလီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ…

ပှၤမၤညၣ်ဖိတဖၣ်လၢ ကလဲၤဖီၣ်သိတဖၣ်

တၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဂီၤမူလၢ အထုးန့ၢ်ပသး, ဒီးနကအဲၣ်ဒိးကွၢ်အီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိလၢ ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) (Yemen) တဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တလၢကွံာ်အခၢးအပူၤန့ၣ် ဂဲၤပျုၢ်မၤပူၤဖျဲးဝဲ သိလၢအကယၤတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤ (Red Sea) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘီလၢအတီၢ်ဝဲဒၣ် သိလၢ အကထိတဖၣ်န့ၣ် ဟဲတီၢ်ထီၣ်အသး, လၢ ရး(စ) အဲ-အရၤ (Ras Al-Ara), ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) အပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ အသရ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီတခိၣ်အံၤ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠ့ၣ်ဘိထံၣ် (Djibouti) အကတီၢ်, လီၤတကျၢၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢပီၢ်လဲၣ်ပူၤ, ဒီးသိအါန့ၢ်အဒု တကယၤဃုဆံဘျဲၣ် လီၤအုးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အဃိ, သိဖိတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်သံ, ဒီးပှၤမၤညၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤဃုဖီၣ်ညၣ်အလီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလူၤဖီၣ်သိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အဆိကတၢၢ်, ဖဲပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်က့ၢ်ဂီၤအံၤန့ၣ်ဒီး, ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, "ပဝဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိအသိးန့ၣ်, ပဟးဖျိးကျဲခဲလၢာ်လံ. ပလဲၤကပၤကပၤတဂၤလၢ အကျဲဒၣ်ဝဲ, တဂၤလၢအကျဲဒၣ်ဝဲစုာ်စုာ်"…

ယွၤအတၢ်သးကညီၤ

ယရ့လိာ်သးဒီး စၣ်ဒံၣ် (Sadie) န့ၣ် တမုာ်ဘၣ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးယၤ, ဒီးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ် စံးဆၢမၤဆၢယၤ ရၢၢ်ရၢၢ်စၢၢ်စၢၢ်အဃိ, ယဟးဆှဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲနၢ်ဟူ တၢ်ကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲသံကွၢ်ယၤလၢ မ့ၢ်အလဲၤဃုာ်ဒီးယၤ ကသ့ဧါန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ယတအဲၣ်ဒိးလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဃိ, လၢတၢ်သးတဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ယစံးဆၢက့ၤအီၤလၢ "ယကကွၢ်ဒံး" န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်နံၤမုၢ်သီတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖျါလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤန့ၣ် တသးပ့ၤနီၣ်ဝဲဘၣ်. ယသးကလၢၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ခိးကွၢ်ယၤ, ဒ်သိးယကလဲၤကွဲမုာ် စၣ်ဒံၣ် န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မုၢ်တနံၤန့ၣ် ဖဲယဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢယသးပူၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်တမံၤ ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ "နတၢ်စံးဆၢမၤဆၢက့ၤ စၣ်ဒံၣ် အလိၤန့ၣ် နဆိကမိၣ်နဲလၢ မ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤအဘၣ်ဧါ" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤ တၢ်သံကွၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤသံကွၢ် ဝံယိၤနါ "နသးထီၣ်န့ၣ် ဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဧါ" (ယိၤ ၄:၄) အဂ့ၢ်, ဖဲပှၤနံၤနဝ့ဖိတဖၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးဝံၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤနါ…

လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတီၤသး

ဖဲတၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ် ယၤဒီးယမၤ, ပလဲၤဟးကသူၣ်ကသီပသး လၢသိလ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢပစးထီၣ် ပတၢ်လဲၤအမုၢ်တနံၤန့ၣ် မူခိၣ်ဖီတဖၣ်စးထီၣ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်ဒီး, သတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ယတဆီတလဲဘၣ် ယသိလ့ၣ် အထါယၢၣ် (tires) လၢပှၤစူးကါအီၤလၢ မူခိၣ်ဖီတဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ဖီလီၤဝဲ, ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအကျဲတဖၣ်တံာ်တာ်, သိလ့ၣ်အိၣ်ခိးတၢ်အကျိၤဖးထီအဃိ, ယဘၣ်အိၣ်ခိးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆါထါယၢၣ်အကျးန့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ယကဟးဆှဲး တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤ, ကသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတဖၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အကါဒိၣ်ဝဲလၢ ပကဘၣ်ကွၢ်စိတၢ်လၢခါဆူညါအဂီၢ်, တၢ်လၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးသ့တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပသး, မ့ၢ်ပအိၣ်ဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂ့ၤအဘၣ်ဧါန့ၣ် ပကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတမံၤလၢ ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ အတၢ်လဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မးသဲ ၂၄ အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်ဝဲသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်လၢ "မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး, အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤ စ့ၢ်ကီးသုသးတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ,..... ပှၤကညီဖိခွါအံၤ ကဟဲဝဲ" (:၄၄) န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, စီၤပ့းတရူး ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ…

တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်

လၢအပူၤကွံာ်အါနံၣ်အါလါ, ပှၤလူၤကွၢ်ဃုဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အအါကတၢၢ်လၢ အ့ထၢၣ်နဲး ပှာ်ဘျးစဲ (internet) အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်, တၢ်လူၤကွၢ်ဃု တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အါနံၢ်ဒံး, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့လၢအ့ထၢၣ်နဲးန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ် တၢ်အိၣ်မူ အခီပညီဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤတဖၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် ဒီးလၢအလီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤအသး, ဒ်ပှၤကညီတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. န့ဆၢၣ် အတၢ်မၤပျံၤတၢ်တဖၣ်, မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အတၢ်မၤတဖၣ် တဂၢၢ်တကျၢၤ, ဒီးဒံၣ်ကၠ့းတဲၣ် (digital) စိၤဆၢကတီၢ်,
အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ် ဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်အခိၣ်တီတဖၣ် ဒီးလၢ ပသူၣ်ကံၢ်သးလဲပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်တဖၣ် လူၤဃုကွၢ်ဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" လၢပှာ်ဘျးစဲအပူၤ, ဒ်သိးကဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအလဲၤတလၢကွံာ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤမ့ၢ် ကစၢ်တဂၤလၢ အဒိၣ်န့ၢ်ထီန့ၢ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ် စီၤပီလူး သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယွၤ တ့ဝဲဘှီဝဲ

ဖဲ အဲးရှတၢၣ်(န) (Asheton) ထံၣ်လိာ်အသးဒီး န့း(ခ) (Nick) န့ၣ် စံးလီၤအသး, ဒ်ပှၤလၢအကျဲလီၤမၢ်, ပှၤလၢအတၢ်ပညိၣ်တအိၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ် ကပာ်ကဖၢလၢအသးအဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် န့း(ခ)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်အိၣ်အသးဒ်သိးအံၤ, ဒီးဘၣ်က့ၤမၤဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ်, Nick ထံၣ်ဝဲ ကစၢ်ယွၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ပှ့ၤတ့သပၢၤအဂ့ၤတဂၤ, လၢအတ့က့ၤသိက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးဟ့ၣ်က့ၤအီၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤဝဲ Asheton န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤခံဂၤန့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသး, ဒီးမၤဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤ ဒ်အတၢ်သးစဲတမံၤ န့ၣ်လီၤ. ခဲကန့ၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤလိ, ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဆီ, ဒီးဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်တမံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲ ဝံယံးရမံယၤအကတီၢ်, ဟ့ၣ်ဒိလီၤအသး ဒ်ပှၤတ့သပၢၤတဂၤအသိး, ဒီးမၢအလဲၤကွၢ် ပှၤတ့သပၢၤတဂၤ တ့က့ၤသိက့ၤဝဲ သပၢၤဟးဂီၤတဖျၢၣ်ဆူ သပၢၤအသီ, "ဒ်အဘၣ်ပှၤတ့သပၢၤအသး လၢအကမၤဝဲအသိး"…

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်ဆိဟဲလၢညါ

လၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်, ကလံၤစိးန့ၣ် အီၣ်ရိၣ်ရၣ် ဘိၣ်ရံၤယၤလ့း(စ) (aurora borealis) အတၢ်ကပီၤအယဲၢ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်ကပီၤအယဲၢ်အလါ, ဒီးအဂီၤလုး န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်ကပီၤအံၤ ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး, လီမ့ၣ်-ထးနါလၢ အဂံၢ်စၢ် (low frequency electromagnetic wave) န့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါနဲဧါ. ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါ ပိးလီလီၤဆီတမံၤန့ၣ် တၢ်ဆီတလဲက့ၤ လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်လၢပနၢ်ဟူသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိး နကဟံးန့ၢ် တၢ်ကလုၢ်အံၤအဂီၢ်, နကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ လွံၢ် မံးလာ်, ဒ်သိး ပှၤကညီ အတၢ်မၤသီၣ်တၢ်အကလုာ်ကလုာ်, အသုတမၤတံာ်တာ် ပှၤကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်ဃာ်လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ် အကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး, ဒ်သိးပကနၢ်ဟူ ယွၤအကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သီၣ်တၢ်သဲတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပကဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် လံာ်မၢ်ကူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ခံးဒံးအကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ခရံာ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်, ဒီးလဲၤဆူ "ပှၢ်မုၢ်ကနၢ,"…

ခါထီၣ်ခီၣ်ကါတပူၤဃီဒီးယွၤ

ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲလၢ ပှၤအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိလၢာ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါအချ့ကတၢၢ် (sprinting) န့ၣ်တက့ၢ်.

တၢ်မၤအသးအံၤ, ပကထံၣ်ဘၣ် ဖဲပှၤမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိပြၢ အကတီၢ်, ခီဖျိလၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ် ပှၤဂၤအတၢ်မၤစၢၤ (Paralympic) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ဖိလၢအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်သကိးခီၣ်ကါတပူၤဃီ, ဒ်ပှၤနဲၣ်ကျဲတဖၣ်အသိး, ဒီးပှၤခံဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စၢဃာ်ဝဲလၢ ပျံၤဖိတဘိန့ၣ်လီၤ. ဒ့ဘ့း ဘရီ(န) (David Brown) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အမဲရကၤ အပှၤဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်ဖိ လၢအနုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤ မံထၢၣ်တကယၤ, လၢတဆံတၢ စဲးကီၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒီးမၤနၢၢၤဝဲဒၣ် ခိၣ်ဖးထူကဘျၣ်န့ၣ်လီၤ. အါစုအါဘျီ, ပှၤလၢအဟံးစုနဲၣ်ဆှၢ ဃ့ၢ်သကိးအတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကၠရိ(မ) အၣ်ဘရံၣ် (Jerome Avery) န့ၣ်လီၤ. Brown ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အတံၤသကိးခံဂၤ အတၢ်ဘၣ်ထွဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လၢ "ပလီၤဂာ်ဒ်ပှၤတဂၤဃီအသိး" န့ၣ်လီၤ. Avery တူၢ်လိာ်ဝဲ အတၢ်ကတိၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ "ပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ် ပှၤဂၤကထံၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ထဲတဂၤဧိၤအသိး" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အဃံအလၤတမံၤ,…

တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်သူၣ်အုးသးအုးဒိၣ်အပူၤ

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးတမံၤန့ၣ် ကဘီယူၤရံး (helicopter) လၢအယူၤဟးကွၢ်ကီတၢ်တခိၣ် ပိၢ်ဖးဝဲဒီးအက့အခီတဖၣ် လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အနီၣ်ဝံၢ်တရံး, ဒီးအမဲၢ်န့ၣ် ကၢ်ဖျိးကွံာ် ဒီးပှၤနီၣ်တၢ်ဖိ, ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ ယဲၢ်ဂၤ, အိၣ်ကတာ်ထီအသးလၢ ကဘီယူၤအမိၢ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်အဝဲၢ်ပှၢ်ပိာ်ခွါ, အဖိဒိၣ်မုၣ်, ဒီးအဖိဒိၣ်ခွါခံဂၤ သံဝံၤ, ဖဲမုၢ်နံၤတဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ, ဒီးပိာ်မုၣ်လၢအသံတဂၤ အပုၢ်ပိာ်ခွါန့ၣ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ "အဝဲသ့ၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တကတီၢ်ဃီ" န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်တဖျးမဲာ်ဖိအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးသ့ဝဲ, ဒီးခီဖျိတၢ်လီၤမၢ် တဖၣ်လၢပပာ်ဖျါဆှဲ တန့ၢ်တသ့တဖၣ်အဃိ, ပဘၣ်ပျံၤ, ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤဘး စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်လီၤမၢ်, ဒီးတၢ်သးအုးဖးဒိၣ်လၢ ပတဲဖျါထီၣ် အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤလၢအလီၤသးအုးတနံၤန့ၣ် ပှၤဟဲစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ် စံးဘၣ် စီၤယိၤဘးလၢ ဒုၣ်ဒါမၤသံ အခ့အပှၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂုာ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် အဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် (မ့) သံဝဲဒၣ် (ယိၤ ၁:၁၃-၁၇) န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, စီၤယိၤဘး ဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစီၣ်အနးကတၢၢ်န့ၣ်…

နမၤယၤဒ်အံၤ

ပှၤဝ့ဖိ (Wales), ပှၤတ့တၢ်ဂီၤ ကၠီ ဖဲး(စ) (John Petts) နၢ်ဟူဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်, ပှၤလၢအသးဆူၣ်အဲၣ်အပှၤကလုာ်တဖၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအသး ဒီးမၤပိၢ်ဖးဝဲ မ့ၣ်ပိၢ်, ဖဲ နီၢ်ဂံၢ် ၁၆ အကျဲ, ဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ Birmingham, Alabama, ဒီးပှၤအၤဖြံၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိ လွံၢ်ဂၤသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ဒိးမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤ သရိာ်အပဲတြီလၢ အဟးဂီၤသ့ၣ်ဖးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်, ပှၤဝ့ဖိတဖၣ် ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဝဲ စ့ပာ်ကတီၤန့ၣ်လီၤ.

Petts ဆီတလဲက့ၤ ပဲတြီဖိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီ, ဒီးဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပျၤထီ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လၢထူၣ်စုညါအလိၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အစုထွဲတခီန့ၣ် ဆီၣ်ဖျိးဝဲဒၣ် ပဲတြီ အတကွီၢ်, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ဆီၣ်ဖျိးကွံာ် တၢ်သးဟ့တဖၣ်, ဒီးသလၣ်အိးထီၣ်ဝဲအစုစ့ၣ်တခီ, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ပျဲပျၢ်ကွံာ်တၢ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပဲတြီဖိအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဃာ် လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ် "နမၤယၤဒ်အံၤ" န့ၣ်လီၤ.…

မၤလိန့ၢ်တၢ် လၢတၢ်ဟးဂီၤအပူၤ

ပှၤလူၤဃုမၤလိသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်လၢပျၢၤ, အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) တဂၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ “သုကဘၣ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢ, ဂုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဖိဃၢ်တဖၣ်, ခ့ဘှ့တဖၣ်, ဒီးကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် လၢသ့ၣ်ပှၢ်ဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ် ပဲာ်ကျီဆှဲဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤကျဲ လၢထးသွဲဘူးတၢ်, ဒီးဃဲာ်တဖၣ်, ဒ်သိးကလဲၤဝဲဆူ Ocumtun, ဝ့ၢ်လၢအဟါမၢ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤ, ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်အံၤ လီၤမၢ်ဝဲဒၣ် တကတီၢ်ဃီဒီးပှၤမၢ်ယာ်ဖိ (Mayan) အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတဖၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်, ဖဲကီၢ် မဲးကစံၣ်ကိၣ်, ယူၤကၣ်တၣ် ဟီၣ်ကမျိၤ (Yucatan Peninsula) န့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ် အတၢ်လီၤမၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးလံာ် George Will စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်မၤလိတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဃုမၤလိနၢ်ပၢၢ် တၢ်ဟးဂီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်အါအါ” န့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အုၣ်အသးလၢ ပှၤကညီတဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် တအိၣ်စံာ်အိၣ်ကျၢၤလီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ…

ပှၤမၤညၣ်ဖိတဖၣ်လၢ ကလဲၤဖီၣ်သိတဖၣ်

တၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဂီၤမူလၢ အထုးန့ၢ်ပသး, ဒီးနကအဲၣ်ဒိးကွၢ်အီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိလၢ ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) (Yemen) တဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တလၢကွံာ်အခၢးအပူၤန့ၣ် ဂဲၤပျုၢ်မၤပူၤဖျဲးဝဲ သိလၢအကယၤတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤ (Red Sea) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘီလၢအတီၢ်ဝဲဒၣ် သိလၢ အကထိတဖၣ်န့ၣ် ဟဲတီၢ်ထီၣ်အသး, လၢ ရး(စ) အဲ-အရၤ (Ras Al-Ara), ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) အပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ အသရ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီတခိၣ်အံၤ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠ့ၣ်ဘိထံၣ် (Djibouti) အကတီၢ်, လီၤတကျၢၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢပီၢ်လဲၣ်ပူၤ, ဒီးသိအါန့ၢ်အဒု တကယၤဃုဆံဘျဲၣ် လီၤအုးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အဃိ, သိဖိတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်သံ, ဒီးပှၤမၤညၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤဃုဖီၣ်ညၣ်အလီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလူၤဖီၣ်သိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အဆိကတၢၢ်, ဖဲပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်က့ၢ်ဂီၤအံၤန့ၣ်ဒီး, ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, "ပဝဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိအသိးန့ၣ်, ပဟးဖျိးကျဲခဲလၢာ်လံ. ပလဲၤကပၤကပၤတဂၤလၢ အကျဲဒၣ်ဝဲ, တဂၤလၢအကျဲဒၣ်ဝဲစုာ်စုာ်"…

ယွၤအတၢ်သးကညီၤ

ယရ့လိာ်သးဒီး စၣ်ဒံၣ် (Sadie) န့ၣ် တမုာ်ဘၣ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးယၤ, ဒီးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ် စံးဆၢမၤဆၢယၤ ရၢၢ်ရၢၢ်စၢၢ်စၢၢ်အဃိ, ယဟးဆှဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲနၢ်ဟူ တၢ်ကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲသံကွၢ်ယၤလၢ မ့ၢ်အလဲၤဃုာ်ဒီးယၤ ကသ့ဧါန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ယတအဲၣ်ဒိးလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဃိ, လၢတၢ်သးတဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ယစံးဆၢက့ၤအီၤလၢ "ယကကွၢ်ဒံး" န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်နံၤမုၢ်သီတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖျါလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤန့ၣ် တသးပ့ၤနီၣ်ဝဲဘၣ်. ယသးကလၢၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ခိးကွၢ်ယၤ, ဒ်သိးယကလဲၤကွဲမုာ် စၣ်ဒံၣ် န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မုၢ်တနံၤန့ၣ် ဖဲယဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢယသးပူၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်တမံၤ ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ "နတၢ်စံးဆၢမၤဆၢက့ၤ စၣ်ဒံၣ် အလိၤန့ၣ် နဆိကမိၣ်နဲလၢ မ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤအဘၣ်ဧါ" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤ တၢ်သံကွၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤသံကွၢ် ဝံယိၤနါ "နသးထီၣ်န့ၣ် ဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဧါ" (ယိၤ ၄:၄) အဂ့ၢ်, ဖဲပှၤနံၤနဝ့ဖိတဖၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးဝံၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤနါ…

လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတီၤသး

ဖဲတၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ် ယၤဒီးယမၤ, ပလဲၤဟးကသူၣ်ကသီပသး လၢသိလ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢပစးထီၣ် ပတၢ်လဲၤအမုၢ်တနံၤန့ၣ် မူခိၣ်ဖီတဖၣ်စးထီၣ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်ဒီး, သတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ယတဆီတလဲဘၣ် ယသိလ့ၣ် အထါယၢၣ် (tires) လၢပှၤစူးကါအီၤလၢ မူခိၣ်ဖီတဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ဖီလီၤဝဲ, ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအကျဲတဖၣ်တံာ်တာ်, သိလ့ၣ်အိၣ်ခိးတၢ်အကျိၤဖးထီအဃိ, ယဘၣ်အိၣ်ခိးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆါထါယၢၣ်အကျးန့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ယကဟးဆှဲး တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤ, ကသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတဖၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အကါဒိၣ်ဝဲလၢ ပကဘၣ်ကွၢ်စိတၢ်လၢခါဆူညါအဂီၢ်, တၢ်လၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးသ့တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပသး, မ့ၢ်ပအိၣ်ဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂ့ၤအဘၣ်ဧါန့ၣ် ပကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတမံၤလၢ ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ အတၢ်လဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မးသဲ ၂၄ အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်ဝဲသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်လၢ "မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး, အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤ စ့ၢ်ကီးသုသးတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ,..... ပှၤကညီဖိခွါအံၤ ကဟဲဝဲ" (:၄၄) န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, စီၤပ့းတရူး ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ…

တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်

လၢအပူၤကွံာ်အါနံၣ်အါလါ, ပှၤလူၤကွၢ်ဃုဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အအါကတၢၢ်လၢ အ့ထၢၣ်နဲး ပှာ်ဘျးစဲ (internet) အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်, တၢ်လူၤကွၢ်ဃု တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အါနံၢ်ဒံး, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့လၢအ့ထၢၣ်နဲးန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ် တၢ်အိၣ်မူ အခီပညီဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤတဖၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် ဒီးလၢအလီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤအသး, ဒ်ပှၤကညီတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. န့ဆၢၣ် အတၢ်မၤပျံၤတၢ်တဖၣ်, မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အတၢ်မၤတဖၣ် တဂၢၢ်တကျၢၤ, ဒီးဒံၣ်ကၠ့းတဲၣ် (digital) စိၤဆၢကတီၢ်,
အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ် ဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်အခိၣ်တီတဖၣ် ဒီးလၢ ပသူၣ်ကံၢ်သးလဲပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်တဖၣ် လူၤဃုကွၢ်ဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" လၢပှာ်ဘျးစဲအပူၤ, ဒ်သိးကဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအလဲၤတလၢကွံာ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤမ့ၢ် ကစၢ်တဂၤလၢ အဒိၣ်န့ၢ်ထီန့ၢ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ် စီၤပီလူး သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယွၤ တ့ဝဲဘှီဝဲ

ဖဲ အဲးရှတၢၣ်(န) (Asheton) ထံၣ်လိာ်အသးဒီး န့း(ခ) (Nick) န့ၣ် စံးလီၤအသး, ဒ်ပှၤလၢအကျဲလီၤမၢ်, ပှၤလၢအတၢ်ပညိၣ်တအိၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ် ကပာ်ကဖၢလၢအသးအဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် န့း(ခ)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်အိၣ်အသးဒ်သိးအံၤ, ဒီးဘၣ်က့ၤမၤဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ်, Nick ထံၣ်ဝဲ ကစၢ်ယွၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ပှ့ၤတ့သပၢၤအဂ့ၤတဂၤ, လၢအတ့က့ၤသိက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးဟ့ၣ်က့ၤအီၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤဝဲ Asheton န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤခံဂၤန့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသး, ဒီးမၤဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤ ဒ်အတၢ်သးစဲတမံၤ န့ၣ်လီၤ. ခဲကန့ၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤလိ, ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဆီ, ဒီးဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်တမံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲ ဝံယံးရမံယၤအကတီၢ်, ဟ့ၣ်ဒိလီၤအသး ဒ်ပှၤတ့သပၢၤတဂၤအသိး, ဒီးမၢအလဲၤကွၢ် ပှၤတ့သပၢၤတဂၤ တ့က့ၤသိက့ၤဝဲ သပၢၤဟးဂီၤတဖျၢၣ်ဆူ သပၢၤအသီ, "ဒ်အဘၣ်ပှၤတ့သပၢၤအသး လၢအကမၤဝဲအသိး"…

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်ဆိဟဲလၢညါ

လၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်, ကလံၤစိးန့ၣ် အီၣ်ရိၣ်ရၣ် ဘိၣ်ရံၤယၤလ့း(စ) (aurora borealis) အတၢ်ကပီၤအယဲၢ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်ကပီၤအယဲၢ်အလါ, ဒီးအဂီၤလုး န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်ကပီၤအံၤ ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး, လီမ့ၣ်-ထးနါလၢ အဂံၢ်စၢ် (low frequency electromagnetic wave) န့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါနဲဧါ. ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါ ပိးလီလီၤဆီတမံၤန့ၣ် တၢ်ဆီတလဲက့ၤ လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်လၢပနၢ်ဟူသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိး နကဟံးန့ၢ် တၢ်ကလုၢ်အံၤအဂီၢ်, နကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ လွံၢ် မံးလာ်, ဒ်သိး ပှၤကညီ အတၢ်မၤသီၣ်တၢ်အကလုာ်ကလုာ်, အသုတမၤတံာ်တာ် ပှၤကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်ဃာ်လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ် အကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး, ဒ်သိးပကနၢ်ဟူ ယွၤအကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သီၣ်တၢ်သဲတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပကဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် လံာ်မၢ်ကူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ခံးဒံးအကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ခရံာ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်, ဒီးလဲၤဆူ "ပှၢ်မုၢ်ကနၢ,"…

ခါထီၣ်ခီၣ်ကါတပူၤဃီဒီးယွၤ

ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲလၢ ပှၤအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိလၢာ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါအချ့ကတၢၢ် (sprinting) န့ၣ်တက့ၢ်.

တၢ်မၤအသးအံၤ, ပကထံၣ်ဘၣ် ဖဲပှၤမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ် အတၢ်ဃ့ၢ်သဖှိပြၢ အကတီၢ်, ခီဖျိလၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ် ပှၤဂၤအတၢ်မၤစၢၤ (Paralympic) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ဖိလၢအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်သကိးခီၣ်ကါတပူၤဃီ, ဒ်ပှၤနဲၣ်ကျဲတဖၣ်အသိး, ဒီးပှၤခံဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စၢဃာ်ဝဲလၢ ပျံၤဖိတဘိန့ၣ်လီၤ. ဒ့ဘ့း ဘရီ(န) (David Brown) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အမဲရကၤ အပှၤဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်ဖိ လၢအနုာ်လီၤဃ့ၢ်သတြီၤ မံထၢၣ်တကယၤ, လၢတဆံတၢ စဲးကီၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒီးမၤနၢၢၤဝဲဒၣ် ခိၣ်ဖးထူကဘျၣ်န့ၣ်လီၤ. အါစုအါဘျီ, ပှၤလၢအဟံးစုနဲၣ်ဆှၢ ဃ့ၢ်သကိးအတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ကၠရိ(မ) အၣ်ဘရံၣ် (Jerome Avery) န့ၣ်လီၤ. Brown ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် အတံၤသကိးခံဂၤ အတၢ်ဘၣ်ထွဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လၢ "ပလီၤဂာ်ဒ်ပှၤတဂၤဃီအသိး" န့ၣ်လီၤ. Avery တူၢ်လိာ်ဝဲ အတၢ်ကတိၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ "ပဃ့ၢ်တၢ်န့ၣ် ပှၤဂၤကထံၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤဃ့ၢ်တၢ်ထဲတဂၤဧိၤအသိး" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အဃံအလၤတမံၤ,…

တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ်လၢ တၢ်သူၣ်အုးသးအုးဒိၣ်အပူၤ

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးတမံၤန့ၣ် ကဘီယူၤရံး (helicopter) လၢအယူၤဟးကွၢ်ကီတၢ်တခိၣ် ပိၢ်ဖးဝဲဒီးအက့အခီတဖၣ် လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အနီၣ်ဝံၢ်တရံး, ဒီးအမဲၢ်န့ၣ် ကၢ်ဖျိးကွံာ် ဒီးပှၤနီၣ်တၢ်ဖိ, ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ ယဲၢ်ဂၤ, အိၣ်ကတာ်ထီအသးလၢ ကဘီယူၤအမိၢ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, လီၤတဲာ်ဆူ ထံကျိပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်အဝဲၢ်ပှၢ်ပိာ်ခွါ, အဖိဒိၣ်မုၣ်, ဒီးအဖိဒိၣ်ခွါခံဂၤ သံဝံၤ, ဖဲမုၢ်နံၤတဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲ, ဒီးပိာ်မုၣ်လၢအသံတဂၤ အပုၢ်ပိာ်ခွါန့ၣ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ "အဝဲသ့ၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တကတီၢ်ဃီ" န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်တဖျးမဲာ်ဖိအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးသ့ဝဲ, ဒီးခီဖျိတၢ်လီၤမၢ် တဖၣ်လၢပပာ်ဖျါဆှဲ တန့ၢ်တသ့တဖၣ်အဃိ, ပဘၣ်ပျံၤ, ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤဘး စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်လီၤမၢ်, ဒီးတၢ်သးအုးဖးဒိၣ်လၢ ပတဲဖျါထီၣ် အဂ့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤလၢအလီၤသးအုးတနံၤန့ၣ် ပှၤဟဲစိာ်တၢ်ကစီၣ်တဖၣ် စံးဘၣ် စီၤယိၤဘးလၢ ဒုၣ်ဒါမၤသံ အခ့အပှၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂုာ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် အဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် (မ့) သံဝဲဒၣ် (ယိၤ ၁:၁၃-၁၇) န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, စီၤယိၤဘး ဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ကစီၣ်အနးကတၢၢ်န့ၣ်…

နမၤယၤဒ်အံၤ

ပှၤဝ့ဖိ (Wales), ပှၤတ့တၢ်ဂီၤ ကၠီ ဖဲး(စ) (John Petts) နၢ်ဟူဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်, ပှၤလၢအသးဆူၣ်အဲၣ်အပှၤကလုာ်တဖၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအသး ဒီးမၤပိၢ်ဖးဝဲ မ့ၣ်ပိၢ်, ဖဲ နီၢ်ဂံၢ် ၁၆ အကျဲ, ဘျၢထံခရံာ်ဖိအတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် လၢ Birmingham, Alabama, ဒီးပှၤအၤဖြံၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိ လွံၢ်ဂၤသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ် လါစဲးပထ့ဘၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ဒိးမၤစၢၤဝဲဒၣ် တၢ်ဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤ သရိာ်အပဲတြီလၢ အဟးဂီၤသ့ၣ်ဖးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်, ပှၤဝ့ဖိတဖၣ် ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဝဲ စ့ပာ်ကတီၤန့ၣ်လီၤ.

Petts ဆီတလဲက့ၤ ပဲတြီဖိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဆီ, ဒီးဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပျၤထီ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လၢထူၣ်စုညါအလိၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အစုထွဲတခီန့ၣ် ဆီၣ်ဖျိးဝဲဒၣ် ပဲတြီ အတကွီၢ်, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ဆီၣ်ဖျိးကွံာ် တၢ်သးဟ့တဖၣ်, ဒီးသလၣ်အိးထီၣ်ဝဲအစုစ့ၣ်တခီ, လၢအဒုးနဲၣ် တၢ်ပျဲပျၢ်ကွံာ်တၢ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပဲတြီဖိအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဃာ် လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ် "နမၤယၤဒ်အံၤ" န့ၣ်လီၤ.…

မၤလိန့ၢ်တၢ် လၢတၢ်ဟးဂီၤအပူၤ

ပှၤလူၤဃုမၤလိသ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်လၢပျၢၤ, အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) တဂၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ “သုကဘၣ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သးလၢ, ဂုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဖိဃၢ်တဖၣ်, ခ့ဘှ့တဖၣ်, ဒီးကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. အံၣ်ဘၢ(န) ၡပရဲး (Ivan Šprajc) ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် လၢသ့ၣ်ပှၢ်ဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ် ပဲာ်ကျီဆှဲဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤကျဲ လၢထးသွဲဘူးတၢ်, ဒီးဃဲာ်တဖၣ်, ဒ်သိးကလဲၤဝဲဆူ Ocumtun, ဝ့ၢ်လၢအဟါမၢ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤ, ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်အံၤ လီၤမၢ်ဝဲဒၣ် တကတီၢ်ဃီဒီးပှၤမၢ်ယာ်ဖိ (Mayan) အလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတဖၣ် အတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်, ဖဲကီၢ် မဲးကစံၣ်ကိၣ်, ယူၤကၣ်တၣ် ဟီၣ်ကမျိၤ (Yucatan Peninsula) န့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ် အတၢ်လီၤမၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ပှၤတသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးလံာ် George Will စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်မၤလိတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဃုမၤလိနၢ်ပၢၢ် တၢ်ဟးဂီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်အါအါ” န့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ အုၣ်အသးလၢ ပှၤကညီတဖၣ် တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်တဖၣ်န့ၣ် တအိၣ်စံာ်အိၣ်ကျၢၤလီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ…

ပှၤမၤညၣ်ဖိတဖၣ်လၢ ကလဲၤဖီၣ်သိတဖၣ်

တၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဂီၤမူလၢ အထုးန့ၢ်ပသး, ဒီးနကအဲၣ်ဒိးကွၢ်အီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိလၢ ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) (Yemen) တဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တလၢကွံာ်အခၢးအပူၤန့ၣ် ဂဲၤပျုၢ်မၤပူၤဖျဲးဝဲ သိလၢအကယၤတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤ (Red Sea) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘီလၢအတီၢ်ဝဲဒၣ် သိလၢ အကထိတဖၣ်န့ၣ် ဟဲတီၢ်ထီၣ်အသး, လၢ ရး(စ) အဲ-အရၤ (Ras Al-Ara), ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) အပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ အသရ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီတခိၣ်အံၤ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠ့ၣ်ဘိထံၣ် (Djibouti) အကတီၢ်, လီၤတကျၢၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢပီၢ်လဲၣ်ပူၤ, ဒီးသိအါန့ၢ်အဒု တကယၤဃုဆံဘျဲၣ် လီၤအုးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အဃိ, သိဖိတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်သံ, ဒီးပှၤမၤညၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤဃုဖီၣ်ညၣ်အလီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလူၤဖီၣ်သိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အဆိကတၢၢ်, ဖဲပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်က့ၢ်ဂီၤအံၤန့ၣ်ဒီး, ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, "ပဝဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိအသိးန့ၣ်, ပဟးဖျိးကျဲခဲလၢာ်လံ. ပလဲၤကပၤကပၤတဂၤလၢ အကျဲဒၣ်ဝဲ, တဂၤလၢအကျဲဒၣ်ဝဲစုာ်စုာ်"…

ယွၤအတၢ်သးကညီၤ

ယရ့လိာ်သးဒီး စၣ်ဒံၣ် (Sadie) န့ၣ် တမုာ်ဘၣ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးယၤ, ဒီးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ် စံးဆၢမၤဆၢယၤ ရၢၢ်ရၢၢ်စၢၢ်စၢၢ်အဃိ, ယဟးဆှဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲနၢ်ဟူ တၢ်ကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢပတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲသံကွၢ်ယၤလၢ မ့ၢ်အလဲၤဃုာ်ဒီးယၤ ကသ့ဧါန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ယတအဲၣ်ဒိးလဲၤတၢ်ဒီးအီၤအဃိ, လၢတၢ်သးတဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ယစံးဆၢက့ၤအီၤလၢ "ယကကွၢ်ဒံး" န့ၣ်လီၤ.

မုၢ်နံၤမုၢ်သီတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖျါလၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤန့ၣ် တသးပ့ၤနီၣ်ဝဲဘၣ်. ယသးကလၢၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ခိးကွၢ်ယၤ, ဒ်သိးယကလဲၤကွဲမုာ် စၣ်ဒံၣ် န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မုၢ်တနံၤန့ၣ် ဖဲယဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အဆၢကတီၢ်, လၢယသးပူၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်တမံၤ ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်လၢ "နတၢ်စံးဆၢမၤဆၢက့ၤ စၣ်ဒံၣ် အလိၤန့ၣ် နဆိကမိၣ်နဲလၢ မ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤအဘၣ်ဧါ" န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သံကွၢ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤ တၢ်သံကွၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤသံကွၢ် ဝံယိၤနါ "နသးထီၣ်န့ၣ် ဂ့ၤစ့ၢ်ကီးဧါ" (ယိၤ ၄:၄) အဂ့ၢ်, ဖဲပှၤနံၤနဝ့ဖိတဖၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးဝံၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤယိၤနါ…

လၢခရံာ်အတၢ်ဟဲက့ၤအဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတီၤသး

ဖဲတၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ် ယၤဒီးယမၤ, ပလဲၤဟးကသူၣ်ကသီပသး လၢသိလ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢပစးထီၣ် ပတၢ်လဲၤအမုၢ်တနံၤန့ၣ် မူခိၣ်ဖီတဖၣ်စးထီၣ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်ဒီး, သတူၢ်ကလာ်န့ၣ် ယသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ယတဆီတလဲဘၣ် ယသိလ့ၣ် အထါယၢၣ် (tires) လၢပှၤစူးကါအီၤလၢ မူခိၣ်ဖီတဖၣ်အကျါန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ဖီလီၤဝဲ, ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအကျဲတဖၣ်တံာ်တာ်, သိလ့ၣ်အိၣ်ခိးတၢ်အကျိၤဖးထီအဃိ, ယဘၣ်အိၣ်ခိးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆါထါယၢၣ်အကျးန့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ယကဟးဆှဲး တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤ, ကသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ပတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတဖၣ် အါတက့ၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အကါဒိၣ်ဝဲလၢ ပကဘၣ်ကွၢ်စိတၢ်လၢခါဆူညါအဂီၢ်, တၢ်လၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးသ့တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပကဘၣ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပသး, မ့ၢ်ပအိၣ်ဒီး တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂ့ၤအဘၣ်ဧါန့ၣ် ပကဘၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတဲာ်ကတီၤဆိပာ်ပသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီတမံၤလၢ ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ အတၢ်လဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မးသဲ ၂၄ အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်ဟဲက့ၤအကတီၢ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလိၣ်ဝဲသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤဒိကနၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်လၢ "မၤသးဒ်န့ၣ်ဒီး, အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤ စ့ၢ်ကီးသုသးတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ,..... ပှၤကညီဖိခွါအံၤ ကဟဲဝဲ" (:၄၄) န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, စီၤပ့းတရူး ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ…

တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်

လၢအပူၤကွံာ်အါနံၣ်အါလါ, ပှၤလူၤကွၢ်ဃုဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အအါကတၢၢ်လၢ အ့ထၢၣ်နဲး ပှာ်ဘျးစဲ (internet) အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်, တၢ်လူၤကွၢ်ဃု တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" န့ၣ် အါနံၢ်ဒံး, ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဃုန့ၢ် ကျိာ်စ့လၢအ့ထၢၣ်နဲးန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အါထီၣ် တၢ်အိၣ်မူ အခီပညီဒိၣ်ဒိၣ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ထံၣ်လၢအဂ့ၤတကပၤတဖၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် ဒီးလၢအလီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤအသး, ဒ်ပှၤကညီတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် တပတီၢ်ဘၣ်တပတီၢ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. န့ဆၢၣ် အတၢ်မၤပျံၤတၢ်တဖၣ်, မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်အတၢ်မၤတဖၣ် တဂၢၢ်တကျၢၤ, ဒီးဒံၣ်ကၠ့းတဲၣ် (digital) စိၤဆၢကတီၢ်,
အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ် ဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢဝဲဒၣ် တၢ်ကစီၣ်အခိၣ်တီတဖၣ် ဒီးလၢ ပသူၣ်ကံၢ်သးလဲပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂဲၤလိာ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်တဖၣ် လူၤဃုကွၢ်ဝဲ တၢ်ကတိၤ "တၢ်မုၢ်လၢ်" လၢပှာ်ဘျးစဲအပူၤ, ဒ်သိးကဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအလဲၤတလၢကွံာ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤမ့ၢ် ကစၢ်တဂၤလၢ အဒိၣ်န့ၢ်ထီန့ၢ် တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ် စီၤပီလူး သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယွၤ တ့ဝဲဘှီဝဲ

ဖဲ အဲးရှတၢၣ်(န) (Asheton) ထံၣ်လိာ်အသးဒီး န့း(ခ) (Nick) န့ၣ် စံးလီၤအသး, ဒ်ပှၤလၢအကျဲလီၤမၢ်, ပှၤလၢအတၢ်ပညိၣ်တအိၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ် ကပာ်ကဖၢလၢအသးအဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် န့း(ခ)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်အိၣ်အသးဒ်သိးအံၤ, ဒီးဘၣ်က့ၤမၤဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ်, Nick ထံၣ်ဝဲ ကစၢ်ယွၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ပှ့ၤတ့သပၢၤအဂ့ၤတဂၤ, လၢအတ့က့ၤသိက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးဟ့ၣ်က့ၤအီၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤဝဲ Asheton န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤခံဂၤန့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသး, ဒီးမၤဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤ ဒ်အတၢ်သးစဲတမံၤ န့ၣ်လီၤ. ခဲကန့ၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤလိ, ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဆီ, ဒီးဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်တမံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲ ဝံယံးရမံယၤအကတီၢ်, ဟ့ၣ်ဒိလီၤအသး ဒ်ပှၤတ့သပၢၤတဂၤအသိး, ဒီးမၢအလဲၤကွၢ် ပှၤတ့သပၢၤတဂၤ တ့က့ၤသိက့ၤဝဲ သပၢၤဟးဂီၤတဖျၢၣ်ဆူ သပၢၤအသီ, "ဒ်အဘၣ်ပှၤတ့သပၢၤအသး လၢအကမၤဝဲအသိး"…

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်ဆိဟဲလၢညါ

လၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်, ကလံၤစိးန့ၣ် အီၣ်ရိၣ်ရၣ် ဘိၣ်ရံၤယၤလ့း(စ) (aurora borealis) အတၢ်ကပီၤအယဲၢ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်ကပီၤအယဲၢ်အလါ, ဒီးအဂီၤလုး န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်ကပီၤအံၤ ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး, လီမ့ၣ်-ထးနါလၢ အဂံၢ်စၢ် (low frequency electromagnetic wave) န့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါနဲဧါ. ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါ ပိးလီလီၤဆီတမံၤန့ၣ် တၢ်ဆီတလဲက့ၤ လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်လၢပနၢ်ဟူသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိး နကဟံးန့ၢ် တၢ်ကလုၢ်အံၤအဂီၢ်, နကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ လွံၢ် မံးလာ်, ဒ်သိး ပှၤကညီ အတၢ်မၤသီၣ်တၢ်အကလုာ်ကလုာ်, အသုတမၤတံာ်တာ် ပှၤကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်ဃာ်လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ် အကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး, ဒ်သိးပကနၢ်ဟူ ယွၤအကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သီၣ်တၢ်သဲတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပကဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် လံာ်မၢ်ကူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ခံးဒံးအကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ခရံာ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်, ဒီးလဲၤဆူ "ပှၢ်မုၢ်ကနၢ,"…