ကစၢ်ယွၤ ထံၣ်ယၤ

အဝၤ ကလံၤကျီအီၤဝံၤ, စါ(န) (Sun) တဂၤ အတၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးတကီၢ်ခါန့ၣ်လီၤ. တနံၤဘၣ်တနံၤန့ၣ် စါ(န) ဘၣ်မၤစၢၤဝဲဒၣ် အဝၤအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်, ဒီးဘၣ်ကျဲးစဲးဘှါဆှဲ အဝၤအသးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်တီသးလိၤအပူၤန့ၣ် ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၇ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝၤလီၤဃံၤ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့နးဒိၣ်ထီၣ်အဃိ, တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤ အတၢ်မၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဝံဃၢနးနးကျံးကျံးလၢအဂီၢ်, ဒီးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် “ယသးတူၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ယတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် လီၤမၢ်ကွံာ်ယဲ, ဒီးယတထံၣ်ကစၢ်ယွၤလၢၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်, စါ(န) ကွၢ်ကဒါက့ၤအတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးနာ်ဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤထံၣ် အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအဝၤအတၢ်ဆါအယံာ်အထၢအဂီၢ်, မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်အီၤ ကသံၣ်ကသီတဖၣ်, ဒီးလၢဟံၣ်လၢဃီတၢ်ကွၢ်ထွဲယါဘျါ ပှၤဆူးပှၤဆါ, ဒီးပှၤတဝၢအပှၤမၤစၢၤဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤစၢၤဝဲဒၣ် စါ(န) လၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဘှါဆှဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၢ်သနံၤ, အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး, ခီဖျိလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်ဟၤကၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ လီၣ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်ယွၤလၢ အထံၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ၁ မိၤ…

လဲၤတၢ်ဒီးကစၢ်ယွၤ

ဖဲမုၢ်ယူာ်အနံၤ, လၢတၢ်မၤဟူးဂဲၤနီၢ်ခိကျးန့ၣ် ပှၤကဘၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်အကျိၤဆူ စုထွဲတကပၤန့ၣ်လီၤ. ယမါဒီးပှၤအခီၣ်ထံးတဖုန့ၣ် လဲၤဟးတရံးဝဲဒၣ် လၢစုထွဲတကပၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပိာ်မုၣ်တဂၤ လဲၤဟးတရံးပှၤလဲၤတၢ်အကျိၤ လၢစုစ့ၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. အတံၤသကိးတနီၤန့ၣ် ပာ်ဖှိၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်ဒီးအီၤ, ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ လူၤပိာ်ထွဲ အဝဲသ့ၣ်အခံန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ပှၤလဲၤဟးတၢ်အကျဲအဃိ, ဒ်သိးဒီးတၢ်ကဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤအဂီၢ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်ဝဲဒၣ် တစိၤဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤလဲၤဟးတၢ်ဖိလၢ ကျဲအကမၣ်တဖၣ်န့ၣ် တပညိၣ်ဝဲလၢ ကမၤကီမၤခဲတၢ်ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒ်သိးယတဆိကမိၣ်ထီၣ် ယဲဒၣ်န့ၣ် ယအိၣ်တသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအလဲၤကမၣ်ကျဲတဂၤန့ၣ် နဲၣ်ဆှၢဝဲ ပှၤတဂၤဝံၤတဂၤဆူ ကျဲအကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဂာ်ဒီးလံာ်ကတိၤဒိ ၁၃:၂၀ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ပှၤလၢအလဲၤတၢ်ဒီးပှၤကူၣ်တၢ်သ့န့ၣ် ကကဲထီၣ်ပှၤကူၣ်တၢ်သ့လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤဒီတံၤဒီသကိးဒီးပှၤဟးဂီၢ်ဖိန့ၣ် ကတုၤလၢတၢ်ဟးဂီၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လူၤပိာ်ထွဲ ပှၤလဲၤတၢ်လၢအကျဲကမၣ်တဂၤအခံန့ၣ် ကတူၤဃီၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်အသးမၤအသးအကီအခဲ န့ၣ်လီၤ.

ကလၤတံ အဆၢဒိၣ် ၅ န့ၣ် စီၤပီလူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်လဲၤကမၣ်ကျဲ ဒ်သိးအံၤ တဖၣ်န့ၣ် ဆိကတီၢ် ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ…

ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးပထံၣ်ဘၣ်တၢ်

နံၣ်ကယၤ ၁၉ ဘူးထီၣ်ကလၢာ်ဝဲဒၣ်အကတီၢ်, လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် ပှၤလဲၤနုာ်လီၤဆူ စခီယၢ် [sequoia] (သ့ၣ်ဖးဒိၣ်ဖးထီလၢအသးအနံၣ်အလါယံာ်ထီ) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤတဖၣ် တနာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၈၉၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကျီၤကူာ်သ့ၣ် (ပှၤမၤသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ) လွံၢ်ဂၤ လဲၤနုာ်လီၤဆူ ကဲ(လ)ဖိနံယၢ် ကီၢ်စဲၣ် ဘ့း စတဲး(ပ) (Big Stump) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးကျီကူာ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်, ပှၤကိးအီၤလၢ မး ထွဲ(န) (Mark Twain), လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၃ သီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်အံၤ အသးအနံၣ်အလါ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၃၄၁ နံၣ်, အထီန့ၣ် ၃၀၀ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးသ့ၣ်ထူၣ်အကဝီၤကျီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၀ ခီၣ်ယီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ထွဲ(န), ဒ်အမ့ၢ် “သ့ၣ်တခိၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤဖျါကဟုကညီၢ်, ဒီးလၢသ့ၣ်ပှၢ်အပူၤသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်,…

လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်

ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…

တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအဂ့ၤလၢ တၢ်အဒူၣ်လိၤ

ပှၤထၢဖှိၣ်ကွဲးတၢ်ကစီၣ် စဘဲးရှဲၣ် ယါကၢၣ် (Sebastian Junger) တဂၤ, ဒ်အမ့ၢ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး, လဲၤဟးဝဲ ကီၢ်အမဲရကၤဒီတကီၢ်, ဒီးကွဲးဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် အဝဲလဲၤနုာ်ဆူ ဖလီၢ်ရံၣ်ဒၣ် ကံ(စ) (Florida Keys) တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်လီၢ်ကဝီၤ အတၢ်ဟးလီၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သးဟ့, လၢတၢ်အဒူၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်, တၢ်တ့ခဲၣ်အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ပညိၣ်ဝဲတၢ်ဟးဟ့ဆူ ပှၤသူးလီၢ်သူးကျဲ အိၣ်ဟဲဝဲလၢ ကူဘါ (Cuba) အထံကီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်လၢ ပှၤကူဘါဖိတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ဖဲ ၁၉၆၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤအဂုၤအဂၤတဖၣ်, အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကဟုကယာ်, တူၢ်လိာ်မုာ်ယၤအဃိ, ယစံးဘျုးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ” န့ၣ်လီၤ. ယါကၢၣ် တဂၤ, သ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲလၢ “ကီၢ်အမဲရကၤအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢအၢသီအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပိာ်ခွါတၢ်ဟးလီၢ်အဒူၣ်လိၤ” န့ၣ်လီၤ.…

တဘၣ်မၤထဲဒၣ်နၤတဂၤဧိၤန့ၣ်တဂ့ၤ

သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤအသးလၢယမဲာ်ညါအကတီၢ်, ဖဲယအိးထီၣ်ဖးကွၢ် တၢ်ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အလံာ်နဲၣ်ကျဲန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးပတဘၣ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤတထံၣ်အလိၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် (X) အတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤကညီတဂၤအက့ၢ်ဂီၤ, ကွၢ်စုၢ်ဝဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ်, လီၤဂာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်အသးမၤအသးလၢ အပူၤကွံာ်စှၤမံးနံးအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤ အထွဲတကပၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်ကျိၤကျဲအဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤဆီတမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ် ဖျါနံၤကမှံ, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ယကိးယဝၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်ဂီၤလၢလံာ်နဲၣ်ကျဲအပူၤ, ဒီးစံးဘၣ်အီၤ “လံာ်နဲၣ်ကျဲစံးဝဲဒၣ်လၢ ယလိၣ်ဘၣ်နတၢ်မၤစၢၤ” န့ၣ်လီၤ. အဝဲနံၤဝဲဒၣ်, ဒီးပတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ဃုကျဲ, ဒီးတ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်, လၢယကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်နဲၣ်ကျဲအတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ပတဘၣ်မၤထဲ တဂၤဧိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ရိမ့ၤ အဆၢဒိၣ် ၁၂ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး…

မ့ၢ်ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်

ဖံဒရိၣ် (Pedro) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ် ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအသးဒိၣ်ညီ, သးအိၣ်မၤကၣ်က့ၤတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဆါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိး ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, အဝဲပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယမုၢ်နံၤမုၢ်သီ လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤန့ၢ်ဒံးတၢ်လၢယလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးအိၣ်မူအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤယဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဖဲထူထံးစၢၤသွဲၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကွဲးတမံၤအပူၤန့ၣ် ဖံဒရိၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ် အတၢ်စံးဆၢလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဖးဘၣ် စီၤအၤဒၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လီၤစၢၤအဂ့ၢ်အကျိၤလၢစီၤမိၤရှ့အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ လံာ်တကျိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ စီၤအၤဒၣ်အစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ် “[ပှၤကညီအမံၤ], အမုၢ်နံၤခဲလၢာ် [သးအနံၣ် နီၣ်ဂံၢ်], ဒီးသံဝဲ” န့ၣ်လီၤ (ကွၢ် ၁ မိၤ ၅:၈, ၁၁, ၁၄, ၁၇, ၂၀, ၂၇, ၃၁). ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လီၤလီၤဆီဆီန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…

ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ

ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.

၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…

ဝ့ၢ်လၢအကြၢးဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ

ဖဲလါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၁၉၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ဖၢစံၣ် ဖီဆဲး (Percy Fawcett) တဂၤ တချုးလဲၤဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အသီလၢ ဘရၣ်စ့(လ) (Brazil) အပှၢ်မုၢ်ကနၢအဒိၣ်အယိာ်တဖၣ်အပူၤအကတီၢ်န့ၣ်, ကွဲးဆှၢဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢလၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ်ဆူအမါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အနီၤဟ့ၣ်ခီ ဝ့ၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်, ဒီးလီၤမၢ်တ့ၢ်လံလၢပျၢၤတဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ပာ်လီၤအသး, ဒီးလဲၤကွၢ်ဃုဝဲဒၣ်အါနံၣ်အါလါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလူၤဃုထံၣ်တၢ်အကရူၢ်တဖုအံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲ, ဒီး တၢ်တဃုထံၣ်န့ၢ် ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ်, ပှၤလဲၤဃုထံၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတထံၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖၢစံၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ, ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤစံးပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, စူးကါမၤလၢာ်ဂီၤကလီဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်လူၤကွၢ်ဃု ဝ့ၢ်လီၤမၢ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဃုထံၣ်တန့ၢ်တသ့နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ပညိၣ်လၢပမၤလၢပှဲၤအီၤတသ့တန့ၢ်, လၢအဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢပှၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလီၤန့ၣ်, ပကဘၣ်အၢၣ်လီၤပသးတီတီလိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢပှၤတဂၤစုာ်စုာ်အဂီၢ် တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်နီၢ် လၢပကြၢးလူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢသူၣ်လၢသး, လၢပသးပတၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးပဂံၢ်ပဘါခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

စီၤပီလူး ကွဲးဆှၢလီၤဝဲဆူ ပှၤဖံလံးပံၤဖိလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, လံာ်ပရၢ တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်,…

စံးဘျုးယွၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး

ဖဲတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အမုၢ်နံၤတဘျီန့ၣ်, ဒ်သိးယကဆၢဂ့ၤဆၢဝါယမိၢ်ယပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ယကိးလီတဲစိဆူယဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပစံးကတိၤသကိးတၢ်အကတီၢ်, ယသံကွၢ်ယမိၢ်, တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအပူၤန့ၣ် ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ် ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ယဖိသၢဂၤလိာ် မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယွၤအဃိ” န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်, ယမိၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒ်တၢ်အကါဒိၣ်တမံၤ, ဒီး တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဖိတဖၣ် အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ, ဒီးတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤက့ၤအသးန့ၣ် လၢအဂီၢ်တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.

ယမိၢ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤလၢ ကတိၤ ၂၂:၆ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ဆှၢဖိဒံဖိသၣ်လၢအကျဲဧိၤကပူၤဧိၤန့ၣ်တက့ၢ်. ဒီးတုၤအသးပှၢ်ဒီး, တဟးဖးဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံတတီၤအံၤ, တမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ကူၣ်သ့အထူသနူတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ် လၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အစှၤကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် လဲၤကပာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ, ပကအဲၣ်ယွၤပျံၤယွၤ (:၄) အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်မူဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ဂုာ်ကျဲးစၢးလုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်အဲၣ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအဃိ, ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ထံၣ်ဘၣ် ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်…

ကစၢ်ယွၤ ထံၣ်ယၤ

အဝၤ ကလံၤကျီအီၤဝံၤ, စါ(န) (Sun) တဂၤ အတၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးတကီၢ်ခါန့ၣ်လီၤ. တနံၤဘၣ်တနံၤန့ၣ် စါ(န) ဘၣ်မၤစၢၤဝဲဒၣ် အဝၤအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်, ဒီးဘၣ်ကျဲးစဲးဘှါဆှဲ အဝၤအသးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်တီသးလိၤအပူၤန့ၣ် ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၇ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝၤလီၤဃံၤ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့နးဒိၣ်ထီၣ်အဃိ, တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤ အတၢ်မၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဝံဃၢနးနးကျံးကျံးလၢအဂီၢ်, ဒီးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် “ယသးတူၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ယတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် လီၤမၢ်ကွံာ်ယဲ, ဒီးယတထံၣ်ကစၢ်ယွၤလၢၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်, စါ(န) ကွၢ်ကဒါက့ၤအတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးနာ်ဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤထံၣ် အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအဝၤအတၢ်ဆါအယံာ်အထၢအဂီၢ်, မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်အီၤ ကသံၣ်ကသီတဖၣ်, ဒီးလၢဟံၣ်လၢဃီတၢ်ကွၢ်ထွဲယါဘျါ ပှၤဆူးပှၤဆါ, ဒီးပှၤတဝၢအပှၤမၤစၢၤဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤစၢၤဝဲဒၣ် စါ(န) လၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဘှါဆှဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၢ်သနံၤ, အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး, ခီဖျိလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်ဟၤကၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ လီၣ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်ယွၤလၢ အထံၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ၁ မိၤ…

လဲၤတၢ်ဒီးကစၢ်ယွၤ

ဖဲမုၢ်ယူာ်အနံၤ, လၢတၢ်မၤဟူးဂဲၤနီၢ်ခိကျးန့ၣ် ပှၤကဘၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်အကျိၤဆူ စုထွဲတကပၤန့ၣ်လီၤ. ယမါဒီးပှၤအခီၣ်ထံးတဖုန့ၣ် လဲၤဟးတရံးဝဲဒၣ် လၢစုထွဲတကပၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပိာ်မုၣ်တဂၤ လဲၤဟးတရံးပှၤလဲၤတၢ်အကျိၤ လၢစုစ့ၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. အတံၤသကိးတနီၤန့ၣ် ပာ်ဖှိၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်ဒီးအီၤ, ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ လူၤပိာ်ထွဲ အဝဲသ့ၣ်အခံန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ပှၤလဲၤဟးတၢ်အကျဲအဃိ, ဒ်သိးဒီးတၢ်ကဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤအဂီၢ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်ဝဲဒၣ် တစိၤဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤလဲၤဟးတၢ်ဖိလၢ ကျဲအကမၣ်တဖၣ်န့ၣ် တပညိၣ်ဝဲလၢ ကမၤကီမၤခဲတၢ်ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒ်သိးယတဆိကမိၣ်ထီၣ် ယဲဒၣ်န့ၣ် ယအိၣ်တသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအလဲၤကမၣ်ကျဲတဂၤန့ၣ် နဲၣ်ဆှၢဝဲ ပှၤတဂၤဝံၤတဂၤဆူ ကျဲအကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဂာ်ဒီးလံာ်ကတိၤဒိ ၁၃:၂၀ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ပှၤလၢအလဲၤတၢ်ဒီးပှၤကူၣ်တၢ်သ့န့ၣ် ကကဲထီၣ်ပှၤကူၣ်တၢ်သ့လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤဒီတံၤဒီသကိးဒီးပှၤဟးဂီၢ်ဖိန့ၣ် ကတုၤလၢတၢ်ဟးဂီၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လူၤပိာ်ထွဲ ပှၤလဲၤတၢ်လၢအကျဲကမၣ်တဂၤအခံန့ၣ် ကတူၤဃီၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်အသးမၤအသးအကီအခဲ န့ၣ်လီၤ.

ကလၤတံ အဆၢဒိၣ် ၅ န့ၣ် စီၤပီလူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်လဲၤကမၣ်ကျဲ ဒ်သိးအံၤ တဖၣ်န့ၣ် ဆိကတီၢ် ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ…

ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးပထံၣ်ဘၣ်တၢ်

နံၣ်ကယၤ ၁၉ ဘူးထီၣ်ကလၢာ်ဝဲဒၣ်အကတီၢ်, လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် ပှၤလဲၤနုာ်လီၤဆူ စခီယၢ် [sequoia] (သ့ၣ်ဖးဒိၣ်ဖးထီလၢအသးအနံၣ်အလါယံာ်ထီ) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤတဖၣ် တနာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၈၉၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကျီၤကူာ်သ့ၣ် (ပှၤမၤသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ) လွံၢ်ဂၤ လဲၤနုာ်လီၤဆူ ကဲ(လ)ဖိနံယၢ် ကီၢ်စဲၣ် ဘ့း စတဲး(ပ) (Big Stump) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးကျီကူာ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်, ပှၤကိးအီၤလၢ မး ထွဲ(န) (Mark Twain), လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၃ သီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်အံၤ အသးအနံၣ်အလါ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၃၄၁ နံၣ်, အထီန့ၣ် ၃၀၀ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးသ့ၣ်ထူၣ်အကဝီၤကျီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၀ ခီၣ်ယီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ထွဲ(န), ဒ်အမ့ၢ် “သ့ၣ်တခိၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤဖျါကဟုကညီၢ်, ဒီးလၢသ့ၣ်ပှၢ်အပူၤသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်,…

လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်

ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…

တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအဂ့ၤလၢ တၢ်အဒူၣ်လိၤ

ပှၤထၢဖှိၣ်ကွဲးတၢ်ကစီၣ် စဘဲးရှဲၣ် ယါကၢၣ် (Sebastian Junger) တဂၤ, ဒ်အမ့ၢ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး, လဲၤဟးဝဲ ကီၢ်အမဲရကၤဒီတကီၢ်, ဒီးကွဲးဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် အဝဲလဲၤနုာ်ဆူ ဖလီၢ်ရံၣ်ဒၣ် ကံ(စ) (Florida Keys) တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်လီၢ်ကဝီၤ အတၢ်ဟးလီၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သးဟ့, လၢတၢ်အဒူၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်, တၢ်တ့ခဲၣ်အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ပညိၣ်ဝဲတၢ်ဟးဟ့ဆူ ပှၤသူးလီၢ်သူးကျဲ အိၣ်ဟဲဝဲလၢ ကူဘါ (Cuba) အထံကီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်လၢ ပှၤကူဘါဖိတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ဖဲ ၁၉၆၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤအဂုၤအဂၤတဖၣ်, အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကဟုကယာ်, တူၢ်လိာ်မုာ်ယၤအဃိ, ယစံးဘျုးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ” န့ၣ်လီၤ. ယါကၢၣ် တဂၤ, သ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲလၢ “ကီၢ်အမဲရကၤအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢအၢသီအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပိာ်ခွါတၢ်ဟးလီၢ်အဒူၣ်လိၤ” န့ၣ်လီၤ.…

တဘၣ်မၤထဲဒၣ်နၤတဂၤဧိၤန့ၣ်တဂ့ၤ

သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤအသးလၢယမဲာ်ညါအကတီၢ်, ဖဲယအိးထီၣ်ဖးကွၢ် တၢ်ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အလံာ်နဲၣ်ကျဲန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးပတဘၣ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤတထံၣ်အလိၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် (X) အတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤကညီတဂၤအက့ၢ်ဂီၤ, ကွၢ်စုၢ်ဝဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ်, လီၤဂာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်အသးမၤအသးလၢ အပူၤကွံာ်စှၤမံးနံးအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤ အထွဲတကပၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်ကျိၤကျဲအဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤဆီတမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ် ဖျါနံၤကမှံ, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ယကိးယဝၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်ဂီၤလၢလံာ်နဲၣ်ကျဲအပူၤ, ဒီးစံးဘၣ်အီၤ “လံာ်နဲၣ်ကျဲစံးဝဲဒၣ်လၢ ယလိၣ်ဘၣ်နတၢ်မၤစၢၤ” န့ၣ်လီၤ. အဝဲနံၤဝဲဒၣ်, ဒီးပတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ဃုကျဲ, ဒီးတ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်, လၢယကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်နဲၣ်ကျဲအတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ပတဘၣ်မၤထဲ တဂၤဧိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ရိမ့ၤ အဆၢဒိၣ် ၁၂ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး…

မ့ၢ်ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်

ဖံဒရိၣ် (Pedro) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ် ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအသးဒိၣ်ညီ, သးအိၣ်မၤကၣ်က့ၤတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဆါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိး ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, အဝဲပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယမုၢ်နံၤမုၢ်သီ လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤန့ၢ်ဒံးတၢ်လၢယလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးအိၣ်မူအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤယဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဖဲထူထံးစၢၤသွဲၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကွဲးတမံၤအပူၤန့ၣ် ဖံဒရိၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ် အတၢ်စံးဆၢလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဖးဘၣ် စီၤအၤဒၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လီၤစၢၤအဂ့ၢ်အကျိၤလၢစီၤမိၤရှ့အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ လံာ်တကျိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ စီၤအၤဒၣ်အစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ် “[ပှၤကညီအမံၤ], အမုၢ်နံၤခဲလၢာ် [သးအနံၣ် နီၣ်ဂံၢ်], ဒီးသံဝဲ” န့ၣ်လီၤ (ကွၢ် ၁ မိၤ ၅:၈, ၁၁, ၁၄, ၁၇, ၂၀, ၂၇, ၃၁). ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လီၤလီၤဆီဆီန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…

ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ

ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.

၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…

ဝ့ၢ်လၢအကြၢးဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ

ဖဲလါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၁၉၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ဖၢစံၣ် ဖီဆဲး (Percy Fawcett) တဂၤ တချုးလဲၤဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အသီလၢ ဘရၣ်စ့(လ) (Brazil) အပှၢ်မုၢ်ကနၢအဒိၣ်အယိာ်တဖၣ်အပူၤအကတီၢ်န့ၣ်, ကွဲးဆှၢဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢလၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ်ဆူအမါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အနီၤဟ့ၣ်ခီ ဝ့ၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်, ဒီးလီၤမၢ်တ့ၢ်လံလၢပျၢၤတဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ပာ်လီၤအသး, ဒီးလဲၤကွၢ်ဃုဝဲဒၣ်အါနံၣ်အါလါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလူၤဃုထံၣ်တၢ်အကရူၢ်တဖုအံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲ, ဒီး တၢ်တဃုထံၣ်န့ၢ် ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ်, ပှၤလဲၤဃုထံၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတထံၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖၢစံၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ, ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤစံးပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, စူးကါမၤလၢာ်ဂီၤကလီဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်လူၤကွၢ်ဃု ဝ့ၢ်လီၤမၢ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဃုထံၣ်တန့ၢ်တသ့နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ပညိၣ်လၢပမၤလၢပှဲၤအီၤတသ့တန့ၢ်, လၢအဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢပှၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလီၤန့ၣ်, ပကဘၣ်အၢၣ်လီၤပသးတီတီလိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢပှၤတဂၤစုာ်စုာ်အဂီၢ် တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်နီၢ် လၢပကြၢးလူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢသူၣ်လၢသး, လၢပသးပတၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးပဂံၢ်ပဘါခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

စီၤပီလူး ကွဲးဆှၢလီၤဝဲဆူ ပှၤဖံလံးပံၤဖိလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, လံာ်ပရၢ တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်,…

စံးဘျုးယွၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး

ဖဲတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အမုၢ်နံၤတဘျီန့ၣ်, ဒ်သိးယကဆၢဂ့ၤဆၢဝါယမိၢ်ယပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ယကိးလီတဲစိဆူယဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပစံးကတိၤသကိးတၢ်အကတီၢ်, ယသံကွၢ်ယမိၢ်, တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအပူၤန့ၣ် ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ် ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ယဖိသၢဂၤလိာ် မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယွၤအဃိ” န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်, ယမိၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒ်တၢ်အကါဒိၣ်တမံၤ, ဒီး တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဖိတဖၣ် အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ, ဒီးတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤက့ၤအသးန့ၣ် လၢအဂီၢ်တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.

ယမိၢ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤလၢ ကတိၤ ၂၂:၆ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ဆှၢဖိဒံဖိသၣ်လၢအကျဲဧိၤကပူၤဧိၤန့ၣ်တက့ၢ်. ဒီးတုၤအသးပှၢ်ဒီး, တဟးဖးဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံတတီၤအံၤ, တမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ကူၣ်သ့အထူသနူတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ် လၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အစှၤကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် လဲၤကပာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ, ပကအဲၣ်ယွၤပျံၤယွၤ (:၄) အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်မူဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ဂုာ်ကျဲးစၢးလုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်အဲၣ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအဃိ, ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ထံၣ်ဘၣ် ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်…

ကစၢ်ယွၤ ထံၣ်ယၤ

အဝၤ ကလံၤကျီအီၤဝံၤ, စါ(န) (Sun) တဂၤ အတၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးတကီၢ်ခါန့ၣ်လီၤ. တနံၤဘၣ်တနံၤန့ၣ် စါ(န) ဘၣ်မၤစၢၤဝဲဒၣ် အဝၤအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်, ဒီးဘၣ်ကျဲးစဲးဘှါဆှဲ အဝၤအသးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်တီသးလိၤအပူၤန့ၣ် ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၇ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝၤလီၤဃံၤ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့နးဒိၣ်ထီၣ်အဃိ, တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤ အတၢ်မၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဝံဃၢနးနးကျံးကျံးလၢအဂီၢ်, ဒီးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် “ယသးတူၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ယတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် လီၤမၢ်ကွံာ်ယဲ, ဒီးယတထံၣ်ကစၢ်ယွၤလၢၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်, စါ(န) ကွၢ်ကဒါက့ၤအတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးနာ်ဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤထံၣ် အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအဝၤအတၢ်ဆါအယံာ်အထၢအဂီၢ်, မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်အီၤ ကသံၣ်ကသီတဖၣ်, ဒီးလၢဟံၣ်လၢဃီတၢ်ကွၢ်ထွဲယါဘျါ ပှၤဆူးပှၤဆါ, ဒီးပှၤတဝၢအပှၤမၤစၢၤဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤစၢၤဝဲဒၣ် စါ(န) လၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဘှါဆှဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၢ်သနံၤ, အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး, ခီဖျိလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်ဟၤကၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ လီၣ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်ယွၤလၢ အထံၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ၁ မိၤ…

လဲၤတၢ်ဒီးကစၢ်ယွၤ

ဖဲမုၢ်ယူာ်အနံၤ, လၢတၢ်မၤဟူးဂဲၤနီၢ်ခိကျးန့ၣ် ပှၤကဘၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်အကျိၤဆူ စုထွဲတကပၤန့ၣ်လီၤ. ယမါဒီးပှၤအခီၣ်ထံးတဖုန့ၣ် လဲၤဟးတရံးဝဲဒၣ် လၢစုထွဲတကပၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပိာ်မုၣ်တဂၤ လဲၤဟးတရံးပှၤလဲၤတၢ်အကျိၤ လၢစုစ့ၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. အတံၤသကိးတနီၤန့ၣ် ပာ်ဖှိၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်ဒီးအီၤ, ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ လူၤပိာ်ထွဲ အဝဲသ့ၣ်အခံန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ပှၤလဲၤဟးတၢ်အကျဲအဃိ, ဒ်သိးဒီးတၢ်ကဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤအဂီၢ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်ဝဲဒၣ် တစိၤဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤလဲၤဟးတၢ်ဖိလၢ ကျဲအကမၣ်တဖၣ်န့ၣ် တပညိၣ်ဝဲလၢ ကမၤကီမၤခဲတၢ်ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒ်သိးယတဆိကမိၣ်ထီၣ် ယဲဒၣ်န့ၣ် ယအိၣ်တသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအလဲၤကမၣ်ကျဲတဂၤန့ၣ် နဲၣ်ဆှၢဝဲ ပှၤတဂၤဝံၤတဂၤဆူ ကျဲအကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဂာ်ဒီးလံာ်ကတိၤဒိ ၁၃:၂၀ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ပှၤလၢအလဲၤတၢ်ဒီးပှၤကူၣ်တၢ်သ့န့ၣ် ကကဲထီၣ်ပှၤကူၣ်တၢ်သ့လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤဒီတံၤဒီသကိးဒီးပှၤဟးဂီၢ်ဖိန့ၣ် ကတုၤလၢတၢ်ဟးဂီၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လူၤပိာ်ထွဲ ပှၤလဲၤတၢ်လၢအကျဲကမၣ်တဂၤအခံန့ၣ် ကတူၤဃီၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်အသးမၤအသးအကီအခဲ န့ၣ်လီၤ.

ကလၤတံ အဆၢဒိၣ် ၅ န့ၣ် စီၤပီလူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်လဲၤကမၣ်ကျဲ ဒ်သိးအံၤ တဖၣ်န့ၣ် ဆိကတီၢ် ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ…

ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးပထံၣ်ဘၣ်တၢ်

နံၣ်ကယၤ ၁၉ ဘူးထီၣ်ကလၢာ်ဝဲဒၣ်အကတီၢ်, လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် ပှၤလဲၤနုာ်လီၤဆူ စခီယၢ် [sequoia] (သ့ၣ်ဖးဒိၣ်ဖးထီလၢအသးအနံၣ်အလါယံာ်ထီ) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤတဖၣ် တနာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၈၉၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကျီၤကူာ်သ့ၣ် (ပှၤမၤသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ) လွံၢ်ဂၤ လဲၤနုာ်လီၤဆူ ကဲ(လ)ဖိနံယၢ် ကီၢ်စဲၣ် ဘ့း စတဲး(ပ) (Big Stump) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးကျီကူာ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်, ပှၤကိးအီၤလၢ မး ထွဲ(န) (Mark Twain), လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၃ သီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်အံၤ အသးအနံၣ်အလါ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၃၄၁ နံၣ်, အထီန့ၣ် ၃၀၀ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးသ့ၣ်ထူၣ်အကဝီၤကျီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၀ ခီၣ်ယီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ထွဲ(န), ဒ်အမ့ၢ် “သ့ၣ်တခိၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤဖျါကဟုကညီၢ်, ဒီးလၢသ့ၣ်ပှၢ်အပူၤသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်,…

လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်

ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…

တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအဂ့ၤလၢ တၢ်အဒူၣ်လိၤ

ပှၤထၢဖှိၣ်ကွဲးတၢ်ကစီၣ် စဘဲးရှဲၣ် ယါကၢၣ် (Sebastian Junger) တဂၤ, ဒ်အမ့ၢ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး, လဲၤဟးဝဲ ကီၢ်အမဲရကၤဒီတကီၢ်, ဒီးကွဲးဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် အဝဲလဲၤနုာ်ဆူ ဖလီၢ်ရံၣ်ဒၣ် ကံ(စ) (Florida Keys) တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်လီၢ်ကဝီၤ အတၢ်ဟးလီၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သးဟ့, လၢတၢ်အဒူၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်, တၢ်တ့ခဲၣ်အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ပညိၣ်ဝဲတၢ်ဟးဟ့ဆူ ပှၤသူးလီၢ်သူးကျဲ အိၣ်ဟဲဝဲလၢ ကူဘါ (Cuba) အထံကီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်လၢ ပှၤကူဘါဖိတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ဖဲ ၁၉၆၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤအဂုၤအဂၤတဖၣ်, အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကဟုကယာ်, တူၢ်လိာ်မုာ်ယၤအဃိ, ယစံးဘျုးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ” န့ၣ်လီၤ. ယါကၢၣ် တဂၤ, သ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲလၢ “ကီၢ်အမဲရကၤအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢအၢသီအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပိာ်ခွါတၢ်ဟးလီၢ်အဒူၣ်လိၤ” န့ၣ်လီၤ.…

တဘၣ်မၤထဲဒၣ်နၤတဂၤဧိၤန့ၣ်တဂ့ၤ

သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤအသးလၢယမဲာ်ညါအကတီၢ်, ဖဲယအိးထီၣ်ဖးကွၢ် တၢ်ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အလံာ်နဲၣ်ကျဲန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးပတဘၣ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤတထံၣ်အလိၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် (X) အတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤကညီတဂၤအက့ၢ်ဂီၤ, ကွၢ်စုၢ်ဝဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ်, လီၤဂာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်အသးမၤအသးလၢ အပူၤကွံာ်စှၤမံးနံးအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤ အထွဲတကပၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်ကျိၤကျဲအဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤဆီတမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ် ဖျါနံၤကမှံ, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ယကိးယဝၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်ဂီၤလၢလံာ်နဲၣ်ကျဲအပူၤ, ဒီးစံးဘၣ်အီၤ “လံာ်နဲၣ်ကျဲစံးဝဲဒၣ်လၢ ယလိၣ်ဘၣ်နတၢ်မၤစၢၤ” န့ၣ်လီၤ. အဝဲနံၤဝဲဒၣ်, ဒီးပတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ဃုကျဲ, ဒီးတ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်, လၢယကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်နဲၣ်ကျဲအတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ပတဘၣ်မၤထဲ တဂၤဧိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ရိမ့ၤ အဆၢဒိၣ် ၁၂ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး…

မ့ၢ်ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်

ဖံဒရိၣ် (Pedro) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ် ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအသးဒိၣ်ညီ, သးအိၣ်မၤကၣ်က့ၤတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဆါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိး ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, အဝဲပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယမုၢ်နံၤမုၢ်သီ လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤန့ၢ်ဒံးတၢ်လၢယလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးအိၣ်မူအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤယဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဖဲထူထံးစၢၤသွဲၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကွဲးတမံၤအပူၤန့ၣ် ဖံဒရိၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ် အတၢ်စံးဆၢလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဖးဘၣ် စီၤအၤဒၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လီၤစၢၤအဂ့ၢ်အကျိၤလၢစီၤမိၤရှ့အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ လံာ်တကျိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ စီၤအၤဒၣ်အစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ် “[ပှၤကညီအမံၤ], အမုၢ်နံၤခဲလၢာ် [သးအနံၣ် နီၣ်ဂံၢ်], ဒီးသံဝဲ” န့ၣ်လီၤ (ကွၢ် ၁ မိၤ ၅:၈, ၁၁, ၁၄, ၁၇, ၂၀, ၂၇, ၃၁). ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လီၤလီၤဆီဆီန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…

ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ

ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.

၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…

ဝ့ၢ်လၢအကြၢးဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ

ဖဲလါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၁၉၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ဖၢစံၣ် ဖီဆဲး (Percy Fawcett) တဂၤ တချုးလဲၤဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အသီလၢ ဘရၣ်စ့(လ) (Brazil) အပှၢ်မုၢ်ကနၢအဒိၣ်အယိာ်တဖၣ်အပူၤအကတီၢ်န့ၣ်, ကွဲးဆှၢဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢလၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ်ဆူအမါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အနီၤဟ့ၣ်ခီ ဝ့ၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်, ဒီးလီၤမၢ်တ့ၢ်လံလၢပျၢၤတဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ပာ်လီၤအသး, ဒီးလဲၤကွၢ်ဃုဝဲဒၣ်အါနံၣ်အါလါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလူၤဃုထံၣ်တၢ်အကရူၢ်တဖုအံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲ, ဒီး တၢ်တဃုထံၣ်န့ၢ် ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ်, ပှၤလဲၤဃုထံၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတထံၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖၢစံၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ, ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤစံးပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, စူးကါမၤလၢာ်ဂီၤကလီဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်လူၤကွၢ်ဃု ဝ့ၢ်လီၤမၢ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဃုထံၣ်တန့ၢ်တသ့နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ပညိၣ်လၢပမၤလၢပှဲၤအီၤတသ့တန့ၢ်, လၢအဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢပှၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလီၤန့ၣ်, ပကဘၣ်အၢၣ်လီၤပသးတီတီလိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢပှၤတဂၤစုာ်စုာ်အဂီၢ် တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်နီၢ် လၢပကြၢးလူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢသူၣ်လၢသး, လၢပသးပတၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးပဂံၢ်ပဘါခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

စီၤပီလူး ကွဲးဆှၢလီၤဝဲဆူ ပှၤဖံလံးပံၤဖိလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, လံာ်ပရၢ တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်,…

စံးဘျုးယွၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး

ဖဲတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အမုၢ်နံၤတဘျီန့ၣ်, ဒ်သိးယကဆၢဂ့ၤဆၢဝါယမိၢ်ယပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ယကိးလီတဲစိဆူယဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပစံးကတိၤသကိးတၢ်အကတီၢ်, ယသံကွၢ်ယမိၢ်, တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအပူၤန့ၣ် ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ် ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ယဖိသၢဂၤလိာ် မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယွၤအဃိ” န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်, ယမိၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒ်တၢ်အကါဒိၣ်တမံၤ, ဒီး တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဖိတဖၣ် အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ, ဒီးတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤက့ၤအသးန့ၣ် လၢအဂီၢ်တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.

ယမိၢ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤလၢ ကတိၤ ၂၂:၆ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ဆှၢဖိဒံဖိသၣ်လၢအကျဲဧိၤကပူၤဧိၤန့ၣ်တက့ၢ်. ဒီးတုၤအသးပှၢ်ဒီး, တဟးဖးဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံတတီၤအံၤ, တမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ကူၣ်သ့အထူသနူတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ် လၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အစှၤကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် လဲၤကပာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ, ပကအဲၣ်ယွၤပျံၤယွၤ (:၄) အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်မူဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ဂုာ်ကျဲးစၢးလုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်အဲၣ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအဃိ, ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ထံၣ်ဘၣ် ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်…

ကစၢ်ယွၤ ထံၣ်ယၤ

အဝၤ ကလံၤကျီအီၤဝံၤ, စါ(န) (Sun) တဂၤ အတၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးတကီၢ်ခါန့ၣ်လီၤ. တနံၤဘၣ်တနံၤန့ၣ် စါ(န) ဘၣ်မၤစၢၤဝဲဒၣ် အဝၤအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်, ဒီးဘၣ်ကျဲးစဲးဘှါဆှဲ အဝၤအသးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်တီသးလိၤအပူၤန့ၣ် ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၇ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝၤလီၤဃံၤ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့နးဒိၣ်ထီၣ်အဃိ, တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤ အတၢ်မၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဝံဃၢနးနးကျံးကျံးလၢအဂီၢ်, ဒီးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် “ယသးတူၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ယတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် လီၤမၢ်ကွံာ်ယဲ, ဒီးယတထံၣ်ကစၢ်ယွၤလၢၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်, စါ(န) ကွၢ်ကဒါက့ၤအတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးနာ်ဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤထံၣ် အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအဝၤအတၢ်ဆါအယံာ်အထၢအဂီၢ်, မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်အီၤ ကသံၣ်ကသီတဖၣ်, ဒီးလၢဟံၣ်လၢဃီတၢ်ကွၢ်ထွဲယါဘျါ ပှၤဆူးပှၤဆါ, ဒီးပှၤတဝၢအပှၤမၤစၢၤဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤစၢၤဝဲဒၣ် စါ(န) လၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဘှါဆှဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၢ်သနံၤ, အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး, ခီဖျိလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်ဟၤကၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ လီၣ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်ယွၤလၢ အထံၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ၁ မိၤ…

လဲၤတၢ်ဒီးကစၢ်ယွၤ

ဖဲမုၢ်ယူာ်အနံၤ, လၢတၢ်မၤဟူးဂဲၤနီၢ်ခိကျးန့ၣ် ပှၤကဘၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်အကျိၤဆူ စုထွဲတကပၤန့ၣ်လီၤ. ယမါဒီးပှၤအခီၣ်ထံးတဖုန့ၣ် လဲၤဟးတရံးဝဲဒၣ် လၢစုထွဲတကပၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပိာ်မုၣ်တဂၤ လဲၤဟးတရံးပှၤလဲၤတၢ်အကျိၤ လၢစုစ့ၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. အတံၤသကိးတနီၤန့ၣ် ပာ်ဖှိၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်ဒီးအီၤ, ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ လူၤပိာ်ထွဲ အဝဲသ့ၣ်အခံန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ပှၤလဲၤဟးတၢ်အကျဲအဃိ, ဒ်သိးဒီးတၢ်ကဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤအဂီၢ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်ဝဲဒၣ် တစိၤဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤလဲၤဟးတၢ်ဖိလၢ ကျဲအကမၣ်တဖၣ်န့ၣ် တပညိၣ်ဝဲလၢ ကမၤကီမၤခဲတၢ်ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒ်သိးယတဆိကမိၣ်ထီၣ် ယဲဒၣ်န့ၣ် ယအိၣ်တသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအလဲၤကမၣ်ကျဲတဂၤန့ၣ် နဲၣ်ဆှၢဝဲ ပှၤတဂၤဝံၤတဂၤဆူ ကျဲအကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဂာ်ဒီးလံာ်ကတိၤဒိ ၁၃:၂၀ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ပှၤလၢအလဲၤတၢ်ဒီးပှၤကူၣ်တၢ်သ့န့ၣ် ကကဲထီၣ်ပှၤကူၣ်တၢ်သ့လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤဒီတံၤဒီသကိးဒီးပှၤဟးဂီၢ်ဖိန့ၣ် ကတုၤလၢတၢ်ဟးဂီၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လူၤပိာ်ထွဲ ပှၤလဲၤတၢ်လၢအကျဲကမၣ်တဂၤအခံန့ၣ် ကတူၤဃီၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်အသးမၤအသးအကီအခဲ န့ၣ်လီၤ.

ကလၤတံ အဆၢဒိၣ် ၅ န့ၣ် စီၤပီလူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်လဲၤကမၣ်ကျဲ ဒ်သိးအံၤ တဖၣ်န့ၣ် ဆိကတီၢ် ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ…

ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးပထံၣ်ဘၣ်တၢ်

နံၣ်ကယၤ ၁၉ ဘူးထီၣ်ကလၢာ်ဝဲဒၣ်အကတီၢ်, လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် ပှၤလဲၤနုာ်လီၤဆူ စခီယၢ် [sequoia] (သ့ၣ်ဖးဒိၣ်ဖးထီလၢအသးအနံၣ်အလါယံာ်ထီ) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤတဖၣ် တနာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၈၉၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကျီၤကူာ်သ့ၣ် (ပှၤမၤသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ) လွံၢ်ဂၤ လဲၤနုာ်လီၤဆူ ကဲ(လ)ဖိနံယၢ် ကီၢ်စဲၣ် ဘ့း စတဲး(ပ) (Big Stump) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးကျီကူာ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်, ပှၤကိးအီၤလၢ မး ထွဲ(န) (Mark Twain), လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၃ သီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်အံၤ အသးအနံၣ်အလါ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၃၄၁ နံၣ်, အထီန့ၣ် ၃၀၀ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးသ့ၣ်ထူၣ်အကဝီၤကျီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၀ ခီၣ်ယီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ထွဲ(န), ဒ်အမ့ၢ် “သ့ၣ်တခိၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤဖျါကဟုကညီၢ်, ဒီးလၢသ့ၣ်ပှၢ်အပူၤသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်,…

လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်

ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…

တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအဂ့ၤလၢ တၢ်အဒူၣ်လိၤ

ပှၤထၢဖှိၣ်ကွဲးတၢ်ကစီၣ် စဘဲးရှဲၣ် ယါကၢၣ် (Sebastian Junger) တဂၤ, ဒ်အမ့ၢ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး, လဲၤဟးဝဲ ကီၢ်အမဲရကၤဒီတကီၢ်, ဒီးကွဲးဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် အဝဲလဲၤနုာ်ဆူ ဖလီၢ်ရံၣ်ဒၣ် ကံ(စ) (Florida Keys) တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်လီၢ်ကဝီၤ အတၢ်ဟးလီၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သးဟ့, လၢတၢ်အဒူၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်, တၢ်တ့ခဲၣ်အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ပညိၣ်ဝဲတၢ်ဟးဟ့ဆူ ပှၤသူးလီၢ်သူးကျဲ အိၣ်ဟဲဝဲလၢ ကူဘါ (Cuba) အထံကီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်လၢ ပှၤကူဘါဖိတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ဖဲ ၁၉၆၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤအဂုၤအဂၤတဖၣ်, အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကဟုကယာ်, တူၢ်လိာ်မုာ်ယၤအဃိ, ယစံးဘျုးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ” န့ၣ်လီၤ. ယါကၢၣ် တဂၤ, သ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲလၢ “ကီၢ်အမဲရကၤအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢအၢသီအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပိာ်ခွါတၢ်ဟးလီၢ်အဒူၣ်လိၤ” န့ၣ်လီၤ.…

တဘၣ်မၤထဲဒၣ်နၤတဂၤဧိၤန့ၣ်တဂ့ၤ

သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤအသးလၢယမဲာ်ညါအကတီၢ်, ဖဲယအိးထီၣ်ဖးကွၢ် တၢ်ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အလံာ်နဲၣ်ကျဲန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးပတဘၣ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤတထံၣ်အလိၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် (X) အတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤကညီတဂၤအက့ၢ်ဂီၤ, ကွၢ်စုၢ်ဝဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ်, လီၤဂာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်အသးမၤအသးလၢ အပူၤကွံာ်စှၤမံးနံးအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤ အထွဲတကပၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်ကျိၤကျဲအဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤဆီတမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ် ဖျါနံၤကမှံ, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ယကိးယဝၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်ဂီၤလၢလံာ်နဲၣ်ကျဲအပူၤ, ဒီးစံးဘၣ်အီၤ “လံာ်နဲၣ်ကျဲစံးဝဲဒၣ်လၢ ယလိၣ်ဘၣ်နတၢ်မၤစၢၤ” န့ၣ်လီၤ. အဝဲနံၤဝဲဒၣ်, ဒီးပတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ဃုကျဲ, ဒီးတ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်, လၢယကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်နဲၣ်ကျဲအတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ပတဘၣ်မၤထဲ တဂၤဧိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ရိမ့ၤ အဆၢဒိၣ် ၁၂ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး…

မ့ၢ်ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်

ဖံဒရိၣ် (Pedro) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ် ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအသးဒိၣ်ညီ, သးအိၣ်မၤကၣ်က့ၤတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဆါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိး ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, အဝဲပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယမုၢ်နံၤမုၢ်သီ လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤန့ၢ်ဒံးတၢ်လၢယလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးအိၣ်မူအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤယဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဖဲထူထံးစၢၤသွဲၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကွဲးတမံၤအပူၤန့ၣ် ဖံဒရိၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ် အတၢ်စံးဆၢလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဖးဘၣ် စီၤအၤဒၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လီၤစၢၤအဂ့ၢ်အကျိၤလၢစီၤမိၤရှ့အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ လံာ်တကျိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ စီၤအၤဒၣ်အစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ် “[ပှၤကညီအမံၤ], အမုၢ်နံၤခဲလၢာ် [သးအနံၣ် နီၣ်ဂံၢ်], ဒီးသံဝဲ” န့ၣ်လီၤ (ကွၢ် ၁ မိၤ ၅:၈, ၁၁, ၁၄, ၁၇, ၂၀, ၂၇, ၃၁). ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လီၤလီၤဆီဆီန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…

ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ

ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.

၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…

ဝ့ၢ်လၢအကြၢးဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ

ဖဲလါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၁၉၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ဖၢစံၣ် ဖီဆဲး (Percy Fawcett) တဂၤ တချုးလဲၤဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အသီလၢ ဘရၣ်စ့(လ) (Brazil) အပှၢ်မုၢ်ကနၢအဒိၣ်အယိာ်တဖၣ်အပူၤအကတီၢ်န့ၣ်, ကွဲးဆှၢဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢလၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ်ဆူအမါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အနီၤဟ့ၣ်ခီ ဝ့ၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်, ဒီးလီၤမၢ်တ့ၢ်လံလၢပျၢၤတဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ပာ်လီၤအသး, ဒီးလဲၤကွၢ်ဃုဝဲဒၣ်အါနံၣ်အါလါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလူၤဃုထံၣ်တၢ်အကရူၢ်တဖုအံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲ, ဒီး တၢ်တဃုထံၣ်န့ၢ် ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ်, ပှၤလဲၤဃုထံၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတထံၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖၢစံၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ, ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤစံးပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, စူးကါမၤလၢာ်ဂီၤကလီဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်လူၤကွၢ်ဃု ဝ့ၢ်လီၤမၢ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဃုထံၣ်တန့ၢ်တသ့နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ပညိၣ်လၢပမၤလၢပှဲၤအီၤတသ့တန့ၢ်, လၢအဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢပှၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလီၤန့ၣ်, ပကဘၣ်အၢၣ်လီၤပသးတီတီလိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢပှၤတဂၤစုာ်စုာ်အဂီၢ် တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်နီၢ် လၢပကြၢးလူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢသူၣ်လၢသး, လၢပသးပတၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးပဂံၢ်ပဘါခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

စီၤပီလူး ကွဲးဆှၢလီၤဝဲဆူ ပှၤဖံလံးပံၤဖိလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, လံာ်ပရၢ တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်,…

စံးဘျုးယွၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး

ဖဲတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အမုၢ်နံၤတဘျီန့ၣ်, ဒ်သိးယကဆၢဂ့ၤဆၢဝါယမိၢ်ယပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ယကိးလီတဲစိဆူယဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပစံးကတိၤသကိးတၢ်အကတီၢ်, ယသံကွၢ်ယမိၢ်, တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအပူၤန့ၣ် ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ် ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ယဖိသၢဂၤလိာ် မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယွၤအဃိ” န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်, ယမိၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒ်တၢ်အကါဒိၣ်တမံၤ, ဒီး တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဖိတဖၣ် အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ, ဒီးတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤက့ၤအသးန့ၣ် လၢအဂီၢ်တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.

ယမိၢ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤလၢ ကတိၤ ၂၂:၆ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ဆှၢဖိဒံဖိသၣ်လၢအကျဲဧိၤကပူၤဧိၤန့ၣ်တက့ၢ်. ဒီးတုၤအသးပှၢ်ဒီး, တဟးဖးဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံတတီၤအံၤ, တမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ကူၣ်သ့အထူသနူတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ် လၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အစှၤကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် လဲၤကပာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ, ပကအဲၣ်ယွၤပျံၤယွၤ (:၄) အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်မူဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ဂုာ်ကျဲးစၢးလုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်အဲၣ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအဃိ, ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ထံၣ်ဘၣ် ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်…

ကစၢ်ယွၤ ထံၣ်ယၤ

အဝၤ ကလံၤကျီအီၤဝံၤ, စါ(န) (Sun) တဂၤ အတၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးတကီၢ်ခါန့ၣ်လီၤ. တနံၤဘၣ်တနံၤန့ၣ် စါ(န) ဘၣ်မၤစၢၤဝဲဒၣ် အဝၤအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်, ဒီးဘၣ်ကျဲးစဲးဘှါဆှဲ အဝၤအသးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်တီသးလိၤအပူၤန့ၣ် ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၇ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝၤလီၤဃံၤ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့နးဒိၣ်ထီၣ်အဃိ, တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤ အတၢ်မၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဝံဃၢနးနးကျံးကျံးလၢအဂီၢ်, ဒီးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် “ယသးတူၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ယတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် လီၤမၢ်ကွံာ်ယဲ, ဒီးယတထံၣ်ကစၢ်ယွၤလၢၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်, စါ(န) ကွၢ်ကဒါက့ၤအတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးနာ်ဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤထံၣ် အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအဝၤအတၢ်ဆါအယံာ်အထၢအဂီၢ်, မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်အီၤ ကသံၣ်ကသီတဖၣ်, ဒီးလၢဟံၣ်လၢဃီတၢ်ကွၢ်ထွဲယါဘျါ ပှၤဆူးပှၤဆါ, ဒီးပှၤတဝၢအပှၤမၤစၢၤဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤစၢၤဝဲဒၣ် စါ(န) လၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဘှါဆှဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၢ်သနံၤ, အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး, ခီဖျိလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်ဟၤကၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ လီၣ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်ယွၤလၢ အထံၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ၁ မိၤ…

လဲၤတၢ်ဒီးကစၢ်ယွၤ

ဖဲမုၢ်ယူာ်အနံၤ, လၢတၢ်မၤဟူးဂဲၤနီၢ်ခိကျးန့ၣ် ပှၤကဘၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်အကျိၤဆူ စုထွဲတကပၤန့ၣ်လီၤ. ယမါဒီးပှၤအခီၣ်ထံးတဖုန့ၣ် လဲၤဟးတရံးဝဲဒၣ် လၢစုထွဲတကပၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပိာ်မုၣ်တဂၤ လဲၤဟးတရံးပှၤလဲၤတၢ်အကျိၤ လၢစုစ့ၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. အတံၤသကိးတနီၤန့ၣ် ပာ်ဖှိၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်ဒီးအီၤ, ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ လူၤပိာ်ထွဲ အဝဲသ့ၣ်အခံန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ပှၤလဲၤဟးတၢ်အကျဲအဃိ, ဒ်သိးဒီးတၢ်ကဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤအဂီၢ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်ဝဲဒၣ် တစိၤဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤလဲၤဟးတၢ်ဖိလၢ ကျဲအကမၣ်တဖၣ်န့ၣ် တပညိၣ်ဝဲလၢ ကမၤကီမၤခဲတၢ်ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒ်သိးယတဆိကမိၣ်ထီၣ် ယဲဒၣ်န့ၣ် ယအိၣ်တသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအလဲၤကမၣ်ကျဲတဂၤန့ၣ် နဲၣ်ဆှၢဝဲ ပှၤတဂၤဝံၤတဂၤဆူ ကျဲအကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဂာ်ဒီးလံာ်ကတိၤဒိ ၁၃:၂၀ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ပှၤလၢအလဲၤတၢ်ဒီးပှၤကူၣ်တၢ်သ့န့ၣ် ကကဲထီၣ်ပှၤကူၣ်တၢ်သ့လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤဒီတံၤဒီသကိးဒီးပှၤဟးဂီၢ်ဖိန့ၣ် ကတုၤလၢတၢ်ဟးဂီၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လူၤပိာ်ထွဲ ပှၤလဲၤတၢ်လၢအကျဲကမၣ်တဂၤအခံန့ၣ် ကတူၤဃီၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်အသးမၤအသးအကီအခဲ န့ၣ်လီၤ.

ကလၤတံ အဆၢဒိၣ် ၅ န့ၣ် စီၤပီလူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်လဲၤကမၣ်ကျဲ ဒ်သိးအံၤ တဖၣ်န့ၣ် ဆိကတီၢ် ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ…

ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးပထံၣ်ဘၣ်တၢ်

နံၣ်ကယၤ ၁၉ ဘူးထီၣ်ကလၢာ်ဝဲဒၣ်အကတီၢ်, လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် ပှၤလဲၤနုာ်လီၤဆူ စခီယၢ် [sequoia] (သ့ၣ်ဖးဒိၣ်ဖးထီလၢအသးအနံၣ်အလါယံာ်ထီ) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤတဖၣ် တနာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၈၉၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကျီၤကူာ်သ့ၣ် (ပှၤမၤသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ) လွံၢ်ဂၤ လဲၤနုာ်လီၤဆူ ကဲ(လ)ဖိနံယၢ် ကီၢ်စဲၣ် ဘ့း စတဲး(ပ) (Big Stump) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးကျီကူာ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်, ပှၤကိးအီၤလၢ မး ထွဲ(န) (Mark Twain), လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၃ သီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်အံၤ အသးအနံၣ်အလါ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၃၄၁ နံၣ်, အထီန့ၣ် ၃၀၀ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးသ့ၣ်ထူၣ်အကဝီၤကျီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၀ ခီၣ်ယီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ထွဲ(န), ဒ်အမ့ၢ် “သ့ၣ်တခိၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤဖျါကဟုကညီၢ်, ဒီးလၢသ့ၣ်ပှၢ်အပူၤသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်,…

လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်

ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…

တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအဂ့ၤလၢ တၢ်အဒူၣ်လိၤ

ပှၤထၢဖှိၣ်ကွဲးတၢ်ကစီၣ် စဘဲးရှဲၣ် ယါကၢၣ် (Sebastian Junger) တဂၤ, ဒ်အမ့ၢ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး, လဲၤဟးဝဲ ကီၢ်အမဲရကၤဒီတကီၢ်, ဒီးကွဲးဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် အဝဲလဲၤနုာ်ဆူ ဖလီၢ်ရံၣ်ဒၣ် ကံ(စ) (Florida Keys) တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်လီၢ်ကဝီၤ အတၢ်ဟးလီၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သးဟ့, လၢတၢ်အဒူၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်, တၢ်တ့ခဲၣ်အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ပညိၣ်ဝဲတၢ်ဟးဟ့ဆူ ပှၤသူးလီၢ်သူးကျဲ အိၣ်ဟဲဝဲလၢ ကူဘါ (Cuba) အထံကီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်လၢ ပှၤကူဘါဖိတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ဖဲ ၁၉၆၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤအဂုၤအဂၤတဖၣ်, အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကဟုကယာ်, တူၢ်လိာ်မုာ်ယၤအဃိ, ယစံးဘျုးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ” န့ၣ်လီၤ. ယါကၢၣ် တဂၤ, သ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲလၢ “ကီၢ်အမဲရကၤအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢအၢသီအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပိာ်ခွါတၢ်ဟးလီၢ်အဒူၣ်လိၤ” န့ၣ်လီၤ.…

တဘၣ်မၤထဲဒၣ်နၤတဂၤဧိၤန့ၣ်တဂ့ၤ

သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤအသးလၢယမဲာ်ညါအကတီၢ်, ဖဲယအိးထီၣ်ဖးကွၢ် တၢ်ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အလံာ်နဲၣ်ကျဲန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးပတဘၣ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤတထံၣ်အလိၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် (X) အတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤကညီတဂၤအက့ၢ်ဂီၤ, ကွၢ်စုၢ်ဝဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ်, လီၤဂာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်အသးမၤအသးလၢ အပူၤကွံာ်စှၤမံးနံးအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤ အထွဲတကပၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်ကျိၤကျဲအဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤဆီတမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ် ဖျါနံၤကမှံ, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ယကိးယဝၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်ဂီၤလၢလံာ်နဲၣ်ကျဲအပူၤ, ဒီးစံးဘၣ်အီၤ “လံာ်နဲၣ်ကျဲစံးဝဲဒၣ်လၢ ယလိၣ်ဘၣ်နတၢ်မၤစၢၤ” န့ၣ်လီၤ. အဝဲနံၤဝဲဒၣ်, ဒီးပတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ဃုကျဲ, ဒီးတ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်, လၢယကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်နဲၣ်ကျဲအတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ပတဘၣ်မၤထဲ တဂၤဧိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ရိမ့ၤ အဆၢဒိၣ် ၁၂ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး…

မ့ၢ်ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်

ဖံဒရိၣ် (Pedro) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ် ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအသးဒိၣ်ညီ, သးအိၣ်မၤကၣ်က့ၤတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဆါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိး ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, အဝဲပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယမုၢ်နံၤမုၢ်သီ လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤန့ၢ်ဒံးတၢ်လၢယလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးအိၣ်မူအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤယဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဖဲထူထံးစၢၤသွဲၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကွဲးတမံၤအပူၤန့ၣ် ဖံဒရိၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ် အတၢ်စံးဆၢလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဖးဘၣ် စီၤအၤဒၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လီၤစၢၤအဂ့ၢ်အကျိၤလၢစီၤမိၤရှ့အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ လံာ်တကျိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ စီၤအၤဒၣ်အစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ် “[ပှၤကညီအမံၤ], အမုၢ်နံၤခဲလၢာ် [သးအနံၣ် နီၣ်ဂံၢ်], ဒီးသံဝဲ” န့ၣ်လီၤ (ကွၢ် ၁ မိၤ ၅:၈, ၁၁, ၁၄, ၁၇, ၂၀, ၂၇, ၃၁). ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လီၤလီၤဆီဆီန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…

ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ

ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.

၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…

ဝ့ၢ်လၢအကြၢးဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ

ဖဲလါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၁၉၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ဖၢစံၣ် ဖီဆဲး (Percy Fawcett) တဂၤ တချုးလဲၤဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အသီလၢ ဘရၣ်စ့(လ) (Brazil) အပှၢ်မုၢ်ကနၢအဒိၣ်အယိာ်တဖၣ်အပူၤအကတီၢ်န့ၣ်, ကွဲးဆှၢဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢလၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ်ဆူအမါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အနီၤဟ့ၣ်ခီ ဝ့ၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်, ဒီးလီၤမၢ်တ့ၢ်လံလၢပျၢၤတဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ပာ်လီၤအသး, ဒီးလဲၤကွၢ်ဃုဝဲဒၣ်အါနံၣ်အါလါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလူၤဃုထံၣ်တၢ်အကရူၢ်တဖုအံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲ, ဒီး တၢ်တဃုထံၣ်န့ၢ် ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ်, ပှၤလဲၤဃုထံၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတထံၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖၢစံၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ, ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤစံးပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, စူးကါမၤလၢာ်ဂီၤကလီဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်လူၤကွၢ်ဃု ဝ့ၢ်လီၤမၢ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဃုထံၣ်တန့ၢ်တသ့နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ပညိၣ်လၢပမၤလၢပှဲၤအီၤတသ့တန့ၢ်, လၢအဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢပှၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလီၤန့ၣ်, ပကဘၣ်အၢၣ်လီၤပသးတီတီလိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢပှၤတဂၤစုာ်စုာ်အဂီၢ် တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်နီၢ် လၢပကြၢးလူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢသူၣ်လၢသး, လၢပသးပတၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးပဂံၢ်ပဘါခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

စီၤပီလူး ကွဲးဆှၢလီၤဝဲဆူ ပှၤဖံလံးပံၤဖိလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, လံာ်ပရၢ တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်,…

စံးဘျုးယွၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး

ဖဲတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အမုၢ်နံၤတဘျီန့ၣ်, ဒ်သိးယကဆၢဂ့ၤဆၢဝါယမိၢ်ယပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ယကိးလီတဲစိဆူယဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပစံးကတိၤသကိးတၢ်အကတီၢ်, ယသံကွၢ်ယမိၢ်, တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအပူၤန့ၣ် ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ် ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ယဖိသၢဂၤလိာ် မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယွၤအဃိ” န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်, ယမိၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒ်တၢ်အကါဒိၣ်တမံၤ, ဒီး တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဖိတဖၣ် အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ, ဒီးတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤက့ၤအသးန့ၣ် လၢအဂီၢ်တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.

ယမိၢ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤလၢ ကတိၤ ၂၂:၆ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ဆှၢဖိဒံဖိသၣ်လၢအကျဲဧိၤကပူၤဧိၤန့ၣ်တက့ၢ်. ဒီးတုၤအသးပှၢ်ဒီး, တဟးဖးဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံတတီၤအံၤ, တမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ကူၣ်သ့အထူသနူတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ် လၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အစှၤကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် လဲၤကပာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ, ပကအဲၣ်ယွၤပျံၤယွၤ (:၄) အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်မူဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ဂုာ်ကျဲးစၢးလုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်အဲၣ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအဃိ, ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ထံၣ်ဘၣ် ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်…

ကစၢ်ယွၤ ထံၣ်ယၤ

အဝၤ ကလံၤကျီအီၤဝံၤ, စါ(န) (Sun) တဂၤ အတၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲအသးတကီၢ်ခါန့ၣ်လီၤ. တနံၤဘၣ်တနံၤန့ၣ် စါ(န) ဘၣ်မၤစၢၤဝဲဒၣ် အဝၤအတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်, ဒီးဘၣ်ကျဲးစဲးဘှါဆှဲ အဝၤအသးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်တီသးလိၤအပူၤန့ၣ် ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၇ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝၤလီၤဃံၤ, ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့နးဒိၣ်ထီၣ်အဃိ, တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤ အတၢ်မၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဝံဃၢနးနးကျံးကျံးလၢအဂီၢ်, ဒီးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် “ယသးတူၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ယတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် လီၤမၢ်ကွံာ်ယဲ, ဒီးယတထံၣ်ကစၢ်ယွၤလၢၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဆၣ်, စါ(န) ကွၢ်ကဒါက့ၤအတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးနာ်ဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤထံၣ် အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအဝၤအတၢ်ဆါအယံာ်အထၢအဂီၢ်, မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်အီၤ ကသံၣ်ကသီတဖၣ်, ဒီးလၢဟံၣ်လၢဃီတၢ်ကွၢ်ထွဲယါဘျါ ပှၤဆူးပှၤဆါ, ဒီးပှၤတဝၢအပှၤမၤစၢၤဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤစၢၤဝဲဒၣ် စါ(န) လၢတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဘှါဆှဲ နီၢ်သးအတၢ်ဆီၢ်သနံၤ, အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး, ခီဖျိလၢတၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်အဝၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်ဟၤကၢ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ လီၣ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်ယွၤလၢ အထံၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ၁ မိၤ…

လဲၤတၢ်ဒီးကစၢ်ယွၤ

ဖဲမုၢ်ယူာ်အနံၤ, လၢတၢ်မၤဟူးဂဲၤနီၢ်ခိကျးန့ၣ် ပှၤကဘၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်အကျိၤဆူ စုထွဲတကပၤန့ၣ်လီၤ. ယမါဒီးပှၤအခီၣ်ထံးတဖုန့ၣ် လဲၤဟးတရံးဝဲဒၣ် လၢစုထွဲတကပၤ န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပိာ်မုၣ်တဂၤ လဲၤဟးတရံးပှၤလဲၤတၢ်အကျိၤ လၢစုစ့ၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. အတံၤသကိးတနီၤန့ၣ် ပာ်ဖှိၣ်လဲၤဟးတရံးတၢ်ဒီးအီၤ, ဒီးပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤ လူၤပိာ်ထွဲ အဝဲသ့ၣ်အခံန့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ပှၤလဲၤဟးတၢ်အကျဲအဃိ, ဒ်သိးဒီးတၢ်ကဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးက့ၤအဂီၢ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်ဝဲဒၣ် တစိၤဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤလဲၤဟးတၢ်ဖိလၢ ကျဲအကမၣ်တဖၣ်န့ၣ် တပညိၣ်ဝဲလၢ ကမၤကီမၤခဲတၢ်ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤ ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဒ်သိးယတဆိကမိၣ်ထီၣ် ယဲဒၣ်န့ၣ် ယအိၣ်တသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအလဲၤကမၣ်ကျဲတဂၤန့ၣ် နဲၣ်ဆှၢဝဲ ပှၤတဂၤဝံၤတဂၤဆူ ကျဲအကမၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဂာ်ဒီးလံာ်ကတိၤဒိ ၁၃:၂၀ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ပှၤလၢအလဲၤတၢ်ဒီးပှၤကူၣ်တၢ်သ့န့ၣ် ကကဲထီၣ်ပှၤကူၣ်တၢ်သ့လီၤ. မ့မ့ၢ်ပှၤဒီတံၤဒီသကိးဒီးပှၤဟးဂီၢ်ဖိန့ၣ် ကတုၤလၢတၢ်ဟးဂီၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လူၤပိာ်ထွဲ ပှၤလဲၤတၢ်လၢအကျဲကမၣ်တဂၤအခံန့ၣ် ကတူၤဃီၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်အိၣ်အသးမၤအသးအကီအခဲ န့ၣ်လီၤ.

ကလၤတံ အဆၢဒိၣ် ၅ န့ၣ် စီၤပီလူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ တၢ်လဲၤကမၣ်ကျဲ ဒ်သိးအံၤ တဖၣ်န့ၣ် ဆိကတီၢ် ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ…

ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးပထံၣ်ဘၣ်တၢ်

နံၣ်ကယၤ ၁၉ ဘူးထီၣ်ကလၢာ်ဝဲဒၣ်အကတီၢ်, လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် ပှၤလဲၤနုာ်လီၤဆူ စခီယၢ် [sequoia] (သ့ၣ်ဖးဒိၣ်ဖးထီလၢအသးအနံၣ်အလါယံာ်ထီ) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤတဖၣ် တနာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၈၉၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကျီၤကူာ်သ့ၣ် (ပှၤမၤသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ) လွံၢ်ဂၤ လဲၤနုာ်လီၤဆူ ကဲ(လ)ဖိနံယၢ် ကီၢ်စဲၣ် ဘ့း စတဲး(ပ) (Big Stump) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးကျီကူာ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်, ပှၤကိးအီၤလၢ မး ထွဲ(န) (Mark Twain), လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၃ သီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်အံၤ အသးအနံၣ်အလါ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၃၄၁ နံၣ်, အထီန့ၣ် ၃၀၀ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးသ့ၣ်ထူၣ်အကဝီၤကျီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၀ ခီၣ်ယီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ထွဲ(န), ဒ်အမ့ၢ် “သ့ၣ်တခိၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤဖျါကဟုကညီၢ်, ဒီးလၢသ့ၣ်ပှၢ်အပူၤသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်,…

လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်

ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…

တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအဂ့ၤလၢ တၢ်အဒူၣ်လိၤ

ပှၤထၢဖှိၣ်ကွဲးတၢ်ကစီၣ် စဘဲးရှဲၣ် ယါကၢၣ် (Sebastian Junger) တဂၤ, ဒ်အမ့ၢ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး, လဲၤဟးဝဲ ကီၢ်အမဲရကၤဒီတကီၢ်, ဒီးကွဲးဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် အဝဲလဲၤနုာ်ဆူ ဖလီၢ်ရံၣ်ဒၣ် ကံ(စ) (Florida Keys) တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်လီၢ်ကဝီၤ အတၢ်ဟးလီၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သးဟ့, လၢတၢ်အဒူၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်, တၢ်တ့ခဲၣ်အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ပညိၣ်ဝဲတၢ်ဟးဟ့ဆူ ပှၤသူးလီၢ်သူးကျဲ အိၣ်ဟဲဝဲလၢ ကူဘါ (Cuba) အထံကီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်လၢ ပှၤကူဘါဖိတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ဖဲ ၁၉၆၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤအဂုၤအဂၤတဖၣ်, အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကဟုကယာ်, တူၢ်လိာ်မုာ်ယၤအဃိ, ယစံးဘျုးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ” န့ၣ်လီၤ. ယါကၢၣ် တဂၤ, သ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲလၢ “ကီၢ်အမဲရကၤအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢအၢသီအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပိာ်ခွါတၢ်ဟးလီၢ်အဒူၣ်လိၤ” န့ၣ်လီၤ.…

တဘၣ်မၤထဲဒၣ်နၤတဂၤဧိၤန့ၣ်တဂ့ၤ

သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤအသးလၢယမဲာ်ညါအကတီၢ်, ဖဲယအိးထီၣ်ဖးကွၢ် တၢ်ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အလံာ်နဲၣ်ကျဲန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးပတဘၣ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤတထံၣ်အလိၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် (X) အတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤကညီတဂၤအက့ၢ်ဂီၤ, ကွၢ်စုၢ်ဝဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ်, လီၤဂာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်အသးမၤအသးလၢ အပူၤကွံာ်စှၤမံးနံးအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤ အထွဲတကပၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်ကျိၤကျဲအဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤဆီတမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ် ဖျါနံၤကမှံ, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ယကိးယဝၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်ဂီၤလၢလံာ်နဲၣ်ကျဲအပူၤ, ဒီးစံးဘၣ်အီၤ “လံာ်နဲၣ်ကျဲစံးဝဲဒၣ်လၢ ယလိၣ်ဘၣ်နတၢ်မၤစၢၤ” န့ၣ်လီၤ. အဝဲနံၤဝဲဒၣ်, ဒီးပတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ဃုကျဲ, ဒီးတ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်, လၢယကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်နဲၣ်ကျဲအတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ပတဘၣ်မၤထဲ တဂၤဧိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်ရိမ့ၤ အဆၢဒိၣ် ၁၂ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး…

မ့ၢ်ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်

ဖံဒရိၣ် (Pedro) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ် ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအသးဒိၣ်ညီ, သးအိၣ်မၤကၣ်က့ၤတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဆါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိး ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, အဝဲပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယမုၢ်နံၤမုၢ်သီ လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤန့ၢ်ဒံးတၢ်လၢယလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးအိၣ်မူအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤယဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ဖဲထူထံးစၢၤသွဲၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကွဲးတမံၤအပူၤန့ၣ် ဖံဒရိၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ် အတၢ်စံးဆၢလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဖးဘၣ် စီၤအၤဒၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လီၤစၢၤအဂ့ၢ်အကျိၤလၢစီၤမိၤရှ့အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ လံာ်တကျိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ စီၤအၤဒၣ်အစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ် “[ပှၤကညီအမံၤ], အမုၢ်နံၤခဲလၢာ် [သးအနံၣ် နီၣ်ဂံၢ်], ဒီးသံဝဲ” န့ၣ်လီၤ (ကွၢ် ၁ မိၤ ၅:၈, ၁၁, ၁၄, ၁၇, ၂၀, ၂၇, ၃၁). ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လီၤလီၤဆီဆီန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…

ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ

ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.

၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…

ဝ့ၢ်လၢအကြၢးဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ

ဖဲလါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၁၉၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ဖၢစံၣ် ဖီဆဲး (Percy Fawcett) တဂၤ တချုးလဲၤဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အသီလၢ ဘရၣ်စ့(လ) (Brazil) အပှၢ်မုၢ်ကနၢအဒိၣ်အယိာ်တဖၣ်အပူၤအကတီၢ်န့ၣ်, ကွဲးဆှၢဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢလၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ်ဆူအမါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အနီၤဟ့ၣ်ခီ ဝ့ၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်, ဒီးလီၤမၢ်တ့ၢ်လံလၢပျၢၤတဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ပာ်လီၤအသး, ဒီးလဲၤကွၢ်ဃုဝဲဒၣ်အါနံၣ်အါလါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလူၤဃုထံၣ်တၢ်အကရူၢ်တဖုအံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲ, ဒီး တၢ်တဃုထံၣ်န့ၢ် ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ်, ပှၤလဲၤဃုထံၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတထံၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖၢစံၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ, ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤစံးပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, စူးကါမၤလၢာ်ဂီၤကလီဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်လူၤကွၢ်ဃု ဝ့ၢ်လီၤမၢ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဃုထံၣ်တန့ၢ်တသ့နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ပညိၣ်လၢပမၤလၢပှဲၤအီၤတသ့တန့ၢ်, လၢအဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢပှၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလီၤန့ၣ်, ပကဘၣ်အၢၣ်လီၤပသးတီတီလိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢပှၤတဂၤစုာ်စုာ်အဂီၢ် တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်နီၢ် လၢပကြၢးလူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢသူၣ်လၢသး, လၢပသးပတၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးပဂံၢ်ပဘါခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

စီၤပီလူး ကွဲးဆှၢလီၤဝဲဆူ ပှၤဖံလံးပံၤဖိလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, လံာ်ပရၢ တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်,…

စံးဘျုးယွၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး

ဖဲတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အမုၢ်နံၤတဘျီန့ၣ်, ဒ်သိးယကဆၢဂ့ၤဆၢဝါယမိၢ်ယပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ယကိးလီတဲစိဆူယဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပစံးကတိၤသကိးတၢ်အကတီၢ်, ယသံကွၢ်ယမိၢ်, တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအပူၤန့ၣ် ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ် ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ယဖိသၢဂၤလိာ် မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယွၤအဃိ” န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်, ယမိၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒ်တၢ်အကါဒိၣ်တမံၤ, ဒီး တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဖိတဖၣ် အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ, ဒီးတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤက့ၤအသးန့ၣ် လၢအဂီၢ်တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.

ယမိၢ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤလၢ ကတိၤ ၂၂:၆ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ဆှၢဖိဒံဖိသၣ်လၢအကျဲဧိၤကပူၤဧိၤန့ၣ်တက့ၢ်. ဒီးတုၤအသးပှၢ်ဒီး, တဟးဖးဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံတတီၤအံၤ, တမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ကူၣ်သ့အထူသနူတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ် လၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အစှၤကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် လဲၤကပာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ, ပကအဲၣ်ယွၤပျံၤယွၤ (:၄) အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်မူဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ဂုာ်ကျဲးစၢးလုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်အဲၣ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအဃိ, ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ထံၣ်ဘၣ် ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်…