ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ

နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးထံၣ် ကၠါရဲး(ထ) (Jarrett) အတၢ်နံၤကမှံန့ၣ်, သံကွၢ်အီၤလၢ အကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤဘုၣ်ကနဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လိာ်သကိးပသးလၢအဟံၣ်လီၢ်ခံကရၢၢ်အပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢပကစံးကတိၤသကိး ကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ညီနုၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤ, လၢပတၢ်ကတိၤသကိးလိာ်သးတဖၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်မၤလိန့ၢ်အါထီၣ် တၢ်ဘုၣ်ကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်စံးကတိၤသကိးကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်န့ဆၢၣ်ကနဲစီလၢအကဆှီ, အလွဲၢ်ဘီဒ်ထူ, ဒီးဆၢဝံၣ်သိ, ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ကၠါရဲး(ထ) အကနဲလၢ အမၤတၢ်ဆူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မး, ဆၢဝံၣ်သိဒိၣ်မးလီၤ.
စံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉:၁၀၃ အပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးထါ စံးဝဲဒၣ်လၢ “ယလ့ၣ်ကွၢ်တၢ်န့ၣ် နကလုၢ်နကထါ ဆၢဆံးဒိၣ်လဲၣ်. ဆၢန့ၢ် ကနဲစီလၢ ယကိာ်ပူၤန့ၣ်တက့ၢ်လီၤ.”

ပမ့ၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အဆၢဖိ ၉၇-၁၀၄ တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် စူးကါဝဲ တၢ်ကတိၤထိၣ်သတြီၤ “ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ” အံၤ, မ့ၢ်လံာ်ကျိၤကူာ်တဖၣ်အကျါတထံၣ်,ဒ်သိးကပာ်ဖျါဆှဲထီၣ် ယွၤအကလုၢ်အကထါ, လၢအလုၢ်အပှ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အဂီၢ်, “နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ် ဒုးကူၣ်သ့ထီၣ်ယၤအါန့ၢ် ယဒုၣ်ယဒါတဖၣ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အိၣ်ဒီးယၤ လီၤထူလီၤယိာ်လီၤ. ယနူၤပၢၢ် ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်န့ၣ်အါန့ၢ် ပှၤသိၣ်လိယၤခဲလၢာ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယဆိကမိၣ်လၢ…

တၢ်လၢအလီၤတံၢ်တမံၤ

သ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် မဲထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ခုၣ်အလီၢ်အကျဲတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢတၢ်ဂိၢ်ခါအကတီၢ်အဂီၢ်, ခီဖျိလၢ “တၢ်မၤကိၤထီၣ်အသး” အကျိၤကျဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် အသုတလီၤသကၤ, ယူာ်ထီၣ်အသး, ဒီးအသုတသ့ၣ်ဖးအဂီၢ်, ဒုးဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံလၢ ချံဆးမူ (cells) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံအိၣ်တ့ၢ်လၢချံဆးမူတဖၣ် အကဆူးန့ၣ် ဆှံဂ့ၤဒိၣ်မးအဃိ, ထံလီၤသကၤသံးကာ်ကိၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ် စဲဘူးထီဃာ် အသးတန့ၢ်ဘၣ်. တၢ်ခုၣ်အပတီၢ် မ့ၢ်လီၤဝဲဆူ သိၣ်ပၤအဖီလာ် ဒံၢ်ကရံၣ်လွံၢ်ဆံ (40 degrees below zero) ဒၣ်လဲာ်, သ့ၣ်အမုၢ်န့ၣ် တတဲၤသ့ၣ်ဖးလၢၤဘၣ်. မ့ၢ်လၢသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်အပနီၣ် လၢမုၢ်နံၤအဖုၣ်စှၤလီၤ, လၢအတဆီတလဲအသးတဖၣ်အအိၣ်အဃိ, ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကိၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်ဃီန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် တသန့ၤသးလၢ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအခုၣ်အကိၢ်တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဖီခိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်သန့ၤအသးလၢမုၢ်, တၢ်လၢအလီၢ်တံၢ်တမံၤ, လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤအဖိခွါ, လၢအတ့လီၤမုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဂၤန့ၣ်လီၤ. “အဝဲဒၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ယွၤ, လၢပှၤထံၣ်အီၤတသ့ဘၣ်တဂၤအက့ၢ်အဂီၤ, တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပှၤဝဲၢ်ကိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်တ့အသးလၢအစုပူၤ,.......... ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲဆိးဝဲလၢအီၤ” (ကလီး ၁:၁၅-၁၇) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ, စံးဘၣ် သ့ၣ်ထူၣ်တဖၣ်လၢကထိၣ်ကိၤထီၣ်အသး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လဲၣ်.…

ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်

သးပှၢ်မုၣ်တဂၤ လီၤဃံၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒီးအိၣ်သံတယူာ်လၢပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်အကျဲလိၤ လၢတၢ်ကိၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤ ဆိကတီၢ်အတၢ်လဲၤဒီး မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤန့ၣ် ကိးဃီၤဝဲ ၉၁၁, ဒီးပှၤအဂၤတဂၤန့ၣ် ပာ်လီၤ ဆ့ကၤဖီခိၣ်တဘ့ၣ်လၢသးပှၢ်မုၢ်အခိၣ်အဖီလာ် ကယီကယီဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤန့ၣ် ပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ထွါမဲာ်တဖၣ်လၢအစုဒုၣ်အဖီလာ်, ဒီးမ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဒီတဒၢဝဲ သဒၢမုၢ်လၢ အခိၣ်အဖီလာ်တုၤလၢဂ့ၢ်ဂီၤအူ ဆူၣ်ချ့ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဖၣ် ဟဲတုၤဝဲတစုန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအဒိတီၣ်ထီၣ် တၢ်ဂီၤမူအဖုၣ်ဖိအံၤ ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအသးအနံၣ်အလါ, ဒီးကလုာ်ဒူၣ် တဒ်သိးလိာ်သးတဖၣ်ခဲလၢာ် ဆိကတီၢ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ်မၤစၢၤ ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်နးနးကျံၤကျံၤတဂၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီ, လၢအလီၤသးမုာ်ဒိၣ်မးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤသ့လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဂၤ သံကွၢ်ဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, “ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်” (လူၤ ၁၀:၂၉) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢကဘၣ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်အဲၣ်ဆူမတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဲဖျါထီၣ် ပှၤတဂၤအဂ့ၢ်, လၢတမျိၤတမျာ်တဖၣ် ဒိတီၢ်အီၤနးနးကလဲာ် ဘူးတ့ၢ်မးလၢကသံဝဲ, ဒီးဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်တ့ၢ်အီၤလၢ ကျဲကပၤ (:၃၀-၃၁) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်တဂၤ, ဒီးလၢခံန့ၣ် ပှၤလ့ၤဝံဖိတဂၤ ဟဲထံၣ်န့ၢ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, ခံဂၤလိာ်န့ၣ် လဲၤသဒၣ်အီၤလၢကျဲတကပၤန့ၣ်လီၤ.…

ပၢ်ယွၤအစုတၢ်မၤစၢၤအိးထီၣ်အသး

သးလၢအသူၣ်ကညီၤသးကညီၤတၢ်န့ၣ် ထိၣ်ဂဲၤထီၣ် မဲရံၣ် စလဲးစၣ် (Mary Slessor), ဒ်သိးကအိးထီၣ်အစုတၢ်မၤစၢၤဆူ ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် စကီးတ့း(ရှ) (Scottish) မံးရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤ, ဒီးအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၄၈ နံၣ်, ဒီးလဲၤမၤတၢ်လၢ ပှၤအိၣ်ကိၣ်ယိၣ် (Okoyong) ဖိတဖၣ်အကျါ, လၢတၢ်လီၢ်အယံၤတတီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ လီၢ်ကဝီၤတဖၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢအကမၣ်တမံၤန့ၣ် ဖဲလၢဖိသၣ်အတဃံာ်ဖိ မ့ၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ် တဂၤန့ၣ်ဂ့ၤဝဲ, ဒီးမ့မ့ၢ်အတဂၤန့ၣ် တၢ်ဝံတၢ်နါအဖိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, မ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်တ့ၢ်စူးကွံာ်အီၤ, ဒီးခီဖျိလၢတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဃိ, ပှၤအတဃံာ်ဖိခံဂၤလိာ်န့ၣ် ဘၣ်သံဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အဲၣ်အဂီၢ်, ဖိသၣ်လၢအသးသမူ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်တဖၣ်, လၢအကယၤတဖၣ်န့ၣ် မဲရံၣ် မၤဂ့ၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးဝဲ, ဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် လုၢ်ဖိဝဲဒၣ် ဖိသၣ် (၉) ဂၤ, ဒ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိလၢ အပူၤထီၣ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဝံဟိၤရှ့ အတၢ်ကတိၤထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်တၢ်အပူၤန့ၣ် ဝံ ဒုးထံၣ်တဖျဲးဝဲ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်သးအိၣ်ကဟုကယာ် အဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် ဝံပာ်ဖျါဝဲလၢ…

တၢ်နာ်အဂံၢ် စဲထီဃာ်အသးလၢယွၤ

ဖဲယဖးဘၣ် "မဲရံၣ် မဲးခလီး(ဒ) ဘဲးသယူ(န)" (Mary McLeod Bethune) အသးသမူအဂ့ၢ်, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အတၢ်ကွဲးနီၣ်န့ၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ယသးသဟီၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤသူၣ်ထီၣ် "ဘဲးသယူ(န) ခိးမဲ(န) ဖၠၣ်စိမိၤ" (Bethune-Cookman University) တဂၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပာ်လီၤအသးကျၢၤမုဆှု, ဒီးတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်လၢပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ် ဆှၢယၤလၢ ယကဖးအါထီၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွဲးတတီၤ ပာ်ဖျါက့ၤဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၀၀, နံၣ်လၢအဟဲဆိတဖၣ်အကတီၢ်, ပှၤအၤဖြၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်, အဝဲ “ပာ်ဖျါထီၣ်” ကၠိအတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဆူ ပှၤထူးပှၤတီၤ လၢအမၤပနံာ်တၢ်ကၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢပှၤတဂၤအံၤလဲၤကွၢ် “ဖၠၣ်စိမိၤကရၢၢ်” န့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထဲတဖျၢၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်မံမီၢ်လၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ, ဒီးဆၢမုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ ကဘျၢလီၤစ့မိၢ်ပှၢ်လၢကၠိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်နာ်, ဒီးခါဆူညါအတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် စ့ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ကၠိတဖျၢၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖၠၣ်စိမိၤ, လၢပှၤဘၣ်မၤလိ လွံၢ်နံၣ်, တုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.…

မဲာ်ဖံးလၢ အကပီၤကပြုၢ်တဖၣ်

တနံၣ်န့ၣ်တဘျီ, ဖဲ ပဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် ကွၢ်ထံသမံသမိး ပထွံၣ်ဖိတဒု အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အကတီၢ်န့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “အဝဲအိၣ်ဒီးအံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်ဖိ” န့ၣ်လီၤ. ယသံကွၢ်အီၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်ဧါ” န့ၣ်ဒီး, စံးဆၢဝဲဒၣ်လၢ တၢ်နံၤကမှံအပူၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စူးကါအီၤလၢ ထွံၣ်လူၤပှၢ် (retrievers) ဒ်သိးအံၤတကလုာ်, လၢအမဲာ်သၣ်ထီၣ်ဝါဆိန့ၢ် အကတီၢ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အဆၢအိၣ်လၢအပူၤ, အတၢ်ပနီၣ်” န့ၣ်လီၤ.

လၢခံန့ၣ်, ဖဲယဆိကမိၣ်ထံက့ၤ တၢ်အကတီၢ်ဖိအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဆိကမိၣ် ဟဲထီၣ်လၢယသးပူၤတမံၤန့ၣ် ဖဲပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ် မ့ၢ်ထံၣ်ယၤန့ၣ်ဒီး, ယမဲာ်သၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဖျါဝဲဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်တဖျဲး “တၢ်အဆၢလၢယပူၤ,” တၢ်ဆၢလၢအမ့ၢ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်အဲၣ် လၢအဆီတလဲတၢ် အစိအကမီၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢယသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးလၢယတၢ်အိၣ်မူအပူၤဧါန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၤသးကတုၤအကတီၢ်ဖိ, ဖဲစီၤမိၤရှ့ အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်လၢကစၢ်ယွၤ အမဲာ်ညါအါနံၤအါသီဝံၤ, ဟဲလီၤဝဲလၢ ကစၢ်စံၤနါအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤမိၤရှ့ “တသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ(ယွၤ)အဖၢမုၢ်ဒီး, အမဲာ်ဖံး ကပီၤကပြုၢ်ကပြီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.” စီၤမိၤရှ့ အမဲာ်သၣ်…

အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးလၢကဟ့ၣ်တၢ်ညီ

ဖဲတၢ်သ့ၣ်နီၣ် ယတံဒိၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒီးအမါသးဘိအတၢ်အဲၣ် တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤ လၢအိၣ်မူမၤထွဲတ့ၢ်ဝဲဒၣ် အါနံၣ်အါလါအဂီၢ်, ပှၤကတဲာ်ကတီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢအမ့ၢ်, ကျီၢ်ညၣ်ကၣ်, ဘုခ့, ဒီးသဘ့ချံတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤဒိၣ်ကိးဂီၤဒဲး, တချုးအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူတၢ်ဘါယွၤသရိာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပၢနုာ်တၢ်ညၣ်ကၣ်ဖးဒိၣ်တလိၣ်, ဒီးတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်တဖၣ် လၢသပၢၤဖီမံတၢ်ကယီကယီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါမ့ၢ်ဝံၤဒီး, အဝဲသ့ၣ် လူၤဃုပှၤတဂၤဂၤ, ဒ်သိးကကွဲမုာ်ဝဲလၢ မုၢ်ထူၣ်တၢ်အီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ, ကွဲမုာ်ဝဲ တံၤသကိးဂ့ၤတဂၤ, ဒီးဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် ပှၤစီစၣ်တဂၤဂၤန့ၣ်လီၤ. မတၤဂ့ၤမတၤဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီကအိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢဟံၣ်, ဒီးမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤအကတီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤဆီဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လုၢ်လၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲလၢ မုၢ်နံၤဒိၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ ကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး, လၢတၢ်ဟ့ၣ်ညီတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လုၢ်လၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် လူၤပိာ်ထွဲမၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိ စီၤမိၤရှ့န့ၣ်, ယွၤမၤလိာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် အတၢ်အီၣ်တနီၤလၢ “ပှၤဖှီၣ်ဖီယာ်ဖိ, ဒီးပှၤတခီဘီမုၢ်ဖိအဂီၢ်” (၃ မိၤ ၁၉:၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဖဲကူးဘုအကတီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်တဘၣ်ကူးတၢ်လၢအစံာ်အသနၢၣ်တုၤအလၢာ်ဘၣ်. တဘၣ်ထၢထီၣ်တၢ်လီၤတဲာ် လၢအကူးတၢ်အပူၤဘၣ်. ဒီးတဘၣ်ထၢဖှိၣ်စပံးသၣ်ခဲလၢာ်လၢအစပံးအလီၢ်ပူၤဘၣ် (:၉-၁၀) န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်ဟ့ၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်

ဒ်သိးယကပှ့ၤန့ၢ်ပၢ်အမုၢ်နံၤ ခးဖိတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ယလဲၤနုာ်လီၤဆူ ပှၤဆါပနံာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အကျးပူၤ, ဃၢဃၢဖိန့ၣ်လီၤ. ယပျၢ်တ့ၢ်ယပၢ်အတၢ်ကမၣ်လံ. လၢတၢ်အါနံၣ်အါလါ အတီၢ်ပူၤ, ခီဖျိလၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤန့ၣ် ယကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့က့ၤတၢ်, ဖဲယသးအိၣ်တဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် တချုးလၢယဟးထီၣ်လၢဟံၣ်, ဒီးယဟးထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဆါယသးတဖၣ် ယဂုာ်ကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတ့ၢ်ယဲလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ယသးတမုာ်တမံၤန့ၣ် နံၣ်လၢအဆံတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤဒၣ်လဲာ်, ခးတဖၣ်လၢ အစံးကတိၤပာ်ဖျါ တၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အါအါကလဲာ်ဆူ ပၢ် “အဂ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်” တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ် ယဒိသူၣ်ဒိသး တန့ၢ်တသ့ဒံးဘၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးယကမၤလၤကပီၤ ယပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢမူခိၣ်တဂၤအဂီၢ်, ယအိၣ်ဆၢထၢၣ်ယဲလၢ ပှၤပာ်ခးတဖၣ်အစိၤခိၣ်ကပၤ, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ယပၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဒဲးဘး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဝာ်လိာ်သး, ဒီးတၢ်သးအုးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ် စးထီၣ်အသးလၢ စီၤအၤဒၣ်ဒီးစီၤကၤယံၣ်, စီၤဒၤဝံးဒီးစီၤအးဘရှါလိၣ်, တုၤလီၤဆူ ယပၢ်ဒီးယၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိကနၣ်မိၢ်ပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲဒၣ် “စူၢ်သုမိၢ်သုပၢ်လၢကစၢ်အပူၤ...အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်အတီအလိၤ” (အ့းဖ့း ၆:၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်ယူးယီၣ်မိၢ်ပၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလိာ်တထံၣ်, တၢ်အၢၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖး ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ…

ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ

ဖဲ ၁၉၃၇ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် နပိလံၣ်ယဲ(န) ဟ့ (Napoleon Hill) ကွဲးထုးထီၣ် “Think and Grow Rich” အလံာ်တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “တၢ်လၢနသးထံၣ်ဆိကမိၣ်, ဒီးနာ်ဝဲသ့ တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤန့ၣ်, နမၤန့ၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဟ့ ကတိၤဟ့ၣ်ဒိတၢ်တမံၤအံၤ ပာ်ဖျါဒိဂ့ၤ ပှၤအမဲရကၤဖိ အတၢ်မံမီၢ် (American Dream) လၢအမ့ၢ်, “နမ့ၢ်မၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် နကဒိးန့ၢ် နတၢ်မံမီၢ် အကီခဲကတၢၢ်တဖၣ်သ့” န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် ကဆှၢပှၤဆူ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ, လံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢလံာ်တၢ်ကတိၤဒိအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢယသးပှၢ်ထီၣ်ယဲန့ၣ်ဒီး, တၢ်အိၣ်မူပိာ်ထွဲ ဟ့ အတၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်န့ၣ် ယထံၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်နီၢ်နီၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. “ယတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤန့ၢ် ယတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်န့ၣ် ထဲဒၣ်လၢယဂီၢ်, ဒီးတၢ်သန့ၤသးလၢယွၤအဂီၢ်” အလီၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်ကလၤတံ ၅ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး ထိၣ်သတြီၤဝဲ တၢ်အိၣ်မူအကျဲ…

တၢ်မူအကျဲ

အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး, ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိ လၢအဆါဆူၣ်ဆါကဲတဂၤအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဆါလီၤကွံာ်အီၤဆူ ကုၢ်ကစၢ်တဂၤအအိၣ်, ထဲဒၣ်ကသ့ၣ်တဒုအပှ့ၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမ့ၢ်ဝဲ ခွါလိၣ်ဘိတဂၤအကတီၢ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ပှၤဝါဖံးဖိတဖုန့ၣ် မၤသံပှၤသူဖံးဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤလိမၤဒိး အပူၤန့ၣ် ဖျိးစိဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲပတံထီၣ် Highland University လၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ဆဲး (Kansas) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအဖံးအညၣ်အလွဲၢ်အဃိ, တၢ်တတူၢ်လိာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤအသးကီခဲတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အပူၤဒၣ်လဲာ်, ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဒိၣ်အယိာ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ကၠီး. ဝးရှ့(န)တၣ်(န) ကၤဘၤ (George Washington Carver) အသးသမူ အလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ၃:၆, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “သ့ၣ်ညါယွၤလၢ နကျဲခဲလၢာ်အပူၤတက့ၢ်. ဒီးအဝဲဒၣ်ကမၤလိၤနကျဲ” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပတၢ်အိၣ်အသးတဖၣ် ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢပှၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤဖဲလဲၣ်, ပကမၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ကတိၤဒိ…

ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ

နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးထံၣ် ကၠါရဲး(ထ) (Jarrett) အတၢ်နံၤကမှံန့ၣ်, သံကွၢ်အီၤလၢ အကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤဘုၣ်ကနဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လိာ်သကိးပသးလၢအဟံၣ်လီၢ်ခံကရၢၢ်အပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢပကစံးကတိၤသကိး ကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ညီနုၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤ, လၢပတၢ်ကတိၤသကိးလိာ်သးတဖၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်မၤလိန့ၢ်အါထီၣ် တၢ်ဘုၣ်ကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်စံးကတိၤသကိးကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်န့ဆၢၣ်ကနဲစီလၢအကဆှီ, အလွဲၢ်ဘီဒ်ထူ, ဒီးဆၢဝံၣ်သိ, ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ကၠါရဲး(ထ) အကနဲလၢ အမၤတၢ်ဆူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မး, ဆၢဝံၣ်သိဒိၣ်မးလီၤ.
စံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉:၁၀၃ အပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးထါ စံးဝဲဒၣ်လၢ “ယလ့ၣ်ကွၢ်တၢ်န့ၣ် နကလုၢ်နကထါ ဆၢဆံးဒိၣ်လဲၣ်. ဆၢန့ၢ် ကနဲစီလၢ ယကိာ်ပူၤန့ၣ်တက့ၢ်လီၤ.”

ပမ့ၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အဆၢဖိ ၉၇-၁၀၄ တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် စူးကါဝဲ တၢ်ကတိၤထိၣ်သတြီၤ “ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ” အံၤ, မ့ၢ်လံာ်ကျိၤကူာ်တဖၣ်အကျါတထံၣ်,ဒ်သိးကပာ်ဖျါဆှဲထီၣ် ယွၤအကလုၢ်အကထါ, လၢအလုၢ်အပှ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အဂီၢ်, “နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ် ဒုးကူၣ်သ့ထီၣ်ယၤအါန့ၢ် ယဒုၣ်ယဒါတဖၣ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အိၣ်ဒီးယၤ လီၤထူလီၤယိာ်လီၤ. ယနူၤပၢၢ် ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်န့ၣ်အါန့ၢ် ပှၤသိၣ်လိယၤခဲလၢာ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယဆိကမိၣ်လၢ…

တၢ်လၢအလီၤတံၢ်တမံၤ

သ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် မဲထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ခုၣ်အလီၢ်အကျဲတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢတၢ်ဂိၢ်ခါအကတီၢ်အဂီၢ်, ခီဖျိလၢ “တၢ်မၤကိၤထီၣ်အသး” အကျိၤကျဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် အသုတလီၤသကၤ, ယူာ်ထီၣ်အသး, ဒီးအသုတသ့ၣ်ဖးအဂီၢ်, ဒုးဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံလၢ ချံဆးမူ (cells) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံအိၣ်တ့ၢ်လၢချံဆးမူတဖၣ် အကဆူးန့ၣ် ဆှံဂ့ၤဒိၣ်မးအဃိ, ထံလီၤသကၤသံးကာ်ကိၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ် စဲဘူးထီဃာ် အသးတန့ၢ်ဘၣ်. တၢ်ခုၣ်အပတီၢ် မ့ၢ်လီၤဝဲဆူ သိၣ်ပၤအဖီလာ် ဒံၢ်ကရံၣ်လွံၢ်ဆံ (40 degrees below zero) ဒၣ်လဲာ်, သ့ၣ်အမုၢ်န့ၣ် တတဲၤသ့ၣ်ဖးလၢၤဘၣ်. မ့ၢ်လၢသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်အပနီၣ် လၢမုၢ်နံၤအဖုၣ်စှၤလီၤ, လၢအတဆီတလဲအသးတဖၣ်အအိၣ်အဃိ, ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကိၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်ဃီန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် တသန့ၤသးလၢ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအခုၣ်အကိၢ်တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဖီခိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်သန့ၤအသးလၢမုၢ်, တၢ်လၢအလီၢ်တံၢ်တမံၤ, လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤအဖိခွါ, လၢအတ့လီၤမုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဂၤန့ၣ်လီၤ. “အဝဲဒၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ယွၤ, လၢပှၤထံၣ်အီၤတသ့ဘၣ်တဂၤအက့ၢ်အဂီၤ, တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပှၤဝဲၢ်ကိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်တ့အသးလၢအစုပူၤ,.......... ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲဆိးဝဲလၢအီၤ” (ကလီး ၁:၁၅-၁၇) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ, စံးဘၣ် သ့ၣ်ထူၣ်တဖၣ်လၢကထိၣ်ကိၤထီၣ်အသး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လဲၣ်.…

ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်

သးပှၢ်မုၣ်တဂၤ လီၤဃံၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒီးအိၣ်သံတယူာ်လၢပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်အကျဲလိၤ လၢတၢ်ကိၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤ ဆိကတီၢ်အတၢ်လဲၤဒီး မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤန့ၣ် ကိးဃီၤဝဲ ၉၁၁, ဒီးပှၤအဂၤတဂၤန့ၣ် ပာ်လီၤ ဆ့ကၤဖီခိၣ်တဘ့ၣ်လၢသးပှၢ်မုၢ်အခိၣ်အဖီလာ် ကယီကယီဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤန့ၣ် ပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ထွါမဲာ်တဖၣ်လၢအစုဒုၣ်အဖီလာ်, ဒီးမ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဒီတဒၢဝဲ သဒၢမုၢ်လၢ အခိၣ်အဖီလာ်တုၤလၢဂ့ၢ်ဂီၤအူ ဆူၣ်ချ့ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဖၣ် ဟဲတုၤဝဲတစုန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအဒိတီၣ်ထီၣ် တၢ်ဂီၤမူအဖုၣ်ဖိအံၤ ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအသးအနံၣ်အလါ, ဒီးကလုာ်ဒူၣ် တဒ်သိးလိာ်သးတဖၣ်ခဲလၢာ် ဆိကတီၢ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ်မၤစၢၤ ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်နးနးကျံၤကျံၤတဂၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီ, လၢအလီၤသးမုာ်ဒိၣ်မးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤသ့လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဂၤ သံကွၢ်ဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, “ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်” (လူၤ ၁၀:၂၉) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢကဘၣ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်အဲၣ်ဆူမတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဲဖျါထီၣ် ပှၤတဂၤအဂ့ၢ်, လၢတမျိၤတမျာ်တဖၣ် ဒိတီၢ်အီၤနးနးကလဲာ် ဘူးတ့ၢ်မးလၢကသံဝဲ, ဒီးဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်တ့ၢ်အီၤလၢ ကျဲကပၤ (:၃၀-၃၁) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်တဂၤ, ဒီးလၢခံန့ၣ် ပှၤလ့ၤဝံဖိတဂၤ ဟဲထံၣ်န့ၢ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, ခံဂၤလိာ်န့ၣ် လဲၤသဒၣ်အီၤလၢကျဲတကပၤန့ၣ်လီၤ.…

ပၢ်ယွၤအစုတၢ်မၤစၢၤအိးထီၣ်အသး

သးလၢအသူၣ်ကညီၤသးကညီၤတၢ်န့ၣ် ထိၣ်ဂဲၤထီၣ် မဲရံၣ် စလဲးစၣ် (Mary Slessor), ဒ်သိးကအိးထီၣ်အစုတၢ်မၤစၢၤဆူ ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် စကီးတ့း(ရှ) (Scottish) မံးရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤ, ဒီးအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၄၈ နံၣ်, ဒီးလဲၤမၤတၢ်လၢ ပှၤအိၣ်ကိၣ်ယိၣ် (Okoyong) ဖိတဖၣ်အကျါ, လၢတၢ်လီၢ်အယံၤတတီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ လီၢ်ကဝီၤတဖၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢအကမၣ်တမံၤန့ၣ် ဖဲလၢဖိသၣ်အတဃံာ်ဖိ မ့ၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ် တဂၤန့ၣ်ဂ့ၤဝဲ, ဒီးမ့မ့ၢ်အတဂၤန့ၣ် တၢ်ဝံတၢ်နါအဖိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, မ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်တ့ၢ်စူးကွံာ်အီၤ, ဒီးခီဖျိလၢတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဃိ, ပှၤအတဃံာ်ဖိခံဂၤလိာ်န့ၣ် ဘၣ်သံဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အဲၣ်အဂီၢ်, ဖိသၣ်လၢအသးသမူ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်တဖၣ်, လၢအကယၤတဖၣ်န့ၣ် မဲရံၣ် မၤဂ့ၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးဝဲ, ဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် လုၢ်ဖိဝဲဒၣ် ဖိသၣ် (၉) ဂၤ, ဒ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိလၢ အပူၤထီၣ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဝံဟိၤရှ့ အတၢ်ကတိၤထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်တၢ်အပူၤန့ၣ် ဝံ ဒုးထံၣ်တဖျဲးဝဲ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်သးအိၣ်ကဟုကယာ် အဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် ဝံပာ်ဖျါဝဲလၢ…

တၢ်နာ်အဂံၢ် စဲထီဃာ်အသးလၢယွၤ

ဖဲယဖးဘၣ် "မဲရံၣ် မဲးခလီး(ဒ) ဘဲးသယူ(န)" (Mary McLeod Bethune) အသးသမူအဂ့ၢ်, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အတၢ်ကွဲးနီၣ်န့ၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ယသးသဟီၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤသူၣ်ထီၣ် "ဘဲးသယူ(န) ခိးမဲ(န) ဖၠၣ်စိမိၤ" (Bethune-Cookman University) တဂၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပာ်လီၤအသးကျၢၤမုဆှု, ဒီးတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်လၢပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ် ဆှၢယၤလၢ ယကဖးအါထီၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွဲးတတီၤ ပာ်ဖျါက့ၤဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၀၀, နံၣ်လၢအဟဲဆိတဖၣ်အကတီၢ်, ပှၤအၤဖြၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်, အဝဲ “ပာ်ဖျါထီၣ်” ကၠိအတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဆူ ပှၤထူးပှၤတီၤ လၢအမၤပနံာ်တၢ်ကၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢပှၤတဂၤအံၤလဲၤကွၢ် “ဖၠၣ်စိမိၤကရၢၢ်” န့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထဲတဖျၢၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်မံမီၢ်လၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ, ဒီးဆၢမုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ ကဘျၢလီၤစ့မိၢ်ပှၢ်လၢကၠိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်နာ်, ဒီးခါဆူညါအတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် စ့ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ကၠိတဖျၢၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖၠၣ်စိမိၤ, လၢပှၤဘၣ်မၤလိ လွံၢ်နံၣ်, တုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.…

မဲာ်ဖံးလၢ အကပီၤကပြုၢ်တဖၣ်

တနံၣ်န့ၣ်တဘျီ, ဖဲ ပဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် ကွၢ်ထံသမံသမိး ပထွံၣ်ဖိတဒု အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အကတီၢ်န့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “အဝဲအိၣ်ဒီးအံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်ဖိ” န့ၣ်လီၤ. ယသံကွၢ်အီၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်ဧါ” န့ၣ်ဒီး, စံးဆၢဝဲဒၣ်လၢ တၢ်နံၤကမှံအပူၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စူးကါအီၤလၢ ထွံၣ်လူၤပှၢ် (retrievers) ဒ်သိးအံၤတကလုာ်, လၢအမဲာ်သၣ်ထီၣ်ဝါဆိန့ၢ် အကတီၢ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အဆၢအိၣ်လၢအပူၤ, အတၢ်ပနီၣ်” န့ၣ်လီၤ.

လၢခံန့ၣ်, ဖဲယဆိကမိၣ်ထံက့ၤ တၢ်အကတီၢ်ဖိအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဆိကမိၣ် ဟဲထီၣ်လၢယသးပူၤတမံၤန့ၣ် ဖဲပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ် မ့ၢ်ထံၣ်ယၤန့ၣ်ဒီး, ယမဲာ်သၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဖျါဝဲဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်တဖျဲး “တၢ်အဆၢလၢယပူၤ,” တၢ်ဆၢလၢအမ့ၢ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်အဲၣ် လၢအဆီတလဲတၢ် အစိအကမီၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢယသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးလၢယတၢ်အိၣ်မူအပူၤဧါန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၤသးကတုၤအကတီၢ်ဖိ, ဖဲစီၤမိၤရှ့ အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်လၢကစၢ်ယွၤ အမဲာ်ညါအါနံၤအါသီဝံၤ, ဟဲလီၤဝဲလၢ ကစၢ်စံၤနါအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤမိၤရှ့ “တသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ(ယွၤ)အဖၢမုၢ်ဒီး, အမဲာ်ဖံး ကပီၤကပြုၢ်ကပြီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.” စီၤမိၤရှ့ အမဲာ်သၣ်…

အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးလၢကဟ့ၣ်တၢ်ညီ

ဖဲတၢ်သ့ၣ်နီၣ် ယတံဒိၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒီးအမါသးဘိအတၢ်အဲၣ် တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤ လၢအိၣ်မူမၤထွဲတ့ၢ်ဝဲဒၣ် အါနံၣ်အါလါအဂီၢ်, ပှၤကတဲာ်ကတီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢအမ့ၢ်, ကျီၢ်ညၣ်ကၣ်, ဘုခ့, ဒီးသဘ့ချံတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤဒိၣ်ကိးဂီၤဒဲး, တချုးအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူတၢ်ဘါယွၤသရိာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပၢနုာ်တၢ်ညၣ်ကၣ်ဖးဒိၣ်တလိၣ်, ဒီးတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်တဖၣ် လၢသပၢၤဖီမံတၢ်ကယီကယီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါမ့ၢ်ဝံၤဒီး, အဝဲသ့ၣ် လူၤဃုပှၤတဂၤဂၤ, ဒ်သိးကကွဲမုာ်ဝဲလၢ မုၢ်ထူၣ်တၢ်အီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ, ကွဲမုာ်ဝဲ တံၤသကိးဂ့ၤတဂၤ, ဒီးဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် ပှၤစီစၣ်တဂၤဂၤန့ၣ်လီၤ. မတၤဂ့ၤမတၤဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီကအိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢဟံၣ်, ဒီးမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤအကတီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤဆီဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လုၢ်လၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲလၢ မုၢ်နံၤဒိၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ ကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး, လၢတၢ်ဟ့ၣ်ညီတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လုၢ်လၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် လူၤပိာ်ထွဲမၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိ စီၤမိၤရှ့န့ၣ်, ယွၤမၤလိာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် အတၢ်အီၣ်တနီၤလၢ “ပှၤဖှီၣ်ဖီယာ်ဖိ, ဒီးပှၤတခီဘီမုၢ်ဖိအဂီၢ်” (၃ မိၤ ၁၉:၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဖဲကူးဘုအကတီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်တဘၣ်ကူးတၢ်လၢအစံာ်အသနၢၣ်တုၤအလၢာ်ဘၣ်. တဘၣ်ထၢထီၣ်တၢ်လီၤတဲာ် လၢအကူးတၢ်အပူၤဘၣ်. ဒီးတဘၣ်ထၢဖှိၣ်စပံးသၣ်ခဲလၢာ်လၢအစပံးအလီၢ်ပူၤဘၣ် (:၉-၁၀) န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်ဟ့ၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်

ဒ်သိးယကပှ့ၤန့ၢ်ပၢ်အမုၢ်နံၤ ခးဖိတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ယလဲၤနုာ်လီၤဆူ ပှၤဆါပနံာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အကျးပူၤ, ဃၢဃၢဖိန့ၣ်လီၤ. ယပျၢ်တ့ၢ်ယပၢ်အတၢ်ကမၣ်လံ. လၢတၢ်အါနံၣ်အါလါ အတီၢ်ပူၤ, ခီဖျိလၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤန့ၣ် ယကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့က့ၤတၢ်, ဖဲယသးအိၣ်တဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် တချုးလၢယဟးထီၣ်လၢဟံၣ်, ဒီးယဟးထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဆါယသးတဖၣ် ယဂုာ်ကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတ့ၢ်ယဲလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ယသးတမုာ်တမံၤန့ၣ် နံၣ်လၢအဆံတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤဒၣ်လဲာ်, ခးတဖၣ်လၢ အစံးကတိၤပာ်ဖျါ တၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အါအါကလဲာ်ဆူ ပၢ် “အဂ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်” တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ် ယဒိသူၣ်ဒိသး တန့ၢ်တသ့ဒံးဘၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးယကမၤလၤကပီၤ ယပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢမူခိၣ်တဂၤအဂီၢ်, ယအိၣ်ဆၢထၢၣ်ယဲလၢ ပှၤပာ်ခးတဖၣ်အစိၤခိၣ်ကပၤ, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ယပၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဒဲးဘး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဝာ်လိာ်သး, ဒီးတၢ်သးအုးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ် စးထီၣ်အသးလၢ စီၤအၤဒၣ်ဒီးစီၤကၤယံၣ်, စီၤဒၤဝံးဒီးစီၤအးဘရှါလိၣ်, တုၤလီၤဆူ ယပၢ်ဒီးယၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိကနၣ်မိၢ်ပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲဒၣ် “စူၢ်သုမိၢ်သုပၢ်လၢကစၢ်အပူၤ...အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်အတီအလိၤ” (အ့းဖ့း ၆:၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်ယူးယီၣ်မိၢ်ပၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလိာ်တထံၣ်, တၢ်အၢၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖး ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ…

ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ

ဖဲ ၁၉၃၇ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် နပိလံၣ်ယဲ(န) ဟ့ (Napoleon Hill) ကွဲးထုးထီၣ် “Think and Grow Rich” အလံာ်တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “တၢ်လၢနသးထံၣ်ဆိကမိၣ်, ဒီးနာ်ဝဲသ့ တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤန့ၣ်, နမၤန့ၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဟ့ ကတိၤဟ့ၣ်ဒိတၢ်တမံၤအံၤ ပာ်ဖျါဒိဂ့ၤ ပှၤအမဲရကၤဖိ အတၢ်မံမီၢ် (American Dream) လၢအမ့ၢ်, “နမ့ၢ်မၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် နကဒိးန့ၢ် နတၢ်မံမီၢ် အကီခဲကတၢၢ်တဖၣ်သ့” န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် ကဆှၢပှၤဆူ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ, လံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢလံာ်တၢ်ကတိၤဒိအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢယသးပှၢ်ထီၣ်ယဲန့ၣ်ဒီး, တၢ်အိၣ်မူပိာ်ထွဲ ဟ့ အတၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်န့ၣ် ယထံၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်နီၢ်နီၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. “ယတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤန့ၢ် ယတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်န့ၣ် ထဲဒၣ်လၢယဂီၢ်, ဒီးတၢ်သန့ၤသးလၢယွၤအဂီၢ်” အလီၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်ကလၤတံ ၅ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး ထိၣ်သတြီၤဝဲ တၢ်အိၣ်မူအကျဲ…

တၢ်မူအကျဲ

အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး, ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိ လၢအဆါဆူၣ်ဆါကဲတဂၤအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဆါလီၤကွံာ်အီၤဆူ ကုၢ်ကစၢ်တဂၤအအိၣ်, ထဲဒၣ်ကသ့ၣ်တဒုအပှ့ၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမ့ၢ်ဝဲ ခွါလိၣ်ဘိတဂၤအကတီၢ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ပှၤဝါဖံးဖိတဖုန့ၣ် မၤသံပှၤသူဖံးဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤလိမၤဒိး အပူၤန့ၣ် ဖျိးစိဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲပတံထီၣ် Highland University လၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ဆဲး (Kansas) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအဖံးအညၣ်အလွဲၢ်အဃိ, တၢ်တတူၢ်လိာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤအသးကီခဲတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အပူၤဒၣ်လဲာ်, ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဒိၣ်အယိာ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ကၠီး. ဝးရှ့(န)တၣ်(န) ကၤဘၤ (George Washington Carver) အသးသမူ အလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ၃:၆, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “သ့ၣ်ညါယွၤလၢ နကျဲခဲလၢာ်အပူၤတက့ၢ်. ဒီးအဝဲဒၣ်ကမၤလိၤနကျဲ” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပတၢ်အိၣ်အသးတဖၣ် ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢပှၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤဖဲလဲၣ်, ပကမၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ကတိၤဒိ…

ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ

နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးထံၣ် ကၠါရဲး(ထ) (Jarrett) အတၢ်နံၤကမှံန့ၣ်, သံကွၢ်အီၤလၢ အကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤဘုၣ်ကနဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လိာ်သကိးပသးလၢအဟံၣ်လီၢ်ခံကရၢၢ်အပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢပကစံးကတိၤသကိး ကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ညီနုၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤ, လၢပတၢ်ကတိၤသကိးလိာ်သးတဖၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်မၤလိန့ၢ်အါထီၣ် တၢ်ဘုၣ်ကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်စံးကတိၤသကိးကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်န့ဆၢၣ်ကနဲစီလၢအကဆှီ, အလွဲၢ်ဘီဒ်ထူ, ဒီးဆၢဝံၣ်သိ, ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ကၠါရဲး(ထ) အကနဲလၢ အမၤတၢ်ဆူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မး, ဆၢဝံၣ်သိဒိၣ်မးလီၤ.
စံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉:၁၀၃ အပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးထါ စံးဝဲဒၣ်လၢ “ယလ့ၣ်ကွၢ်တၢ်န့ၣ် နကလုၢ်နကထါ ဆၢဆံးဒိၣ်လဲၣ်. ဆၢန့ၢ် ကနဲစီလၢ ယကိာ်ပူၤန့ၣ်တက့ၢ်လီၤ.”

ပမ့ၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အဆၢဖိ ၉၇-၁၀၄ တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် စူးကါဝဲ တၢ်ကတိၤထိၣ်သတြီၤ “ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ” အံၤ, မ့ၢ်လံာ်ကျိၤကူာ်တဖၣ်အကျါတထံၣ်,ဒ်သိးကပာ်ဖျါဆှဲထီၣ် ယွၤအကလုၢ်အကထါ, လၢအလုၢ်အပှ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အဂီၢ်, “နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ် ဒုးကူၣ်သ့ထီၣ်ယၤအါန့ၢ် ယဒုၣ်ယဒါတဖၣ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အိၣ်ဒီးယၤ လီၤထူလီၤယိာ်လီၤ. ယနူၤပၢၢ် ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်န့ၣ်အါန့ၢ် ပှၤသိၣ်လိယၤခဲလၢာ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယဆိကမိၣ်လၢ…

တၢ်လၢအလီၤတံၢ်တမံၤ

သ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် မဲထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ခုၣ်အလီၢ်အကျဲတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢတၢ်ဂိၢ်ခါအကတီၢ်အဂီၢ်, ခီဖျိလၢ “တၢ်မၤကိၤထီၣ်အသး” အကျိၤကျဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် အသုတလီၤသကၤ, ယူာ်ထီၣ်အသး, ဒီးအသုတသ့ၣ်ဖးအဂီၢ်, ဒုးဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံလၢ ချံဆးမူ (cells) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံအိၣ်တ့ၢ်လၢချံဆးမူတဖၣ် အကဆူးန့ၣ် ဆှံဂ့ၤဒိၣ်မးအဃိ, ထံလီၤသကၤသံးကာ်ကိၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ် စဲဘူးထီဃာ် အသးတန့ၢ်ဘၣ်. တၢ်ခုၣ်အပတီၢ် မ့ၢ်လီၤဝဲဆူ သိၣ်ပၤအဖီလာ် ဒံၢ်ကရံၣ်လွံၢ်ဆံ (40 degrees below zero) ဒၣ်လဲာ်, သ့ၣ်အမုၢ်န့ၣ် တတဲၤသ့ၣ်ဖးလၢၤဘၣ်. မ့ၢ်လၢသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်အပနီၣ် လၢမုၢ်နံၤအဖုၣ်စှၤလီၤ, လၢအတဆီတလဲအသးတဖၣ်အအိၣ်အဃိ, ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကိၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်ဃီန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် တသန့ၤသးလၢ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအခုၣ်အကိၢ်တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဖီခိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်သန့ၤအသးလၢမုၢ်, တၢ်လၢအလီၢ်တံၢ်တမံၤ, လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤအဖိခွါ, လၢအတ့လီၤမုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဂၤန့ၣ်လီၤ. “အဝဲဒၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ယွၤ, လၢပှၤထံၣ်အီၤတသ့ဘၣ်တဂၤအက့ၢ်အဂီၤ, တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပှၤဝဲၢ်ကိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်တ့အသးလၢအစုပူၤ,.......... ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲဆိးဝဲလၢအီၤ” (ကလီး ၁:၁၅-၁၇) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ, စံးဘၣ် သ့ၣ်ထူၣ်တဖၣ်လၢကထိၣ်ကိၤထီၣ်အသး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လဲၣ်.…

ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်

သးပှၢ်မုၣ်တဂၤ လီၤဃံၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒီးအိၣ်သံတယူာ်လၢပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်အကျဲလိၤ လၢတၢ်ကိၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤ ဆိကတီၢ်အတၢ်လဲၤဒီး မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤန့ၣ် ကိးဃီၤဝဲ ၉၁၁, ဒီးပှၤအဂၤတဂၤန့ၣ် ပာ်လီၤ ဆ့ကၤဖီခိၣ်တဘ့ၣ်လၢသးပှၢ်မုၢ်အခိၣ်အဖီလာ် ကယီကယီဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤန့ၣ် ပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ထွါမဲာ်တဖၣ်လၢအစုဒုၣ်အဖီလာ်, ဒီးမ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဒီတဒၢဝဲ သဒၢမုၢ်လၢ အခိၣ်အဖီလာ်တုၤလၢဂ့ၢ်ဂီၤအူ ဆူၣ်ချ့ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဖၣ် ဟဲတုၤဝဲတစုန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအဒိတီၣ်ထီၣ် တၢ်ဂီၤမူအဖုၣ်ဖိအံၤ ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအသးအနံၣ်အလါ, ဒီးကလုာ်ဒူၣ် တဒ်သိးလိာ်သးတဖၣ်ခဲလၢာ် ဆိကတီၢ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ်မၤစၢၤ ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်နးနးကျံၤကျံၤတဂၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီ, လၢအလီၤသးမုာ်ဒိၣ်မးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤသ့လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဂၤ သံကွၢ်ဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, “ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်” (လူၤ ၁၀:၂၉) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢကဘၣ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်အဲၣ်ဆူမတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဲဖျါထီၣ် ပှၤတဂၤအဂ့ၢ်, လၢတမျိၤတမျာ်တဖၣ် ဒိတီၢ်အီၤနးနးကလဲာ် ဘူးတ့ၢ်မးလၢကသံဝဲ, ဒီးဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်တ့ၢ်အီၤလၢ ကျဲကပၤ (:၃၀-၃၁) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်တဂၤ, ဒီးလၢခံန့ၣ် ပှၤလ့ၤဝံဖိတဂၤ ဟဲထံၣ်န့ၢ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, ခံဂၤလိာ်န့ၣ် လဲၤသဒၣ်အီၤလၢကျဲတကပၤန့ၣ်လီၤ.…

ပၢ်ယွၤအစုတၢ်မၤစၢၤအိးထီၣ်အသး

သးလၢအသူၣ်ကညီၤသးကညီၤတၢ်န့ၣ် ထိၣ်ဂဲၤထီၣ် မဲရံၣ် စလဲးစၣ် (Mary Slessor), ဒ်သိးကအိးထီၣ်အစုတၢ်မၤစၢၤဆူ ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် စကီးတ့း(ရှ) (Scottish) မံးရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤ, ဒီးအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၄၈ နံၣ်, ဒီးလဲၤမၤတၢ်လၢ ပှၤအိၣ်ကိၣ်ယိၣ် (Okoyong) ဖိတဖၣ်အကျါ, လၢတၢ်လီၢ်အယံၤတတီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ လီၢ်ကဝီၤတဖၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢအကမၣ်တမံၤန့ၣ် ဖဲလၢဖိသၣ်အတဃံာ်ဖိ မ့ၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ် တဂၤန့ၣ်ဂ့ၤဝဲ, ဒီးမ့မ့ၢ်အတဂၤန့ၣ် တၢ်ဝံတၢ်နါအဖိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, မ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်တ့ၢ်စူးကွံာ်အီၤ, ဒီးခီဖျိလၢတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဃိ, ပှၤအတဃံာ်ဖိခံဂၤလိာ်န့ၣ် ဘၣ်သံဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အဲၣ်အဂီၢ်, ဖိသၣ်လၢအသးသမူ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်တဖၣ်, လၢအကယၤတဖၣ်န့ၣ် မဲရံၣ် မၤဂ့ၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးဝဲ, ဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် လုၢ်ဖိဝဲဒၣ် ဖိသၣ် (၉) ဂၤ, ဒ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိလၢ အပူၤထီၣ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဝံဟိၤရှ့ အတၢ်ကတိၤထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်တၢ်အပူၤန့ၣ် ဝံ ဒုးထံၣ်တဖျဲးဝဲ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်သးအိၣ်ကဟုကယာ် အဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် ဝံပာ်ဖျါဝဲလၢ…

တၢ်နာ်အဂံၢ် စဲထီဃာ်အသးလၢယွၤ

ဖဲယဖးဘၣ် "မဲရံၣ် မဲးခလီး(ဒ) ဘဲးသယူ(န)" (Mary McLeod Bethune) အသးသမူအဂ့ၢ်, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အတၢ်ကွဲးနီၣ်န့ၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ယသးသဟီၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤသူၣ်ထီၣ် "ဘဲးသယူ(န) ခိးမဲ(န) ဖၠၣ်စိမိၤ" (Bethune-Cookman University) တဂၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပာ်လီၤအသးကျၢၤမုဆှု, ဒီးတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်လၢပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ် ဆှၢယၤလၢ ယကဖးအါထီၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွဲးတတီၤ ပာ်ဖျါက့ၤဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၀၀, နံၣ်လၢအဟဲဆိတဖၣ်အကတီၢ်, ပှၤအၤဖြၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်, အဝဲ “ပာ်ဖျါထီၣ်” ကၠိအတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဆူ ပှၤထူးပှၤတီၤ လၢအမၤပနံာ်တၢ်ကၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢပှၤတဂၤအံၤလဲၤကွၢ် “ဖၠၣ်စိမိၤကရၢၢ်” န့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထဲတဖျၢၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်မံမီၢ်လၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ, ဒီးဆၢမုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ ကဘျၢလီၤစ့မိၢ်ပှၢ်လၢကၠိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်နာ်, ဒီးခါဆူညါအတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် စ့ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ကၠိတဖျၢၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖၠၣ်စိမိၤ, လၢပှၤဘၣ်မၤလိ လွံၢ်နံၣ်, တုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.…

မဲာ်ဖံးလၢ အကပီၤကပြုၢ်တဖၣ်

တနံၣ်န့ၣ်တဘျီ, ဖဲ ပဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် ကွၢ်ထံသမံသမိး ပထွံၣ်ဖိတဒု အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အကတီၢ်န့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “အဝဲအိၣ်ဒီးအံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်ဖိ” န့ၣ်လီၤ. ယသံကွၢ်အီၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်ဧါ” န့ၣ်ဒီး, စံးဆၢဝဲဒၣ်လၢ တၢ်နံၤကမှံအပူၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စူးကါအီၤလၢ ထွံၣ်လူၤပှၢ် (retrievers) ဒ်သိးအံၤတကလုာ်, လၢအမဲာ်သၣ်ထီၣ်ဝါဆိန့ၢ် အကတီၢ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အဆၢအိၣ်လၢအပူၤ, အတၢ်ပနီၣ်” န့ၣ်လီၤ.

လၢခံန့ၣ်, ဖဲယဆိကမိၣ်ထံက့ၤ တၢ်အကတီၢ်ဖိအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဆိကမိၣ် ဟဲထီၣ်လၢယသးပူၤတမံၤန့ၣ် ဖဲပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ် မ့ၢ်ထံၣ်ယၤန့ၣ်ဒီး, ယမဲာ်သၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဖျါဝဲဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်တဖျဲး “တၢ်အဆၢလၢယပူၤ,” တၢ်ဆၢလၢအမ့ၢ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်အဲၣ် လၢအဆီတလဲတၢ် အစိအကမီၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢယသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးလၢယတၢ်အိၣ်မူအပူၤဧါန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၤသးကတုၤအကတီၢ်ဖိ, ဖဲစီၤမိၤရှ့ အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်လၢကစၢ်ယွၤ အမဲာ်ညါအါနံၤအါသီဝံၤ, ဟဲလီၤဝဲလၢ ကစၢ်စံၤနါအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤမိၤရှ့ “တသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ(ယွၤ)အဖၢမုၢ်ဒီး, အမဲာ်ဖံး ကပီၤကပြုၢ်ကပြီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.” စီၤမိၤရှ့ အမဲာ်သၣ်…

အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးလၢကဟ့ၣ်တၢ်ညီ

ဖဲတၢ်သ့ၣ်နီၣ် ယတံဒိၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒီးအမါသးဘိအတၢ်အဲၣ် တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤ လၢအိၣ်မူမၤထွဲတ့ၢ်ဝဲဒၣ် အါနံၣ်အါလါအဂီၢ်, ပှၤကတဲာ်ကတီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢအမ့ၢ်, ကျီၢ်ညၣ်ကၣ်, ဘုခ့, ဒီးသဘ့ချံတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤဒိၣ်ကိးဂီၤဒဲး, တချုးအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူတၢ်ဘါယွၤသရိာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပၢနုာ်တၢ်ညၣ်ကၣ်ဖးဒိၣ်တလိၣ်, ဒီးတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်တဖၣ် လၢသပၢၤဖီမံတၢ်ကယီကယီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါမ့ၢ်ဝံၤဒီး, အဝဲသ့ၣ် လူၤဃုပှၤတဂၤဂၤ, ဒ်သိးကကွဲမုာ်ဝဲလၢ မုၢ်ထူၣ်တၢ်အီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ, ကွဲမုာ်ဝဲ တံၤသကိးဂ့ၤတဂၤ, ဒီးဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် ပှၤစီစၣ်တဂၤဂၤန့ၣ်လီၤ. မတၤဂ့ၤမတၤဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီကအိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢဟံၣ်, ဒီးမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤအကတီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤဆီဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လုၢ်လၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲလၢ မုၢ်နံၤဒိၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ ကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး, လၢတၢ်ဟ့ၣ်ညီတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လုၢ်လၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် လူၤပိာ်ထွဲမၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိ စီၤမိၤရှ့န့ၣ်, ယွၤမၤလိာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် အတၢ်အီၣ်တနီၤလၢ “ပှၤဖှီၣ်ဖီယာ်ဖိ, ဒီးပှၤတခီဘီမုၢ်ဖိအဂီၢ်” (၃ မိၤ ၁၉:၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဖဲကူးဘုအကတီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်တဘၣ်ကူးတၢ်လၢအစံာ်အသနၢၣ်တုၤအလၢာ်ဘၣ်. တဘၣ်ထၢထီၣ်တၢ်လီၤတဲာ် လၢအကူးတၢ်အပူၤဘၣ်. ဒီးတဘၣ်ထၢဖှိၣ်စပံးသၣ်ခဲလၢာ်လၢအစပံးအလီၢ်ပူၤဘၣ် (:၉-၁၀) န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်ဟ့ၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်

ဒ်သိးယကပှ့ၤန့ၢ်ပၢ်အမုၢ်နံၤ ခးဖိတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ယလဲၤနုာ်လီၤဆူ ပှၤဆါပနံာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အကျးပူၤ, ဃၢဃၢဖိန့ၣ်လီၤ. ယပျၢ်တ့ၢ်ယပၢ်အတၢ်ကမၣ်လံ. လၢတၢ်အါနံၣ်အါလါ အတီၢ်ပူၤ, ခီဖျိလၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤန့ၣ် ယကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့က့ၤတၢ်, ဖဲယသးအိၣ်တဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် တချုးလၢယဟးထီၣ်လၢဟံၣ်, ဒီးယဟးထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဆါယသးတဖၣ် ယဂုာ်ကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတ့ၢ်ယဲလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ယသးတမုာ်တမံၤန့ၣ် နံၣ်လၢအဆံတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤဒၣ်လဲာ်, ခးတဖၣ်လၢ အစံးကတိၤပာ်ဖျါ တၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အါအါကလဲာ်ဆူ ပၢ် “အဂ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်” တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ် ယဒိသူၣ်ဒိသး တန့ၢ်တသ့ဒံးဘၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးယကမၤလၤကပီၤ ယပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢမူခိၣ်တဂၤအဂီၢ်, ယအိၣ်ဆၢထၢၣ်ယဲလၢ ပှၤပာ်ခးတဖၣ်အစိၤခိၣ်ကပၤ, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ယပၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဒဲးဘး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဝာ်လိာ်သး, ဒီးတၢ်သးအုးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ် စးထီၣ်အသးလၢ စီၤအၤဒၣ်ဒီးစီၤကၤယံၣ်, စီၤဒၤဝံးဒီးစီၤအးဘရှါလိၣ်, တုၤလီၤဆူ ယပၢ်ဒီးယၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိကနၣ်မိၢ်ပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲဒၣ် “စူၢ်သုမိၢ်သုပၢ်လၢကစၢ်အပူၤ...အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်အတီအလိၤ” (အ့းဖ့း ၆:၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်ယူးယီၣ်မိၢ်ပၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလိာ်တထံၣ်, တၢ်အၢၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖး ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ…

ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ

ဖဲ ၁၉၃၇ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် နပိလံၣ်ယဲ(န) ဟ့ (Napoleon Hill) ကွဲးထုးထီၣ် “Think and Grow Rich” အလံာ်တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “တၢ်လၢနသးထံၣ်ဆိကမိၣ်, ဒီးနာ်ဝဲသ့ တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤန့ၣ်, နမၤန့ၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဟ့ ကတိၤဟ့ၣ်ဒိတၢ်တမံၤအံၤ ပာ်ဖျါဒိဂ့ၤ ပှၤအမဲရကၤဖိ အတၢ်မံမီၢ် (American Dream) လၢအမ့ၢ်, “နမ့ၢ်မၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် နကဒိးန့ၢ် နတၢ်မံမီၢ် အကီခဲကတၢၢ်တဖၣ်သ့” န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် ကဆှၢပှၤဆူ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ, လံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢလံာ်တၢ်ကတိၤဒိအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢယသးပှၢ်ထီၣ်ယဲန့ၣ်ဒီး, တၢ်အိၣ်မူပိာ်ထွဲ ဟ့ အတၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်န့ၣ် ယထံၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်နီၢ်နီၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. “ယတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤန့ၢ် ယတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်န့ၣ် ထဲဒၣ်လၢယဂီၢ်, ဒီးတၢ်သန့ၤသးလၢယွၤအဂီၢ်” အလီၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်ကလၤတံ ၅ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး ထိၣ်သတြီၤဝဲ တၢ်အိၣ်မူအကျဲ…

တၢ်မူအကျဲ

အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး, ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိ လၢအဆါဆူၣ်ဆါကဲတဂၤအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဆါလီၤကွံာ်အီၤဆူ ကုၢ်ကစၢ်တဂၤအအိၣ်, ထဲဒၣ်ကသ့ၣ်တဒုအပှ့ၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမ့ၢ်ဝဲ ခွါလိၣ်ဘိတဂၤအကတီၢ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ပှၤဝါဖံးဖိတဖုန့ၣ် မၤသံပှၤသူဖံးဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤလိမၤဒိး အပူၤန့ၣ် ဖျိးစိဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲပတံထီၣ် Highland University လၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ဆဲး (Kansas) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအဖံးအညၣ်အလွဲၢ်အဃိ, တၢ်တတူၢ်လိာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤအသးကီခဲတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အပူၤဒၣ်လဲာ်, ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဒိၣ်အယိာ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ကၠီး. ဝးရှ့(န)တၣ်(န) ကၤဘၤ (George Washington Carver) အသးသမူ အလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ၃:၆, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “သ့ၣ်ညါယွၤလၢ နကျဲခဲလၢာ်အပူၤတက့ၢ်. ဒီးအဝဲဒၣ်ကမၤလိၤနကျဲ” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပတၢ်အိၣ်အသးတဖၣ် ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢပှၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤဖဲလဲၣ်, ပကမၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ကတိၤဒိ…

ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ

နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးထံၣ် ကၠါရဲး(ထ) (Jarrett) အတၢ်နံၤကမှံန့ၣ်, သံကွၢ်အီၤလၢ အကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤဘုၣ်ကနဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လိာ်သကိးပသးလၢအဟံၣ်လီၢ်ခံကရၢၢ်အပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢပကစံးကတိၤသကိး ကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ညီနုၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤ, လၢပတၢ်ကတိၤသကိးလိာ်သးတဖၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်မၤလိန့ၢ်အါထီၣ် တၢ်ဘုၣ်ကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်စံးကတိၤသကိးကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်န့ဆၢၣ်ကနဲစီလၢအကဆှီ, အလွဲၢ်ဘီဒ်ထူ, ဒီးဆၢဝံၣ်သိ, ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ကၠါရဲး(ထ) အကနဲလၢ အမၤတၢ်ဆူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မး, ဆၢဝံၣ်သိဒိၣ်မးလီၤ.
စံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉:၁၀၃ အပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးထါ စံးဝဲဒၣ်လၢ “ယလ့ၣ်ကွၢ်တၢ်န့ၣ် နကလုၢ်နကထါ ဆၢဆံးဒိၣ်လဲၣ်. ဆၢန့ၢ် ကနဲစီလၢ ယကိာ်ပူၤန့ၣ်တက့ၢ်လီၤ.”

ပမ့ၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အဆၢဖိ ၉၇-၁၀၄ တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် စူးကါဝဲ တၢ်ကတိၤထိၣ်သတြီၤ “ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ” အံၤ, မ့ၢ်လံာ်ကျိၤကူာ်တဖၣ်အကျါတထံၣ်,ဒ်သိးကပာ်ဖျါဆှဲထီၣ် ယွၤအကလုၢ်အကထါ, လၢအလုၢ်အပှ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အဂီၢ်, “နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ် ဒုးကူၣ်သ့ထီၣ်ယၤအါန့ၢ် ယဒုၣ်ယဒါတဖၣ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အိၣ်ဒီးယၤ လီၤထူလီၤယိာ်လီၤ. ယနူၤပၢၢ် ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်န့ၣ်အါန့ၢ် ပှၤသိၣ်လိယၤခဲလၢာ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယဆိကမိၣ်လၢ…

တၢ်လၢအလီၤတံၢ်တမံၤ

သ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် မဲထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ခုၣ်အလီၢ်အကျဲတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢတၢ်ဂိၢ်ခါအကတီၢ်အဂီၢ်, ခီဖျိလၢ “တၢ်မၤကိၤထီၣ်အသး” အကျိၤကျဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် အသုတလီၤသကၤ, ယူာ်ထီၣ်အသး, ဒီးအသုတသ့ၣ်ဖးအဂီၢ်, ဒုးဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံလၢ ချံဆးမူ (cells) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံအိၣ်တ့ၢ်လၢချံဆးမူတဖၣ် အကဆူးန့ၣ် ဆှံဂ့ၤဒိၣ်မးအဃိ, ထံလီၤသကၤသံးကာ်ကိၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ် စဲဘူးထီဃာ် အသးတန့ၢ်ဘၣ်. တၢ်ခုၣ်အပတီၢ် မ့ၢ်လီၤဝဲဆူ သိၣ်ပၤအဖီလာ် ဒံၢ်ကရံၣ်လွံၢ်ဆံ (40 degrees below zero) ဒၣ်လဲာ်, သ့ၣ်အမုၢ်န့ၣ် တတဲၤသ့ၣ်ဖးလၢၤဘၣ်. မ့ၢ်လၢသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်အပနီၣ် လၢမုၢ်နံၤအဖုၣ်စှၤလီၤ, လၢအတဆီတလဲအသးတဖၣ်အအိၣ်အဃိ, ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကိၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်ဃီန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် တသန့ၤသးလၢ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအခုၣ်အကိၢ်တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဖီခိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်သန့ၤအသးလၢမုၢ်, တၢ်လၢအလီၢ်တံၢ်တမံၤ, လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤအဖိခွါ, လၢအတ့လီၤမုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဂၤန့ၣ်လီၤ. “အဝဲဒၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ယွၤ, လၢပှၤထံၣ်အီၤတသ့ဘၣ်တဂၤအက့ၢ်အဂီၤ, တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပှၤဝဲၢ်ကိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်တ့အသးလၢအစုပူၤ,.......... ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲဆိးဝဲလၢအီၤ” (ကလီး ၁:၁၅-၁၇) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ, စံးဘၣ် သ့ၣ်ထူၣ်တဖၣ်လၢကထိၣ်ကိၤထီၣ်အသး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လဲၣ်.…

ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်

သးပှၢ်မုၣ်တဂၤ လီၤဃံၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒီးအိၣ်သံတယူာ်လၢပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်အကျဲလိၤ လၢတၢ်ကိၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤ ဆိကတီၢ်အတၢ်လဲၤဒီး မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤန့ၣ် ကိးဃီၤဝဲ ၉၁၁, ဒီးပှၤအဂၤတဂၤန့ၣ် ပာ်လီၤ ဆ့ကၤဖီခိၣ်တဘ့ၣ်လၢသးပှၢ်မုၢ်အခိၣ်အဖီလာ် ကယီကယီဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤန့ၣ် ပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ထွါမဲာ်တဖၣ်လၢအစုဒုၣ်အဖီလာ်, ဒီးမ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဒီတဒၢဝဲ သဒၢမုၢ်လၢ အခိၣ်အဖီလာ်တုၤလၢဂ့ၢ်ဂီၤအူ ဆူၣ်ချ့ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဖၣ် ဟဲတုၤဝဲတစုန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအဒိတီၣ်ထီၣ် တၢ်ဂီၤမူအဖုၣ်ဖိအံၤ ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအသးအနံၣ်အလါ, ဒီးကလုာ်ဒူၣ် တဒ်သိးလိာ်သးတဖၣ်ခဲလၢာ် ဆိကတီၢ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ်မၤစၢၤ ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်နးနးကျံၤကျံၤတဂၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီ, လၢအလီၤသးမုာ်ဒိၣ်မးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤသ့လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဂၤ သံကွၢ်ဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, “ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်” (လူၤ ၁၀:၂၉) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢကဘၣ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်အဲၣ်ဆူမတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဲဖျါထီၣ် ပှၤတဂၤအဂ့ၢ်, လၢတမျိၤတမျာ်တဖၣ် ဒိတီၢ်အီၤနးနးကလဲာ် ဘူးတ့ၢ်မးလၢကသံဝဲ, ဒီးဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်တ့ၢ်အီၤလၢ ကျဲကပၤ (:၃၀-၃၁) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်တဂၤ, ဒီးလၢခံန့ၣ် ပှၤလ့ၤဝံဖိတဂၤ ဟဲထံၣ်န့ၢ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, ခံဂၤလိာ်န့ၣ် လဲၤသဒၣ်အီၤလၢကျဲတကပၤန့ၣ်လီၤ.…

ပၢ်ယွၤအစုတၢ်မၤစၢၤအိးထီၣ်အသး

သးလၢအသူၣ်ကညီၤသးကညီၤတၢ်န့ၣ် ထိၣ်ဂဲၤထီၣ် မဲရံၣ် စလဲးစၣ် (Mary Slessor), ဒ်သိးကအိးထီၣ်အစုတၢ်မၤစၢၤဆူ ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် စကီးတ့း(ရှ) (Scottish) မံးရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤ, ဒီးအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၄၈ နံၣ်, ဒီးလဲၤမၤတၢ်လၢ ပှၤအိၣ်ကိၣ်ယိၣ် (Okoyong) ဖိတဖၣ်အကျါ, လၢတၢ်လီၢ်အယံၤတတီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ လီၢ်ကဝီၤတဖၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢအကမၣ်တမံၤန့ၣ် ဖဲလၢဖိသၣ်အတဃံာ်ဖိ မ့ၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ် တဂၤန့ၣ်ဂ့ၤဝဲ, ဒီးမ့မ့ၢ်အတဂၤန့ၣ် တၢ်ဝံတၢ်နါအဖိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, မ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်တ့ၢ်စူးကွံာ်အီၤ, ဒီးခီဖျိလၢတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဃိ, ပှၤအတဃံာ်ဖိခံဂၤလိာ်န့ၣ် ဘၣ်သံဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အဲၣ်အဂီၢ်, ဖိသၣ်လၢအသးသမူ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်တဖၣ်, လၢအကယၤတဖၣ်န့ၣ် မဲရံၣ် မၤဂ့ၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးဝဲ, ဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် လုၢ်ဖိဝဲဒၣ် ဖိသၣ် (၉) ဂၤ, ဒ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိလၢ အပူၤထီၣ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဝံဟိၤရှ့ အတၢ်ကတိၤထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်တၢ်အပူၤန့ၣ် ဝံ ဒုးထံၣ်တဖျဲးဝဲ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်သးအိၣ်ကဟုကယာ် အဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် ဝံပာ်ဖျါဝဲလၢ…

တၢ်နာ်အဂံၢ် စဲထီဃာ်အသးလၢယွၤ

ဖဲယဖးဘၣ် "မဲရံၣ် မဲးခလီး(ဒ) ဘဲးသယူ(န)" (Mary McLeod Bethune) အသးသမူအဂ့ၢ်, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အတၢ်ကွဲးနီၣ်န့ၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ယသးသဟီၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤသူၣ်ထီၣ် "ဘဲးသယူ(န) ခိးမဲ(န) ဖၠၣ်စိမိၤ" (Bethune-Cookman University) တဂၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပာ်လီၤအသးကျၢၤမုဆှု, ဒီးတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်လၢပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ် ဆှၢယၤလၢ ယကဖးအါထီၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွဲးတတီၤ ပာ်ဖျါက့ၤဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၀၀, နံၣ်လၢအဟဲဆိတဖၣ်အကတီၢ်, ပှၤအၤဖြၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်, အဝဲ “ပာ်ဖျါထီၣ်” ကၠိအတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဆူ ပှၤထူးပှၤတီၤ လၢအမၤပနံာ်တၢ်ကၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢပှၤတဂၤအံၤလဲၤကွၢ် “ဖၠၣ်စိမိၤကရၢၢ်” န့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထဲတဖျၢၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်မံမီၢ်လၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ, ဒီးဆၢမုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ ကဘျၢလီၤစ့မိၢ်ပှၢ်လၢကၠိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်နာ်, ဒီးခါဆူညါအတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် စ့ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ကၠိတဖျၢၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖၠၣ်စိမိၤ, လၢပှၤဘၣ်မၤလိ လွံၢ်နံၣ်, တုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.…

မဲာ်ဖံးလၢ အကပီၤကပြုၢ်တဖၣ်

တနံၣ်န့ၣ်တဘျီ, ဖဲ ပဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် ကွၢ်ထံသမံသမိး ပထွံၣ်ဖိတဒု အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အကတီၢ်န့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “အဝဲအိၣ်ဒီးအံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်ဖိ” န့ၣ်လီၤ. ယသံကွၢ်အီၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်ဧါ” န့ၣ်ဒီး, စံးဆၢဝဲဒၣ်လၢ တၢ်နံၤကမှံအပူၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စူးကါအီၤလၢ ထွံၣ်လူၤပှၢ် (retrievers) ဒ်သိးအံၤတကလုာ်, လၢအမဲာ်သၣ်ထီၣ်ဝါဆိန့ၢ် အကတီၢ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အဆၢအိၣ်လၢအပူၤ, အတၢ်ပနီၣ်” န့ၣ်လီၤ.

လၢခံန့ၣ်, ဖဲယဆိကမိၣ်ထံက့ၤ တၢ်အကတီၢ်ဖိအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဆိကမိၣ် ဟဲထီၣ်လၢယသးပူၤတမံၤန့ၣ် ဖဲပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ် မ့ၢ်ထံၣ်ယၤန့ၣ်ဒီး, ယမဲာ်သၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဖျါဝဲဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်တဖျဲး “တၢ်အဆၢလၢယပူၤ,” တၢ်ဆၢလၢအမ့ၢ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်အဲၣ် လၢအဆီတလဲတၢ် အစိအကမီၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢယသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးလၢယတၢ်အိၣ်မူအပူၤဧါန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၤသးကတုၤအကတီၢ်ဖိ, ဖဲစီၤမိၤရှ့ အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်လၢကစၢ်ယွၤ အမဲာ်ညါအါနံၤအါသီဝံၤ, ဟဲလီၤဝဲလၢ ကစၢ်စံၤနါအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤမိၤရှ့ “တသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ(ယွၤ)အဖၢမုၢ်ဒီး, အမဲာ်ဖံး ကပီၤကပြုၢ်ကပြီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.” စီၤမိၤရှ့ အမဲာ်သၣ်…

အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးလၢကဟ့ၣ်တၢ်ညီ

ဖဲတၢ်သ့ၣ်နီၣ် ယတံဒိၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒီးအမါသးဘိအတၢ်အဲၣ် တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤ လၢအိၣ်မူမၤထွဲတ့ၢ်ဝဲဒၣ် အါနံၣ်အါလါအဂီၢ်, ပှၤကတဲာ်ကတီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢအမ့ၢ်, ကျီၢ်ညၣ်ကၣ်, ဘုခ့, ဒီးသဘ့ချံတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤဒိၣ်ကိးဂီၤဒဲး, တချုးအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူတၢ်ဘါယွၤသရိာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပၢနုာ်တၢ်ညၣ်ကၣ်ဖးဒိၣ်တလိၣ်, ဒီးတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်တဖၣ် လၢသပၢၤဖီမံတၢ်ကယီကယီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါမ့ၢ်ဝံၤဒီး, အဝဲသ့ၣ် လူၤဃုပှၤတဂၤဂၤ, ဒ်သိးကကွဲမုာ်ဝဲလၢ မုၢ်ထူၣ်တၢ်အီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ, ကွဲမုာ်ဝဲ တံၤသကိးဂ့ၤတဂၤ, ဒီးဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် ပှၤစီစၣ်တဂၤဂၤန့ၣ်လီၤ. မတၤဂ့ၤမတၤဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီကအိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢဟံၣ်, ဒီးမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤအကတီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤဆီဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လုၢ်လၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲလၢ မုၢ်နံၤဒိၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ ကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး, လၢတၢ်ဟ့ၣ်ညီတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လုၢ်လၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် လူၤပိာ်ထွဲမၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိ စီၤမိၤရှ့န့ၣ်, ယွၤမၤလိာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် အတၢ်အီၣ်တနီၤလၢ “ပှၤဖှီၣ်ဖီယာ်ဖိ, ဒီးပှၤတခီဘီမုၢ်ဖိအဂီၢ်” (၃ မိၤ ၁၉:၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဖဲကူးဘုအကတီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်တဘၣ်ကူးတၢ်လၢအစံာ်အသနၢၣ်တုၤအလၢာ်ဘၣ်. တဘၣ်ထၢထီၣ်တၢ်လီၤတဲာ် လၢအကူးတၢ်အပူၤဘၣ်. ဒီးတဘၣ်ထၢဖှိၣ်စပံးသၣ်ခဲလၢာ်လၢအစပံးအလီၢ်ပူၤဘၣ် (:၉-၁၀) န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်ဟ့ၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်

ဒ်သိးယကပှ့ၤန့ၢ်ပၢ်အမုၢ်နံၤ ခးဖိတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ယလဲၤနုာ်လီၤဆူ ပှၤဆါပနံာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အကျးပူၤ, ဃၢဃၢဖိန့ၣ်လီၤ. ယပျၢ်တ့ၢ်ယပၢ်အတၢ်ကမၣ်လံ. လၢတၢ်အါနံၣ်အါလါ အတီၢ်ပူၤ, ခီဖျိလၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤန့ၣ် ယကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့က့ၤတၢ်, ဖဲယသးအိၣ်တဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် တချုးလၢယဟးထီၣ်လၢဟံၣ်, ဒီးယဟးထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဆါယသးတဖၣ် ယဂုာ်ကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတ့ၢ်ယဲလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ယသးတမုာ်တမံၤန့ၣ် နံၣ်လၢအဆံတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤဒၣ်လဲာ်, ခးတဖၣ်လၢ အစံးကတိၤပာ်ဖျါ တၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အါအါကလဲာ်ဆူ ပၢ် “အဂ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်” တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ် ယဒိသူၣ်ဒိသး တန့ၢ်တသ့ဒံးဘၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးယကမၤလၤကပီၤ ယပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢမူခိၣ်တဂၤအဂီၢ်, ယအိၣ်ဆၢထၢၣ်ယဲလၢ ပှၤပာ်ခးတဖၣ်အစိၤခိၣ်ကပၤ, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ယပၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဒဲးဘး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဝာ်လိာ်သး, ဒီးတၢ်သးအုးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ် စးထီၣ်အသးလၢ စီၤအၤဒၣ်ဒီးစီၤကၤယံၣ်, စီၤဒၤဝံးဒီးစီၤအးဘရှါလိၣ်, တုၤလီၤဆူ ယပၢ်ဒီးယၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိကနၣ်မိၢ်ပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲဒၣ် “စူၢ်သုမိၢ်သုပၢ်လၢကစၢ်အပူၤ...အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်အတီအလိၤ” (အ့းဖ့း ၆:၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်ယူးယီၣ်မိၢ်ပၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလိာ်တထံၣ်, တၢ်အၢၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖး ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ…

ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ

ဖဲ ၁၉၃၇ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် နပိလံၣ်ယဲ(န) ဟ့ (Napoleon Hill) ကွဲးထုးထီၣ် “Think and Grow Rich” အလံာ်တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “တၢ်လၢနသးထံၣ်ဆိကမိၣ်, ဒီးနာ်ဝဲသ့ တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤန့ၣ်, နမၤန့ၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဟ့ ကတိၤဟ့ၣ်ဒိတၢ်တမံၤအံၤ ပာ်ဖျါဒိဂ့ၤ ပှၤအမဲရကၤဖိ အတၢ်မံမီၢ် (American Dream) လၢအမ့ၢ်, “နမ့ၢ်မၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် နကဒိးန့ၢ် နတၢ်မံမီၢ် အကီခဲကတၢၢ်တဖၣ်သ့” န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် ကဆှၢပှၤဆူ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ, လံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢလံာ်တၢ်ကတိၤဒိအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢယသးပှၢ်ထီၣ်ယဲန့ၣ်ဒီး, တၢ်အိၣ်မူပိာ်ထွဲ ဟ့ အတၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်န့ၣ် ယထံၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်နီၢ်နီၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. “ယတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤန့ၢ် ယတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်န့ၣ် ထဲဒၣ်လၢယဂီၢ်, ဒီးတၢ်သန့ၤသးလၢယွၤအဂီၢ်” အလီၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်ကလၤတံ ၅ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး ထိၣ်သတြီၤဝဲ တၢ်အိၣ်မူအကျဲ…

တၢ်မူအကျဲ

အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး, ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိ လၢအဆါဆူၣ်ဆါကဲတဂၤအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဆါလီၤကွံာ်အီၤဆူ ကုၢ်ကစၢ်တဂၤအအိၣ်, ထဲဒၣ်ကသ့ၣ်တဒုအပှ့ၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမ့ၢ်ဝဲ ခွါလိၣ်ဘိတဂၤအကတီၢ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ပှၤဝါဖံးဖိတဖုန့ၣ် မၤသံပှၤသူဖံးဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤလိမၤဒိး အပူၤန့ၣ် ဖျိးစိဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲပတံထီၣ် Highland University လၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ဆဲး (Kansas) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအဖံးအညၣ်အလွဲၢ်အဃိ, တၢ်တတူၢ်လိာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤအသးကီခဲတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အပူၤဒၣ်လဲာ်, ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဒိၣ်အယိာ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ကၠီး. ဝးရှ့(န)တၣ်(န) ကၤဘၤ (George Washington Carver) အသးသမူ အလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ၃:၆, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “သ့ၣ်ညါယွၤလၢ နကျဲခဲလၢာ်အပူၤတက့ၢ်. ဒီးအဝဲဒၣ်ကမၤလိၤနကျဲ” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပတၢ်အိၣ်အသးတဖၣ် ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢပှၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤဖဲလဲၣ်, ပကမၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ကတိၤဒိ…

ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ

နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးထံၣ် ကၠါရဲး(ထ) (Jarrett) အတၢ်နံၤကမှံန့ၣ်, သံကွၢ်အီၤလၢ အကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤဘုၣ်ကနဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လိာ်သကိးပသးလၢအဟံၣ်လီၢ်ခံကရၢၢ်အပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢပကစံးကတိၤသကိး ကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ညီနုၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤ, လၢပတၢ်ကတိၤသကိးလိာ်သးတဖၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်မၤလိန့ၢ်အါထီၣ် တၢ်ဘုၣ်ကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်စံးကတိၤသကိးကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်န့ဆၢၣ်ကနဲစီလၢအကဆှီ, အလွဲၢ်ဘီဒ်ထူ, ဒီးဆၢဝံၣ်သိ, ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ကၠါရဲး(ထ) အကနဲလၢ အမၤတၢ်ဆူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မး, ဆၢဝံၣ်သိဒိၣ်မးလီၤ.
စံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉:၁၀၃ အပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးထါ စံးဝဲဒၣ်လၢ “ယလ့ၣ်ကွၢ်တၢ်န့ၣ် နကလုၢ်နကထါ ဆၢဆံးဒိၣ်လဲၣ်. ဆၢန့ၢ် ကနဲစီလၢ ယကိာ်ပူၤန့ၣ်တက့ၢ်လီၤ.”

ပမ့ၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အဆၢဖိ ၉၇-၁၀၄ တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် စူးကါဝဲ တၢ်ကတိၤထိၣ်သတြီၤ “ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ” အံၤ, မ့ၢ်လံာ်ကျိၤကူာ်တဖၣ်အကျါတထံၣ်,ဒ်သိးကပာ်ဖျါဆှဲထီၣ် ယွၤအကလုၢ်အကထါ, လၢအလုၢ်အပှ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အဂီၢ်, “နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ် ဒုးကူၣ်သ့ထီၣ်ယၤအါန့ၢ် ယဒုၣ်ယဒါတဖၣ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အိၣ်ဒီးယၤ လီၤထူလီၤယိာ်လီၤ. ယနူၤပၢၢ် ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်န့ၣ်အါန့ၢ် ပှၤသိၣ်လိယၤခဲလၢာ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယဆိကမိၣ်လၢ…

တၢ်လၢအလီၤတံၢ်တမံၤ

သ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် မဲထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ခုၣ်အလီၢ်အကျဲတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢတၢ်ဂိၢ်ခါအကတီၢ်အဂီၢ်, ခီဖျိလၢ “တၢ်မၤကိၤထီၣ်အသး” အကျိၤကျဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် အသုတလီၤသကၤ, ယူာ်ထီၣ်အသး, ဒီးအသုတသ့ၣ်ဖးအဂီၢ်, ဒုးဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံလၢ ချံဆးမူ (cells) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံအိၣ်တ့ၢ်လၢချံဆးမူတဖၣ် အကဆူးန့ၣ် ဆှံဂ့ၤဒိၣ်မးအဃိ, ထံလီၤသကၤသံးကာ်ကိၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ် စဲဘူးထီဃာ် အသးတန့ၢ်ဘၣ်. တၢ်ခုၣ်အပတီၢ် မ့ၢ်လီၤဝဲဆူ သိၣ်ပၤအဖီလာ် ဒံၢ်ကရံၣ်လွံၢ်ဆံ (40 degrees below zero) ဒၣ်လဲာ်, သ့ၣ်အမုၢ်န့ၣ် တတဲၤသ့ၣ်ဖးလၢၤဘၣ်. မ့ၢ်လၢသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်အပနီၣ် လၢမုၢ်နံၤအဖုၣ်စှၤလီၤ, လၢအတဆီတလဲအသးတဖၣ်အအိၣ်အဃိ, ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကိၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်ဃီန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် တသန့ၤသးလၢ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအခုၣ်အကိၢ်တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဖီခိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်သန့ၤအသးလၢမုၢ်, တၢ်လၢအလီၢ်တံၢ်တမံၤ, လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤအဖိခွါ, လၢအတ့လီၤမုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဂၤန့ၣ်လီၤ. “အဝဲဒၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ယွၤ, လၢပှၤထံၣ်အီၤတသ့ဘၣ်တဂၤအက့ၢ်အဂီၤ, တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပှၤဝဲၢ်ကိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်တ့အသးလၢအစုပူၤ,.......... ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲဆိးဝဲလၢအီၤ” (ကလီး ၁:၁၅-၁၇) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ, စံးဘၣ် သ့ၣ်ထူၣ်တဖၣ်လၢကထိၣ်ကိၤထီၣ်အသး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လဲၣ်.…

ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်

သးပှၢ်မုၣ်တဂၤ လီၤဃံၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒီးအိၣ်သံတယူာ်လၢပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်အကျဲလိၤ လၢတၢ်ကိၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤ ဆိကတီၢ်အတၢ်လဲၤဒီး မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤန့ၣ် ကိးဃီၤဝဲ ၉၁၁, ဒီးပှၤအဂၤတဂၤန့ၣ် ပာ်လီၤ ဆ့ကၤဖီခိၣ်တဘ့ၣ်လၢသးပှၢ်မုၢ်အခိၣ်အဖီလာ် ကယီကယီဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤန့ၣ် ပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ထွါမဲာ်တဖၣ်လၢအစုဒုၣ်အဖီလာ်, ဒီးမ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဒီတဒၢဝဲ သဒၢမုၢ်လၢ အခိၣ်အဖီလာ်တုၤလၢဂ့ၢ်ဂီၤအူ ဆူၣ်ချ့ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဖၣ် ဟဲတုၤဝဲတစုန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအဒိတီၣ်ထီၣ် တၢ်ဂီၤမူအဖုၣ်ဖိအံၤ ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအသးအနံၣ်အလါ, ဒီးကလုာ်ဒူၣ် တဒ်သိးလိာ်သးတဖၣ်ခဲလၢာ် ဆိကတီၢ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ်မၤစၢၤ ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်နးနးကျံၤကျံၤတဂၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီ, လၢအလီၤသးမုာ်ဒိၣ်မးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤသ့လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဂၤ သံကွၢ်ဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, “ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်” (လူၤ ၁၀:၂၉) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢကဘၣ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်အဲၣ်ဆူမတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဲဖျါထီၣ် ပှၤတဂၤအဂ့ၢ်, လၢတမျိၤတမျာ်တဖၣ် ဒိတီၢ်အီၤနးနးကလဲာ် ဘူးတ့ၢ်မးလၢကသံဝဲ, ဒီးဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်တ့ၢ်အီၤလၢ ကျဲကပၤ (:၃၀-၃၁) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်တဂၤ, ဒီးလၢခံန့ၣ် ပှၤလ့ၤဝံဖိတဂၤ ဟဲထံၣ်န့ၢ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, ခံဂၤလိာ်န့ၣ် လဲၤသဒၣ်အီၤလၢကျဲတကပၤန့ၣ်လီၤ.…

ပၢ်ယွၤအစုတၢ်မၤစၢၤအိးထီၣ်အသး

သးလၢအသူၣ်ကညီၤသးကညီၤတၢ်န့ၣ် ထိၣ်ဂဲၤထီၣ် မဲရံၣ် စလဲးစၣ် (Mary Slessor), ဒ်သိးကအိးထီၣ်အစုတၢ်မၤစၢၤဆူ ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် စကီးတ့း(ရှ) (Scottish) မံးရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤ, ဒီးအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၄၈ နံၣ်, ဒီးလဲၤမၤတၢ်လၢ ပှၤအိၣ်ကိၣ်ယိၣ် (Okoyong) ဖိတဖၣ်အကျါ, လၢတၢ်လီၢ်အယံၤတတီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ လီၢ်ကဝီၤတဖၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢအကမၣ်တမံၤန့ၣ် ဖဲလၢဖိသၣ်အတဃံာ်ဖိ မ့ၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ် တဂၤန့ၣ်ဂ့ၤဝဲ, ဒီးမ့မ့ၢ်အတဂၤန့ၣ် တၢ်ဝံတၢ်နါအဖိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, မ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်တ့ၢ်စူးကွံာ်အီၤ, ဒီးခီဖျိလၢတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဃိ, ပှၤအတဃံာ်ဖိခံဂၤလိာ်န့ၣ် ဘၣ်သံဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အဲၣ်အဂီၢ်, ဖိသၣ်လၢအသးသမူ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်တဖၣ်, လၢအကယၤတဖၣ်န့ၣ် မဲရံၣ် မၤဂ့ၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးဝဲ, ဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် လုၢ်ဖိဝဲဒၣ် ဖိသၣ် (၉) ဂၤ, ဒ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိလၢ အပူၤထီၣ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဝံဟိၤရှ့ အတၢ်ကတိၤထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်တၢ်အပူၤန့ၣ် ဝံ ဒုးထံၣ်တဖျဲးဝဲ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်သးအိၣ်ကဟုကယာ် အဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် ဝံပာ်ဖျါဝဲလၢ…

တၢ်နာ်အဂံၢ် စဲထီဃာ်အသးလၢယွၤ

ဖဲယဖးဘၣ် "မဲရံၣ် မဲးခလီး(ဒ) ဘဲးသယူ(န)" (Mary McLeod Bethune) အသးသမူအဂ့ၢ်, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အတၢ်ကွဲးနီၣ်န့ၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ယသးသဟီၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤသူၣ်ထီၣ် "ဘဲးသယူ(န) ခိးမဲ(န) ဖၠၣ်စိမိၤ" (Bethune-Cookman University) တဂၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပာ်လီၤအသးကျၢၤမုဆှု, ဒီးတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်လၢပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ် ဆှၢယၤလၢ ယကဖးအါထီၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွဲးတတီၤ ပာ်ဖျါက့ၤဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၀၀, နံၣ်လၢအဟဲဆိတဖၣ်အကတီၢ်, ပှၤအၤဖြၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်, အဝဲ “ပာ်ဖျါထီၣ်” ကၠိအတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဆူ ပှၤထူးပှၤတီၤ လၢအမၤပနံာ်တၢ်ကၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢပှၤတဂၤအံၤလဲၤကွၢ် “ဖၠၣ်စိမိၤကရၢၢ်” န့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထဲတဖျၢၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်မံမီၢ်လၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ, ဒီးဆၢမုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ ကဘျၢလီၤစ့မိၢ်ပှၢ်လၢကၠိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်နာ်, ဒီးခါဆူညါအတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် စ့ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ကၠိတဖျၢၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖၠၣ်စိမိၤ, လၢပှၤဘၣ်မၤလိ လွံၢ်နံၣ်, တုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.…

မဲာ်ဖံးလၢ အကပီၤကပြုၢ်တဖၣ်

တနံၣ်န့ၣ်တဘျီ, ဖဲ ပဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် ကွၢ်ထံသမံသမိး ပထွံၣ်ဖိတဒု အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အကတီၢ်န့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “အဝဲအိၣ်ဒီးအံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်ဖိ” န့ၣ်လီၤ. ယသံကွၢ်အီၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်ဧါ” န့ၣ်ဒီး, စံးဆၢဝဲဒၣ်လၢ တၢ်နံၤကမှံအပူၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စူးကါအီၤလၢ ထွံၣ်လူၤပှၢ် (retrievers) ဒ်သိးအံၤတကလုာ်, လၢအမဲာ်သၣ်ထီၣ်ဝါဆိန့ၢ် အကတီၢ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အဆၢအိၣ်လၢအပူၤ, အတၢ်ပနီၣ်” န့ၣ်လီၤ.

လၢခံန့ၣ်, ဖဲယဆိကမိၣ်ထံက့ၤ တၢ်အကတီၢ်ဖိအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဆိကမိၣ် ဟဲထီၣ်လၢယသးပူၤတမံၤန့ၣ် ဖဲပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ် မ့ၢ်ထံၣ်ယၤန့ၣ်ဒီး, ယမဲာ်သၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဖျါဝဲဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်တဖျဲး “တၢ်အဆၢလၢယပူၤ,” တၢ်ဆၢလၢအမ့ၢ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်အဲၣ် လၢအဆီတလဲတၢ် အစိအကမီၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢယသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးလၢယတၢ်အိၣ်မူအပူၤဧါန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၤသးကတုၤအကတီၢ်ဖိ, ဖဲစီၤမိၤရှ့ အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်လၢကစၢ်ယွၤ အမဲာ်ညါအါနံၤအါသီဝံၤ, ဟဲလီၤဝဲလၢ ကစၢ်စံၤနါအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤမိၤရှ့ “တသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ(ယွၤ)အဖၢမုၢ်ဒီး, အမဲာ်ဖံး ကပီၤကပြုၢ်ကပြီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.” စီၤမိၤရှ့ အမဲာ်သၣ်…

အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးလၢကဟ့ၣ်တၢ်ညီ

ဖဲတၢ်သ့ၣ်နီၣ် ယတံဒိၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒီးအမါသးဘိအတၢ်အဲၣ် တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤ လၢအိၣ်မူမၤထွဲတ့ၢ်ဝဲဒၣ် အါနံၣ်အါလါအဂီၢ်, ပှၤကတဲာ်ကတီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢအမ့ၢ်, ကျီၢ်ညၣ်ကၣ်, ဘုခ့, ဒီးသဘ့ချံတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤဒိၣ်ကိးဂီၤဒဲး, တချုးအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူတၢ်ဘါယွၤသရိာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပၢနုာ်တၢ်ညၣ်ကၣ်ဖးဒိၣ်တလိၣ်, ဒီးတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်တဖၣ် လၢသပၢၤဖီမံတၢ်ကယီကယီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါမ့ၢ်ဝံၤဒီး, အဝဲသ့ၣ် လူၤဃုပှၤတဂၤဂၤ, ဒ်သိးကကွဲမုာ်ဝဲလၢ မုၢ်ထူၣ်တၢ်အီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ, ကွဲမုာ်ဝဲ တံၤသကိးဂ့ၤတဂၤ, ဒီးဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် ပှၤစီစၣ်တဂၤဂၤန့ၣ်လီၤ. မတၤဂ့ၤမတၤဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီကအိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢဟံၣ်, ဒီးမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤအကတီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤဆီဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လုၢ်လၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲလၢ မုၢ်နံၤဒိၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ ကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး, လၢတၢ်ဟ့ၣ်ညီတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လုၢ်လၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် လူၤပိာ်ထွဲမၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိ စီၤမိၤရှ့န့ၣ်, ယွၤမၤလိာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် အတၢ်အီၣ်တနီၤလၢ “ပှၤဖှီၣ်ဖီယာ်ဖိ, ဒီးပှၤတခီဘီမုၢ်ဖိအဂီၢ်” (၃ မိၤ ၁၉:၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဖဲကူးဘုအကတီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်တဘၣ်ကူးတၢ်လၢအစံာ်အသနၢၣ်တုၤအလၢာ်ဘၣ်. တဘၣ်ထၢထီၣ်တၢ်လီၤတဲာ် လၢအကူးတၢ်အပူၤဘၣ်. ဒီးတဘၣ်ထၢဖှိၣ်စပံးသၣ်ခဲလၢာ်လၢအစပံးအလီၢ်ပူၤဘၣ် (:၉-၁၀) န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်ဟ့ၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်

ဒ်သိးယကပှ့ၤန့ၢ်ပၢ်အမုၢ်နံၤ ခးဖိတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ယလဲၤနုာ်လီၤဆူ ပှၤဆါပနံာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အကျးပူၤ, ဃၢဃၢဖိန့ၣ်လီၤ. ယပျၢ်တ့ၢ်ယပၢ်အတၢ်ကမၣ်လံ. လၢတၢ်အါနံၣ်အါလါ အတီၢ်ပူၤ, ခီဖျိလၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤန့ၣ် ယကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့က့ၤတၢ်, ဖဲယသးအိၣ်တဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် တချုးလၢယဟးထီၣ်လၢဟံၣ်, ဒီးယဟးထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဆါယသးတဖၣ် ယဂုာ်ကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတ့ၢ်ယဲလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ယသးတမုာ်တမံၤန့ၣ် နံၣ်လၢအဆံတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤဒၣ်လဲာ်, ခးတဖၣ်လၢ အစံးကတိၤပာ်ဖျါ တၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အါအါကလဲာ်ဆူ ပၢ် “အဂ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်” တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ် ယဒိသူၣ်ဒိသး တန့ၢ်တသ့ဒံးဘၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးယကမၤလၤကပီၤ ယပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢမူခိၣ်တဂၤအဂီၢ်, ယအိၣ်ဆၢထၢၣ်ယဲလၢ ပှၤပာ်ခးတဖၣ်အစိၤခိၣ်ကပၤ, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ယပၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဒဲးဘး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဝာ်လိာ်သး, ဒီးတၢ်သးအုးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ် စးထီၣ်အသးလၢ စီၤအၤဒၣ်ဒီးစီၤကၤယံၣ်, စီၤဒၤဝံးဒီးစီၤအးဘရှါလိၣ်, တုၤလီၤဆူ ယပၢ်ဒီးယၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိကနၣ်မိၢ်ပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲဒၣ် “စူၢ်သုမိၢ်သုပၢ်လၢကစၢ်အပူၤ...အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်အတီအလိၤ” (အ့းဖ့း ၆:၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်ယူးယီၣ်မိၢ်ပၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလိာ်တထံၣ်, တၢ်အၢၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖး ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ…

ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ

ဖဲ ၁၉၃၇ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် နပိလံၣ်ယဲ(န) ဟ့ (Napoleon Hill) ကွဲးထုးထီၣ် “Think and Grow Rich” အလံာ်တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “တၢ်လၢနသးထံၣ်ဆိကမိၣ်, ဒီးနာ်ဝဲသ့ တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤန့ၣ်, နမၤန့ၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဟ့ ကတိၤဟ့ၣ်ဒိတၢ်တမံၤအံၤ ပာ်ဖျါဒိဂ့ၤ ပှၤအမဲရကၤဖိ အတၢ်မံမီၢ် (American Dream) လၢအမ့ၢ်, “နမ့ၢ်မၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် နကဒိးန့ၢ် နတၢ်မံမီၢ် အကီခဲကတၢၢ်တဖၣ်သ့” န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် ကဆှၢပှၤဆူ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ, လံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢလံာ်တၢ်ကတိၤဒိအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢယသးပှၢ်ထီၣ်ယဲန့ၣ်ဒီး, တၢ်အိၣ်မူပိာ်ထွဲ ဟ့ အတၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်န့ၣ် ယထံၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်နီၢ်နီၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. “ယတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤန့ၢ် ယတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်န့ၣ် ထဲဒၣ်လၢယဂီၢ်, ဒီးတၢ်သန့ၤသးလၢယွၤအဂီၢ်” အလီၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်ကလၤတံ ၅ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး ထိၣ်သတြီၤဝဲ တၢ်အိၣ်မူအကျဲ…

တၢ်မူအကျဲ

အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး, ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိ လၢအဆါဆူၣ်ဆါကဲတဂၤအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဆါလီၤကွံာ်အီၤဆူ ကုၢ်ကစၢ်တဂၤအအိၣ်, ထဲဒၣ်ကသ့ၣ်တဒုအပှ့ၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမ့ၢ်ဝဲ ခွါလိၣ်ဘိတဂၤအကတီၢ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ပှၤဝါဖံးဖိတဖုန့ၣ် မၤသံပှၤသူဖံးဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤလိမၤဒိး အပူၤန့ၣ် ဖျိးစိဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲပတံထီၣ် Highland University လၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ဆဲး (Kansas) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအဖံးအညၣ်အလွဲၢ်အဃိ, တၢ်တတူၢ်လိာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤအသးကီခဲတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အပူၤဒၣ်လဲာ်, ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဒိၣ်အယိာ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ကၠီး. ဝးရှ့(န)တၣ်(န) ကၤဘၤ (George Washington Carver) အသးသမူ အလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ၃:၆, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “သ့ၣ်ညါယွၤလၢ နကျဲခဲလၢာ်အပူၤတက့ၢ်. ဒီးအဝဲဒၣ်ကမၤလိၤနကျဲ” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပတၢ်အိၣ်အသးတဖၣ် ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢပှၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤဖဲလဲၣ်, ပကမၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ကတိၤဒိ…

ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ

နမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးထံၣ် ကၠါရဲး(ထ) (Jarrett) အတၢ်နံၤကမှံန့ၣ်, သံကွၢ်အီၤလၢ အကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. အဝဲမ့ၢ်ပှၤဘုၣ်ကနဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပထံၣ်လိာ်သကိးပသးလၢအဟံၣ်လီၢ်ခံကရၢၢ်အပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢပကစံးကတိၤသကိး ကနဲတဖၣ်အဂ့ၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ညီနုၢ်တၢ်လီၤသးစဲတမံၤ, လၢပတၢ်ကတိၤသကိးလိာ်သးတဖၣ်အပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဒၣ်တၢ်မၤလိန့ၢ်အါထီၣ် တၢ်ဘုၣ်ကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်စံးကတိၤသကိးကနဲအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်န့ဆၢၣ်ကနဲစီလၢအကဆှီ, အလွဲၢ်ဘီဒ်ထူ, ဒီးဆၢဝံၣ်သိ, ဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်အီၤလၢ ကၠါရဲး(ထ) အကနဲလၢ အမၤတၢ်ဆူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မး, ဆၢဝံၣ်သိဒိၣ်မးလီၤ.
စံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉:၁၀၃ အပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးထါ စံးဝဲဒၣ်လၢ “ယလ့ၣ်ကွၢ်တၢ်န့ၣ် နကလုၢ်နကထါ ဆၢဆံးဒိၣ်လဲၣ်. ဆၢန့ၢ် ကနဲစီလၢ ယကိာ်ပူၤန့ၣ်တက့ၢ်လီၤ.”

ပမ့ၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆး အဆၢဖိ ၉၇-၁၀၄ တဖၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် စူးကါဝဲ တၢ်ကတိၤထိၣ်သတြီၤ “ဆၢန့ၢ်ကနဲစီ” အံၤ, မ့ၢ်လံာ်ကျိၤကူာ်တဖၣ်အကျါတထံၣ်,ဒ်သိးကပာ်ဖျါဆှဲထီၣ် ယွၤအကလုၢ်အကထါ, လၢအလုၢ်အပှ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အဂီၢ်, “နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ် ဒုးကူၣ်သ့ထီၣ်ယၤအါန့ၢ် ယဒုၣ်ယဒါတဖၣ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, အိၣ်ဒီးယၤ လီၤထူလီၤယိာ်လီၤ. ယနူၤပၢၢ် ယနၢ်ပၢၢ်တၢ်န့ၣ်အါန့ၢ် ပှၤသိၣ်လိယၤခဲလၢာ်တက့ၢ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယဆိကမိၣ်လၢ…

တၢ်လၢအလီၤတံၢ်တမံၤ

သ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် မဲထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ခုၣ်အလီၢ်အကျဲတဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢတၢ်ဂိၢ်ခါအကတီၢ်အဂီၢ်, ခီဖျိလၢ “တၢ်မၤကိၤထီၣ်အသး” အကျိၤကျဲတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် အသုတလီၤသကၤ, ယူာ်ထီၣ်အသး, ဒီးအသုတသ့ၣ်ဖးအဂီၢ်, ဒုးဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်ထံလၢ ချံဆးမူ (cells) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံအိၣ်တ့ၢ်လၢချံဆးမူတဖၣ် အကဆူးန့ၣ် ဆှံဂ့ၤဒိၣ်မးအဃိ, ထံလီၤသကၤသံးကာ်ကိၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ် စဲဘူးထီဃာ် အသးတန့ၢ်ဘၣ်. တၢ်ခုၣ်အပတီၢ် မ့ၢ်လီၤဝဲဆူ သိၣ်ပၤအဖီလာ် ဒံၢ်ကရံၣ်လွံၢ်ဆံ (40 degrees below zero) ဒၣ်လဲာ်, သ့ၣ်အမုၢ်န့ၣ် တတဲၤသ့ၣ်ဖးလၢၤဘၣ်. မ့ၢ်လၢသ့ၣ်အမုၢ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်အပနီၣ် လၢမုၢ်နံၤအဖုၣ်စှၤလီၤ, လၢအတဆီတလဲအသးတဖၣ်အအိၣ်အဃိ, ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ကိၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်ဃီန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် တသန့ၤသးလၢ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအခုၣ်အကိၢ်တဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဖီခိၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်သန့ၤအသးလၢမုၢ်, တၢ်လၢအလီၢ်တံၢ်တမံၤ, လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ယွၤအဖိခွါ, လၢအတ့လီၤမုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဂၤန့ၣ်လီၤ. “အဝဲဒၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ယွၤ, လၢပှၤထံၣ်အီၤတသ့ဘၣ်တဂၤအက့ၢ်အဂီၤ, တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အပှၤဝဲၢ်ကိလီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ခဲလၢာ်ဘၣ်တ့အသးလၢအစုပူၤ,.......... ဒီးတၢ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲဆိးဝဲလၢအီၤ” (ကလီး ၁:၁၅-၁၇) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ, စံးဘၣ် သ့ၣ်ထူၣ်တဖၣ်လၢကထိၣ်ကိၤထီၣ်အသး ကိးနံၣ်ဒဲးန့ၣ်လဲၣ်.…

ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်

သးပှၢ်မုၣ်တဂၤ လီၤဃံၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒီးအိၣ်သံတယူာ်လၢပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်အကျဲလိၤ လၢတၢ်ကိၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဂၤ ဆိကတီၢ်အတၢ်လဲၤဒီး မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤန့ၣ် ကိးဃီၤဝဲ ၉၁၁, ဒီးပှၤအဂၤတဂၤန့ၣ် ပာ်လီၤ ဆ့ကၤဖီခိၣ်တဘ့ၣ်လၢသးပှၢ်မုၢ်အခိၣ်အဖီလာ် ကယီကယီဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤန့ၣ် ပာ်ဝဲဒၣ် တၢ်ထွါမဲာ်တဖၣ်လၢအစုဒုၣ်အဖီလာ်, ဒီးမ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဒီတဒၢဝဲ သဒၢမုၢ်လၢ အခိၣ်အဖီလာ်တုၤလၢဂ့ၢ်ဂီၤအူ ဆူၣ်ချ့ပှၤမၤစၢၤတၢ်ဖိတဖၣ် ဟဲတုၤဝဲတစုန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအဒိတီၣ်ထီၣ် တၢ်ဂီၤမူအဖုၣ်ဖိအံၤ ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ပှၤအသးအနံၣ်အလါ, ဒီးကလုာ်ဒူၣ် တဒ်သိးလိာ်သးတဖၣ်ခဲလၢာ် ဆိကတီၢ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ်မၤစၢၤ ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်နးနးကျံၤကျံၤတဂၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီ, လၢအလီၤသးမုာ်ဒိၣ်မးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤသ့လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဂၤ သံကွၢ်ဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, “ပှၤလၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်” (လူၤ ၁၀:၂၉) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် အဝဲအဲၣ်ဒိးသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢကဘၣ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်အဲၣ်ဆူမတၤတဂၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဲဖျါထီၣ် ပှၤတဂၤအဂ့ၢ်, လၢတမျိၤတမျာ်တဖၣ် ဒိတီၢ်အီၤနးနးကလဲာ် ဘူးတ့ၢ်မးလၢကသံဝဲ, ဒီးဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်တ့ၢ်အီၤလၢ ကျဲကပၤ (:၃၀-၃၁) န့ၣ်လီၤ. ပှၤလုၢ်တၢ်အဒိၣ်တဂၤ, ဒီးလၢခံန့ၣ် ပှၤလ့ၤဝံဖိတဂၤ ဟဲထံၣ်န့ၢ်အီၤဘၣ်ဆၣ်, ခံဂၤလိာ်န့ၣ် လဲၤသဒၣ်အီၤလၢကျဲတကပၤန့ၣ်လီၤ.…

ပၢ်ယွၤအစုတၢ်မၤစၢၤအိးထီၣ်အသး

သးလၢအသူၣ်ကညီၤသးကညီၤတၢ်န့ၣ် ထိၣ်ဂဲၤထီၣ် မဲရံၣ် စလဲးစၣ် (Mary Slessor), ဒ်သိးကအိးထီၣ်အစုတၢ်မၤစၢၤဆူ ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် စကီးတ့း(ရှ) (Scottish) မံးရှၢၣ်နရံၣ်တဂၤ, ဒီးအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၄၈ နံၣ်, ဒီးလဲၤမၤတၢ်လၢ ပှၤအိၣ်ကိၣ်ယိၣ် (Okoyong) ဖိတဖၣ်အကျါ, လၢတၢ်လီၢ်အယံၤတတီၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ လီၢ်ကဝီၤတဖၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢအကမၣ်တမံၤန့ၣ် ဖဲလၢဖိသၣ်အတဃံာ်ဖိ မ့ၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ် တဂၤန့ၣ်ဂ့ၤဝဲ, ဒီးမ့မ့ၢ်အတဂၤန့ၣ် တၢ်ဝံတၢ်နါအဖိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, မ့ၢ်လၢတၢ်ပာ်တ့ၢ်စူးကွံာ်အီၤ, ဒီးခီဖျိလၢတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဃိ, ပှၤအတဃံာ်ဖိခံဂၤလိာ်န့ၣ် ဘၣ်သံဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အဲၣ်အဂီၢ်, ဖိသၣ်လၢအသးသမူ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်တဖၣ်, လၢအကယၤတဖၣ်န့ၣ် မဲရံၣ် မၤဂ့ၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးဝဲ, ဒီးအနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် လုၢ်ဖိဝဲဒၣ် ဖိသၣ် (၉) ဂၤ, ဒ်အဖိသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိလၢ အပူၤထီၣ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဝံဟိၤရှ့ အတၢ်ကတိၤထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်တၢ်အပူၤန့ၣ် ဝံ ဒုးထံၣ်တဖျဲးဝဲ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်သးအိၣ်ကဟုကယာ် အဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် ဝံပာ်ဖျါဝဲလၢ…

တၢ်နာ်အဂံၢ် စဲထီဃာ်အသးလၢယွၤ

ဖဲယဖးဘၣ် "မဲရံၣ် မဲးခလီး(ဒ) ဘဲးသယူ(န)" (Mary McLeod Bethune) အသးသမူအဂ့ၢ်, တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အတၢ်ကွဲးနီၣ်န့ၣ် ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ်ယသးသဟီၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤသူၣ်ထီၣ် "ဘဲးသယူ(န) ခိးမဲ(န) ဖၠၣ်စိမိၤ" (Bethune-Cookman University) တဂၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပာ်လီၤအသးကျၢၤမုဆှု, ဒီးတၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်လၢပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ် ဆှၢယၤလၢ ယကဖးအါထီၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွဲးတတီၤ ပာ်ဖျါက့ၤဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၉၀၀, နံၣ်လၢအဟဲဆိတဖၣ်အကတီၢ်, ပှၤအၤဖြၤကၤ-အမဲရကၤ ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်, အဝဲ “ပာ်ဖျါထီၣ်” ကၠိအတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်ဆူ ပှၤထူးပှၤတီၤ လၢအမၤပနံာ်တၢ်ကၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢပှၤတဂၤအံၤလဲၤကွၢ် “ဖၠၣ်စိမိၤကရၢၢ်” န့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်ထဲတဖျၢၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်မံမီၢ်လၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ, ဒီးဆၢမုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ပှၤကဲဒိၣ်တဂၤအံၤ ကဘျၢလီၤစ့မိၢ်ပှၢ်လၢကၠိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်နာ်, ဒီးခါဆူညါအတၢ်တိာ်ကျဲၤတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် စ့ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ကၠိတဖျၢၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖၠၣ်စိမိၤ, လၢပှၤဘၣ်မၤလိ လွံၢ်နံၣ်, တုၤခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.…

မဲာ်ဖံးလၢ အကပီၤကပြုၢ်တဖၣ်

တနံၣ်န့ၣ်တဘျီ, ဖဲ ပဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ ကသံၣ်သရၣ်မုၣ် ကွၢ်ထံသမံသမိး ပထွံၣ်ဖိတဒု အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အကတီၢ်န့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “အဝဲအိၣ်ဒီးအံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်ဖိ” န့ၣ်လီၤ. ယသံကွၢ်အီၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်ဧါ” န့ၣ်ဒီး, စံးဆၢဝဲဒၣ်လၢ တၢ်နံၤကမှံအပူၤ, “အံသၣ်ဆၢအမဲာ်သၣ်စံးတၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စူးကါအီၤလၢ ထွံၣ်လူၤပှၢ် (retrievers) ဒ်သိးအံၤတကလုာ်, လၢအမဲာ်သၣ်ထီၣ်ဝါဆိန့ၢ် အကတီၢ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဒ်အမ့ၢ် တၢ်အဆၢအိၣ်လၢအပူၤ, အတၢ်ပနီၣ်” န့ၣ်လီၤ.

လၢခံန့ၣ်, ဖဲယဆိကမိၣ်ထံက့ၤ တၢ်အကတီၢ်ဖိအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဆိကမိၣ် ဟဲထီၣ်လၢယသးပူၤတမံၤန့ၣ် ဖဲပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ် မ့ၢ်ထံၣ်ယၤန့ၣ်ဒီး, ယမဲာ်သၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဖျါဝဲဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်တဖျဲး “တၢ်အဆၢလၢယပူၤ,” တၢ်ဆၢလၢအမ့ၢ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်အဲၣ် လၢအဆီတလဲတၢ် အစိအကမီၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢယသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးလၢယတၢ်အိၣ်မူအပူၤဧါန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၤသးကတုၤအကတီၢ်ဖိ, ဖဲစီၤမိၤရှ့ အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်လၢကစၢ်ယွၤ အမဲာ်ညါအါနံၤအါသီဝံၤ, ဟဲလီၤဝဲလၢ ကစၢ်စံၤနါအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. စီၤမိၤရှ့ “တသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ အကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ(ယွၤ)အဖၢမုၢ်ဒီး, အမဲာ်ဖံး ကပီၤကပြုၢ်ကပြီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.” စီၤမိၤရှ့ အမဲာ်သၣ်…

အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးလၢကဟ့ၣ်တၢ်ညီ

ဖဲတၢ်သ့ၣ်နီၣ် ယတံဒိၣ်တၢ်ဘါအကတီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်မၤလၤကပီၤအီၤဒီးအမါသးဘိအတၢ်အဲၣ် တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤ လၢအိၣ်မူမၤထွဲတ့ၢ်ဝဲဒၣ် အါနံၣ်အါလါအဂီၢ်, ပှၤကတဲာ်ကတီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢအမ့ၢ်, ကျီၢ်ညၣ်ကၣ်, ဘုခ့, ဒီးသဘ့ချံတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မုၢ်နံၤဒိၣ်ကိးဂီၤဒဲး, တချုးအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆူတၢ်ဘါယွၤသရိာ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ပၢနုာ်တၢ်ညၣ်ကၣ်ဖးဒိၣ်တလိၣ်, ဒီးတၢ်ဒိးတၢ်လၣ်တဖၣ် လၢသပၢၤဖီမံတၢ်ကယီကယီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါမ့ၢ်ဝံၤဒီး, အဝဲသ့ၣ် လူၤဃုပှၤတဂၤဂၤ, ဒ်သိးကကွဲမုာ်ဝဲလၢ မုၢ်ထူၣ်တၢ်အီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီဘျီ, ကွဲမုာ်ဝဲ တံၤသကိးဂ့ၤတဂၤ, ဒီးဘၣ်တဘျီဘျီန့ၣ် ပှၤစီစၣ်တဂၤဂၤန့ၣ်လီၤ. မတၤဂ့ၤမတၤဂ့ၤ, အဝဲသ့ၣ်မၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီကအိၣ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢဟံၣ်, ဒီးမုၢ်ဃ့ၢ်လီၤအကတီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်လီၤဆီဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လုၢ်လၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲလၢ မုၢ်နံၤဒိၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ပညိၣ်လၢ ကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤသး, လၢတၢ်ဟ့ၣ်ညီတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လုၢ်လၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် လူၤပိာ်ထွဲမၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိ စီၤမိၤရှ့န့ၣ်, ယွၤမၤလိာ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် အတၢ်အီၣ်တနီၤလၢ “ပှၤဖှီၣ်ဖီယာ်ဖိ, ဒီးပှၤတခီဘီမုၢ်ဖိအဂီၢ်” (၃ မိၤ ၁၉:၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဖဲကူးဘုအကတီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်တဘၣ်ကူးတၢ်လၢအစံာ်အသနၢၣ်တုၤအလၢာ်ဘၣ်. တဘၣ်ထၢထီၣ်တၢ်လီၤတဲာ် လၢအကူးတၢ်အပူၤဘၣ်. ဒီးတဘၣ်ထၢဖှိၣ်စပံးသၣ်ခဲလၢာ်လၢအစပံးအလီၢ်ပူၤဘၣ် (:၉-၁၀) န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်ဟ့ၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ်

ဒ်သိးယကပှ့ၤန့ၢ်ပၢ်အမုၢ်နံၤ ခးဖိတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ယလဲၤနုာ်လီၤဆူ ပှၤဆါပနံာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ အကျးပူၤ, ဃၢဃၢဖိန့ၣ်လီၤ. ယပျၢ်တ့ၢ်ယပၢ်အတၢ်ကမၣ်လံ. လၢတၢ်အါနံၣ်အါလါ အတီၢ်ပူၤ, ခီဖျိလၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤန့ၣ် ယကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့က့ၤတၢ်, ဖဲယသးအိၣ်တဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် တချုးလၢယဟးထီၣ်လၢဟံၣ်, ဒီးယဟးထီၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, တၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဆါယသးတဖၣ် ယဂုာ်ကျဲးစၢးမၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတ့ၢ်ယဲလံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ယသးတမုာ်တမံၤန့ၣ် နံၣ်လၢအဆံတဖၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤဒၣ်လဲာ်, ခးတဖၣ်လၢ အစံးကတိၤပာ်ဖျါ တၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အါအါကလဲာ်ဆူ ပၢ် “အဂ့ၤအဒိၣ်ကတၢၢ်” တဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ် ယဒိသူၣ်ဒိသး တန့ၢ်တသ့ဒံးဘၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးယကမၤလၤကပီၤ ယပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢမူခိၣ်တဂၤအဂီၢ်, ယအိၣ်ဆၢထၢၣ်ယဲလၢ ပှၤပာ်ခးတဖၣ်အစိၤခိၣ်ကပၤ, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်လၢ ယပၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်တဂၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဒဲးဘး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဝာ်လိာ်သး, ဒီးတၢ်သးအုးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ် စးထီၣ်အသးလၢ စီၤအၤဒၣ်ဒီးစီၤကၤယံၣ်, စီၤဒၤဝံးဒီးစီၤအးဘရှါလိၣ်, တုၤလီၤဆူ ယပၢ်ဒီးယၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကဒိကနၣ်မိၢ်ပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါဝဲဒၣ် “စူၢ်သုမိၢ်သုပၢ်လၢကစၢ်အပူၤ...အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်န့ၣ်မ့ၢ်အတီအလိၤ” (အ့းဖ့း ၆:၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်ယူးယီၣ်မိၢ်ပၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလိာ်တထံၣ်, တၢ်အၢၣ်လီၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ခိၣ်ဖး ပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ…

ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ

ဖဲ ၁၉၃၇ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကွဲးလံာ် နပိလံၣ်ယဲ(န) ဟ့ (Napoleon Hill) ကွဲးထုးထီၣ် “Think and Grow Rich” အလံာ်တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “တၢ်လၢနသးထံၣ်ဆိကမိၣ်, ဒီးနာ်ဝဲသ့ တမံၤဂ့ၤတမံၤဂ့ၤန့ၣ်, နမၤန့ၢ်အီၤသ့ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဟ့ ကတိၤဟ့ၣ်ဒိတၢ်တမံၤအံၤ ပာ်ဖျါဒိဂ့ၤ ပှၤအမဲရကၤဖိ အတၢ်မံမီၢ် (American Dream) လၢအမ့ၢ်, “နမ့ၢ်မၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် နကဒိးန့ၢ် နတၢ်မံမီၢ် အကီခဲကတၢၢ်တဖၣ်သ့” န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်န့ၣ် ကဆှၢပှၤဆူ ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်န့ၢ်ဘျုးန့ၢ်ဖှိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ, လံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢလံာ်တၢ်ကတိၤဒိအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲလၢယသးပှၢ်ထီၣ်ယဲန့ၣ်ဒီး, တၢ်အိၣ်မူပိာ်ထွဲ ဟ့ အတၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်န့ၣ် ယထံၣ်စ့ၢ်ကီးလၢ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်နီၢ်နီၢ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. “ယတၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤန့ၢ် ယတၢ်မံမီၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤတၢ်န့ၣ် ထဲဒၣ်လၢယဂီၢ်, ဒီးတၢ်သန့ၤသးလၢယွၤအဂီၢ်” အလီၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်ကလၤတံ ၅ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး ထိၣ်သတြီၤဝဲ တၢ်အိၣ်မူအကျဲ…

တၢ်မူအကျဲ

အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး, ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိ လၢအဆါဆူၣ်ဆါကဲတဂၤအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဆါလီၤကွံာ်အီၤဆူ ကုၢ်ကစၢ်တဂၤအအိၣ်, ထဲဒၣ်ကသ့ၣ်တဒုအပှ့ၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမ့ၢ်ဝဲ ခွါလိၣ်ဘိတဂၤအကတီၢ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ပှၤဝါဖံးဖိတဖုန့ၣ် မၤသံပှၤသူဖံးဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤလိမၤဒိး အပူၤန့ၣ် ဖျိးစိဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲပတံထီၣ် Highland University လၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ဆဲး (Kansas) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအဖံးအညၣ်အလွဲၢ်အဃိ, တၢ်တတူၢ်လိာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤအသးကီခဲတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အပူၤဒၣ်လဲာ်, ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဒိၣ်အယိာ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ကၠီး. ဝးရှ့(န)တၣ်(န) ကၤဘၤ (George Washington Carver) အသးသမူ အလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ၃:၆, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “သ့ၣ်ညါယွၤလၢ နကျဲခဲလၢာ်အပူၤတက့ၢ်. ဒီးအဝဲဒၣ်ကမၤလိၤနကျဲ” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပတၢ်အိၣ်အသးတဖၣ် ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢပှၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤဖဲလဲၣ်, ပကမၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ကတိၤဒိ…