တၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်လၢ် ကစၢ်ယွၤ
ဒ်ပိာ်မုၣ်ဖိသၣ်ဖိတဂၤအသိး, ဖဲယထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်ပနီၣ်လီၤဆီတဖၣ်လၢ ပတၢ်လဲၤကျဲအကပၤန့ၣ် ယသူၣ်ပိာ်သးဝးယဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်ပနီၣ်လၢအလွဲၢ်အါကလုၢ်တဖၣ်အံၤ ကမ့ၢ်တၢ်ဒုးသ့ၣ်ညါ တၢ်လိာ်ကွဲလီၢ်အမံၤဟူသၣ်ဖျါတတီၤလၢ ယၤဒီးယဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ကလဲၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ခုသးခုအပူၤန့ၣ် ယစးထီၣ်ထၢဖှိၣ်ပာ်ဖှိၣ် ယတၢ်ပီးတၢ်လီၤတဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲယထံၣ်အါထီၣ် တၢ်ဒုးနဲၣ်အတၢ်ပနီၣ်တဖၣ်, ဒီးတချုးလၢပကလဲၤတုၤဆူ တၢ်လိာ်ကွဲလီၢ်န့ၣ် ယဘၣ်အိၣ်ခိးဒံးဆူညါအဃိ, ယသးဟးဂီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ယသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ပနီၣ်တဖၣ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤလဲၤတၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် ကတုၤဘူးထီၣ်ဘူးလီၤဆူ တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကဘၣ်လဲၤဝဲဒံး မံးလာ်တဖၣ်ဆူညါန့ၣ်လီၤ.
ဒ်ဖိသၣ်လၢအသူၣ်ပိာ်သးဝးတဂၤ ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ “မ့ၢ်ယတုၤလံဧါ” အသိး, ပကတုၤဆူ တၢ်လီၢ်တတီၤလၢပကလဲၤအီၤအဂီၢ်န့ၣ် ပတအိၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်စူၤသးစူၤ, ဒီးပသးဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အိၣ်ခိး ကစၢ်ယွၤ ကမၤတၢ်လၢပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, (မ့) ကမၤပူၤမၤဖျဲးပှၤလၢ ပတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်တၤတမံၤလၢပဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၂၇ ဒီတယုၢ်အပူၤန့ၣ် စီၤဒၤဝံး ကွဲးပာ်ဖျါ တၢ်တတၢာ်တနါအါမံၤ, လၢအဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲ မုၢ်လၢ်ဝဲအဖၢမုၢ်, ဒီးနာ်သန့ၤယွၤ, ဒီးအိၣ်ခိးကွၢ်လၢ် ယွၤအတၢ်စံးဆၢန့ၣ်လီၤ. ယွၤကမၤစၢၤအီၤအဂီၢ်, တၢ်ဆၢကတီၢ်ကယံာ်ဝဲဒၣ်ထဲလဲၣ်န့ၣ် စီၤဒၤဝံး…
မၤဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ် ပတၢ်သ့ၣ်ညါကစၢ်ယွၤ
ဖဲယစံၣ်လီၤဆူ ကမါအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံနုာ်လီၤဆူ ယမဲာ်ဒီးလၢအကးတံာ်ဃာ်ထံအပူၤအဃိ, ယတထံၣ်ဘၣ်တၢ်ဂ့ၤဂ့ၤလၢၤဘၣ်. တၢ်ပီၢ်ထံကျိၤကျဲ အတၢ်သိၣ်လိန့ၣ် ယတဒိးန့ၢ်အီၤ ဂ့ၤဂ့ၤဒၣ်လဲာ်, ယနူာ်လီၤပြၢ တၢ်ပီၢ်ထံလၢ တၢ်ပာ်သး စွံကတုၤအပူၤ, ဒီးယမၤကတၢၢ်ဝဲ တၢ်ပီၣ်ထံ အတၢ်လဲၤက့ၤခံပြီၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. နံၣ်လါတဖၣ်ပူၤကွံာ်ဝံၤ, ယမၤလိန့ၢ်ဝဲဒၣ် ဖဲလၢပပီၢ်ထံအကတီၢ်, ပဘၣ်သါဒ်လဲၣ်, ဒီးတၢ်ပီၢ်ထံအကျိၤအကျဲတဖၣ်အဃိ, ကယဲၢ်တၢ်ပြၢပီၢ်ထံအိၣ်ဝဲဒၣ် လွံၢ်ကလုာ်လိာ်န့ၣ် ယမၤလိန့ၢ်ဝဲဒၣ် လၢတၢ်သးခုအပူၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤလိန့ၢ်, ဒီးတၢ်တမၤလိန့ၢ် တၢ်သိၣ်လိအကျိၤအကျဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်န့ၣ် တၢ်လီၤဆီကအိၣ်ဝဲဒၣ် မနုၤတမံၤလဲၣ်. တၢ်ဖးလံာ်စီဆှံစ့ၢ်ကီး, ကမ့ၢ်တၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံအဆၢ လၢပဖးအီၤ အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ် အတၢ်အိၣ်အသး လၢခံလၢညါ (Context), ဒီးအခီပညီတဖၣ်န့ၣ် ပမ့ၢ်နၢ်ပၢၢ်အီၤန့ၣ်ဒီး, ပတၢ်စူၢ် တၢ်နာ် ကဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်, ဒီးပစူးကါ, မၤဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးအီၤလၢ ပတၢ်အိၣ်မူ အပူၤသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
စီၤပီလူး အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ စီၤတံၤမသ့း ကအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဝဲလၢ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အပူၤ, ကပဒ့ၣ်ဟးဆှဲး တၢ်အ့ၣ်လိာ်ဆိးက့, ဒီးဒ်သိးအသုတၢ်တလီန့ၢ်အီၤလၢ သရၣ်သိၣ်ကမၣ်သီကမၣ်တၢ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ. စီၤပီလူး အလံာ်ပရၢလၢခံ အကတၢၢ်တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်, ဒ်သိးစီၤတံၤမသ့း…
ဟါမၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ခဲအံၤ, ထံၣ်က့ၤလံ
လၢအပူၤကွံာ်နံၣ်တဖၣ်န့ၣ် ယပၢ်ဒီးယၤ, ပလဲၤတုၤဆူ အံၣ်ကွ့ၣ်ဒီ အကီၢ်, အမ့ၣ်စိၣ်သ့ၣ်ပှၢ်ဖးဒိၣ် အလီၢ်ကဝီၤန့ၣ်ဒီး, ဒ်သိးပကလဲၤဟးကွၢ်ကီတၢ်, ဒီးမၤလိန့ၢ် လီၢ်ကဝီၤပှၤကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပဒိး စပံးဘိး (speed boat), ဒီးလဲၤဆူသဝီဆံးဆံးဖိတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ယပၢ်သးဘိန့ၣ် ပှ့ၤန့ၢ်ယၤ စုသ့အတၢ်ကယၢကယဲ လၢအအိၣ်ဒီးလၢၢ် လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်ဃုာ်ဒီး,နၢ်ဒံးဖိတစူၣ်န့ၣ်လီၤ. ယသိးထီၣ် ယနၢ်ဒံးဖိအံၤ, ထဲဒၣ်မူးလီၤဆီ တဖၣ်, ဒီးဖဲယလဲၤအိၣ်သကိးယဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်, ဖဲလၢယနံၤအိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢက့ၤအကတီၢ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲယဟဲက့ၤလၢ ယတၢ်လဲၤဟးဆူ ယဝဲၢ်ပိာ်မုၣ်အအိၣ်န့ၣ်ဒီး, ယသ့ၣ်ညါလၢ ယနၢ်ဒံးဖိတစူၣ်အကျါ တခီန့ၣ် ဟါမၢ်ဝဲဒၣ်အဃိ, ယဖုးသံပျီၢ်သံဘၣ်ယသးန့ၣ်လီၤ. ယလူၤကွၢ်ဃုယဲလၢ တၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်အံၤ, မ့ၢ်ဒၣ်နၢ်ဒံးဖိတစူၣ်ဧိၤဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးယကမၤပှဲၤက့ၤ နၢ်ဒံးဖိလၢအလီၤမၢ်တခီအဂီၢ်န့ၣ် ယလဲၤကဒါက့ၤဆူ အမ့ၣ်စိၣ် ပှၢ်လၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်လီၤကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ် ယဝဲၢ်ပိာ်မုၣ် က့ၤကဒါဆူ တၢ်အီၣ်ကျးလၢ ပလဲၤအီၣ်သကိးတၢ် ဖဲယနံၤ အိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢန့ၣ်ဒီး, မၤန့ၢ်က့ၤ ယနၢ်ဒံးဖိလၢအလီၤမၢ်တခီန့ၣ် ဖဲ “တၢ်လီၤမၢ်, ဒီးတၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်က့ၤတၢ်” (lost and found) ဝဲၤကျိၤန့ၣ်လီၤ. ယသူၣ်ခုသးခုယဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.…
တၢ်အိၣ်ဘံၣ်အိၣ်ဘၢလၢ ယွၤအစုပူၤ
လၢတၢ်လိာ်ခိၣ်လိာ်ကွဲ မၤမုာ်မၤဖှံသးအလီၢ် (amusement park) န့ၣ် ဖဲယဒိးလိာ်ကွဲကဟၣ်လၢ ပှၤအါဂၤဘၣ်သးမုာ်လၤဒိၣ်မးတခိၣ် လဲၤစွါထီၣ်ကယီကယီဆူ တၢ်လီၢ်အထီအကတီၢ်, ယဘံၣ်ဃာ် ယမဲာ်ချံ, ဒီးယကျဲးစၢးပၢၤဃာ်ယသး ဒ်ယတနၢ်ဟူ ကယဲၢ်ပှၤမၤသီၣ်မၤသဲတၢ်ကလုၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲကဟၣ်အိၣ်ကတီၢ်တစိၢ်ဖိန့ၣ် ယမၤကမၣ်တၢ်, ခီဖျိလၢယကွၢ်ခူသူၣ်လီၤတၢ်န့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်လၢ ကဟၣ်န့ၣ် ကလီၤဆူတၣ်ဖီလာ်သတူၢ်ကလာ်အဃိ, ယဖုးဘၣ်ယသးဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ယဘံၣ်ကဒီး ယမဲာ်ချံ, ဒီးကိးပသူကိးပသီတုၤဆူတၢ်ဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်နီၣ်က့ၤ လၢယနီၢ်ဆံးအကတီၢ် အဂ့ၢ်အံၤမၤပျံၤယၤ, မၤကနိးယသးအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်တဘျီဘျီ, လၢပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပလီၤတဲာ်ဆူလာ်ယံၤထီၣ်ယိာ်ထီၣ်, ဒီးပှၤလၢကဟံးဃာ်ဖီၣ်ဃာ်ပှၤအဂီၢ်, ပှၤတအိၣ်နီတဂၤအသိးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် ဖျါလၢတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်အိၣ်ထီၣ်, ဒီးတၢ်ပၢၤဃာ်အီၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်အကတီၢ်, ဖဲပသ့ၣ်ညါ ယွၤအိၣ်ဒီးပှၤန့ၣ်ဒီး, ပဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မၤမုာ်ထီၣ်က့ၤပသး သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ပမ့ၢ်ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ယွၤတဖၣ်အသိး, ပသ့ၣ်ညါ ယွၤ အိၣ်ဆိးဝဲလၢပသးကံၢ်ပူၤ ခီဖျိသးစီဆှံန့ၣ်လီၤ. ပကတိၤတၢ်ဒီးအီၤသ့, ဒီးယွၤအကလုၢ်အကထါ ကနဲၣ်ဆှၢပှၤန့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ပူထီၣ်တၢ်အဃိ, မ့ၢ် “လီၤတဲာ်” ဒၣ်လဲာ်, က “ဟံးဃာ်ဖီၣ်ဃာ်”…
တၢ်တမံၤဃီလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအပူၤ
တၢ်ကိၢ်ခါဒီးတၢ်ခုၣ်ခါ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် အိၣ်လဲပ့းတၢ်လိာ်ကွဲသတြီၤတဖၣ် (Summer and Winter Olympic) အခါ, ဒ်ပှၤကွဲးတၢ်ကစီၣ် (young reporter) တဂၤအသိး, ယဘၣ်လဲၤဟံးန့ၢ်တၢ်ကစီၣ်န့ၣ်, ယတၢ်မံမီၣ်လၢ တၢ်ကွၢ်ကီတၢ်လိၣ်ကွဲသတြီၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ထံၣ်လိာ်သးဒီးပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် လၢပှဲၤထီၣ်ဝဲနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယနၢ်ဟူပှၤလိာ်ကွဲသတြီၤတၢ်ဖိတဖၣ်အိၣ်ဟဲလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်န့ၣ် စံးကတိၤ ကျိာ်တၢ်ကတိၤ အကလုာ်ကလုာ်, ဒီးမၤလၤကပီၤအထံအကီၢ်န့ၣ် ယသူၣ်ခုသးခုယဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.
လၢယသးစၢ်လံလံန့ၣ် အိၣ်လဲပ့းတၢ်လိာ်ကွဲသတြီၤအံၤ ထုးန့ၢ်သူၣ်န့ၢ်သးယၤ, ဒီးကဲထီၣ် ယတၢ်သးစဲဖးဒိၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါ အိၣ်လဲပ့းအဆၢကတီၢ်, ယအၢၣ်လီၤယသးလၢ ယကပိာ် ကစၢ်ယွၤအခံန့ၣ်ဒီး, ယသးကလၢၢ်ဘၣ်ယဲ ဒ်ကစၢ်ယွၤ မၢယစူးကွံာ်ညိကွံာ် တၢ်သးစဲထီတၢ်လိာ်ကွဲသတြီၤအံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢယသးကံၢ်ပူၤန့ၣ် ယအဲၣ်ထံကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. အိၣ်လဲပ့းတၢ်လိာ်ကွဲသတြီၤစ့ၢ်ကီး, ယကွၢ်ကီမုာ်ဘၣ်ယၤအဖၢမုၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲပှၤအါဒံအါဂၤ, လၢလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤလီၤဆီလိာ်အသး, ဒီးအကျိာ်တၢ်ကတိၤလီၤဆီလိာ်သးတဖၣ် ဟဲဘူၣ်သကိးဘါသကိးတၢ် လၢသရိာ်အကတီၢ်, (မ့) လၢတၢ်ဃ့ဘါထုကဖၣ်တၢ်, ဒီးဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ် စီၤပၤတဖၣ်အစီၤပၤအဂီၢ်, ဟဲပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးအကတီၢ်, ယသူၣ်ဟူးသးဂဲၤဘၣ်ယဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢန့ၣ် ပလဲၤခီဖျိကလၢၢ်ဘၣ် မူခိၣ်ဘီမုၢ်အတၢ်ဃံတၢ်လၤ (လီၣ်ဖျါ ၇:၉) န့ၣ်လီၤ.…
လဲၤဒီးစံၣ်တဲၤတဲလီၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂ့ၢ်
သိလ့ၣ်လၢပလဲၤဒိးအီၤတခိၣ် ထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢၢ် အဲ(န)ဒံး(စ) အကျဲ အံၣ်အံၣ်ဖိန့ၣ်တဆီဘၣ်တဆီ, ဒီးယတံၤသကိးလၢပလဲၤသကိးတၢ်တဖၣ် သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢတၢ်လၢတၢ်နံၤတၢ်အ့အပူၤန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ် ယကွၢ်လီၤဆူ တၢ်ချၢန့ၣ်ဒီး, သိလ့ၣ်ဒီးတြီၤလာ်အဘၢၣ်စၢၤ, လၢသိလ့ၣ်လဲၤတၢ်ကျဲအကပၤန့ၣ် တၢ်ကတြီဃာ်တၢ်အဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်ဝဲဒၣ်နီတမံၤဘၣ်အဃိ, ယဖုးသံပျီၢ်သံဘၣ်ယသးန့ၣ်လီၤ. ဒ်ပသိလ့ၣ်လဲၤတုၤ ကစၢၢ်အလီၢ်ထီၣ်ထီတဆီဘၣ်တဆီန့ၣ်ဒီး, လၢယသးပူၤန့ၣ် ယပျံၤတၢ်, ဒီးယသူၣ်ကိၢ်သးဂီၤယဲဒၣ်, ဒီးယဆိကမိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပကရူၢ်ဖိတဖု ဒ်သိးပကမၤတၢ်သးခုကစီၣ်, လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖုၣ်ကိာ်ဖိအဂီၢ်န့ၣ် ဘၣ်မနုၤအဃိ, ပဘၣ်ဟဲဆူ အံၣ်ကွ့ၣ်ဒီ အကစၢၢ် ပှၢ်လၢ်ကျါလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, ပၢ်ယွၤ မ့ၢ်ဆှၢလီၤ အဖိခွါ ဒ်သိးကတူၢ်သံအသးလၢ ပှၤအိၣ်ဆိးဝဲလၢ တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်ဒီး, ကစၢ်ယွၤ ကအဲၣ်ဘၣ်အဝဲသ့ၣ်နီၢ်နီၢ်လီၤန့ၣ်, ယသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကပာ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယွၤအတၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံအဂီၢ်, တၢ်ဒိးသိလ့ၣ်လၢ အလီၤပျံၤလီၤဖုးန့ၣ် ယလဲၤခီဖျိမၤနၢၤသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပမၤဝံၤဝဲဒၣ် တၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်လဲၤတဘျီအံၤ, လၢတၢ်သူၣ်ခုသးခုအပူၤ, ခီဖျိလၢတနံၤဘၣ်တနံၤစုာ်စုာ် တၢ်မၤလိ ကစၢ်ယွၤအကလုၢ်ကထါဖုၣ်ကိာ်, တၢ်နီၤဟ့ၣ်ခီ ပတၢ်အုၣ်သးတဖၣ်, ဒီးဃ့ထုကဖၣ်သကိးတၢ်ဒီးပှၤဝ့ၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အတူၢ်လိာ်မုာ်ပှၤ ဖဲပလဲၤတုၤ ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်ဘၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်သိးပှၤလၢအနၢ်ဟူ တၢ်သးခုကစီၣ်တဖၣ်, ကစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ…
ကစၢ်ယွၤ အတၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်
ယသးတမုာ်ယဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ယကဘၣ်မၤယဲဒ်လဲၣ်န့ၣ် ယတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. လၢတၢ်တပာ်သူၣ်ပာ်သးအပူၤ, ယတံၤသကိးလၢ အမၤစၢၤရဲၣ်ကျဲၤန့ၢ် ယခီၣ်ဖၠူထၢၣ်အသီန့ၣ် တြူာ်သံဘၣ်ဝဲ ယတၢ်ဂီၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂီၢ်မူအဖုၣ်ဖိတဖၣ် လၢယဆှၢခီတ့ၢ်ဝဲတဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ. အါနံၣ်အါလါအတီၢ်ပူၤ, တၢ်သ့ၣ်နီၣ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိ, ဒီးတံၤသကိးတဖၣ် ဟါမၢ်ကွံာ်ဝဲခဲလၢာ် လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်တစိၢ်ဖိန့ၣ်လီၤ. ယသးဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအပူၤကွံာ် နံၤသဘျ့တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီတဖၣ်, တၢ်အကတီၢ်အဃံအလၤတဖၣ်န့ၣ် ယဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်. တချုးလၢတၢ်သူၣ်အုးသးအုး ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်သူၣ်ကၢ်သးလီၤဘှါနးနးကျံးကျံးအကတီၢ်န့ၣ်, ယတံၤသကိး စံးဘၣ်ယၤ တၢ်ကမၤန့ၢ်က့ၤ တၢ်လၢအလီၤမၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်မုၢ်လၢ်အိၣ်ဒံးဝဲန့ၣ်လီၤ. စှၤနၣ်ရံၣ်လၢအအိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်သူၣ်အူသးကဲၤအကတီၢ်ဝံၤ, ယထံၣ်ဘၣ် တၢ်လၢအလီၤမၢ်တဖၣ် ဟဲက့ၤဖျါထီၣ်အဃိ, ယသူၣ်ခုသးခုဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, ဒီးယစံးဘျုးဘၣ်ကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ.
ယဘၣ်ခိးတ့ၢ်ယဲ လၢတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ ထဲဒၣ်စှၤနၣ်ရံၣ်အတီၢ်ပူၤဘၣ်ဆၣ်, ယပျံၤဘၣ်ယိၣ်တၢ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၤမၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲတၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုး, ဒီးတၢ်ကဘၣ်ဒိဆါပှၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. လံာ်ဝံယိၤအ့လး ၂ အပူၤန့ၣ်, တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤ, ခီဖျိလၢဒွဲၣ်အါကလုာ်န့ၣ် မၤဟးဂီၤ စံၣ်ပျီ, စပံးလီၢ်, တၤသၣ်လီၢ်, ဒီးသ့ၣ်မုၢ်ဝၣ်ဘိတဖၣ်ဝံၤ, ဝံ စံးဘၣ် ကယဲၢ်ယူဒၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ကပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးန့ၣ်လီၤ. ဝံ ဟ့ၣ်ပလီၢ်…
ဆၢထၢၣ်အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤလၢ ခရံာ်အပူၤ
တၢ်တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်, ယမိၢ်ဆှၢလီၤန့ၢ်ယၤ တၢ်ဂီၤမူလၢ အဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲလၢ အ့ထၢၣ်နဲး, ဘၣ်တၢ်ဒိန့ၢ်ရၤလီၤအီၤ ဖဲတၢ်မၤအသးအကတီၢ်, လၢ ကီၢ်အၤဖြံၤကၤ, ထံထီၣ်ပၢၢ်အလီၢ် န့ၣ်လီၤ. “ကၠဲ(န)(စ)ဘိး” (Gemsbok) တၤဖးဖးဒိၣ်တဒု, အနၢၤန့ၣ် ကထီန့ၢ်ဒံး ၂ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးဒုးကဲထီၣ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ အလီၤပျံၤဒိၣ်မးတဒု, ဖျါလၢနကမၤပျံၤမၤဖုးအီၤတညီဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်အိၣ်အသးန့ၣ်, တချုးလၢ ထိၣ်ကီၤလၤအူး အဒူအဃိၤ တဖၣ် ဟဲဃ့ၢ်လီၤ, သီၣ်တထူၣ်ဘးလီဒံးဘၣ်အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ထိၣ်ကီၤလၤအူးအခိၣ်တဒု, လၢအကစီၤထီၣ်ထီန့ၢ်ဒံး အဒုၣ်ဒါတဖၣ်န့ၣ်, မၤဟူးဝးဆှဲးဆှိးအဆူၣ်တဖၣ်, ကိးပသူမၤသီၣ်အကလုၢ်, ဒီးဟဲဃ့ၢ်ဆဲးထူခီၣ်ဆူတၤဖးသၢဒုအအိၣ်, ဒီးနီၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ယတဲဘၣ်ယမိၢ်လၢ “ယဆိကမိၣ် အဝဲသ့ၣ်အနၢၤတဖၣ် အဂံၢ်အဘါဆူၣ်ထဲလဲၣ်န့ၣ် တသ့ၣ်ညါဝဲအဃိ” န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ပနီၢ်သးအဒုၣ်ဒါ, မုၢ်ကီၤလံၢ် အတၢ်ဟဲဒုးပှၤအကတီၢ်, တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢ အအိၣ်ဒီးပှၤန့ၣ် ပဝဲပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ်, ပသးပ့ၤနီၣ်သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်ဒီးသးစီဆှံကစၢ်, လၢအအိၣ်ဆိးဝဲလၢပပူၤ (ရိမ့ၤ ၈:၁၁), ဒီးကစၢ်ယွၤ အစုကဝဲၤလၢကမၤစၢၤပှၤ, “သိးထီၣ်ယွၤအစုကဝဲၤခဲလၢာ်, ဒ်သိးသုတြီမုၣ်ကီၤလံၢ် အတၢ်လီတၢ်ဝ့ၤကသ့န့ၣ်တက့ၢ်”…
တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ တၢ်သးခုကစီၣ်
ဖဲပလဲၤတၢ်သးခုကစီၣ် အတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤလၢ အံၣ်ကွ့ၣ်ဒီ (Ecuador) အထံကီၢ်န့ၣ်ဒီး, ဖဲပှၤတဂၤ ထုးဖှိၣ်ဝာ်ဖှိၣ်က့ၤ ပသၢသၣ်ဂီၤအကတီၢ်, လၢတၢ်ထုကဖၣ်ဆူၣ်ဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ပလဲၤအိၣ်သကိးအီၤန့ၣ်လီၤ. လၢ စပဲန့းရှ် (Spanish) အကျိာ်, တၢ်ကတိၤ တပံာ်တကျါအပူၤန့ၣ် ယတဲဘၣ်အီၤလၢ ယၤဒီးယတံၤသကိးတဖၣ် ပအဲၣ်ဒိးတဲလိာ်သကိးဒီးနၤ ဘၣ်ဃးဒီးလံာ်စီဆှံအဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပအုၣ်ပသးလၢ တၢ်သးခုကစီၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲဆိကတီၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ, ဒီးဒိကနၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, ပတံၤသကိးအကျါတဂၤန့ၣ် စးထီၣ်ဖးဝဲဒၣ် လံာ်စီဆှံလၢ အဲကလံးအကျိာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပနၢ်ဟူ တၢ်ဖးဖျါထီၣ် တၢ်သးခုကစီၣ်အဂ့ၢ်လၢ အဲ(န)ဒံး(စ) အကစၢၢ်ကလိ (Andes mountains) တဖၣ် အကျါ, ဒီးပှၤတဂၤအံၤ ဖးပိာ်ထွဲ တၢ်သးခုကစီၣ်အဂ့ၢ်လၢ စပဲန့းရှ် အကျိာ်, ခီဖျိလံာ်ဆံးဆံးဖိလၢ ပဟ့ၣ်အီၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အကတီၢ်အစီအဆှံဖိလၢ ပဝဲကိးဂၤဒဲးအဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. ပကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ,ဃုာ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိ ဖံးတၢ်မၤတၢ်လၢ တၢ်လီၢ်အိၣ်စီၤစုၤဒီးအီၤန့ၣ်ဝံၤ, ပဃ့ထုကဖၣ်တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်, ဒီးပလဲၤကဒီးဆူညါတဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပလဲၤ ကစၢၢ်ကလိအတၢ်လဲၤကျဲ, ပဖးလံာ်စီဆှံ, ဒီးစံၣ်တဲၤတဲလီၤ ကစၢ်ခရံာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ယဆိကမိၣ်ထီၣ်…
ကစၢ်ယွၤ ခိးကွၢ်လီၤပှၤ
ပှၤနီၣ်ကဘီယူၤ ခံဂၤ မံဘၣ်အသး ဖဲအတၢ်လဲၤဆူ ကီၢ်အ့ဒိၢ်နံရှါ အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကဘီယူၤတဘ့ၣ်အံၤ အကစီၤတုၤထီၣ်ဘးဝဲဆူ ကလဲၤတၢ်အတၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ပှၤနီၣ် ကဘီယူၤ အခိၣ်တဂၤ ဒိးန့ၢ်တၢ်ကအိၣ်ဘှံးမံဝဲဒၣ်အကတီၢ်တစိၤဖိ, ဒီးဖဲအဝဲ ဖုးပၢၢ်ထီၣ်ဝဲလၢ အတၢ်မံန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤလၢအနီၣ်သဃဲၤ ကဘီယူၤဒီးအီၤတဂၤန့ၣ် မံခ့ဘၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤဒိးကဘီယူၤ အနီၣ်ဂံၢ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤအဂၤ ၁၅၀ ဘျဲၣ်ဃုာ်ဒီး, ကဘီယူၤ အပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်, ဒီးကဘီယူၤအံၤ အကစီၤတုၤထီၣ်ဘးဝဲလၢ ပီၣ်လဲၣ်အမဲာ်ဖံးခိၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် သၢကလးဃုကထိ ခီၣ်ယီၣ်အကတီၢ်, အဝဲသ့ၣ်ခံဂၤ မံဘၣ်အသးန့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် မံးနံး သၢဆံန့ၣ်လီၤ. ကဘီယူၤ လဲၤတၢ်အကျဲတလိၤလၢၤဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လီၢ်လၢအကဘၣ်လဲၤဝဲန့ၣ် လဲၤတုၤဝဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အဃိ, ပကဘၣ်စံးဘျုးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီယူၤ လဲၤတၢ်အကတီၢ်, ပှၤကညီလၢ အနီၣ်ကဘီယူၤတဖၣ် ကမံခ့မံသပ့ၤဝဲဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤ တမံဝဲဒၣ်နီတစုဘၣ်န့ၣ် ပသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤမုာ်ထီၣ်က့ၤပှၤအဂ့ၢ်အံၤ, ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါန့ၢ်ပှၤလၢ ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤအယုၢ် (၁၂၁) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဆၢဖိ ဃိးဆၢန့ၣ်…