လၢပှၤကိးကလုာ်ဒဲး
ဝ့ၢ်လိဒိၣ် (Landon) မ့ၢ် ဝ့ၢ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤကညီအိၣ်ဆိးဝဲ အါကလုာ်အါမၠိန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် အိၣ်ဟဲလၢ ထံကီၢ်အါဘ့ၣ်, ဒီးအိၣ်ဆိးအိၣ်သဃဲၤလိာ်သးန့ၣ်လီၤ. ပှၤအါဒံအါဂၤ လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ဟဲပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးန့ၣ် ဟဲစိာ်တၢ်ဂ့ၢ်လီၤဆီတဖၣ် သ့ဝဲဒၣ်, ပာ်ဃုာ်ဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အီလၢ အလီၤကမၢကမၣ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်တၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဒိ, ဖဲတၢ်တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် ယတံၤသကိးတဂၤ အိၣ်ဟဲလၢ ယူရပၤအထံကီၢ်တဘ့ၣ်န့ၣ် တၢ်ပျဲနုာ်လီၤ အထံကီၢ်ဆူ "ယူရပၤ ကီၢ်စၢဖှိၣ်ကရၢ" (European Union), ဒီးလၢဝ့ၢ်လိဒိၣ်န့ၣ် အသးကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ် ပှၤတကလုာ်လၢ ပှၤတပးကဲ အဒိၣ်ကတၢၢ်အဃိ, ယသးတမုာ်ဘၣ်ယဲလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အသးကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ ပှၤကွၢ်ကပာ်အီၤ, ဘၣ်တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ် လၢတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အဂီၢ်, ဒီးတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ အဘၣ်မၤဝဲတဖၣ်အဃိ, တူၢ်တန့ၢ်ခီၣ်တကဲလၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ တအိၣ်ဒီးတၢ်ကွၢ်မဲာ်အဃိ, ပဝဲစ့ၢ်ကီး တကြၢးပအိၣ်ဒီးတၢ်ကွၢ်မဲာ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်အဒူၣ်အဆၢတဖၣ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ မၤလီၤပှီၢ်ကွံာ်လံန့ၣ်လီၤ. ဖဲ စီၤပ့းတရူး ဃ့ထုကဖၣ်တၢ်လၢ ဟံၣ်ခိၣ်ဒုးအဖီခိၣ်အကတီၢ်, ဒီးဒိးန့ၢ်ဝဲ အတၢ်ထံၣ်လၢညါခီအပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယွၤ အသးစီဆှံ မၤလိာ်ဝဲ…
တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်, ဒီးတၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ် အတတီတလိၤ
မ့ၢ်လၢကလံၤအူ အတဟီၣ်ဆူၣ်အဃိ, မ့ၣ်အူအီၣ်တၢ်အမုၢ်နံၤတဖၣ် ယံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အပှၤကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ် တးစံထၢး (Tacitus) ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သဘံၣ်ဘူၣ် အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်ကိးပသူကိးပသီ, ဒီးပှၤဝ့ၢ်ဖိတဖၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်ပူၤဖျဲး အသးသမူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ဝ့ၢ်ရိမ့ၤ နွံဆံ မျးကယၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် ဟးဂီၤကွံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ရိမ့ၤ အစီၤပၤ နံရိၤ ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်တၢ်အတတီတလိၤလၢ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ်အလိၤ, ဒ်အမ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အစးထီၣ်ဃိကဲၤထီၣ် ဝ့ၢ်လၢမ့ၣ်အူန့ၣ်လီၤ. အဝဲသးဟ့ပှၤခရံာ်ဖိတဖၣ်အဃိ, လၢမ့ၣ်အူအီၣ်တၢ်, ဒီးမၤသံပှၤအအါအါဂီၢ်ဂီၢ်တဘျီညါအံၤအဂီၢ် ဒ်သိးတၢ်ကပာ်ထီၣ်တၢ်ကမၣ်လၢ ပှၤခရံာ်ဖိတဖၣ်အလိၤအဂီၢ်န့ၣ် ဃုထၢကူၣ်မၤဝဲ, ဒီးတၢ်ဟူထီၣ်သါလီၤတမံၤန့ၣ် တၢ်တတၢာ်တနါဒ်သိးအံၤ ကကဲထီၣ်အသးအဂီၢ်, စီၤပၤ နံရိၤ ဟ့ၣ်လီၤဝဲ အကလုၢ်န့ၣ်လီၤ.
စီၤနဃ့မယၤစ့ၢ်ကီး ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲ တၢ်ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်အီၤလၢ အတတီတလိၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်လံ ပၤရၣ်အစီၤပၤ အတၢ်ခ့တၢ်ပှၤတဂၤဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးကဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤ ဝ့ၢ် အခိၣ်ဒူတဖၣ်အဂီၢ်, ဘၣ်တၢ်ပျဲက့ၤဝဲဒၣ်ဆူ ဝ့ၢ်ယရူၤရှလ့ၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤအံၣ်စရ့လးဖိအဂုၤအဂၤတဖၣ် (နဃ့ ၂:၁-၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်တ့ထီၣ်ဘှီထီၣ် ဝ့ၢ်အခိၣ်ဒူအကတီၢ်, ဒုၣ်ဒါတဖၣ် စံးကတိၤဝဲ…
ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂီၢ် ဆၢထၢၣ်လၢတၢ်သးဒူ
ဖဲ ခရံာ်နံၣ် ၁၅၅ (AD 155) န့ၣ်, လၢသီတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပၢ်ဖးဒိၣ်, ပိၣ်လံၣ်ကး (Polycarp) တဂၤ, မ့ၢ်လၢအစူၢ်နာ် ကစၢ်ခရံာ်အဃိ, ဘၣ်တၢ်မၤပျံၤအီၤလၢ တၢ်ကဃိသံလၢ မ့ၣ်အူန့ၣ်လီၤ. ပိၣ်လံၣ်ကး စံးဝဲဒၣ်လၢ, “ယမ့ၢ်ယဲ ကစၢ်ခရံာ် အခ့အပှၤန့ၣ် ယံာ်တ့ၢ်လံလၢ အနံၣ် ဃိးဆံဒီးဃုနံၣ်, ဒီးအဝဲတမၤကမၣ် တၢ်နီတမံၤလၢယလိၤန့ၣ်ဘၣ်. ဒီးခဲကနံၣ်အံၤ, ယစီၤပၤလၢ အအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤယၤန့ၣ် ယကစံးကတိၤထီဒါအီၤ ကသ့ဝဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢပစူၢ်နာ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, ပစီၤပၤအဃိ, ဖဲပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်မၤကွၢ် အဆူၣ်ကတၢၢ်အကတီၢ်, ပိၣ်လံၣ်ကး အတၢ်စံးဆၢအံၤ ကဲထီၣ်တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤ သ့ဝဲဒၣ်လၢပဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တချုး ကစၢ်ခရံာ် သံ, စှၤနၣ်ရံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, စီၤပ့းတရူး အတၢ်သးတီလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအလိၤန့ၣ် အၢၣ်လီၤဝဲဒူဒူ, ဒီးစံးဝဲဒၣ် “ယကပာ်လီၤကွံာ် ယသးသမူလၢနဂီၢ်” (ယိၤ ၁၃:၃၇) န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, လၢအသ့ၣ်ညါ စီၤပ့းတရူး ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး, စီၤပ့းတရူး…
သးဖျၢၣ်လၢ အဒိၣ်ထီၣ်လဲၢ်ထီၣ်
“တၢ်အၢၣ်လီၤတၢ်ကမၣ်” အလံာ်ပူၤန့ၣ်, အီးကၢးစတံ (Augustine) ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲဒီးအီၤန့ၣ် ကဲထီၣ်အသး သ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အတ့လီၤမူခိၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီးကယဲၢ်တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အကစၢ်တဂၤန့ၣ် ဟဲနုာ်လီၤဆူ ပှၤဒ်သိးအီၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်အဆံး, ပှၤတၢ်ဒဲးဘးဖိတဂၤ အသးကံၢ်ပူၤသ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသကွံာ်ကညး ကစၢ်ယွၤ ဒ်သိးကဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဂီၢ်, ဃ့ထုကဖၣ်ဝဲလၢ “ယနီၢ်သးအဟံၣ်န့ၣ် တၢ်လီၢ်အံၣ်ဝဲလီၤ. ဒ်သိးနကဟဲနုာ်လီၤအဂီၢ်, မၤလဲၣ်ထီၣ် ယနီၢ်သးအဟံၣ်န့ၣ်တက့ၢ်. ယနီၢ်သးအဟံၣ်န့ၣ် ဟးဂူာ်ဟးဂီၤဝဲ, ဒီးဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤအီၤတက့ၢ်. ယသူၣ်ယသးန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်လၢ အတကြၢးဒီးနမဲာ်ချံ အတၢ်ထံၣ်တဖၣ်န့ၣ် ယအၢၣ်လီၤ, ဒီးယသ့ၣ်ညါယဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်မတၤတဂၤကမၤကဆှီအီၤလဲၣ်. မ့တမ့ၢ်ဘၣ်လၢနၤန့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်ယကဘၣ်ဟီၣ်ကိးထီၣ်ဆူ မတၤတဂၤအအိၣ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ
ခ့ခါအကတီၢ်န့ၣ် ပသ့ၣ်ညါအီၤ ဒ် “ပှၤစီဆှံ အီကၢးစတံ” (Saint Augustine) အသိး, မ့ၢ်ပှၤကူၣ်သ့ လၢအတၢ်သ့ဆိကမိၣ်ယိာ်ယိာ်, ဒီးပှၤကူၣ်သ့လၢထူဂ့ၢ်ယွၤဂ့ၢ်, လၢအလီၤပးကဲကွၢ်လိတဂၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အီကၢးစတံ ထံၣ်လီၤက့ၤအသးကဆှီဒီဖိ, ဒ်အမ့ၢ်ပှၤလၢ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်လီၤလိၣ်လီၤလး ဆီတလဲက့ၤအီၤ,…
တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်လၢ ပထံၣ်န့ၢ်အီၤတသ့
ပှၤအမဲာ်သၣ်တဘ့ၣ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဖဲန့ၣ် ဒီဆၢကတီၢ်ညါဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတသ့ၣ်ညါဝဲနီတဂၤဘၣ်. ဆၣ် ကၠီရှၣ် ရ့နိ(လ) (Sir Joshua Reynold) တ့ခဲၣ်ဝဲဒၣ် “ခၣ်ဒံၢ်နၢၣ် ဘူဖီး(ဒ) အတၢ်သံ” (The Death of Cardinal Beaufort) ဖဲ ၁၇၈၉ နံၣ်အကတီၢ်, တ့ခဲၣ်ဝဲတၢ်နါတဒု အမဲာ်သၣ်, ဖဲပှၤလၢဘူးထီၣ်ကသံဝဲဒၣ်တဂၤအလီၢ်ခံတၢ်ခံးကျါန့ၣ်လီၤ. ရှ့းစပံယၢၣ် အတၢ်ဒုးနဲၣ်တပတီၢ်, လၢအပာ်ဖျါထီၣ် “ပှၤအၢတူာ်ကိာ် လၢအတၢ်မၤအါ, မၤတံာ်တာ်တၢ်တဂၤ” အတၢ်အိၣ်ဖဲန့ၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်, ရ့နိ(လ) တ့ခဲၣ်ပာ်ဖျါဝဲ လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်ဆၣ်, ပှၤအိၣ်ဝဲတနီၤ လၢတဘၣ်အသးဒီးအတၢ်ဟံးန့ၢ် အခီပညီလိၤလိၤန့ၣ်ဘၣ်. ဖဲ ရ့နိ(လ) သံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၇၉၂ နံၣ် ဝံၤအလီၢ်ခံ, ပှၤအမဲာ်သၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဖှူဘၢက့ၤအီၤဒီး ကသံၣ်ခဲၣ်, ဒီးပှၤသးပ့ၤနီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ကတီၤကယာ်ဒီဒၣ် ဒွဲလၤကူၣ်သ့အတၢ်မၤန့ၣ် ဒုးလီၣ်ဖျါထီၣ်က့ၤအီၤ, လၢကသံၣ်ခဲၣ်ဒီးကသံၣ်ဖၠူကတြ့ၣ် အကဘျံးတဖၣ်အကဘျံးအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲကစၢ်ယွၤ ပၢဆှၢတၢ် လၢအစိဒိၣ်အကမီၤထီအပူၤန့ၣ် လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…