လီၤဂာ်ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး
လၢကဘီယူၤအပူၤ, ပှၤလဲၤက့ၤတၢ်အကျဲန့ၣ် ပှၤဒိးကဘီယူၤလၢ အနီၢ်ထီတဂၤ, ဖျါလၢ ဂဲၤဆၢထၢၣ်ထဲးယူာ်ထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, ယပာ်သူၣ်ပာ်သး လံာ်အခိၣ်တီလၢ "လီၤဂာ်ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး" အိၣ်ဖျါဝဲဖျိဖျိဖျါဖျါလၢအလံာ်ခိၣ်ကုအလိၤန့ၣ်လီၤ. စှၤမံးနံးလဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, ယထံၣ်ဝဲဒၣ် ပိာ်ခွါတဂၤဃီအံၤ ဒ်သိးကဟံးန့ၢ်က့ၤ အထၢၣ်လၢ လ့ၣ်ဆီၣ်ဖိအပူၤအဂီၢ်, ဆီၣ်ဖျိးကွံာ် ပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်မၤ မ့ၢ်အလီၤဂာ်ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးန့ၣ်ဧၣ်. ပိာ်ခွါတဂၤအံၤ မ့ၢ်ဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဂၤလၢ အသ့ၣ်ညါကစၢ်ခရံာ်နီၢ်နီၢ်ဧါန့ၣ် ယတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ခီဖျိလၢယထံၣ်ဘၣ် အတၢ်အဲၣ်လီၤအသးန့ၣ် မ့ၢ်လၢတကဲထီၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ဒိ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဃိ, ယသးဟးဂီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲယယီၢ်လီၤကဟၣ်ဃီသွါန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်ကဒီးပိာ်ခွါ, ဒီးအလံာ်အခိၣ်ကုန့ၣ်အိၣ်ဖျါဒံးဝဲအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်မဲာ်ဖျၢၣ်တဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးယသူၣ် ယသးန့ၣ်လီၤ. ယစံးလီၤယသးလၢ " အလံစၣ် (Elisa) ဧၢ, လီၤဂာ်ဒီး ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးန့ၣ်တက့ၢ်. စံၣ်ညီၣ်တၢ်တဂ့ၤ" န့ၣ်လီၤ. ယဆိကမိၣ်ထီၣ်က့ၤယဲလၢ, ယတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် မ့ၢ်အဒုးနဲၣ်ပာ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂ့ၢ်တမံၤမံၤစ့ၢ်ကီးဧၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်လီၤဂာ်ထီၣ်ဒီး ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆီတလဲကျိၤကျဲတဆီဘၣ်တဆီ, က့ၢ်ဂီၤ အန့ဆၢၣ် အတၢ်လဲလိာ် _ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်လၢ…
တၢ်လီၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤအစု တုၤအိၣ်ဃီၤဝဲ
ပိာ်မုၣ်သးစၢ် တဆံဃုနံၣ်ဖိတဂၤ တၢ်စံၣ်ညီၣ်လီၤဘၣ်အီၤလၢ ကဘၣ်လီၤဃိာ် အနံၣ် ၅၀ န့ၣ် ဆ့ၣ်နီၤဝဲဒၣ်ထဲတဂၤဧိၤလၢ တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအထီကတၢၢ်ဃိာ်အဒၢးပူၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢအသးအနံၣ်အလါအဃိ, ဘၣ်အိၣ်လီၤဖးဝဲလၢ ပှၤလီၤဃိာ်ဖိအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တနံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, ပှၤဟဲအိၣ်သကိးအီၤလၢတၢ်ချၢတဖၣ် တအိၣ်ဝဲနီၤတဂၤဘၣ်. ဘၣ်တဘျီ, ဖဲတၢ်မၤတၢ်သးခုကစီၣ်, ဒီးတၢ်ဒိးစုၣ်ဒိးဘျၢအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢ ဃိာ်ပူၤအကတီၢ်, ဃိာ်အပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဖၣ် ပျဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ခိၣ်နၢ်တဂၤ လဲၤနုာ်ဝဲဆူ ပိာ်မုၣ်သးစၢ် လၢအဘၣ်တၢ်ဒုးဃာ်အီၤအဒၢးန့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်သးစၢ် နၢ်ဟူဘၣ် တၢ်သးခုကစီၣ်, ဟ့ၣ်လီၤအးလီၤအသးဆူ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအအိၣ်, ဒီးဃ့ဒိးစုၣ်ဒိးဘျၢအသးန့ၣ်လီၤ. အခီၣ်ထံးန့ၣ်, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲလၢ ကစူးကါ ထံလၢပလီတဖၣ်အပူၤဘၣ်ဆၣ်, လၢခံန့ၣ် ဃိာ်အပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် ကးတံာ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီဖျၢၣ်, ဒီးဆှၢဝဲဒၣ် ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဆူ တၢ်ဒိးဘျၢထံအကမါ အိၣ်တၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အကတီၢ်, ပိာ်မုာ်သးစၢ်န့ၣ် ဟီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကစၢ်ယွၤ ကစံၣ်ညီၣ် ပှၤလၢအစူးကွံာ်ညိကွံာ်အီၤတဖၣ်န့ၣ် အၢၣ်လီၤတ့ၢ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤ ယူာ်ဃီၤမၤလဲၣ်ထီၣ် အတၢ်သးကညီၤဆူ ပှၤပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယွၤ မၤဂ့ၤမၤဘျါ, ဒီးဒီသဒၢဒီဒၣ် ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအနာ်သန့ၤ အမံၤ (စဖါ…
ပှၤအိၣ်မူတ့ၢ်တဖၣ် ခီဖျိလၢယွၤအတၢ်သးကညီၤ
ဖဲလၢ အသးအိၣ် (၁၁) နံၣ်လံၤလံၤန့ၣ် ခၠါ ကၠီးဟ့ (Charles Joughin) တဂၤန့ၣ် မ့ၢ်ပှၤဒိးကဘီဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲဖံးတၢ်မၤတၢ် ဒ်ပှၤကုၢ်ကိၣ်ဖိတဂၤ လၢကဘီအါဘ့ၣ်, ဒီးဖဲ ၁၉၁၂ နံၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်တၢ်ဒိးလဲအီၤလၢ တၢ်ဟးဒိလိာ်ကွဲကဘီဖးဒိၣ်တဘ့ၣ်, အိၣ်ဟးထီၣ်လၢ ဝ့ၢ် စီးသဲ(မ)တၣ်, ကီၢ် အ့ကလၣ် (Southamptom, England) န့ၣ်လီၤ. ကဘီဖးဒိၣ်တခိၣ်, မ့ၢ် တဲၣ်တဲန့း (Titanic), လၢအနုာ်လီၤဘျၢၣ်ထံလီၤသကၤ ကိၢ်လိၣ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ် ဖဲ အဲးတလဲတ့း-ကလံၤစိး (Northern Atlantic) န့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီလီၤဘျၢဆူ ထံယိာ်အကတီၢ်, ကၠီးဟ့ မၤစၢၤနဲၣ်ဆှၢ ပှၤကညီတဖၣ်ဆူ ချံမူတဖၣ်အလိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီလီၤဘျၢဝဲဆူ ထံယိာ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲအိၣ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်ဝဲလၢ တဲၣ်တဲန့း ကဘီအလီၢ်ခံ အထိးနါန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်လီၤကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ် ကၠီးဟ့ အိၣ်မူတ့ၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
အနံၣ် (၃၀) လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီအကတီၢ်, ခၠါ တဂၤ ဒိးဝဲကဘီအဂၤတဘ့ၣ်…
သးအတၢ်ဆၢမိၣ်န့ၢ်တမံၤ လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်
ဘလ့း(စ) ပး(စ)ကဲၣ် (Blasie Pascal) အတၢ်ကတိၤ "တၢ်အပူၤယိာ် လၢပှၤထိၣ်ဒွးအီၤ တန့ၢ်တသ့န့ၣ် အိၣ်ဝဲလၢပသးကံၢ်ပူၤ" န့ၣ် ထဲဒၣ်သ့တၢ်လၢာ် ကစၢ်ယွၤ တဂၤဧိၤ မၤပှဲၤသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အီကၢးစတံ(န) (Augustine) ထုကဖၣ်ဝဲလၢ “နတ့လီၤပှၤဒၣ်နဲ လၢနဂီၢ်, အိကစၢ်ဧၢ,” “ဒီးတချုးပသးအံၤ အိၣ်ဘှံးလၢနပူၤန့ၣ် ပသးအိၣ်ဂၢၢ်အိၣ်ဘှံးတန့ၢ်တသ့” ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. စီၤဒၤဝံး ပာ်ဖျါဝဲလၢ, ပလီၤဂာ်ဒီးပှၤအသးသူထံ လၢမဲးမုၢ်ခိၣ်တဖၣ်အသိး, ပတၢ်မ့ၢ်တၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် “ဆၢမိၣ်န့ၢ်သးလီ” ဝဲဒၣ်ကစၢ်ယွၤ (စံး ၆၃:၁) န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်လီၤကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ် တမ့ၢ်ထဲပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဆၢမိၣ်န့ၢ်သးလီတၢ်ဘၣ်. ကစၢ်ယွၤ ဆၢမိၣ်န့ၢ်သးလီတၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အကစၢ် တဂၤ, ကဘၣ်မၤလၢပှဲၤဝဲလၢ အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်ဆၣ်. လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါဝဲလၢ, ဖဲပဟးဖျိးကျဲအကတီၢ် ဒ်သိးပကဃၣ်က့ၤပသးဆူ ယွၤအအိၣ်အဂီၢ်, ကစၢ်ယွၤ "အသးဆၢမိၣ်န့ၢ်ပှၤ" (ယၤ ၄:၄-၅), ဒီးကစၢ်ယွၤ စံးဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်လၢအဝဲအဲၣ်ဒိးပှၤဂီၢ်မုၢ် ဒ်သိးကစံးဝဲလၢအတၢ် ( ၂ မိၤ…
ယွၤနုာ်လီၤမၤတၢ် လၢတၢ်အဘၢၣ်စၢၤ
လၢတနံၤအဂီၢ်, တၢ်လၢအကဘၣ်မၤဝဲတဖၣ်န့ၣ် စၤရါ (Sara) ကွဲးလီၤဆိဝဲဒၣ်လၢဂီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤသးစၢ် အဟံၣ်ဒူၣ်လၢအဖှီၣ်တဒူၣ် ဃ့အီၤတၢ်မၤစၢၤတမံၤန့ၣ် နုာ်လီၤမၤတံာ်တာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကပှ့ၤ ဂာ်သဝံ အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ် ကဲး(စ) လံာ်က့ဖိ (Gas-Card) န့ၣ် အဝဲသ့ၣ် လိၣ်ဘၣ်ဝဲသပှၢ်တၢၢ်န့ၣ်လီၤ. စၤရါ တဂၤအတၢ်ဖံးတၢ်မၤအါဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤ အဲၣ်ဒိးလၢ အဝဲကဘၣ်မၤဝဲန့ၣ် သ့ၣ်ညါဝဲအဃိ, စၤရါ တူၢ်လိာ်ဝဲလၢ ကလဲၤဆှၢဝဲဆူ ဟံၣ်ဒွဲ (Hotel), တၢ်လီၢ်ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ကတဲာ်ကတီၤဒုးအိၣ်အဝဲသ့ၣ် စှၤနွံန့ၣ်လီၤ. စါရါ ဟံးန့ၢ် လံာ်က့ဖိဝံၤ, ကွၢ်ဝဲတၢ်အိၣ်ဆိးအလီၢ်အကျဲန့ၣ်ဒီး, ကဘၣ်လဲၤနီၣ် သိလ့ၣ် အတၢ်လဲၤန့ၣ် ယံၤန့ၢ်ဒံး အတယာ်ဆိပာ်ဝဲအဃိ, ကဒူးကဒ့ၣ် ကစၢ်ယွၤလၢ, ယကလဲၤဆှၢန့ၢ် လံာ်က့ဖိဆူ အဝဲသ့ၣ်အအိၣ်န့ၣ် ယသိလ့ၣ် အဂာ်သဝံကလၢာ်အါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢအသးပူၤန့ၣ် စၤရါ တူၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်သိးကစၢ်ယွၤ စံးဘၣ်အီၤလၢ ယကတဲာ်ကတီၤဟ့ၣ်တ့ၢ်နၤဝံၤလံ တမ့ၢ်ဘၣ်ဧါ. "စၤရါ စံးဆၢဝဲဒၣ်,…
ပတၢ်န့ၢ်သါခွဲးယာ်လၢ ခရံာ်အပူၤ
လၢဖျၣ်ဂုာ်ကွံာ်တၢ်လိာ်ကွဲကရၢ (NBA) န့ၣ် တၢ်လိာ်ကွဲအဖုတဖၣ်အကျါ ဒါလး(စ) မါဘရ့း(စ) (Dallas Mavericks) အကစၢ်, ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ဒီလၣ် တကလီၢ် ဆူ ခၠံၣ်ကၣ်ကိၢ် ပှၤစံးကတိၤတၢ်လိာ်ကွဲ အတၢ်ကစီၣ်တဂၤ, လၢတၢ်ဖိးမံဒီးသဲစးအပူၤန့ၣ် ဒ်သိးကဆီ တလဲအမံၤလၢ “ဒါလး(စ) မါဘရ့း(စ)” အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်န့ၣ်, စံးစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ကဟ့ၣ်မၤဘူၣ် ဒီလၣ် တကလီၢ် ဆူ တၢ်ဟ့ၣ်သးကညီၤကရၢတဖုဖုလၢ ပှၤတဂၤအံၤ ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သးအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကွၢ်ထံဆိကမိၣ်လီၤက့ၤ အသးဒၣ်ဝဲ လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဝံၤန့ၣ်ဒီး, ကွဲၤလ့လိၤအပှၤစံးကတိၤ တၢ်လိာ်ကွဲ အတၢ်ကစီၣ်တဂၤအံၤ လၢတၢ်ပာ်လီၤသးအဂၢၢ်အကျၢၤအပူၤန့ၣ် စံးဆၢက့ၤ တၢ်မၤအကစၢ်လၢ “ယတမၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “ပှၤမ့ၢ်စံးဘၣ်ယၤလၢ ယကမၤတၢ်တမံၤမံၤ, ထဲဒၣ်လၢ ကျိာ်စ့တမံၤဧိၤအဂီၢ်န့ၣ်, ကကဲထီၣ် တၢ်သးတံာ်တာ်လၢယဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယမံၤန့ၣ် မ့ၢ်ယတၢ်မ့ၢ်တၢ် အတၢ်န့ၢ်သါခွဲးယာ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. ယသးအိၣ်ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ ယတၢ်အိၣ်မူ သကဲာ်ပဝးလၢအတီအလိၤ, ဒီးသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီလၢပှၤနာ်န့ၢ်အီၤသ့” န့ၣ်လီၤ.
ဒ်ကွဲၤလ့လိၤအပှၤစံးကတိၤတၢ်အမံၤ မ့ၢ်အတၢ်န့ၢ်သါခွဲးယာ်အသိး,…