မုၢ်လၢ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ
ပါပလိ (Pablo) အပၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ပှၤအိသံး, ဒီးအမိၢ်န့ၣ် မၤအၢမၤသီအီၤအဃိ, အဝဲ ဟးထီၣ်လၢအဟံၣ်, ဖဲ ခွါလိၣ်ဘိအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲလဲၤအိၣ်ဆိးဝဲလၢ အဖါတံၢ်အဟံၣ်, ဖျိထီၣ် ဝဲဒၣ် တီၤထီကၠိဝံၤ, ဆီဟံၣ်ဆီဃီ, ဒီးဒိးန့ၢ်ဝဲ အဖိသၢဂၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအလီၤသးအုးန့ၣ် (Pablo) စ့ၢ်ကီး, အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဝဲဒၣ် ဒ်တၢ်အိၣ်မူလၢ အမၤဟးဂူာ်ဟးဂီၤတၢ်, လၢအပူၤကွံာ်, တၢ်လၢအဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးဝဲန့ၣ်လီၤ. အတၢ်သးစဲထီ တၢ်အိမူၤသံး, ဒီးအတၢ်မၤအၢမၤသီတၢ်န့ၣ် မၤလီၤဖးကွံာ် အဟံၣ်ဒူၣ်ဃီထၢန့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်, အတၢ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီ, အဟံၣ်ဖိဃီဖိ, အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ, ဒီးအဟံၣ်တဖၣ် ကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ"ယတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် အၢဝဲသီဝဲ, ဒီးနးအါထီၣ်ဝဲဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်" န့ၣ်လီၤ.
အကတၢၢ်န့ၣ် လၢတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤအတၢ်အိၣ်မူအဂီၢ်, ဟံးန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤ ခီဖျိလၢတၢ်ယါဘျါအကျိၤကျဲန့ၣ်လီၤ. "ယတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် တပိာ်ကျဲဘၣ်အဃိဒီး, ကစၢ်ယွၤ အိးထီၣ်တြဲၤလၢယဂီၢ်" န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် ဖဲအဝဲဃ့ဘါထုကဖၣ်တၢ်ဝံၤန့ၣ်ဒီး, အသးကလၢၢ်ဘၣ် ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ဒီးအီၤ, ခီဖျိလၢန့ဆၢၣ်အတၢ်ဃံတၢ်လၤန့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်,…
တၢ်သူၣ်တီသးလိၤလၢ အလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်
“တၢ်အိၣ်တဒၢခူသူၣ် အတၢ်အိၣ်မူ” (A Hidden Life) မ့ၢ်တၢ်ဂီၤမူလၢ အဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် ပှၤအီစတြံယၤ ပှၤထုစံာ်ဖိ ဖါ(န)(စ) ယၣ်ကၤစတဲထၢၣ် (Franz Jägerstätter) အဂ့ၢ်အမ့ၢ်အတီ, ဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ် ခံဘျီတဘျီန့ၣ်လီၤ. အဝဲတူၢ်ဘၣ် နၣ်စံၣ် (Nazi) အတၢ်မၤအၢမၤနးတဖၣ်, ဒီးစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, ဒ်အကစၢ်, ဒီးကအိၣ်တီအိၣ်လိၤဝဲလၢ (Hitler) န့ၣ် ဖါ(န)(စ) ဂ့ၢ်လိာ်ဝဲအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဒုသးဒုအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢ ဖါ(န)(စ) အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဝဲလၢအတၢ်နာ်အံၤအဃိ, တၢ်ဂီၤမူလၢအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ဖါ(န)(စ) ဘၣ်တၢ်မၤအၢမၤနးအီၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဖါ(န)(စ) ထီဒါဝဲ (Hitler) အဃိ, ပှၤသဝီဖိတဖၣ်န့ၣ် ကွၢ်တလီၤထံၣ်ဆံးအီၤန့ၣ်လီၤ. လၢဃိာ်ပူၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဒီးအီၤတဒၢးဃီတဖၣ်နံၤဘၣ်ဖၣ်လဲအီၤ, ဒီးတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါအခိၣ် စီၤသီတဖၣ်ဒၣ်လဲာ်, ထံၣ်အီၤဒ်ပှၤအသးတဆးတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂီၤမူအပူၤ, ပှၤတဂၤ စံးဘၣ်အီၤ " တၢ်လၢနစံးကတိၤတဖၣ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ တပာ်သူၣ်ပာ်သးဘၣ်. ကွၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်အိၣ်လၢနသးကံၢ်ပူၤ," ဒီးဒ်သိး ဖါ(န)(စ) ကပူၤဖျဲးလၢအသးသမူအဂီၢ်, ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ်အီၤလၢကစံးပတြၢၤ…
ဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤလၢ စၢၤသွဲၣ်တစိၤဘၣ်တစိၤ
ဖဲတၢ်မၤလိလိာ်ကွဲ ဖျၢၣ်သွ့အကတီၢ်, အဲ(န)ရ့း (Enrique) အပၢ်မၢအီၤ, ဒီးအတံၤသကိးတဖၣ်လၢ ကဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် တၢ်စိာ်ဟ့ၣ်ခီ ဖျၢၣ်သွ့လိၤလိၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. အဲ(န)ရ့း လိာ်ကွဲမၤလိအသး လၢအါနွံအါသီအတီၢ်ပူၤဘၣ်ဆၣ်, ဘၣ်ယိၣ်ဝဲလၢ ကမၤကမၣ်ဘၣ်ဖုးတၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဃ့ထုကဖၣ်တၢ်, ဒီးတၢ်ဃ့ၢ်စိာ်ခီဖျၢၣ်သွ့န့ၣ် မၤဝဲဒၣ် ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဝံၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ " ကစၢ်ယွၤဧၢ, တၢ်ဘျုးန့ၣ်လီၤ." လၢခံ, အပၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢ " ဖိခွါဧၢ, မ့ၢ်လၢနဂုာ်ကျဲးစၢးအဂ့ၤကတၢၢ်အဃိ, ယပာ်ကဖၢလၢယသးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢနဃ့ထုကဖၣ်, ဒီးစံးဘျုးစံးဖှိၣ် ကစၢ်ယွၤအဃိ, ယပာ်ကဖၢလၢယသးအါန့ၢ်အန့ၣ်တက့ၢ်" န့ၣ်လီၤ. အဲ(န)ရ့း စံးဆၢဝဲလၢ "ဒ်နမၤတ့ၢ်ဝဲအသိး, ယမၤပိာ်ထွဲဝဲဒၣ်" န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤဒီတကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ ဖံးတၢ်မၤတၢ်, ခီဖျိလၢစၢၤသွဲၣ်သီတစိၤဘၣ်တစိၤ အတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး, လၢအမုာ်အဂ့ၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်စိာ်ခီဟ့ၣ်လီၤ အတၢ်မၤလိာ်, ဒီးအတၢ်စံၣ်ညီၣ်တဖၣ်ဆူ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်န့ၣ် ယွၤ စံးဝဲဒၣ်လၢအသုတမၤအါထီၣ် (မ့) အသုတမၤစှၤလီၤနီတမံၤဘၣ် (၅ မိၤ ၄:၁-၂) န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ "တိၢ်န့ၢ်ဒီးမၤတက့ၢ်.…
ကစၢ်ယွၤန့ၣ် ဒိၣ်ဝဲ
ပှၤမိာ်ကိဖိ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအကစၢ် ကၠ့(န)ကၠ့းခၣ်(န) (Mongolian warlord Genghis Khan [၁၁၆၂-၁၂၂၇]) န့ၣ် တချုးလၢအမံၤဟူထီၣ်သါလီၤအကတီၢ်, လၢအဒူၣ်ဖိထၢဖိအကျါ, ဒ်သိးကဒိးန့ၢ်ဝဲ ခိၣ်နၢ်အလီၢ်အလၤအဂီၢ်န့ၣ် မၤသံဝဲဒၣ် အဒီပုၢ်ဝဲၢ်-သွံၣ်တဝာ် (half brother) န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဟံးန့ၢ်မၤဂၢၢ်မၤကျၢၤ အတၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤ, တ့သူၣ်ထီၣ်ဝဲ ဘီမုၢ်ဖးဒိၣ်န့ၣ် လဲၢ်န့ၢ်ဒံး အလဲးစဲ(န)ဒါ (Alexander the Greats) အဘီမုၢ်, စးထီၣ်လၢ အ့ရှၢၣ်-ပစံးဖ့း (Asia Pacific) ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်နံၤ, ဒီးဆူ ကီၢ်ယူရပၤ မုၢ်ထီၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ အကျိၤကျဲအၢအၢသီသီတဖၣ်, လၢတၢ်သးကညီၤတအိၣ်အပူၤ, ကၠ့(န)ကၠ့းခၣ်(န)ဒီးအသုးမုၢ်ဖးဒိၣ် (Golden Horde) တဖၣ်, ဖဲအလဲၤတုၤဝဲ တၢ်လီၢ်တပူၤလၢ်လၢ်န့ၣ် ပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်သံတၢ်ပှၢ်, ဒီးတၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ. အသုးမုၢ်တဖုအံၤ မၤသံမၤဟးဂီၤတၢ်နးနးကျံးကျံးန့ၣ် တၢ်ကထိၣ်သတြီၤအီၤအဂီၢ်, လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤန့ၣ် တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ဒုၣ်ဒါအၢသီန့ၢ်ဒံး သုးမုၢ်သံၣ်ဘိတဖၣ်, ဒုၣ်ဒါလၢ အဲၣ်ဒိးမၤနၢၤ, မၤဟးဂီၤ…
ယွၤအတၢ်တဲပူ တၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤတနီၤ
တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ ခူၣ်ထုးထီၣ် ပိးလီတဖၣ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်လာ် (Achaeologist) အပှၤကူၣ်သ့ ကၠိဒံၣ် မဲးကနဲး(စ) (Jodi Magness), ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် ခူၣ်န့ၢ်က့ၤ ဘူၣ်ဘျီၣ် လၢပျၢၤသဝီတဖျၢၣ်အပူၤ, ဖဲ ဟူခိး (Huqoq) ကၤလံၤလါ လာ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတတီၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂီၤစိးပျၤ လၢအလီၤကမၢကမၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ လံာ်စီဆှံအလီၢ်လံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် လၢလံာ်စီဆှံအလီၢ်လံၤအပူၤ, နီၢ်ဒဘိရၤအဂ့ၢ်, ဒီးအလီၢ်အလၤလၢ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် အတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ, ဘၣ်ဃးဒီးပှၤကနၤဧၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤတၢ်တ့ခဲၣ်စိးပျၤက့ၢ်ဂီၤအဂုၤအဂၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ် ပိာ်မုၣ်အဒူအဃိၤ ဒ်သိးအံၤန့ၣ် တအိၣ်ဝဲဒၣ် နီတထံၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပှၤကနၤဧၣ်ဖိတဖၣ် ဆီၣ်ဘံၣ်ဆီၣ်သနံး ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်လၢအနံၣ်ခံဆံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် "နီၢ်ဒဘိရၤ, မ့ၢ်ဝံပိာ်မုၣ်တဂၤလၢ အမၤတၢ်ဒ်စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဂၤလၢပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်အဂီၢ်" (စံၣ် ၄:၄) န့ၣ်လီၤ. ဒ်ကစၢ်ယွၤ ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤဝဲအသိး, ဒ်သိးကလဲၤဒုးဝဲ ပှၤကနၤဧၣ်ဖိ, ဒီးအသုးခိၣ် စီၤစံစရၤအဂီၢ်န့ၣ် နီၢ်ဒဘိရၤ မၢလီၤ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် အသုးခိၣ် စီၤဘါရးန့ၣ်လီၤ. စီၤဘါရး…
ကစၢ်ယွၤ အဟံၣ်ဒူၣ်ဃီထၢ
ကလဲရဲး(စ) (Clarence) မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပိာ်ခွါသးစၢ်လၢ ယနဲၣ်ကျဲဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတဂၤ, ဒီးယသံကွၢ်အီၤလၢ "ဖဲနဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲ နဖိခွါအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်လၢအမၤဖှံသူၣ်ဖှံသးနၤန့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤတမံၤလဲၣ်" န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ပာ်သးကဖၢလၢအပူၤန့ၣ် ပၢ်တဂၤအံၤ, စးထီၣ်တဲဝဲဒၣ် အဖိခွါ, ပှၤလွံၢ်နံၣ်ဖိတဂၤ အတၢ်မၤန့ၢ်မၤနၢၤတၢ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ်, တၢ်ဂ့ၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤ, လၢအမၤမုာ်ယသးန့ၣ်လီၤ. အဖိခွါဖိအမံၤအခီၣ်ထံး, ဒီးအလီၢ်ခံန့ၣ် ဒ်သိးလိာ်အသးဒီးအပၢ်အမံၤ, အါန့ၢ်အန့ၣ်, အမဲာ်သၣ်စ့ၢ်ကီး, လီၤဂာ်ဒီးအပၢ်ဒိၣ်မးအဃိ, အပၢ်အကွဲၤဒီနၢ်ဒၣ်လဲာ်, အိးထီၣ်ဝဲလၢ အမဲာ်သၣ်အက့ၢ်အဂီၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး မ့ၢ်တၢ်တမံၤဃီဒီးအပၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် ဖျိဖျိဖျါဖျါ, ဖဲလံာ်ယိၤဟၣ် ၁၄ အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲ စီၤဖံလံးပူး, လၢအသံကွၢ်တၢ်ဆူၣ်တဂၤန့ၣ် ဃ့ကညးအီၤလၢ, "ကစၢ်ဧၢ, ဒုးနဲၣ်ပှၤလၢပၢ်" (:၈) န့ၣ်ဒီး, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးစံးဆၢက့ၤအီၤ, "စီၤဖံလံးပူၤဧၢ, ယအိၣ်တ့ၢ်ဒီးသုယံာ်ထဲအံၤဒီး, နတသ့ၣ်ညါယၤဘၣ်ဧါ. ပှၤလၢအထံၣ်ယၤန့ၣ်, မ့ၢ်အထံၣ်လံပၢ်" (:၉) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ပၢ်ကစၢ်ယွၤတဂၤ ကလီၣ်ဖျါထီၣ်အသး, လၢအဖိခွါဒ်လဲၣ်. ခီဖျိလၢကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး "အတၢ်ကတိၤ" (:၁၀), ဒီး "အတၢ်မၤတဖၣ်"…