လၢသးစီဆှံအတၢ်နဲၣ်ဆှၢအပူၤ

တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်နဲၣ်ကျဲ အဲး(ပ) (App) အပူၤန့ၣ်, တၢ်နီၣ်သိလ့ၣ်, တၢ်အိၣ်လဲၤလၢ လး(စ) ဘ့ကဲး(စ) (Las Vegas), ဒီးဆူ လီး(စ) အဲ(န)ကၠလိး(စ) (Los Angeles) အဂီၢ်, ဟ့ၣ်ကူၣ်ဒုးနဲၣ် တၢ်လဲၤကျဲဖုၣ်လၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် ကစှၤလီၤဝဲဒၣ် တနၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်အဃိ, ရှဲ(လ)ဘံၣ် အဲးစလၣ် (Shelby Easler), ဒီးအဝဲၢ်ခွါန့ၣ် လူၤပိာ်ထွဲကျဲဖုၣ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်နဲၣ်ကျဲ ဒုးနဲၣ်ဝဲအသိးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လဲၤကျဲဖုၣ် (shortcut) န့ၣ် နဲၣ်ဆှၢအဝဲသ့ၣ်ဆူ ကျဲလၢအတဘျ့, အတဂ့ၤတဖၣ်, ဒီးဘၣ်လဲၤဝဲနၣ်ရံၣ်အါမး, ဒီးအဝဲသ့ၣ် အိၣ်ကတာ်ထီဃာ်အသးလၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲၤလဖိနယၢၤ (California) မိၣ်ဟါဘံၣ် မဲးမုၢ်ခိၣ် (Mojave Desert) အပူၤ, ဖဲလၢဖၣ်ကမူၣ် အကလံၤမုၢ်အူသဝံးတၢ် အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် ဟဲက့ၤနီၣ်ကဒါအသိလ့ၣ်သ့ဘၣ်ဆၣ်, လၢခံန့ၣ်, မ့ၢ်လၢသိလ့ၣ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢတၢ်လဲၤကျဲမုၢ်တဘိန့ၣ် နးဒိၣ်မးအဃိ, ဘၣ်တၢ်တွံၢ်က့ၤလၢပျံၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်…

ထုကဖၣ်လၢ တၢ်စွံကတုၤအပူၤ

ဖဲ ရွဲစထၢၣ် (Royston) အဖိမုၣ် ဟါနၣ် (Hannah) တဂၤ တူၢ်ဘၣ် ခိၣ်နူာ်အသွံၣ်ယွၤ အဃိ, ကဲထီၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်သးယိာ် (coma) န့ၣ်လီၤ. ရွဲစထၢၣ်ဒီးအဟံၣ်ဃီဖိတဖၣ် ဘၣ်ဃ့ထုကဖၣ်ယွၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ်လီၤ. ဖဲအိၣ်ခိးကွၢ် တၢ်အိၣ်အသး လၢအလါ တဖၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် အိၣ်စဲဘူး ဟံးဃာ်လိာ်သးတဂၤဒီးတဂၤ-ဃုာ်ဒီးကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် ဒိၣ်ယိာ်ထီၣ်ဝဲ, ရွဲစထၢၣ် ဆိကမိၣ်ကဒါက့ၤဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ, “ပသးတကလၢၢ်ဘၣ် ကစၢ်ယွၤ အိၣ်စဲဘူးဒီးပှၤဒ်သိးအံၤ နီတဘျီဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤကွၢ်အကီအခဲ ဒီတကတီၢ်အပူၤန့ၣ်, ကစၢ်ယွၤဟ့ၣ်လီၤန့ၢ် အဝဲသ့ၣ် “ဒ်သိးကဃ့ထုကဖၣ်တၢ်တဘိယူၢ်ဃီအဂီၢ်, ဘၣ်တၢ်မၤသီထီၣ်က့ၤတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်” လီၤဂာ်ဝဲဒၣ်ဒ် “မုၣ်ကမဲလၢ လံာ်လူၤကၣ် ၁၈ အပူၤ” အသိးန့ၣ်လီၤ.

ရွဲစထၢၣ် ပာ်ဖျါဟ့ၣ်ဒိဝဲလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဒိ မုၣ်ကမဲတဂၤအဂ့ၢ်, လၢအလဲၤဃုမၤန့ၢ် တၢ်စံၣ်ညီၣ်တီလၢ ဝ့ၢ်အပှၤပၢတၢ်ပဒိၣ်တဂၤအအိၣ်, ဖျါဖဲလူၤ ၁၈:၁ အပူၤ, “ဒ်သိးပှၤကညီကဘါထုကဖၣ်တၢ်တဘိယူၢ်ဃီ, ဒီးသုတလီၤဘှါတဂ့ၤ” န့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်တဂၤအံၤ…

ကစၢ်ယွၤအတၢ်ကဟုကယာ် တၢ်အိၣ်သဒၢအလီၢ်

ပဟံၣ်ဖိဃီဖိ အတၢ်လဲၤဟးကသုၣ်ဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤန့ၣ်, ယဘၣ်နီၣ် လဲၤခီဂာ် သိလ့ၣ်လၢ မီ(န)တၤနါ (Montana) ဒီး ဒၢ်ကိတၣ် ကလံၤထံး (South Dakota) အကီၢ်စဲၣ်တဖၣ်, လၢပှၤကညီတဖၣ် အိၣ်ဆိးဝဲ စှၤကိာ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယနီၣ် သိလ့ၣ်အကတီၢ်, ယပာ်သူၣ်ပာ်သး က့ၢ်ဂီၤဒိတမံၤ- တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျး, ဘုၣ်အီၣ် ဘုၣ်အီတၢ် ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ဖးလဲၢ်န့ၣ် ဟံၣ်တဖျၢၣ် ဘၣ်တၢ်ကဝီၤဃာ်အီၤလၢ သ့ၣ် ကရူၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢကလံၤအူတၢ်ဆူၣ်အဃိ, ဒ်သိးယသိလ့ၣ် ကအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤလၢကျဲလိၤအဂီၢ်, ယကျဲးစၢးနီၣ်သိလ့ၣ်အကတီၢ်, ယနၢ်ပၢၢ်ယဲဒၣ်လၢ သ့ၣ်ထံးတဖၣ် အတၢ်ကဲဘျုးန့ၣ် တမ့ၢ်ထဲ တၢ်ဃံတၢ်လၤအဂီၢ်ဘၣ်. ဒ်သိးကဒီဒၣ်ဟံၣ်, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢဟံၣ်ပူၤတဖၣ်အဂီၢ်, သ့ၣ်အထူၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်သူၣ်အီၤလၢ တၢ်ကမၤစၢ်လီၤကွံာ်ကလံၤလၢအဆူၣ်, လၢကမၤဟးဂီၤတၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်လၢအပူၤကွံာ်, ဝံယရှါယၤ ပာ်ဖျါဝဲ ခါဆူညါအကတီၢ်လၢအကဟဲအဂ့ၢ်, လၢယွၤအတၢ်ပၢဆှၢကဟုကယာ်အဖီလာ်, ဒ်အမ့ၢ်တၢ်အိၣ်တဒၢ ကလံၤ, ဒီးမူခိၣ် ကလံၤမုၢ်တွၤအလီၣ်အကျဲအသိးန့ၣ်လီၤ. ယရှါ ၃၁:၆-၇ န့ၣ် ဝံစံးဘၣ် ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ် တဖၣ်လၢ ကပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး,…

သးဝံၣ် စံးထီၣ်ပတြၢၤယွၤ

ဒၢ်ယၣ်နၣ် (Diana) မဲာ်ချံအတၢ်ထံၣ်ဟးဂီၤဝဲန့ၣ် နးဒိၣ်ထီၣ်အဃိ, အတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီအါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီး တၢ်ဆိကမိၣ်ဆိကမးအါ, တၢ်မၤတဖၣ်မၤဝဲ တဘျီဝံၤတဘျီန့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်သရၣ်တဖၣ်နာ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်ဆါပနီၣ်လၢအိၣ်ဟဲဖျါထီၣ်တဖၣ်အံၤ, တမ့ၢ်လၢအမဲာ်ချံတၢ်ဆါအဃိဘၣ်, မ့မ့ၢ် တၢ်တမံၤမံၤလၢအခိၣ်နူာ်ပူၤအဃိန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်အချံကမိာ် (tumor) လၢ ဒၢ်ယၣ်နၣ် အခိၣ်နူာ်ပူၤ, ဒီးအလီၢ်အိၣ်လၢ ကဘၣ်တၢ်ကွဲးကါထုးထီၣ်ကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဒၢ်ယၣ်နၣ် ဘၣ်ယိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကွဲးကါကူစါတၢ်န့ၣ် ကမၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်သးဝံၣ်စံးထီၣ်ပတြၢၤယွၤ- တၢ်လၢအသးစဲမၤဝဲ, ဃုာ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ကသံၣ်သရၣ် မၤဝဲဒၣ် တၢ်ကွဲးကါလီၤလီၤဆီဆီတမံၤ, ဒီးဖဲကွဲးကါတၢ်အကတီၢ်န့ၣ် တဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ဒၢ်ယၣ်နၣ် လၢကသံၣ်တၢ်မံသပ့ၤဘၣ်. ဒီးဖဲတၢ်ကွဲးကါအီၤအကတီၢ်န့ၣ်, ဒ်သိးကသံၣ်သရၣ်ကသ့ၣ်ညါဝဲလၢ ဒၢ်ယၣ်နၣ် အခိၣ်နူာ် အနၢၣ်တဖၣ် မၤတၢ်အကျိၤကျဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ် အဂီၢ်, မၢ ဒၢ်ယၣ်နၣ် သးဝံၣ်တၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကွဲးကါအဆၢကတီၢ်, ပှၤခံဂၤ သးဝံၣ်သကိးတၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဃာ်အကလုၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ် ဒၢ်ယၣ်နၣ် အသိး, ပှၤလၢအကွဲးထါစံးထီၣ်ပတြၢၤတဖၣ်အါမးလၢလံာ်စီဆှံအပူၤ, စီၤပၤစီၤဒၤဝံးစ့ၢ်ကီး အဲၣ်သးဝံၣ်စံးထီၣ်ပတြၢၤယွၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢအဘၣ်မိၣ်ဘၣ်မး,…

လၢယွၤအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ

မဲရံၣ်အဲ(မ)-ဝဲး(ဘ)စတၢၣ် လံာ်ခီယ့ၤ (Merriam-Webster) အပူၤ, ၂၀၂၃ နံၣ် အဂီၢ်, လံာ်ဖျၢၣ်တၢ်ကတိၤလၢ ပှၤဃုသ့ၣ်ညါအအါကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “တၢ်အမ့ၢ်အတီနီၢ်နီၢ်” (authentic) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် “တၢ်လၢအတကမၣ် (မ့) တမ့ၢ်တၢ်ဒိခီ ဒိတီ,” ဒီး “မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤတဂၤအနီၢ်ကစၢ်, အနီၢ်သး, (မ့) အက့ၢ်ဂီၤသကဲာ်ပဝး အတၢ်မ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်” န့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုဝဲ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတီဝဲနီၢ်နီၢ်ဧါ, တမ့ၢ်ဧါန့ၣ် ကဲထီၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤပဲာ်ထံတၢ် "ဖံထၢၣ် စိၣ်ကိၣ်လိစကံ" (Solcolowski) စံးဝဲဒၣ်လၢ “မ့ၢ်ကၠိဖိတဂၤ ကွဲးဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကွဲးဖှိၣ်ရၤအံၤဧါ, (မ့)... မ့ၢ်ပှၤဂဲၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတဂၤ ကွဲးထုးထီၣ် တၢ်ပာ်ဖျါအံၤဧါန့ၣ် ဘၣ်ပနာ်န့ၢ်အီၤကသ့ဖဲလဲၣ်တထံၣ်လဲၣ်. တၢ်လၢပထံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပတနာ်န့ၢ်အီၤထီဘိလၢၤဘၣ်. ဘၣ်တဘျီဘျီ, တၢ်လၢပထံၣ်, ဒီးပနၢ်ဟူတဖၣ်န့ၣ် ပတနာ်အီၤလၢၤဘၣ်. ခဲကနံၣ်အံၤ, ပဘၣ်သ့ၣ်ညါနီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အမ့ၢ်အတီနီၢ်နီၢ် အကစၢ် ဒၣ်ဝဲန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်တမံၤ”…

ယွၤအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ, ဒီးယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်

ဖဲယနုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီး လံာ်စီဆှံကၠိတဖျၢၣ် အတၢ်ပၢဆှၢတၢ်ကမံးတံာ်န့ၣ်, ခိၣ်နၢ်မၤတၢ်ယံာ်တ့ၢ်မးလံတဂၤ ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် ကအိၣ်ဘှံးဝဲလၢမူဒါ တၢ်မၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ယအိၣ်လၢပှၤအိၣ်မူအိၣ်ဒါတဖၣ်အကျါ လၢကဃုထံၣ်န့ၢ် ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအသီတဂၤန့ၣ်လီၤ. ပဃုထၢပာ်ဖှိၣ်သကိး ကံၢ်စီတၢ်သ့တၢ်ဘၣ် အစရီလၢ အလီၤပျံၤလီၤဖုးဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ပကဃုထံၣ်န့ၢ် ပှၤကမၤလၢပှဲၤ မူဒါလၢအကါဒိၣ်, ဒီးအကီအခဲတမံၤ ဒ်သိးအံၤတဂၤ ကသ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်.

ဒ်န့ၣ်အသိး, ယကမၢကမၣ်ဘၣ်ယဲ ဖဲယဖးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲတၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး လၢတၢ်ကတ့ထီၣ် ဒဲစီဆှံ အမ့ၣ်အူဒၢမိၢ်ပှၢ်အဂီၢ်, "ဒီးကဘၣ်တၢ်ပိာ်န့ၢ်အီၤလၢထူစီ, အဘိ, ဒီးအဒ့တဖၣ်, အခိၣ်မီၣ်တဖၣ်, အကမိာ်တဖၣ်, အဖီတဖၣ်ဘၣ်မၤလၢ တၢ်တလိၣ်ဃီဒီးအီၤ" န့ၣ်လီၤ (၂ မိၤ ၂၅:၃၁-၃၆). ဒီးတၢ်အိၣ်အလီၢ်အဂၢၤန့ၣ် “ကဘၣ်အိၣ်ဒီးယၣ်လီၤစဲၤလၢဂၢၤအဂီၢ် မၤဝဲလၢဖှီဝါကဆှၣ်,အလုၢ်လ့ၢ်ဃံၤအသး, အထီအပျၢ်တကယၤန့ၣ်ဘၣ်အိၣ်လၢတခီအဂီၢ်, ဒီးအထူၣ်အထူၣ်ခံဆံ, ဒီးအခီၣ်တိၢ်အဖျၢၣ်ခံဆံလီၤ. ဒီးထူၣ်အနီၣ်ကွး, ဒီးအနီၣ်မၤစဲဘူးလိာ်သးတဖၣ် ဘၣ်မၤလၢစ့” (၂၇:၉-၁၀) န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤဒ်သိးအံၤတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤ မၤလၢပှဲၤကသ့ဝဲဒၣ်လဲၣ်.

၂ မိၤ ၃၁:၂-၅ န့ၣ် ယွၤစံးဝဲဒၣ်, “ယကိးတ့ၢ် စီၤဘစၤလးအ့လး...…

တၢ်အဲၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဒိၣ်ကတၢၢ်

တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဖၣ် သံကွၢ်ဝဲဒၣ်လၢ ဘၣ်မနုၤအဃိ, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် ပှ့ၤဝဲဒၣ်သရိာ်အပျိာ်တခါလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်စူးကါ ကစၢ်ယွၤ အစုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်တဖၣ် အဂ့ၤကတၢၢ်နီၢ်နီၢ်ဧါ. တၢ်မ့ၢ်လုၢ်အီၣ်လုၢ်အီ ပှၤဖှီၣ်ဖိယာ်ဖိန့ၣ် တဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်ပှ့ၤသရိာ်အပျိာ်ဘၣ်ဧါ. တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ် စံးဆၢဝဲဒၣ်လၢ စ့ပာ်ဖှိၣ်အံၤ အိၣ်ဟဲလၢ ပှၤမၤဘူၣ်တၢ်ဖိတဖၣ်အဃိ, အလီၢ်အိၣ်လၢ ပကဘၣ်စူးကါအီၤ ဒ်အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဘၣ်သးအသိးန့ၣ်လီၤ. “တကးဒံးဘၣ်န့ၣ်” စံးကတိၤဟ့ၣ်ဒိဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်ကတိၤ ဖျါဖဲယိၤ ၁၂:၈ အပူၤ, “အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ပှၤဖှီၣ်ဖိယာ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးသုတထံၣ်ဃီလီၤ” န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ အတဘၣ်ထွဲလိာ်သးအပူၤ, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ် ဃ့ကညးက့ၤတၢ်ချ့ချ့န့ၣ်ဒီး, လၢယသးပူၤယဆိကမိၣ်ထီၣ်ယဲန့ၣ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အဲၣ်ဒိးစံးကတိၤဝဲဒၣ်လၢတၢ်အိၣ်အသးမနုၤတမံၤအဖီခိၣ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးလၢကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး သံ ဃုသီ အနံၤန့ၣ်, ပိာ်မုၣ်တဂၤ ဖှူ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအခီၣ်လၢ တၢ်နၢမူ အလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်, ဒီးအပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် တဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သးအဃိ, စံးဝဲဒၣ် "သိနၢမူအံၤ ဘၣ်မနုၤလၢပှၤတဆါကွံာ်.., ဒီးဟ့ၣ်လီၤလၢပှၤဖှီၣ်ဖိယာ်ဖိန့ၣ်လဲၣ်" လီၤ. ယိၤ ၁၂:၈ န့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး…

လုၢ်လၢ်တဖၣ်ဒီးသးစီဆှံကစၢ်

မ့ၢ်နဒိၣ်ထီၣ် ဖဲတၢ်လီၢ်ကဝီၤအံၤန့ၣ်ဧါ. မ့ၢ်လၢတၢ်မၤကဆှဲကဆှီမဲ အတၢ်ပိးတၢ်လီတဖၣ် အိၣ်ဒံးဝဲလၢ ယကိာ်ပူၤအဃိ, ယကစံးဆၢ ယမဲကသံၣ်သရၣ်အတၢ်သံကွၢ်အဂီၢ်န့ၣ် ကီခဲဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဒုးသ့ၣ်ညါယၤ လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢ ပဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤ, မ့ၢ်ဝ့ၢ်အဆိကတၢၢ်တဖျၢၣ်လၢ အထၢနုာ် ဖလူၣ်အိၣ်ရဲး (Fluoride) ဆူ ကမျၢၢ်အထံအီအပူၤ ဖဲ ၁၉၄၅ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကဒီဒၣ် မဲအပူၤဟိတဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်ကမၤအီၤန့ၣ် တလိၣ်တၢ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဘၣ်- ထံ ၁ လံၣ်ထၣ် (1 liter) အဂီၢ်, ကဘၣ်တ့ၢ်နုာ် ဖလူၣ်အိၣ်ရဲး ထဲဒၣ် ၀.၇ မံၣ်လံၣ်ကရဲၣ် (fluoride 0.7 mg) ဧိၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤစဲၣ်နီၤလၢအမၤလိန့ၢ်တၢ်ဂ့ၤဂ့ၤတဂၤအတၢ်ထံၣ်န့ၣ် တၢ်မၤဒ်သိးအံၤ အတၢ်ကဲဘျုးလၢအဂ့ၤတကပၤ အိၣ်ဖျါဝဲဒၣ်ဖျိဖျိဖျါဖျါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ယတနၢ်ပၢၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤဘၣ်, လၢယသးသမူဒီတစိၤန့ၣ် ယအီတ့ၢ်လံထံတဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

ကယဲၢ်တၢ်လၢပစူးကါအီၤ ကိးမုၢ်နံၤဒဲးတဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်ဒံးယံာ်ထီၣ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်အဂ့ၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်အအၢမ့ၢ်ဂ့ၤ ကဲထီၣ်အသးသ့ဝဲလၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးအံၤ, တမ့ၢ်အိၣ်ဟဲဝဲဒၣ် ထဲလၢတၢ်အီၣ်တၢ်အီဘၣ်, လၢပတၢ်ဟူးဂဲၤဖံးတၢ်မၤတၢ်တဖၣ် (တၢ်တူၢ်တံၤတူၢ်တမှံၤ),…

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်တၢ်တဖၣ်

တုၤလၢ ယတံၤသကိး လူ (Lou) တဲဘၣ်ယၤ အတၢ်လဲၤခီဖျိ, ဖဲအဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်မၤအသးလၢ အလိၣ်ဘၣ်တၢ်ကူၣ်သ့, ဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါအါန့ၢ်အန့ၣ်အကတီၢ်, ကိးပသူထီၣ် ကစၢ်ခရံာ် လၢအသူၣ်ကံၢ်သးလဲပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, ယကသံကွၢ်ယဲတၢ်သံကွၢ်လၢ "ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးဧၢ, နဃ့ထုကဖၣ်န့ၢ်တၢ်လၢယဂီၢ်ဒ်လဲၣ်" တထံၣ်အံၤအဂီၢ်, ယတဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ်နီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကတိၤ လၢပဂ့ၤပာ်သူၣ်ပာ်သး ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထုကဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဟ့ၣ်အါထီၣ် ယတၢ်နၢ်ပၢၢ် တၢ်ထုကဖၣ်, ဒီးယတၢ်ထုကဖၣ်အလုၢ်အလၢ်တဖၣ်လၢတၢ်ထံၣ်အသီန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလံာ်လူၤကၣ် ၂၂ အပူၤန့ၣ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဘါထုကဖၣ်န့ၢ် တၢ်လၢ စီၤရှံမိၣ် ပ့းတရူး အဂီၢ် ဒ်လဲၣ်န့ၣ် “စီၤရှံမိၣ်ဧၢ, စီၤရှံမိၣ်ဧၢ, ကွၢ်ကွၢ်, မုၣ်ကီၤလံၢ် ဃ့ဂုၤသု ဒ်ဘုအသိးန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ယဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိးနတၢ်နာ် သုတဟးဂီၤကွံာ်တဂ့ၤဒီး, ယဘါထုကဖၣ်န့ၢ်လံ လၢနဂီၢ်လံ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်ထုကဖၣ်တထံၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ခူသူၣ်တအိၣ်ဝဲဒၣ်နီၤတမံၤဘၣ်. အဆၢဖိ ၃၁-၃၂ ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် ဖဲ စီၤပ့းတရူး ဘၣ်တၢ်မၤကွၢ်အီၤအကတီၢ်, အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ် ကဒံကဒါဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢ ကစၢ်ခရံာ်အဘျုးအဖှိၣ်အဃိ, အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်…

တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်အိၣ်မူအခီပညီ

ပထွံၣ်အသီဖိတဒုန့ၣ်, ပကိးအီၤလၢ ဝ့စတၢၣ် (Winston), ဒီးတၢ်လၢမၤဝဲန့ၣ် အ့ၣ်တၢ်, မံဝဲ, အီၣ်ဝဲဒၣ် (မၤဝဲစ့ၢ်ကီး တၢ်အဂၤတမံၤ, ခံမံၤ) န့ၣ်လီၤ. ဝ့စတၢၣ် ခူၣ်ဝဲတၢ်ပူၤန့ၣ်, တခူၣ်ဝဲ ဒ်ထွံၣ်တဖၣ်ခူၣ်ညီနုာ်တၢ်အသိးဘၣ်, မ့မ့ၢ်ခူၣ်ဝဲ ဟီၣ်လာ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၤဂာ်ဒ်ပှၤဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးလၢ ဃိာ်အပူၤအသိးန့ၣ်လီၤ. ထွံၣ်ဖိန့ၣ် ခူၣ်ဝဲဒၣ် လၢတၢ်သးဆၢ မၤတၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်, လၢတၢ်သူၣ်ပိာ်သးဝး, ဒီးလၢတၢ်ဘၣ်အၢဘၣ်သီအပူၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲတၢ်တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်, ယဆိကမိၣ်ကွၢ်ယဲလၢ ထွံၣ်တဒုအံၤ ဘၣ်မနုၤအဃိ ခူၣ်တၢ်ဒ်သိးအံၤလဲၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢယသးပူၤ တၢ်ဂ့ၢ်တမံၤ အိၣ်ဟဲဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ယနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ယဲ, ယမ့ၢ်စ့ၢ်ကီးပှၤခူၣ်တၢ်ဖိတဂၤ, လၢအဆၢမိၣ်န့ၢ် “ခူၣ်,” တၢ်လၢယမုၢ်လၢ် ယဲလၢ အကမၤသူၣ်ခုသးခုယၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤတဖၣ်အံၤ, တမ့ၢ်တၢ်လၢအတဂ့ၤထီဘိဒၣ်လဲာ်, ဖဲယသူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤဒိၣ်မးလၢ တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်သးမံသးမုာ်တမံၤမံၤ, မ့တမ့ၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤအပူၤန့ၣ်, ယကဲထီၣ်လံပှၤခူၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်အိၣ်မူအခီပညီ, မ့တမ့ၢ်ဘၣ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်ဒီး, ယကဘၣ်အၢဘၣ်သီ, ဒီးယသးဆၢမိၣ်န့ၢ်တၢ်တဖၣ် ကအါထီၣ်ဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်လၢပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် တလူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်အိၣ်မူအခီပညီလၢယွၤအဃိ, ခီဖျိလၢဝံယံးရမံယၤန့ၣ် ကစၢ်ယွၤ…