တၢ်အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယွၤ တ့ဝဲဘှီဝဲ
ဖဲ အဲးရှတၢၣ်(န) (Asheton) ထံၣ်လိာ်အသးဒီး န့း(ခ) (Nick) န့ၣ် စံးလီၤအသး, ဒ်ပှၤလၢအကျဲလီၤမၢ်, ပှၤလၢအတၢ်ပညိၣ်တအိၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူကျိၤကျဲတဖၣ်န့ၣ် ကပာ်ကဖၢလၢအသးအဂီၢ်, တၢ်တအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် န့း(ခ)အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲ တၢ်အိၣ်အသးဒ်သိးအံၤ, ဒီးဘၣ်က့ၤမၤဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲအကတီၢ်, Nick ထံၣ်ဝဲ ကစၢ်ယွၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ပှ့ၤတ့သပၢၤအဂ့ၤတဂၤ, လၢအတ့က့ၤသိက့ၤ အတၢ်အိၣ်မူ, ဒီးဟ့ၣ်က့ၤအီၤ တၢ်မုၢ်လၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤဝဲ Asheton န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤခံဂၤန့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသး, ဒီးမၤဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤ ဒ်အတၢ်သးစဲတမံၤ န့ၣ်လီၤ. ခဲကန့ၣ်အံၤ, အဝဲသ့ၣ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့သပၢၤအတၢ်မၤလိ, ဒီးဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢအလီၤဆီ, ဒီးဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢ တၢ်ပညိၣ်တမံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကစၢ်ယွၤ နဲၣ်လီၤဝဲ ဝံယံးရမံယၤအကတီၢ်, ဟ့ၣ်ဒိလီၤအသး ဒ်ပှၤတ့သပၢၤတဂၤအသိး, ဒီးမၢအလဲၤကွၢ် ပှၤတ့သပၢၤတဂၤ တ့က့ၤသိက့ၤဝဲ သပၢၤဟးဂီၤတဖျၢၣ်ဆူ သပၢၤအသီ, "ဒ်အဘၣ်ပှၤတ့သပၢၤအသး လၢအကမၤဝဲအသိး"…
ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဃ့ထုကဖၣ်ဆိဟဲလၢညါ
လၢဟီၣ်ခိၣ်အကတၢၢ်, ကလံၤစိးန့ၣ် အီၣ်ရိၣ်ရၣ် ဘိၣ်ရံၤယၤလ့း(စ) (aurora borealis) အတၢ်ကပီၤအယဲၢ်န့ၣ်, ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ တၢ်ကပီၤအယဲၢ်အလါ, ဒီးအဂီၤလုး န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်ကပီၤအံၤ ထုးထီၣ်စ့ၢ်ကီး, လီမ့ၣ်-ထးနါလၢ အဂံၢ်စၢ် (low frequency electromagnetic wave) န့ၣ် မ့ၢ်နသ့ၣ်ညါနဲဧါ. ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါ ပိးလီလီၤဆီတမံၤန့ၣ် တၢ်ဆီတလဲက့ၤ လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ်ဆူ တၢ်ကလုၢ်တဖၣ်လၢပနၢ်ဟူသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိး နကဟံးန့ၢ် တၢ်ကလုၢ်အံၤအဂီၢ်, နကဘၣ်လဲၤဆူ တၢ်လီၢ်အယံၤ, ဒီးတၢ်ဒ့ၣ်စၢၤန့ၣ် အစှၤကတၢၢ် ကဘၣ်အိၣ်ဝဲ လွံၢ် မံးလာ်, ဒ်သိး ပှၤကညီ အတၢ်မၤသီၣ်တၢ်အကလုာ်ကလုာ်, အသုတမၤတံာ်တာ် ပှၤကဖီၣ်ဟံးန့ၢ်ဃာ်လီမ့ၣ်-ထးနါ အဂံၢ်စၢ်တဖၣ် အကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ်န့ၣ်အသိး, ဒ်သိးပကနၢ်ဟူ ယွၤအကလုၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တၢ်သီၣ်တၢ်သဲတဖၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် ပကဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်သပှၢ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်သးခုကစီၣ် လံာ်မၢ်ကူး ပာ်ဖျါဝဲလၢ မုၢ်ဆ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ခံးဒံးအကတီၢ်န့ၣ် ကစၢ်ခရံာ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်, ဒီးလဲၤဆူ "ပှၢ်မုၢ်ကနၢ,"…
တၢ်လၢကစၢ်ယွၤမၤတ့ၢ်ဝဲတဖၣ်
ဒဲ(န) ဝီလ့း(စ) (Dan Wallace) မ့ၢ်ပှၤလၢအသိၣ်လိၤ ဟ့းလ့ၣ်ကျိာ်, ဒီးဟးဝ့ၤဝီၤဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်, ဒီးလူၤထၢဖှိၣ်ကွဲးနီၣ် လံာ်လဲၢ်တၢ်ကွဲးလၢပျၢၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢအဖံးတၢ်မၤတၢ်တဖၣ် ကဲထီၣ်လိၣ်ထီၣ်အထီကတၢၢ်အကတီၢ်, အဝဲတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် ခိၣ်နူာ်ညိးအတၢ်ဆါန့ၣ်လီၤ. ဒဲ(န) ဘၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ လ့ၣ်ခးဆ့ၣ်နီၤအလိၤဒီနံၣ်, ဒီးဘၣ်လဲၤကူစါယါဘျါအသးလၢ တၢ်ဆါဟံၣ် ယဲၢ်ဖျၢၣ်,ဃုာ်ဒီး, မၣ်ယိ တၢ်ဆါဒၢး (Mayo Clinic) န့ၣ်လီၤ. ဒဲ(န) အိၣ်မူဝဲဘၣ်ဆၣ်, အတၢ်သ့ၣ်နီၣ်တဖၣ် လီၤမၢ်ကွံာ်တနီၤ, အတၢ်သ့ၣ်ညါ ကလုာ်ဂၤ အကျိာ်တၢ်ကတိၤတဖၣ်ဒၣ်လဲာ်လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ပာ်သးစွံကတုၤအပူၤန့ၣ် က့ၤမၤလိန့ၢ်က့ၤတၢ်, လၢတၢ်မၤလိဒၢးအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒဲ(န) စံးဝဲဒၣ်လၢ " ဟ့းလ့ၣ်ကျိာ်န့ၣ် ယမၤလိလီၤက့ၤယနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ယဲ, ဒီးယဘၣ်စူးကါက့ၤ ယလံာ်ဒၣ်ယဲ, လံာ်လၢယထုးထီၣ်ရၤလီၤတ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ အပူၤကွံာ်, တချုးလၢယဒိးန့ၢ်တၢ်ဆါအနံၣ်န့ၣ်လီၤ."
နနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ နကမၤလိန့ၢ်က့ၤ ဟ့းလ့ၣ်ကျိာ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်လီၤဆီလၢနဂီၢ် ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ ပသ့ၣ်ညါတ့ၢ်လံတဖၣ်န့ၣ် ပကမၤလိက့ၤအီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီစံးတၢ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်လီၤတိၢ်လီၤဆီဘၣ်. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ကစၢ်ယွၤ ဟ့ၣ်လီၤပှၤ (လံာ်…
ယ့ၣ်ရှူးကွၢ်ဃုပှၤလၢအဟါမၢ်
ဖဲ ဘ့(လ) ခီး(ဒ) (Bill Cordes) ထံၣ်လိာ်က့ၤအသးဒီးအပုၢ်ပိာ်ခွါ ရီဘၢး (Robert) န့ၣ်ဒီး, လၢမဲာ်ထံမဲာ်နိအပူၤန့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “ယသးသမူဒီတစိၤ, ယလူၤကွၢ်ဃုအီၤန့ၣ် ယံာ်တ့ၢ်မးလံ” န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိအတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဃိ, ဖဲအပုၢ် ရီဘၢး အိၣ်ဒံးဒၣ် လွံၢ်လါဖိအကတီၢ်န့ၣ် အဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခံဂၤ လီၤဖး, ဒီးတထံၣ်လိာ်အသးန့ၣ် ကအိၣ်ဝဲလၢ အနံၣ်ဃိးဆံလံန့ၣ်လီၤ. အပုၢ်ဆံးဖိလၢ အတသးပ့ၤနီၣ်ဝဲ, (မ့) လၢအလူၤကွၢ်ဃုဝဲတဂၤ, ဒ်သိးကဃုထံၣ်န့ၢ်က့ၤဝဲအဂီၢ်န့ၣ် ဘ့(လ) အလံၤမုၣ်ဖိ မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ.
လၢလံာ်လူၤကၣ် ၁၅ အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဒိ သၢထံၣ်, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ အတဆိကတီၢ်, တၢ်လူၤကွၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်က့ၤ တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်, (မ) ပှၤလၢအပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. သိလၢအဟါမၢ်တဒု အတၢ်ကတိၤ ဟ့ၣ်ဒိအပူၤန့ၣ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤဖၤရံးရှဲ လၢအတၤအီၤတဖၣ်လၢ "ပှၤလၢသုကျါလၢအအိၣ်ဒီးအသိတကယၤ, ဒီးမ့ၢ်ဟါမၢ်တဒုဒီး, တပာ်လီၤတဲာ်ဝဲ ခွံဆံခွံဒု လၢပှၢ်လၢ်ကျါဒီး, တလဲၤဃုဘၣ်လၢအဟါမၢ်တဒုတုၤ, အထံၣ်က့ၤဝဲန့ၣ်,…
နီၢ်သးအတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၤအဘၣ်
ဒရူ ရီးဘ့(န)စၢၣ်(န) (Drew Robinson) န့ၣ် ဒ်အမ့ၢ် San Francisco Giants Baseball အပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိတဂၤအသိး, သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် သးအတၢ်အိၣ်သးအထီၣ် အလီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်လိာ်ကွဲအကတီၢ်, ဖဲအဝဲဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတဘျီလၢ်လၢ်, ဘၣ်လဲၤလိာ်ကွဲဝဲဒၣ် လၢပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိလၢ အပတီၢ်ဖုၣ်တဖၣ်အကျါအဃိ, အနီၢ်သးတၢ်ဆီၣ်သနံး ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ပှၤကနုာ်လီၤလိာ်ကွဲလၢယလီၢ်ဧါ. ယတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဘၣ်ကဘျါက့ၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤန့ၣ်ဧါ. လၢအဟံၣ်န့ၣ် ပှၤလၢအလိာ်ကွဲသကိးတၢ်ဒီးအီၤတဖၣ် မ့ၢ်လိာ်ကွဲဝဲန့ၣ် အဝဲခိးကွၢ်ဝဲလၢ ကွဲၤထံၣ်ဟူအပူၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ "ယတူၢ်ဘၣ်ယဲဒ် ယဘၣ်အိၣ်လီၤဖး, ဘၣ်အိၣ်သယုၢ်သညိဒၣ်ထဲတဂၤဧိၤအသိးန့ၣ်လီၤ." ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ကိဘ့း တၢ်ဆါသံသတြိာ်အကတီၢ်, အဝဲဂုာ်ကျဲးစၢးမၤသံလီၤအသးဝံၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်လိာ် စံးကတိၤလိာ်သးဒီး Giants ပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိတဖၣ် အကသံၣ်သရၣ်လၢသးတကပၤ, ဘၣ်ဃးဒီးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ဒီးဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤစၢၤအါမးအဃိ, ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပှၤလိာ်ကွဲဖိ အဂုၤအဂၤတဖၣ် ဒ်သိးကဟဲစံးကတိၤသကိး နီၢ်သးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, ဘၣ်ကွၢ်ထွဲဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး Giants အပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိတဖၣ် နီၢ်သးအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လၢၢ်ဆၢလၢာ်ကတီၢ်, ဒီးဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပှၤလိာ်ကွဲတၢ်ဖိ လၢအနီၢ်ခိအဂံၢ်ဘါဆူၣ်တဖၣ် ဒ်သိးကမၤဂ့ၤအါထီၣ် နီၢ်သးအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.…