ဖဲကစၢ်ယွၤ ဒုးထံၣ်ပှၤ

ဖဲနံၣ်ကယၤတဆံသၢအတီၢ်ပူၤ, လၢကီၢ်ဖြၣ်စ့ၣ်န့ၣ်, လၢပျၢၤပူစံၣ်ဃဲၤတယုၢ်အပူၤန့ၣ် ပှၤဒူပှၤဃိၤ တူၢ်ဒိၣ်ခွါတဂၤ အဖိခွါအီၣ်နုာ်ဖိန့ၣ် ပာ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢဟံၣ်, လၢအထွံၣ်မီၤစဲ (greyhound), ကၠ့နံၣ်ဖီး (Guinefort) အတၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်ထွဲအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤဒူ ပှၤဃိၤ ဟဲက့ၤတုၤဆူဟံၣ်န့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် ဟံၣ်ပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်သဘံၣ်ဘုၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်အလီၢ်မံ အိၣ်လီၤကဒါခိၣ်ခံ, ဒီးအဖိခွါန့ၣ် တထံၣ်ဝဲဘၣ်. အထွံၣ်ဖးဒိၣ်အကိာ်ပူၤန့ၣ် ဘၣ်အၢဘၣ်သီဒီးတၢ်သွံၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဆိကမိၣ်ဝဲလၢ အထွံၣ်တဒုအံၤ မၤဘၣ်ဒိဆါ အဖိခွါလံအဃိ, မၤသံကွံာ်ဝဲအထွံၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, အဝဲထံၣ် ဂုာ်ဖးဒိၣ်အသံတဘိ, အနီၢ်ကစၢ်အလိၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးထွံၣ်အ့ၣ်ဃာ်အလီၢ်တဖၣ်, ဒီးအဖိခွါဖိန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အလီၢ်မံအဖီလာ်, ပူၤဖျဲးဒီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. ကၠ့နံၣ်ဖီး မၤပူၤဖျဲးဝဲဒၣ် ဖိသၣ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. ထွံၣ်တဒုအံၤ အတၢ်ဒူတၢ်ဃိၤ, ဒီးအတၢ်ဘူၣ်တၢ်တီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်လၢတၢ်တစံၣ်ညီၣ်တီန့ၢ်အီၤအဃိ, မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ပှၤကညီတဖၣ်အသးတုၤဒၣ်လဲာ်, အဝဲသ့ၣ် မၤကမၣ် တၢ်ယူးယီၣ်ပးကဲ ကၠ့နံၣ်ဖီး ဒ်ပှၤစီဆှံတဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ ကွဲးနီၣ်ပာ်ဖျါဝဲ တၢ်မၤအသးဒ်သိးအံၤတမံၤ, ဖဲဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဒုန့ၣ်တၢ်တစံၣ်ညီၣ်တီဘၣ်အီၤ, ခီဖျိလၢအဒီဒၣ် အကစၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဝံ စီၤဘံးလၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဒိးလဲအီၤလၢ…

လံာ်တြံာ်လၢ အတကဲဘျုးတဖၣ်

ယကွၢ်ထွဲ ဒံးကၠံးထၢၣ် (digital) ပိးလီတသ့ဝဲဒၣ် ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ယလီတဲစိ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကစီၣ်စံးဝဲ "လံာ်တြံာ်လၢ အတကဲဘျုးတဖၣ် ဟံးန့ၢ်မၤပှဲၤ တၢ်ပာ်ဖှိၣ်အလီၢ်လံ. လံာ်တြံာ်လၢ အတကဲဘျုးတဖၣ် (Junk Files) ၆၇၅ MB န့ၣ် မၤစီတၢၤကွံာ်အီၤတက့ၢ်" န့ၣ်လီၤ. ယတအဲၣ်ဒိးလၢ တၢ်ကစီၣ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤလၢ ယလီတဲစိအပူၤဘၣ်ဆၣ်, ယမ့ၢ် မၤစီကွံာ် လံာ်တြံာ်တဖၣ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဂ့ၢ်အကါဒိၣ်တဖၣ် အဂီၢ်, ယကမၤန့ၢ်အါထီၣ် တၢ်ပာ်ဖှိၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဒိတမံၤန့ၣ် ဖဲယဖိမုၣ် နုာ်လီၤ တၢ်ပြၢပီၢ်ထံအကတီၢ်, ဒ်သိးယကဒိန့ၢ် တၢ်ဂီၤမူလၢ ယဖိမုၣ် အတၢ်မၤနၢၤတၢ်ပြၢအဂီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်တဆိကမိၣ်အပူၤန့ၣ် လံာ်တြံာ်လၢ အတကဲဘျုးတဖၣ် ကမၤကီမၤခဲယၤအလီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢယသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်ယဲလၢ ဒံးကၠံးထၢၣ် တၢ်လီၢ်လီၤဟိ, အိၣ်ဝဲဒၣ် လၢလၢလီၢ်လီၢ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတြူာ်စီကွံာ် လံာ်တြံာ်လၢ အတကဲဘျုးတဖၣ်, လၢယလီတဲစိအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤလၢအညီတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, "လံာ်တြံာ်လၢအတကဲဘျုးတဖၣ်" လၢပသးကံၢ်ပူၤတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ပကမၤစီကွံာ်အီၤဒ်လဲၣ်. ဒ်ပလီတဲစိတဖၣ်အသိး, ပသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ…

တၢ်ပျံၤယွၤလၢ အပာ်ဖျါတၢ်ယူးယီၣ်

ထနံထၢၣ်(န) (Tanitan) စံးဝဲဒၣ်လၢ "အပူၤကွံာ်န့ၣ် ယမၤသံပှၤကညီတဖၣ် န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, စးထီၣ်လၢ ယဃုထၢ စူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးခရံာ်လံၤလံၤန့ၣ်, အဝဲတပျဲ ယကမၤသံတၢ်ဒ်သိးအံၤလၢၤဘၣ်" န့ၣ်လီၤ. ထနံထၢၣ်(န) တဂၤ, မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤအလီ(န)ကီး (Ilongot) ကလုာ်ဒူၣ်ဖိတဂၤ, လၢ ကီၢ် Philippines, စံၣ်ယဲရၣ် မါဒရ့ၣ် (Sierra Madre) ကစၢၢ်ကလိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကလုာ်ဒူၣ်အံၤ အိၣ်ဒီးလုၢ်လၢ်လၢ အလူၤဃုဖီၣ် ပှၤကညီ, ဒီးဒီၣ်တဲာ်ဝဲအခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ထနံထၢၣ်(န) ထိၣ်သတြီၤဝဲ အတၢ်အိၣ်မူ, တချုးလၢအသ့ၣ်ညါယွၤ, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူခ့ခါအကတီၢ်န့ၣ်ဒီး, စံးဝဲဒၣ်လၢ "အပူၤကွံာ်, ယကဘၣ်သံန့ၣ် ယပျံၤယဲဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်မၤသံတၢ်န့ၣ် ယတပျံၤယဲဘၣ်. မ့မ့ၢ်ခဲကနံၣ်အံၤ, ယကဘၣ်မၤသံတၢ်န့ၣ် ယပျံၤယဲဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်သံယဲအဂီၢ်န့ၣ် ယတပျံၤလၢၤဘၣ်" န့ၣ်လီၤ.

ထနံထၢၣ်(န) အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ယဖးဘၣ်အီၤလၢ ဖလီၣ်ရဲၣ်(န)ထံနိၣ် စဲတိး(စ) (Florentino Santos) အလံာ် "ဆူ ပှၤစံၣ်ယဲရၣ်…

န့ဆၢၣ်တၢ်ကွၢ်ကီအလီၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်

တချုး ပတၢ်လဲၤဆူ ကီၢ် Switzerland န့ၣ်, လၢယသးအတၢ်ဆိကမိၣ်အပူၤ, န့ဆၢၣ် တၢ်ကွၢ်ကီအလီၢ် (snapshot) န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အဲး (Alps) ကစၢၢ်ဖးထီတဖၣ်လၢမူခိၣ်ဖီ အိၣ်ဘၢလၢအလိၤ, မဲာ်တဲးလဲးတဖၣ် အီၣ်တပံၢ်လၢပျီပူၤ, ဒီးကစၢၢ်ဒီခိၣ် ပှၤထူစံာ်ဖိတဖၣ် အူဝဲဒၣ် တၢ်ဖးအနၢၤဖးထီ (alpine horn) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲပလဲၤနီၣ်သိလ့ၣ်ဆူ ဝ့ၢ် Zurich ကလံၤထံးတခီန့ၣ်ဒီး, ဒ်တၢ်လၢပထံၣ်ဘၣ်လၢ ဝ့ၢ်တဖၣ်အသိး, ကျဲမုၢ်ဒိၣ်တဖၣ် ဘံဘူခံၣ်ခူၣ်လိာ်အသးန့ၣ်လီၤ. ဖဲပလဲၤဘူးထီၣ်ဆူ ပကအိၣ်ဆိးတၢ်အလီၢ်အကျဲန့ၣ်ဒီး, ပဘၣ်လဲၤနီၢ်သိလ့ၣ်လၢ ဖၣ်ကမူၣ်အကျဲအံၣ်တဘိ, ထဲဒၣ်သိလ့ၣ်ဖိတခိၣ်ဧိၤ အတၢ်လဲၤ, လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အလီၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၢ်လၢပဒိးလဲဃာ်အီၤအလီၢ်န့ၣ် ပဘၣ်တွံၢ်စိာ်ထီၣ် ပတၢ်ဖိတၢ်လံၤတဖၣ်လၢ လၢၢ်ဃီသွါ လၢအလီၤဘံ ဒိၣ်မးတဖၣ်အလိၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်လီၤဘှံးလီၤတီၤ, ဒီးလၢတၢ်သးဟးဂီၤအပူၤန့ၣ် ပတုၤဃီၤဆူ ဟံၣ်အချၢတၢ်လီၢ်ပၢၤတီၤ ဖဲပှၤကဆ့ၣ်နီၤအိၣ်ဘှံးအိၣ်သါအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်မး, န့ဆၢၣ် တၢ်ကွၢ်ကီအလီၢ်လၢ အလီၤဆီဒိၣ်မးတထံၣ်န့ၣ် ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် လၢပမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ. အဲး (Alps) ကစၢၢ်ဖးထီတဖၣ်…