ကစၢ်ခရံာ် အိၣ်လၢယပူၤ
ဟ့းလ့ၣ်ဒီးရိမ့ၤ အဒွဲလၤကူၣ်သ့မူထီၣ်ဂဲၤထီၣ်အကတီၢ် (Renaissance), ပှၤဒွဲလၤကူၣ်သ့စဲၣ်နီၤ အဲ(လ)ဘြဲး ဒူရၣ် တဂၤ, ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ခံဆံန့ၣ် အမံၤဟူထီၣ်သါလီၤလၢအတၤလၣ်အံၤအဃိန့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့နီၤဖးပဲာ်ဖးဒွဲလၤတဖၣ် လၢစိၤဆၢကတီၢ်အံၤ, ကိးအီၤလၢ "ခိၣ်နူာ်တၢ်ဆိကမိၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်, လၢအဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ်အဂ့ၢ်အကျိၤ, ခီဖျိလၢပနိအကျိၤတဖၣ်" န့ၣ်လီၤ. ဒ်အတၢ်မံၤဟူသၣ်ဖျါ ရၤလီၤအသးအသိး ပှၤဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤ တဖၣ် ဂုာ်ကျဲးစၢးဒိးလဲအီၤ, ဒီးအၢၣ်လီၤအီလီလၢ ကဟ့ၣ်အီၤ တၢ်မုာ်လၤသးမံလီၤဆီတဖၣ် လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်, ဒီးတၢ်အိၣ်ဘီၣ်အိၣ်ညီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့ဒွဲလၤလၢအမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ် လၢအမ့ၢ်, ကၠိၣ်ဘၣ်(န)နံၣ် (Giovanni), ဒီးရၤဖၣ်အဲ (Raphael)ခံဂၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် ပးကဲပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤဝဲ အဲ(လ)ဘြဲး ဒူရၣ် အတၢ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဒွဲလၤကူၣ်သ့စဲၣ်နီၤတဖၣ် ဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ဒူရၣ် တ့ခဲၣ်က့ၤ အနီၣ်ခိက့ၢ်ဂီၤဒၣ်ဝဲန့ၣ် ကမ့ၢ်အစုလီၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်တထံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒူရၣ် တ့ခဲၣ်ဝဲ အနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤန့ၣ် ကျီၣ်ကျဲဃါဃုာ်ဝဲဒီး, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အက့ၢ်အဂီၤ, ဒ်အဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ကလီၤဂာ်ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးန့ၣ်လီၤ. ဒူရၣ် တ့ခဲၣ်ဝဲ အက့ၢ်ဂီၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးခိၣ်ဆူၣ်ဖးထီ, ခိၣ်ဆူၣ်တကံ, အခၣ်ဆူၣ်, ဒီးအမဲာ်ချံတဖၣ်န့ၣ် ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် သးလၢအသ့ၣ်ညါ…
ယွၤကတဲာ်ကတီၤဟ့ၣ်လီၤတၢ် အါအါဂီၢ်ဂီၢ်
ဟဲၣ်လံ(န) (Helene) ဟၢၣ်ရံၣ်က့(န) ကလံၤမုၢ် အထံလုၣ်ဘၢတၢ် ဖဲ ၂၀၂၄ နံၣ်န့ၣ် မၤဟးဂီၤဝဲ ခဲရိၣ်လဲနၣ် ကလံၤစိး အဝ့ၢ်ဖိတဖျၢၣ်ဝံၤ, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ်တဂၤ ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ တၢ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါ အက့ၢ်ဂီၤဒိတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဘၣ်ဂဲၤလိာ်စံးဆၢ တၢ်သံကွၢ်လၢပှၤသံကွၢ်ဝဲတလီၢ်လီၢ်န့ၣ် "နလိၣ်ဘၣ်တၢ်မနုၤလဲၣ်" န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲလိၣ်ဘၣ် ကျိၣ်စ့သပှၢ်တၢၢ်အကတီၢ်, တၢ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်တဖၣ် ဟဲတုၤဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပှဲၤ လီတဲစိ အဂံၢ်အဂီၢ်န့ၣ် လၢတၢ်တဆိကမိၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤတဂၤဟဲစိာ် လီမ့ၣ်အူကဟၣ်, ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် လီဂံၢ်ထံးအလီၢ်အကျဲတတီၤ, ဖဲတၢ်ဘါသရိာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအလိၣ်ဘၣ်ဝဲထံအီန့ၣ်ဒီး, တကီၢ်ခါန့ၣ် ထံအီအကိတဖၣ် ဟဲတုၤဝဲအါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤအသး ဘၣ်ဆၢၣ်ဘၣ်တီၤတမံၤဧါ. တမ့ၢ်တၢ်မၤအသး, လၢအတၢ်ဒၣ်ဝဲဘၣ်. လံာ်စီဆှံ ဒုးနဲၣ်ပှၤလၢ ကစၢ်ယွၤ, "ဒီးကယဲၢ်တၢ်လၢသုန့ၢ်ဘၣ်အီၤ အလီၢ်အိၣ်တဖၣ်, ဒ်အလၤကပီၤ အတၢ်ထူးတၢ်တီၤအသိး, ယကစၢ်ကဟ့ၣ်လီၤသု လၢယ့ၣ်ရှူးခရံာ်အပူၤ" (ဖံလံး ၄:၁၉) န့ၣ်လီၤ. တၢ်အၢၣ်လီၤအံၤ, ဖျါလၢအခီပညီတအိၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲ ဝ့ၢ်လၢ အဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ်အီၤ, ခီဖျိလၢထံဟဲထီၣ် အထီ…
ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အူသဖှိနုာ် တၢ်မူအသါ
ပှၤဃုထံသ့ၣ်ညါတၢ်တဖၣ် ထံၣ်န့ၢ်ဝဲလၢ အနိလံၣ် (Anole) ခွံၣ်ထံဖိတဖၣ် အိၣ်ဝဲလၢထံကျါ, ဒီးမ့ၢ်တသါနုာ်လီၤဘၣ် ကလံၤဆှံ အမံးနံးခံဆံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ခွံၣ်ထံ အဆံးဖိတကလုာ်အံၤ အဖံးဘ့ၣ်န့ၣ် သုးစီကွံာ်ထံသ့ဝဲဒၣ်, ဒီးဖဲအဝဲသ့ၣ်ယူၤလီၤဆူ ထံယိာ်န့ၣ်ဒီး, သါဖျိးထီၣ်ကလံၤစံၣ်ပိလိဖိတဖၣ် အိၣ်စဲထီဃာ်အသး, ဖဲအနါဒ့ကပၤန့ၣ်လီၤ. ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ အကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ်တကလုာ်အံၤ သါနုာ်လီၤက့ၤ ကလံၤဖျၢၣ်ဖိတဖၣ်တဘျီဘၣ်တဘျီ, ဒီးပှၤစဲအ့ၣ်ဖိတဖၣ် နာ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်စူးကါကဒါက့ၤ ကလံၤလၢ အအိၣ်စဲထီဃာ်အသးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခွံၣ်ထံတဖၣ် အတၢ်လီၤဆီဒ်သိးအံၤ, မ့ၢ်အိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဝဲအဂီၢ်, ဘၣ်သါနုာ်လီၤဝဲကလံၤ, ဒ်ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအဂုၤအဂၤတဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ ၁ မိၤရှ့ ၂ န့ၣ် ပဖးဘၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤ "အူသဖှိနုၢ်တၢ်မူအသါဆူ အနါဒ့ပူၤ, ဒီးပှၤကညီၤကဲထီၣ်ပှၤအသးသမူတဂၤ" (:၇) အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်လၢ "မူခိၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်" (:၄) န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ တ့လီၤဝဲအသိး, တ့လီၤစ့ၢ်ကီးဝဲ ပှၤကညီလၢ "ဟီၣ်ခိၣ်အကမူၣ်" (:၇) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးအတၢ်ဘၣ်တ့…
ကစၢ်ယွၤ ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ
စံၣ်အံအိၣ် (CEO) ဝဲၤလီၢ်ခိၣ်နၢ် အခိၣ်ကျၢၢ်တဂၤ မၤဘၣ်ဒိဆါ ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် အသးနးနးကျံးကျံး, လၢအတၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤထီဒါအီၤတအိၣ်ဝဲဒၣ် နီတဂၤဘၣ်. ပှၤကိးဂၤဒဲးဃုာ်ဒီး, ကၠံ(န) ဘၣ်ပျံၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤ, ပှၤမၤတၢ်ဖိအသီတဂၤန့ၣ် CEO ဒူအီၤဃါအီၤ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အဃိ, အမဲာ်ထံလီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ကၠံ(န) ထံၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤအိၣ်လၢဒၢးပူၤ ကိးဂၤဒဲးန့ၣ် တသီၣ်တသဲနီၤတဂၤဘၣ်အဃိ, ကၠံ(န) နုာ်လီၤစံးကတိၤထီဒါဝဲ CEO န့ၣ်လီၤ.
ကၠံ(န) ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤဝဲလၢ, "ယစံးဘၣ်တဲဘၣ်အီၤန့ၣ် တၢ်ကတိၤလၢအဝဲစံးကတိၤရ့လိာ်သးဒီးပှၤကညီတဖၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်ကျိၤကျဲအဂ့ၤအဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတဂၤစံးကတိၤထီဒါအီၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အဆိကတၢၢ်တဘျီအဃိ, ကဲထီၣ် တၢ်ကမၢကမၣ်လၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် တဆီတလဲဝဲဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢယစံးဘၣ်တဲဘၣ်အီၤ ဒ်သိးအံၤအဃိ, ယသးခုဘၣ်ယဲန့ၣ်လီၤ."
လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတဂၤ, ဂဲၤဆၢထၢၣ်ထီဒါ တၢ်တၤ, လၢပှၤအါဂၤ ပျံၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. စီၤရှးမၤ, လၢအမ့ၢ် စီၤဒၤဝံး အပှၤသုးဖိတဂၤ, လၢတၢ်အိၣ်အသးကီကီခဲခဲတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ဟဲဝဲဒၣ်ဆူ ခါဆူညါ, ပှၤအံၣ်စရ့လးအစီၤပၤအအိၣ် (ကွၢ် ၁ ရှမူၤ…
ကစၢ်ယွၤ ပၢဆှၢတၢ်အလီၢ်အကျဲ
ဖဲ ၂၀၂၁၈ နံၣ်, လၢ ဝ့ၢ်နယူယီးန့ၣ် ပှၤကညီတဂၤ လဲၤဒိးလဲအိၣ်ဆိးဝဲဒၣ် ဒၢးတဖျၢၣ်, ဒ်သိးကအိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်ထဲတနၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ် အဝဲမၤတရီတပါ တၢ်ဒိးလဲဟံၣ်ဃီဒၢး အတၢ်သိၣ်တၢ်ဘျၢတဖၣ် လၢအတဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါဆှဲအီၤ, ဒီးလၢယဲၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤ, စူးကါဝဲ ဒၢးတဖျၢၣ်န့ၣ် တဟ့ၣ်ဝဲ တၢ်ဒိးလဲအဘူးအလဲကျိၣ်စ့နီတဘ့ၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ကဘၣ်ဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ဒၢးတဖျၢၣ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢဂ့ၢ်လိာ်ဝဲအဃိ, အကတၢၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢအီၤဆူဃိာ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
ဒ်ပှၤဟဲဒိးလဲအိၣ်ဆိးဟံၣ်ဒၢး, လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖးယံာ်ဖးထီ လၢပှၤတအဲၣ်ဒိးတူၢ်လိာ်အီၤတဂၤအသိး, ပမ့ၢ်တပာ်သူၣ်ပာ်သးဘၣ်န့ၣ်ဒီး, မုၢ်ကီၤလံၢ် ကဟးဝ့ၤဝီၤဝဲဒၣ်လၢ ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် စီၤယၤကိာ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်ပှၤလၢ "ထီဒါမုၣ်ကီၤလံၢ်တက့ၢ်, ဒီးကဃ့ၢ်ထီၣ်ကွံာ်လၢသုအိၣ်" (၄:၇) န့ၣ်လီၤ. ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤယၤကိာ် ပာ်ဖျါမၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ ပတၢ်ဂဲၤလိာ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဟဲဝဲလၢ "ပတၢ်သးကွံ" လၢအတကဆှီ, ဒီးတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သး လၢအတဂ့ၤတဘၣ် (:၁,၃), ဒ်အမ့ၢ်ဝဲ, တၢ်ပာ်ထီၣ်ထီသး, နီၢ်သးအတၢ်အိၣ်အသးခံထံၣ် လၢအထီဒါလိာ်သး, ဒီးပတၢ်ဆိကမိၣ်လၢအတကဆှီတဖၣ် အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ပသးကံၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပကကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်လ့ပစီတဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် စီၤယၤကိာ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲ တၢ်မၤလိာ်ခံထံၣ်,…