တၢ်သဘျ့လၢ ယွၤအတၢ်အဲၣ်အပူၤ

နမ့ၢ်နၢ်ဟူဘၣ်တ့ၢ်လံ တၢ်ပာ်ဖျါ “တၢ်လံာ်ဃာ် အဲၣ်(လ)ဘၣ်ထရီး(စ) (albatross) လၢယကိာ်လိၤ” (လံာ်ကျိၤကူာ်တထံၣ် လၢအအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါ တၢ်ဝံဃၢ လၢအမၤလီၤဘှံးတၢ်) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်ဒၣ်နနၢ်ဟူဘၣ်လံ ထါမံၤဟူသၣ်ဖျါတယုၢ်လၢ ပှၤကိၤလၤဝါဖိ အပှၤကွဲးထါ စဲမယဲၣ် ခိလရ့း (Samuel Coleridge) အထါတယုၢ်, “Rime of the Ancient Mariner” လံန့ၣ်လီၤ. ထါတယုၢ်အံၤအပူၤန့ၣ် ပှၤကဘီဖိတဂၤမၤသံဘၣ်ဝဲ ပီၣ်လဲၣ်ထိၣ်ဘျ့ၣ်ဘျီၣ်ဝါလၢ အမၤအၢမၤသီတၢ်တသ့, ထိၣ်လၢအဘှါတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကဘီဖိတဖၣ် နာ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤတဂၤအံၤ အတၢ်မၤအၢမၤသီတၢ်န့ၣ် ဟဲစိာ် တၢ်ဆိၣ်အၢလၢ အဝဲသ့ၣ် “ပီၣ်လဲၣ်အတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ” အဃိ, ဒီးမၢဆူၣ်မၤစိးအီၤ ဒ်သိးကလံာ်သိးထီၣ် ထိၣ်အသံလၢအကိာ်လိၤ, ဒ်အမ့ၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လၢနတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ် တၢ်ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤသး ဒ်တၢ်ဝံဃၢဖးဒိၣ်တမံၤ ကဝီၤဃာ် နကိာ်လိၤ မ့ၢ်အိၣ်တမံၤမံၤဧါ. ပဝဲခဲလၢာ်ပအိၣ်ဒီး တၢ်အကတီၢ်ဖိ, ဒ်သိးပကဒိးန့ၢ်က့ၤအီၤအဂီၢ်, အလီၢ်မ့ၢ်အိၣ်ဒီး ဖဲဒၣ်ပကဘၣ်မၤတၢ်တမံၤဂ့ၤမံၤဂ့ၤန့ၣ်လီၤ. ကမ့ၢ်ဝဲ ဒ်တၢ်ဆိၣ်အၢလၢပဘၣ်ဝံစိာ် ပတၢ်ကမၣ် အတၢ်ဝံဃၢ, ဒီးပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤပသးထီဘိအသိးန့ၣ်လီၤ.…

တၢ်သံကျံအစိအကမီၤ

စၢၣ်. အဲ(န)နဲး(စ) ရှကဲၣ်(လ)တဲ(န) (Sir Ernest Shackleton) ဒီးအပှၤဒိးကဘီဖိခံဆံ နွံဂၤ အတၢ်မုၢ်လၢ် လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်,ဃုာ်ဒီးအကဘီ အဲၣ်ဒူရဲး(စ) (Endurance) န့ၣ် လီၤဘျၢဝဲဒၣ်ဆူ အၣ်တၣ်တ့း (Antaric) ထံခုၣ်ကိၢ်လိၣ်အဖီလာ် တၢ်ခံးသူအပူၤ, ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂၁ သီ, ၁၉၁၅ အနံၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် အိၣ်တုာ်ထီၣ်အသး, ဖဲတၢ်လီၢ်အိၣ်ယံၤဒီးဟံၣ် မံးလာ်လၢအကထိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ် ကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤတ့ၢ်ဝဲအဂီၢ်, ပိးလီလၢအမၤစၢၤၤအီၤတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လၢခံ, ပှၤကဘီဖိတဖၣ် နီၤဟ့ၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်အကျါ, ပၣ်ဃုာ်ဒီး ဘ့ၢ်ကၠိၣ် (banjo) တဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤစးထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်လဲၤအကီအခဲအကတီၢ်, ပှၤလဲၤတၢ်ဖိတဖၣ်အကျါ, ထဲဒၣ် လဲနၢး ဟၢးစံၤ (Leonard Hussey) (မူခိၣ်ကလံၤပီညါ အပှၤကူၣ်သ့ လၢပှၤလဲၤတၢ်တဖုအကျါ) တဂၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ပျဲလၢ အကလဲၤစိာ် နီၢ်ကစၢ် အတၢ်ပိးတၢ်လီအါန့ၢ် ခံပီၣ် (Pound), ဒီးလဲၤစိာ်ဝဲဒၣ် အဝ့ၢ်စၢၣ် ဘ့ၢ်ကၠိၣ် (Windsor…

တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးတၢ်လၢယွၤကဘၣ်မၤ

တၢ်မၤဂ့ၤမၤဘျုးတဖၣ်အဂီၢ်, ကီၢ် စ့ကဖီ (Singapore), အထံကီၢ်ပဒိၣ် ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ပှၤဂီၢ်မုၢ်လၢကဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤတၢ် ခီဖျိ “တၢ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်-ပာ်ဖှိၣ်အါထီၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအံၤ မ့ၢ် “တၢ်ဟ့ၣ်အါထီၣ် တၢ်မၤဘူၣ်” ကျိာ်စ့ပာ်ဖှိၣ်တုၤအပှဲၤထီၣ်ဘး (မ့) ဟ့ၣ်အါန့ၢ်အန့ၣ်ဆူ တၢ်ဟ့ၣ်သးကညီၤကရၢလီၤဆီတဖုဖုန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိတၢ်ပာ်ဖှိၣ်အါထီၣ် ကမျၢၢ်အတၢ်ဟ့ၣ်မၤစၢၤတဖၣ် တုၤလီၤတီၤလီၤအံၤ, ထံကီၢ်ပဒိၣ် မုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ကထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်အသး, ဒ်သိးကမၤသကိးအါထီၣ်တၢ်လၢ တၢ်သးအိၣ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်တၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်ပမ့ၢ် ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ်အသိး, ပဘၣ်တၢ်ကိးပှၤဆူ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်စီတၢ်ဆှံ နီၣ်ထိၣ်အပတီၢ်တဖၣ် လၢပတၢ်အိၣ်မူအတၢ်လဲၤကျဲအပူၤအဂီၢ်န့ၣ် တၢ်မၤကျိၤကျဲခံကလုာ်အံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ယၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤဖံးလံးပံၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်, စီၤပီလူး အလံာ်ပရၢအပူၤန့ၣ် သဆၣ်ထီၣ်အဝဲသ့ၣ်အခံလၢ “မၤသုတၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤဒၣ် သုဝဲ” (၂:၁၂), ဒီး “လူၤတၢ်, ဒီးဃ့ၢ်သဘျိၣ်” (၃:၁၂,၁၄) ဆူတၢ်ပနီၣ်အအိၣ်, ဒ်သိးကန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဘျုးဘၣ်ဃးဒီးယွၤအတၢ်ကိးထီၣ်ထီ လၢယ့ၣ်ရှူးခရံာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. တကတီၢ်ဃီန့ၣ် ပာ်ဖျါမၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ် “အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ပှၤလၢအမၤဝဲဖဲဒၣ်အသးဂ့ၤလၢသုပူၤ, ဒ်သိးသုသးကအိၣ်, ဒီးဒ်သိးသုကမၤတၢ်န့ၣ်, မ့ၢ်ယွၤ” (၂:၁၃) န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်သူၣ်အိၣ်သးအိၣ်ဟ့ၣ်ညီတၢ်

ဖဲ ၁၉၁၁-၁၉၁၅ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ် အီး(စ)ဝဲ(လ)ဒီးဘ့းဒံၣ် ခၠ့(မ)ဘၢၣ်(စ) (Oswald and Biddy Chambers) နီၢ်ဒီမါဝၤခံဂၤ, အိးထီၣ်လံာ်စီဆှံကၠိလၢ ဝ့ၢ်လိဒိၣ် (London) န့ၣ်ဒီး, အဝဲသ့ၣ် အိၣ်မူပိာ်ထွဲ သးသမူအတၢ်သိၣ်တၢ်ဘျၢ လၢအမ့ၢ် “တလဲၤကပာ်ကွၢ်ကပာ် ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ်တၢ်တဖၣ်”ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဝ့ၢ် လိဒိၣ်ဖိ, လၢအသူၣ်ဆးအသးဆးတဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်မၤအသးအံၤ ကဲထီၣ်တၢ်ကမၢကမၣ်, ဒီးဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကဟံးန့ၢ်ခွဲးယာ်လၢ ကမၤလိန့ၢ်ခီလ့ၣ်ကၠိ အတၢ်ကူၣ်သ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကကွဲမုာ်ဝဲဒၣ် ပှၤဂုၤပှၤဂၤကလူၤပိာ်ထွဲမၤတၢ်အလီၢ်န့ၣ် အီး(စ)ဝဲ(လ)ခိးကွၢ်ဝဲဒၣ်, ဒီးစံးဆၢက့ၤဝဲဒၣ်လၢ “ယမူဒါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ယကဘၣ်ဟ့ၣ်တၢ်န့ၣ်လီၤ.ပှၤလၢအဃ့တၢ်တဖၣ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ ကအံးထွဲကွၢ်ထွဲဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်ဒီမါဝၤခံဂၤအံၤ အိၣ်မူလူၤပိာ်ထွဲ တၢ်အဒိ, ဒ်ပတၢ်ဘၣ်တ့ကစၢ်ယွၤ အသူၣ်အိၣ်အသးအိၣ်ဟ့ၣ်တၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤ ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်မၤလိာ်တဖၣ် ခီဖျိလၢစီၤမိၤရှ့, ဒ်သိးအပှၤဂီၢ်မုၢ် ကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤ, ဒီးမၤဂ့ၤမၤစၢၤပှၤဂုၤပှၤဂၤအဂီၢ်, ဟ့ၣ်လီၤဝဲ တၢ်အဲၣ်တၢ်သးကညီၤတၢ်အကျိၤအကျဲတဖၣ်,ဃုာ်ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်လီၤ တၢ်အီၣ်တၢ်အီ, ဒီးတၢ်လၢ
အအိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. စီၤမိၤရှ့ စံးဘၣ်တဲဘၣ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်လၢ “ဒီးသၢနံၣ်အကတၢၢ်န့ၣ်…