ပှၤလၢအဟံးဃာ်ပၢၤဃာ် ပှၤဂၤအတၢ်ဂ့ၢ်ခူသူၣ်
ဖဲ ထီမၢး(စ) (Tomas) ဒိးန့ၢ် တၢ်ဆၢကတီၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် လၢအစံးကတိၤဘၣ်တၢ်ဒီး ပှၤသးပှၢ် ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤသးပှၢ်တဂၤအံၤ ညီနုၢ်ဒိကနၣ်ဝဲ အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ တဖၣ်အဃိ, အဝဲပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “ပှၤသးပှၢ်တဂၤအံၤ မ့ၢ်ယဟီလိ ဝ့လိၣ်” (hollow willow) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢယတနၢ်ပၢၢ်အဃိ, ယကွၢ်အီၤန့ၣ်ဒီး, ထီမၢး(စ) တဲနၢ်ပၢၢ်ယၤလၢ တၢ်ကတိၤ ဟီလိ ဝ့လိၣ် မ့ၢ် ပှၤစလိၣ်ဘဲးဖိ (Slovak) အတၢ်ကတိၤ, ဒီးအခီပညီမ့ၢ် ပှၤလၢအဟံးဃာ်ပၢၤဃာ် နတၢ်ဂ့ၢ်ခူသူၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်န့ၣ်, ပှၤတဂၤအံၤ လီၤဂာ်ဒီးသ့ၣ်ပံၢ်သလီအမုၢ်, လၢအပၢၤဃာ် တၢ်ကစီၣ်ခူသူၣ်ဘံၣ်ဘံၣ်ဘၢဘၢ လၢအထူၣ်မိၢ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
ပမ့ၢ်အိၣ်ဒီးပှၤတဂၤဂၤ, လၢပနာ်အီၤန့ၢ်သ့, ဒီးတဲတၢ်ခူသူၣ်အီၤလၢ ပတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး, ဒီးပသးဆၢမိၣ်န့ၢ်တၢ်ဖးဒိၣ်တဖၣ် သ့ဝဲအဃိ, ပှၤတဂၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်တမံၤ န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်တၢ်ကတိၤဒိအပူၤ, တၢ်ပာ်ဖျါလီၤဆီ လၢအမ့ၢ် တၢ်စံးတၢ်ကတိၤတဖၣ် အဂံၢ်သဟီၣ်န့ၣ်, ကမ့ၢ်သ့ၣ်သ့ၣ်, စီၤပၤရှလိၤမိၤ စံးကတိၤဝဲလၢ အနီၢ်ကစၢ် အတၢ်လဲၤခီဖျိ, ဖဲအစံးထီၣ်ပတြၢၤ ပှၤလၢအပာ်ဖျါထီၣ်…
တၢ်ထီကတၢၢ်စီၤပၤ ပှၤအခၢၣ်စးတဖၣ်
အဲ(န)နၣ် (Anna), ဒီးအဝၤ,ဃုာ်ဒီးအဖိခံဂၤန့ၣ် အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ကီၢ်အၤကၠၢၢ်ထံနၤ (Argentina) န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် အိၣ်ဒၣ်အကစၢ်ဒၣ်ဝဲ, ဒီးစံးကတိၤ စပ့ၣ်(န) အကျိာ် (Spanish) တၢ်ကတိၤသ့ဝဲဒၣ် ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်တမ့ၢ်ဝဲ အၤကၠၢၢ်ထံနၤ အထံဖိကီၢ်ဖိဘၣ်. အဝဲသ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဟဲလၢထံကီၢ်အဂၤတဘ့ၣ်, ဒီးလဲၤနုာ်လီၤအိၣ်ဆိးလၢ ထံကီၢ်အပူၤ, ဒ်သိးကလဲၤကွၢ်ဟုၣ်ကွၢ်စုးတၢ်အဂီၢ် (Sleeper agents)န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် အိၣ်ဆိးဃါဃုာ်လိာ်အသးဒီး အၤကၠၢၢ်ထံနၤ အထံကီၢ် အတၢ်ဆဲးတၢ်လၤသ့ဝဲဂ့ၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိအလံာ်ကွဲးနီၣ်ပာ်ဖှိၣ်အပူၤ, တၢ်ဆီတလဲတမံၤန့ၣ် ဖျါလၢတပူၤဒီးတၢ်ဘျၢသဲစးအဃိ, အကတၢၢ်န့ၣ် နီၢ်ဒီမါဝၤခံဂၤအံၤ ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ်အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢက့ၤဆူ အထံကီၢ်နီၢ်နီၢ်, လၢကဘီယူၤန့ၣ်ဒီး, အဲ(န)နၣ် ကွၢ်ဝဲ အဖိမုၣ်လၢ အသးအိၣ် (၁၁) နံၣ်တဂၤ, ဒီးဆိကမိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်တမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒ်အဖိမုၣ် ဆိကမိၣ် တ့ၢ်ဝဲအသိးဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်အကဘၣ် စံးဘၣ်တဲဘၣ်အဖိမုၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်…
ကူးဖှိၣ်က့ၤ ယွၤအတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ
အဲၣ်လဲၣ်(န) (Alan) မ့ၢ် ပှၤယဲၢ်စိၤတစိၤ လၢအသူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ် တၤသူတၤသၣ်အမုၢ်တဖၣ်, ဒီးပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤဒူၣ်ဖိထၢဖိ အသလ့ၤသၣ်, ဘီနီၢ်ဆၢသၣ်, ဒီးဖီသၣ်အတၤသၣ်လီၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢနံၣ်တဖၣ်အါနံၣ်အါလါအပူၤ, တသ့ဖဲအသ့န့ၣ် အပှၤဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ဂုာ်ကျဲးစၢးသူၣ်ဝဲဒၣ် တၤသၣ်အမုၢ်တဖၣ်လၢ ကဟ့ၣ်ထီၣ် တၤသၣ်အအါကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ခါဆူညါအဂီၢ်, အဝဲသ့ၣ်သူၣ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ပျိာ်ဖိတဖၣ်, ဒီးဒ်သိးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် အသုတနုာ်လီၤအီၣ်, မၤဟးဂီၤတၢ်အဂီၢ်, ဒူၣ်ဝဲကရၢၢ်, ဒီးဖဲမူခိၣ်ဖီတဖၣ် ဟဲလီၤ, ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အလီၢ် မ့ၢ်အိၣ်လၢ တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်ဒီး, ဘျုးလီၤစ့လၢ ကဟၣ်ဝံၢ်ကသုၣ်တဖၣ်, ဒ်သိးကမၤလၢၤကလံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲအဂ့ၤကတၢၢ်ဒၣ်လဲာ်,ကထၢဖှိၣ်န့ၢ်က့ၤ တၤသူတၤသၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တလီၤတံၢ်နီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ဒ်အမ့ၢ် မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤ, တၢ်စိာ်ခီဖီကမူၣ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်ဆူးတၢ်ဆါတဖၣ်န့ၣ် တအိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ပၢၤအဖီလာ်အဃိန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်, ကယဲၢ်န့ဆၢၣ် အတၢ်အိၣ်အသးခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲလၢ ယွၤအတၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤတၢ်အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. လၢပတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်. ကစၢ်ယွၤ သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် ပလိၣ်ဘၣ်နီၢ်ခိ အတၢ်လုၢ်အီၣ်လုၢ်အီလၢအဂ့ၤဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးပကကွၢ်ထီၣ်ဆူ တၢ်လီၢ်အထီ, အဂ့ၤကတၢၢ်, လၢအမ့ၢ်အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲအဂီၢ်န့ၣ် ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါပှၤန့ၣ်လီၤ. လံာ် ၃ မိၤရှ့ အပူၤန့ၣ်…
တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် အစိအကမီၤ
မး(က) (Mark) တဂၤ, ဖဲအီသံးမူၤအကတီၢ်, နီၣ်ဝဲဒၣ် သိလ့ၣ်အဃိ, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဂၤ မၢအဆိကတီၢ်အသိလ့ၣ် လၢကျဲကပၤန့ၣ်ဒီး, ဘၣ်ယိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အတၢ်မၤ, ဒ်အမ့ၢ်, ခီလ့ၣ်ကၠိဖိ ပှၤလိာ်ကွဲဖျၢၣ်ထူတဂၤအသိးန့ၣ် ကတၢၢ်လံန့ၣ်လီၤ. ကဘၣ်လီၤဃိာ်စ့ၢ်ကီး, လီၤတံၢ်လံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အလီၢ်န့ၣ်, ပၢၤကီၢ်တဂၤအံၤလဲၤနီၣ်ဆှၢအီၤဆူ အခီလ့ၣ်ကၠိန့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ် မး(က) သံကွၢ်အီၤ ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ်, အဝဲစံးဆၢဝဲဒၣ်, “ယမၤဂ့ၤမၤဘျုးနၤ” န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဆၣ်, သရၣ်လၢ အကွၢ်ထွဲတၢ်လိာ်ကွဲတဂၤ ကသ့ၣ်ညါအတၢ်ဂ့ၢ်, ဒီးကဘၣ် ပျဲပျၢ် အတၢ်မၤလိစ့ဆီၣ်ထွဲ (scholarship) န့ၣ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ သ့ၣ်ညါဝဲလီၤတံၢ်လံ န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, လၢခံတနံၤ, ဖဲတၢ်ဂဲၤလိဝံၤအကတီၢ်, ဖဲ သရၣ်လၢ အကွၢ်ထွဲတၢ်လိာ်ကွဲတဂၤ ကထံၣ်လိာ်သးအဂီၢ်, ကိးဝဲဒၣ် မး(က) န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤလီၤဘၣ်အီၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်လီၤကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ် အသရၣ်စံးဘၣ်အီၤလၢ“မဟါကၢာ်တနၤ အတၢ်ဂ့ၢ်န့ၣ် ယသ့ၣ်ညါဘၣ်ဆၣ်, ယကမၤဂ့ၤမၤဘျုးနၤ” န့ၣ်လီၤ. န့ၣ်ဝံၤဒီး, သရၣ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အီၤလၢ ကလဲၤထီၣ်…
တၢ်သးထီၣ်လၢအကီ
“ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့” (Slow television) မ့ၢ် ပှၤစူးကါ တၢ်ကတိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဃ့ၢ်ယံၤ (marathon) အတၢ်ပြၢတၢ်ကစီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤ ဖဲတၢ်ပြၢအီၤ နီၢ်နီၢ်အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ ဒိးန့ၢ်ပှၤအါဂၤအတၢ်ဘၣ်သး ဖဲ ၂၀၀၉ နံၣ်, ဖဲ (Norwegian Broadcasting Corporation) ဒုးနဲၣ်ရၤလီၤ တၢ်လဲၤလၢ လ့ၣ်မ့ၣ်အူယံာ်ဝဲဒၣ် နွံ နၣ်ရံၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လီၤ. နွံနၣ်ရံၣ်လၢ လ့ၣ်မ့ၣ်အူအလိၤန့ၣ်လီၤ. ဖျါလၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ ကလီၤကၢၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ဒိးန့ၢ်ဝဲ ကမျၢၢ်တဖၣ်လၢ အသးစၢၢ်ဆၢဒိၣ်မးကွၢ်ကီဘၣ်ဝဲ န့ဆၢၣ်အတၢ်ဃံတၢ်လၤတဖၣ်, လၢတၢ်လဲၤဒိးလ့ၣ်မ့ၣ်အူအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဒုးနဲၣ်ရၤလီၤ ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်, တၢ်ဒုးနဲၣ်လၢအချ့, ဒ်ပူတယူၢ်အသိးအလီၢ်န့ၣ် ကဒုးနဲၣ်တၢ်တမံၤလၢ တၢ်အချ့အဃၢ, ဒ်တၢ်မၤအသးနီၢ်နီၢ်အသိး န့ၣ်လီၤ. လၢပူတယူၢ်အပူၤ, တၢ်ဖ့ၣ်ဆၢဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တမံၤဘၣ်တမံၤလၢ အပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ (Plot) အလီၢ်န့ၣ်, ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢတၢ်ဆီတလဲ အသး, ဒီးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤန့ၣ်လီၤ. ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ကါထီၣ်ခီၣ်ဆူတၢ်မုာ်လၤသးခု တၢ်အိၣ်မူအမံးနံးဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.…