ဆှၢန့ၢ်ယၤနပှၤဂီၢ်မုၢ်

ယတံၤသကိး မၤရံထၣ် (Marita) အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် ဘၣ်လဲၤက့ၤဝဲဒၣ် ဝ့ၢ်တဖၣ်ထဲတဂၤဧိၤအဃိ, အသးကလၢၢ်ဘၣ်တၢ်အိၣ်သယုၢ်သညိတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မုၢ်တနၢလၢ ဟါတၢ်အီၣ်အကတီၢ်, အဝဲသန့ၤလီၤအသးလၢယလိၤ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်, “ဂျဲ(န) (Jen) ဧၢ, ယထုကဖၣ်, ဒီးဃ့ကစၢ်ယွၤ ဒ်သိးကဆှၢန့ၢ်ယၤ အပှၤဂီၢ်မုၢ်ဆူ ယအိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဂျဲ(န) စံးကဒီးဝဲဒၣ် “တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲထံၣ်လိာ်အသးဒီး ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ် ဒ်ညီနုာ်တၢ်မၤအသးတမံၤအသိးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တဘျီန့ၣ်, အဝဲထံၣ်လိာ်အသးဒီးပှၤသၢဂၤ, ဖဲမုၢ်တနံၤဧိၤအတီၢ်ပူၤ” အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပဝဲပှၤလၢအစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ်, ဖဲပထံၣ်လိာ်သးအကတီၢ်, ပအိၣ်ဒီးနီၢ်သးအတၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကဒုးနၢ်ပၢၢ်လိာ်သးအဂီၢ်, ကီခဲဝဲဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးတမံၤအံၤ ဒုးကဲၤကပီၤထီၣ် မ့ၣ်အူအဖီဖိလၢပသးကံၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ပဝဲကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်, တၢ်လၢအဒ်သိးလိာ်အသး,ဒီးအကါဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢပစူၢ်နာ် လံာ်စီဆှံ အတၢ်စံးဘၣ်တဲဘၣ်ပှၤ ကစၢ်ခရံာ်အဂ့ၢ်, ဒီးခီဖျိလၢကစၢ်ခရံာ်အဃိ, ပရ့လိာ်သးဒီးကစၢ်ယွၤ သ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်(ရိမ့ၤ ၁၀:၉) အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အကါဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ယွၤအသးစီဆှံ အိၣ်ဆိးလၢ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတဂၤလၢ်လၢ်အပူၤ, ဒီးလၢတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်အပူၤန့ၣ် စၢဃာ်ဒုးဘၣ်ထွဲလိာ်သကိးပှၤအဃိ, လံာ်စီဆှံ ထိၣ်သတြီၤပာ်ဖျါပှၤ…

တၢ်စံၣ်တဲၤတဲလီၤ တၢ်သးခုကစီၣ်

ဖဲပလဲၤတၢ်သးခုကစီၣ် အတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤလၢ အံၣ်ကွ့ၣ်ဒီ (Ecuador) အထံကီၢ်န့ၣ်ဒီး, ဖဲပှၤတဂၤ ထုးဖှိၣ်ဝာ်ဖှိၣ်က့ၤ ပသၢသၣ်ဂီၤအကတီၢ်, လၢတၢ်ထုကဖၣ်ဆူၣ်ဆူၣ်အပူၤန့ၣ် ပလဲၤအိၣ်သကိးအီၤန့ၣ်လီၤ. လၢ စပဲန့းရှ် (Spanish) အကျိာ်, တၢ်ကတိၤ တပံာ်တကျါအပူၤန့ၣ် ယတဲဘၣ်အီၤလၢ ယၤဒီးယတံၤသကိးတဖၣ် ပအဲၣ်ဒိးတဲလိာ်သကိးဒီးနၤ ဘၣ်ဃးဒီးလံာ်စီဆှံအဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပအုၣ်ပသးလၢ တၢ်သးခုကစီၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲဆိကတီၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ, ဒီးဒိကနၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဝံၤန့ၣ်ဒီး, ပတံၤသကိးအကျါတဂၤန့ၣ် စးထီၣ်ဖးဝဲဒၣ် လံာ်စီဆှံလၢ အဲကလံးအကျိာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပနၢ်ဟူ တၢ်ဖးဖျါထီၣ် တၢ်သးခုကစီၣ်အဂ့ၢ်လၢ အဲ(န)ဒံး(စ) အကစၢၢ်ကလိ (Andes mountains) တဖၣ် အကျါ, ဒီးပှၤတဂၤအံၤ ဖးပိာ်ထွဲ တၢ်သးခုကစီၣ်အဂ့ၢ်လၢ စပဲန့းရှ် အကျိာ်, ခီဖျိလံာ်ဆံးဆံးဖိလၢ ပဟ့ၣ်အီၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်အကတီၢ်အစီအဆှံဖိလၢ ပဝဲကိးဂၤဒဲးအဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. ပကတိၤတၢ်ဒီးအီၤ,ဃုာ်ဒီးအဟံၣ်ဖိဃီဖိ ဖံးတၢ်မၤတၢ်လၢ တၢ်လီၢ်အိၣ်စီၤစုၤဒီးအီၤန့ၣ်ဝံၤ, ပဃ့ထုကဖၣ်တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်, ဒီးပလဲၤကဒီးဆူညါတဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲပလဲၤ ကစၢၢ်ကလိအတၢ်လဲၤကျဲ, ပဖးလံာ်စီဆှံ, ဒီးစံၣ်တဲၤတဲလီၤ ကစၢ်ခရံာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ယဆိကမိၣ်ထီၣ်…

လၢပတၢ်သယုၢ်သညိအပူၤန့ၣ် ယွၤအိၣ်ဒီးပှၤ

ဟဲနရံၣ် ဒ့ဘ့း သရိ (Henry David Thoreau) ကွဲးပာ်ဖျါထီၣ် ဝ့ၢ်တဝ့ၢ် ဒ်အမ့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢပှၤအါဂၤတဖၣ် “အိၣ်ဆိးလိာ်သကိးလၢ တၢ်သယုၢ်သညိအပူၤ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကတိၤတဖၣ်အံၤ ဖျါလၢအမ့ၢ်ဝဲတီဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပသးစၢ်အကတီၢ်, တၢ်သးဝံၣ်တဖၣ် လၢအမ့ၢ်, “Mr Lonely,” “Only the Lonely,” ဒီး “Eleanor Rigby” တဖၣ် အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ထဲလၢတၢ်အိၣ်လီၤဖး, ဒီးတၢ်အိၣ်သယုၢ်သညိ” တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. နံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ်, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ဆါသံသတြိာ်တမံၤ, ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါအီၤလၢ ပှၤဘၣ်အိၣ်လီၤဖး တၢ်ဆၢကတီၢ် အအါကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးတၢ်ရ့လိာ်မၤသကိးတၢ်အကျိၤကျဲတဖၣ် မၤမံသူၣ်မုာ်သး တၢ်အိၣ်သယုၢ်သညိတမံၤအံၤ, ခီဖျိလၢဟ့ၣ်ထီၣ်ပှၤ တၢ်ဘၣ်ထွဲတုၤအိၣ်လိာ်သးလၢ အတအိၣ်ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သယုၢ်သညိတမံၤအံၤ ကမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဆါသံသတြိၢ်အသီတမံၤသ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်မးသဲ ပာ်ဖျဲဝဲဒၣ် တၢ်တဲပူ ဘၣ်ဃးဒီး ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်အိၣ်ဖျဲၣ်အဂ့ၢ် (၁:၁၈-၂၅) အပူၤန့ၣ်, စံးဘၣ်ပှၤ, “တၢ်အံၤခဲလၢာ်မၤအသးဒ်သိးကစၢ်အကလုၢ်ကထါလၢဝံ (ယရှါယၤ) တဂၤန့ၣ် ကလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝဲလီၤ.…

အိၣ်မုာ်သူၣ်မုာ်သးလၢယွၤအပူၤ

စဲ(မ) (Sam), န့ၣ် အိၣ်ဆိးလၢယဟံၣ်အဃၢၤ, ဒီးဘၣ်ဖဲမုၢ်တနၤန့ၣ် ဟဲက့ၤဆူအဟံၣ်အကတီၢ်, တဟဲက့ၤဒိးဝဲဒၣ် အသိလ့ၣ်ဘၣ်. စဲ(မ) တဲဝဲဒၣ်အမါ “ပှၤဃုာ်ယသိလ့ၣ်လံ,” ဒီးတဲကဒီးဝဲလၢ, “ယကမံလီၤ. ယကကွၢ်ကျဲၤယဲလၢခဲဂီၤန့ၣ်လီၤ. အမါကမၢကမၣ်ဘၣ်အီၤဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မနုၤအဃိ စဲ(မ) တဂၤ ပာ်အသးမုာ်မုာ်သ့ဝဲလဲၣ်န့ၣ် အမါတဂၤ တနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, စဲ(မ) တဲနၢ်ပၢၢ်အမါလၢ, “ယကမၤတၢ်အဂၤမနုၤမးတသ့ဘၣ်. တၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤန့ၣ် တဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်လီၤဆီနီတမံၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

မ့ၢ်လၢပှၤအိၣ်ဆိးလၢယဟံၣ်အဃၢၤတဂၤ မ့ၢ်ပှၤလၢအသ့ဆိကမိၣ်ထံတၢ်ထီဘိအဃိ, တၢ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤအလီၢ်တအိၣ်ဘၣ်နီတမံၤန့ၣ် သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. စဲ(မ) နာ်ဝဲဒၣ်လၢ တယံာ်ဘၣ်န့ၣ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ကဃုထံၣ်န့ၢ်က့ၤအသိလ့ၣ်လၢအလီၤမၢ်တခိၣ်အံၤ, ဒီးပှၤဃုထံၣ်န့ၢ်က့ၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပ့းတရူး ဘၣ်အိၣ်ဝဲလၢဃိၢ်ပူၤအကတီၢ် (မၤတၢ် ၁၂:၄) န့ၣ် မ့ၢ်အသးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲဒ်သိးအံၤစ့ၢ်ကီးဧါ. စီၤပ့းတရူး ကဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်မၤအၢမၤနးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မၢဖိတဂၤလၢအညီနုာ်မၤဒ်တၢ်ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအသးတဂၤအံၤ, “မံသပ့ၤဝဲလၢ ပှၤသုးဖိခံဂၤအဘၢၣ်စၢၤ” (:၆) န့ၣ်လီၤ. ယွၤအကလုးတဂၤတီၢ် စီၤပ့းတရူးအကပၤ, ဒီးဒုးဂဲၤဆၢထၢၣ်အီၤ (:၇) န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးအံၤ,…

တၢ်ဟ့ၣ်သါလၢယွၤ

လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးတၢ်ဒ့တၢ်အူစဲၣ်နီၤ, လူဘ့း ဘဲ(န) ဘံၣ်ထိဘ့(န) (Ludwig Van Beethoven) မ့ၢ်ပှၤဒ့တၢ်အူတၢ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၂၇ နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, အနံၣ် ၂၀၀ ဃၣ်ဃၣ်ဒၣ်လဲာ်, အတၢ်ကွဲးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်စူကါဒံးအီၤအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲပှၤမၤကွၢ် ဘံၣ်ထိဘ့(န) အ (DNA) န့ၣ်ဒီး, ဒ်ပတယာ်ဆိကမိၣ်တ့ၢ်ဝဲအသိး, အဝဲတမ့ၢ်ပှၤဟဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒီး အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လီၤဆီတဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤထိၣ်သတြီၤ ဘံၣ်ထိဘ့(န) အ ကၠ့(န) (genes) တဖၣ်ဒီး ပှၤအဂၤ ၁၄၅၀၀ အ ကၠ့(န) လၢအပာ်ဖျါတ့ၢ်အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တမံၤလၢတၢ်ကွဲးထါအသီၣ် (ထဲတၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢအတၤလာ်တမံၤဧိၤ) န့ၣ်ဒီး, လၢတၢ်ကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ် ဘံၣ်ထိဘ့(န) အပတီၢ်န့ၣ် ဖုၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဘံၣ်ထိဘ့(န) တဂၤ အိၣ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်, ဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ် လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢတၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢတကပၤ (တၢ်လၢအမၤဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ် အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တဖၣ် အိၣ်ပာ်စၢၤလၢအပူၤ) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ယွၤအမူအဒါ ဒ်အဟ့ၣ်သါပှၤ တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အိၣ်ဒီးပှၤအဂီၢ်န့ၣ် တၤလၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ,…

တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်လၢယွၤအဂီၢ်

ပှၤတ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဘ့ၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဘျးလီၤအီၤလၢ ဟံၣ်တဖျၢၣ်အဂီၤပၤအလိၤ အါနံၣ်အါလါ, ဒီးပှၤတပာ်သူၣ်ပာ်သးအီၤ, ဒီးဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ်အီၤ တုၤမုၢ်တနံၤ လၢအလီၤတဲာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးတၢ်ကမၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤအီၤအဂီၢ်, ပှၤလဲၤစိာ်တၢ်ဂီၤတဘ့ၣ်အံၤဆူ ပှၤဘှီဂ့ၤမၤဂ့ၤက့ၤ တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဂၤအအိၣ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်ထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဂီၤအံၤမ့ၢ် ပှၤတ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤ ရဲ(မ)ဘရဲး(ထ) (Rembrandt) အစုလီၢ် အဂ့ၤကတၢၢ်လၢ အဟါမၢ်ယံာ်တ့ၢ်ဝဲတခါ, ဒီးအမံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ, “ပှၤမဲကံၢ်ဖိ အတၢ်ယူးယီၣ်ပာ်ကဲ” န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆိကမိၣ်တ့ၢ်လၢ တၢ်တ့ဒိးဒိက့ၤ တၢ်ဂီၤအိၣ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်တဖၣ်အကျါတဘ့ၣ်ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂီၤတဘ့ၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအခီၣ်ထံးတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တကီၢ်ခါန့ၣ်, တၢ်ဂီၤတဘ့ၣ်အံၤ အလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ် ဃ့ၢ်ထီၣ်ဝဲတုၤဆူ ဒီလၣ်အကကွဲၢ် လၢအကယၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

လံာ်စီဆှံ တ့ခဲၣ်ပာ်ဖျါဝဲ တၢ်ဂီၤအဂၤတဘ့ၣ်လၢ တၢ်တယာ်ဒွး မၤဆံးမၤစှၤလီၤအပှ့ၤကလံၤ, ဒီးဘၣ်တၢ်သးပ့ၤနီၣ် အလုၢ်အပှ့ၤတဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ကဘၣ်တၢ်စိာ်ကွံာ်အီၤဆူ ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ, ဒီးကတူၢ်ဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးအလုၢ်အပှ့ၤ ကဆံးလီၤစှၤလီၤဝဲအကတီၢ်ဒၣ်လဲာ်, ကစၢ်ယွၤ ကအိၣ်ဒီးအပှၤဂီၢ်မုၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ခီဖျိလၢသးစီဆှံ အတၢ်ထိၣ်ဂဲၤအပူၤ, ဝံယရှါယၤ ဒုးသ့ၣ်ညါ ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်, ဒီးမၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်လၢ “ပျံၤတၢ်တဂ့ၤ, အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယပှ့ၤက့ၤလံနၤလီၤ.…

ပှၤအိၣ်လၢယဃၢၤန့ၣ် မ့ၢ်မတၤတဂၤလဲၣ်

မဲရံၣ် ခိဘၢၣ် (Marie Coble) အိၣ်ဝဲလၢတၢ်ဆါဟံၣ်အလီၢ်မံခိၣ်လိၤ, ဒီးထံၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်လၢ အဆှၢထီၣ်ဆှၢလီၤတၢ်တဂၤ, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်, ကမ့ၢ်ပှၤလၢအမၤစၢၤ, မၤပူၤဖျဲးအသးသမူတဂၤန့ၣ်ဒီး, အသးခုဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲလီၤဃံၤဝဲဒၣ်, လၢအသိလ့ၣ် နုာ်လီၤဟးထီၣ်အကျဲလိၤအကတီၢ်, အခိၣ်ဘၣ်ဒိဒီးအသွံၣ်တဖၣ်ယွၤလီၤဝဲလၢ အခိၣ်နူာ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ရၣ်ဟံ ခူဖၢၣ် (Raheem Cooper) ထံၣ်ဝဲဒၣ် အတၢ်အိၣ်အသးန့ၣ်ဒီး, ကိးထီၣ် ဂ့ၢ်ဂီၤအူဆူၣ်ချ့ အပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မဲရံၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ် ကွဲမုာ် ရၣ်ဟံ လၢကလဲၤဟးအိၣ်သကိးအီၤအဃိ, ရၣ်ဟံ ဟဲစိာ် တၢ်အီၣ်အဆၢတဖၣ်လၢ မဲရံၣ် အီၣ်ဝဲဝံၣ်တဖၣ်, ဒ်သိးကကဲထီၣ်တၢ်မၤစၢၤလၢ ကအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ထီၣ်က့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ဃးဒီးအဝဲသ့ၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤရှၤမရံဖိ အဂ့ၤတဂၤအဂ့ၢ်, အတၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဒိဖိန့ၣ်ဟဲနုာ်လီၤဆူယသးပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဒိဖိအံၤ မ့ၢ်ဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်စံးဆၢဆူ ပှၤသ့လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတဂၤ အတၢ်သံကွၢ်, “ဒ်သိးပကန့ၢ်ဘၣ်သါ တၢ်မူအထူအယိာ်ဒီး, ယဘၣ်မၤမနုၤတမံၤလဲၣ်” န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးဘၣ်အီၤ, မၤနဲဒ် “လံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီအပူၤတၢ်ကွဲးအသိးန့ၣ်တက့ၢ်” (လူၤ ၁၀:၂၆), ပာ်ဃုာ်ဒီး,…

တၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးတၢ်အဲၣ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤ

ဟ့း ပိၣ် ခရ့းတံ(စ) (Hippocrates) (ချး.ခ.န. ၄၆၀-၃၇၅) ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ကူစါယါဘျါ အတၢ်သ့ၣ်ညါတမံၤလၢ အထီဒါတၢ်စူၢ်ကမၣ်နာ်ကမၣ် အတၢ်သ့ၣ်ညါအဟီၣ်ကဝီၤဆူ တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်အဟီၣ်ကဝီၤတကပၤ, လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤကွၢ်, ဒီးတၢ်ဃိထံကွၢ်ထံကွၢ်ဆး တၢ်ကူစါယါဘျါအတၢ်သ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲတကွၢ်ကပာ်ကွံာ်ပှၤဆူးပှၤဆါ လၢအမ့ၢ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်. အဝဲစံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်သ့ၣ်ညါ ပှၤလၢ အတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတဂၤန့ၣ် ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး, ပသ့ၣ်ညါ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤလၢ ပှၤတဂၤအံၤတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ.

ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ အဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲထံၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဂၤစူၢ်စူၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိအန့ဆၢၣ်, ပာ်ဃုာ်ဒီးပှၤတဂၤလၢအမၤတၢ်ဒဲးဘး, “တၢ်မၤကမၣ်မုၣ်ကမၣ်ခွါတကလုာ်လၢ အတအိၣ်ဘၣ်လၢပှၤကလုာ်တဖၣ်အကျါ” (၁ ကရံၣ် ၅:၁) န့ၣ်လီၤ. "တၢ်ဆူးတၢ်ဆါ" တမံၤအံၤ စီၤပီလူး ဘၣ်ဘှါဆှဲဝဲ ဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤ, ဒီးပှၤလၢအမၤကမၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, စီၤပီလူး ကွဲးဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢ အဂၤတဘ့ၣ်ဆူ ကရံၣ်သူး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိခဲလၢာ်အဂီၢ်,…

တၢ်ဆၢထံအကိလၢ အအိၣ်ကလီ

တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အဝဲၤကျိၤတခါလၢ တီၤဘျီကၠိဖိအမိၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဖဲယဘၣ်ကဲခိၣ်ကဲနၢ်အကတီၢ်, ပဃုထံၣ်န့ၢ်က့ၢ်ဂီၤတမံၤ, လၢအပာ်ဖျါထီၣ် မိၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်လဲၤခီဖျိဘၣ်ဃးဒီးတၢ်မၤလၢပှဲၤမူဒါတဖၣ်လၢ အကတၢၢ်တအိၣ်- အဒိန့ၣ်, တၢ်ဆီတလဲ ဖိဆံးတဖၣ်အဖျိၣ်ခံ, တၢ်မၤကဆှီ ဖိတဖၣ်အနါဒ့အ့ၣ်, တၢ်လူၤထၢပာ်ဖှိၣ် ဖိအတၢ်လိၣ်ကွဲတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်တဆိကမိၣ်အပူၤ, တၢ်ဆၢထံအကိလၢအအိၣ်ကလီ အက့ၢ်ဂီၤန့ၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢပမဲာ်ညါ, တၢ်ကမၤအသးဒ် တၢ်စူးကါအီၤထဲတဘျီဧိၤ, ဒီးဘၣ်တၢ်စူးကွံာ်ဝဲ န့ၣ်လီၤ. မိၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အသးပူၤန့ၣ် ကတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲ ဒ်တၢ်ဆၢထံအကိဖိလၢ အအိၣ်ကလီအသိးန့ၣ်လီၤ. မိၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ် အဝဲၤကျိၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤတမံၤအံၤ ကဲဘျုးကဲဖှိၣ်ဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်နဲၣ်ဆှၢ အဝဲသ့ၣ်ဆူ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, ထံမူကျိအဂံၢ်ထံး, လၢအကမၤလၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ် မိၢ်တဖၣ် အတၢ်သးသူထံန့ၣ်လီၤ.

လံာ်ယိၤဟၣ် ၇ ပာ်ဖျါဝဲ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး လဲၤဝဲဆူ "ဘူၣ်ဒဲ," မူးပွဲလၢအမၤသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ် ကစၢ်ယွၤ လုၢ်အီၣ်လုၢ်အီ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် အတၢ်ဟးဝ့ၤဝီၤလၢ ပှၢ်မုၢ်ကနၢအဂ့ၢ် (:၁၀) န့ၣ်လီၤ. ဘူၢ်ဒဲ အမူးအံၤ ပာ်ဃုာ်ဒီး တၢ်လူၤလီၤထံအလုၢ်အလၢ်, ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်အဒိအတဲာ်လၢ…

တၢ်သူၣ်ခုသးခု, ဒီးတၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢယွၤအပူၤ

ဖဲ နယူ အီၣ်လံ (New Orleans) တၢ်ပာ်ကွၢ်ကီအလီၢ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်အပူၤန့ၣ်, ဒွဲလၤစုသ့အတၢ်မၤတဖၣ် ဘၣ်တၢ်တ့အီၤ ခီဖျိတၢ်ဒီၣ်တဲာ် ပလးစတ့း (plastic) ပလီလီၢ်လံၤတဖၣ်, ဒီးဒုးကဲထီၣ် ပိးလီလၢအလီၤဂာ်ဒီးထိၣ်ဆူၣ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်ဒီတဒၢမၤစၢ်လီၤ မ့ၣ်အူအတၢ်ကပီၤတဖၣ်န့ၣ်, အိၣ်ဒီးအလွဲၢ်အကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤနဲၣ်ဆှၢပှၤဟးဆှၣ်ကီၢ် (tour guide) တဂၤ ဟ့ၣ်ခီနီၤဝဲ တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ် ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စူးကါ ပိးလီဒ်သိးအံၤတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. “ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်လၢ အအိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒ်သိးအံၤတဖၣ်အဂီၢ်, တၢ်လၢ အအိၣ်ဒီးပှၤန့ၣ် ဒ်သိးပကစူးကါအီၤ, ဒီးဒုးကဲထီၣ် တၢ်သူၣ်ဖှံသးညီ, ဒီးတၢ်ဃံတၢ်လၤအဂီၢ်န့ၣ် ပမၤလိန့ၢ်ဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ပတပညိၣ်ဒၣ်ထဲလၢ တၢ်ဆၢကတီၢ်ကီခဲတဖၣ်အပူၤန့ၣ်ဘၣ်, ပသ့ၣ်နီၣ်မၤလၤကပီၤစ့ၢ်ကီး, တၢ်သ့တူၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်” အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

စီၤနဃ့မယၤဒီးပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲစ့ၢ်ကီး, တၢ်အိၣ်အသးအကီအခဲတဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်သ့တူၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်အပူၤ မၤဆူၣ်ထီၣ်အသးလၢ တၢ်သူၣ်ခုသးခုဟဲခီဖျိလၢယွၤန့ၣ်လီၤ. ဒုၣ်ဒါတဖၣ် ဖီၣ်န့ၢ်, ဒီးစိာ်ဆှၢပှၤဂီၢ်မုၢ်ဆူတၢ်လီၢ်အိၣ်ယံၤဒီး အဟံၣ်အဃီန့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဟဲက့ၤဆူ ဝ့ၢ်ယရူၤရှလ့ၣ် လၢတၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်အလီၢ် (နဃ့ ၄:၇-၁၂) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်,…