ဖဲ တဲး(ဒ) တၢ်စံးကတိၤ (TED- (Technology, Entertainment, Design)- Talk) အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤန့ၣ် စလဲး(စ) ဟဲး(ဒ)လံၣ် (Celeste Headlee) ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “ကျိၤကျဲ အထံၣ်တဆံ လၢတၢ်မၤဂ့ၤထီၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိးတၢ်” အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အထံၣ်တဆံအကျါတမံၤန့ၣ် ကဖျါဝဲဒၣ် ဒ်တၢ်လၢအထီဒါလိာ်သးဒီးညီနုာ် တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပကအိၣ်ဒီးတၢ်စံးကတိၤလိာ်သးအဂ့ၤအဝါအဂီၢ်န့ၣ် အလီၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပကဘၣ်ဒိကနၣ် ပှၤဂၤအတၢ်စံးကတိၤတၢ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤတဂၤဂၤ စံးကတိၤတၢ်အကတီၢ်, အါတက့ၢ်န့ၣ်, ပတဒိကနၣ် အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ကတိၤနီၢ်နီၢ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်, လၢပသးပူၤန့ၣ် ပရဲၣ်ကျဲၤလီၤတၢ်ဂ့ၢ်လၢ ပကအဲၣ်ဒိးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဟဲး(ဒ)လံၣ် စံးကတိၤဟ့ၣ်ဒိ ပှၤကွဲးလံာ် စတံၣ်ဘ့ၣ်(န) ကိၣ်ဘ့ (Steven Covey) အတၢ်ကတိၤ, လၢအမ့ၢ် “ပဝဲအါဂၤ, ပဒိကနၣ် ပှၤဂၤ အတၢ် ကတိၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢ ပကနၢ်ပၢၢ်အီၤအဂီၢ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်လၢ တၢ်အဲၣ်ဒိးစံးကတိၤစံးဆၢတဲဆၢက့ၤတၢ်အဂီၢ်” န့ၣ်လီၤ.
ယွၤအကလုၢ်ကထါ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ဒိကနၣ်အဂ့ၢ်အါမး, လီၤဆီဒၣ်တၢ်, ဖဲပရ့လိာ်သးဒီးကစၢ်ယွၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်ပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ် ပာ်ဖျါဝဲလိၤလိၤ, “အိးထီၣ်နနၢ်, ဒီးကးတံာ်ဃာ် နထးခိၣ်တက့ၢ်” (၅:၁) န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤ သ့ၣ်ညါတၢ်အါန့ၢ်ဒံး ပသ့ၣ်ညါတၢ်တဖၣ်အဃိ, ဟ့ၣ်ပလီၢ်ပှၤလၢ “ယွၤအိၣ်ဝဲ လၢမူခိၣ်” (:၂) န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ပကမ့ၢ်ပှၤလၢအသူၣ်ဆးသးဆး လၢတၢ်ဒိကနၣ်ကစၢ်ယွၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “ပှၤဟးဂီၤဖိ တမုာ်လၤဝဲလၢ တၢ်ကူၣ်တၢ်ဆးအပူၤဘၣ်. ဘၣ်အသးလၢ အလီၣ်ဖျါအသးဒၣ်ဝဲဒိၣ်တက့ၢ်” (ကတိၤ ၁၈:၂) အဂ့ၢ်န့ၣ် ဖျါလၢ အလီၤ ပလိာ်သးဒီး ဟဲး(ဒ)လံၣ် ဒီး ကိၣ်ဘ့ အတၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဒိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢပဂီၢ်, တၢ်အံၤ ကမ့ၢ်တၢ်အခီပညီမနုၤတမံၤလဲၣ်. ဖဲပဟဲဆူ ယွၤ အမဲာ်ညါ, ခီဖျိလၢတၢ်ထုကဖၣ်အပူၤန့ၣ်, လၢတၢ်ဒိကနၣ်ကစၢ်ယွၤနီၢ်နီၢ်အဂီၢ်, ပကသူပတၢ်ဆၢကတီၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်, ဒီးတမ့ၢ်ထဲ ပဂံၢ်ဒွးထီၣ် ပတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ဒီးပတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးမုၢ်တနံၤအံၤ, ဒ်ပစံးကတိၤလိာ်သကိးတၢ်ဒီးပှၤဂၤအကတီၢ်, ဖဲပဒိကနၣ် အဝဲသ့ၣ်နီၢ်နီၢ် န့ၣ်ဒီး, တမ့ၢ်ထဲ ပကသ့ၣ်ညါ တၢ်လၢပအဲၣ်ဒိးတဲ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်ဧိၤဘၣ်, မ့မ့ၢ်, ပတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးတဖၣ် ယိာ်ထီၣ်အါထီၣ်အဃိ, ကကဲထီၣ်တၢ်ကမၢကမၣ်လၢပဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.