တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ ခူၣ်ထုးထီၣ် ပိးလီတဖၣ်လၢ ဟီၣ်ခိၣ်လာ် (Achaeologist) အပှၤကူၣ်သ့ ကၠိဒံၣ် မဲးကနဲး(စ) (Jodi Magness), ဒီးအပှၤမၤသကိးတၢ်တဖၣ် ခူၣ်န့ၢ်က့ၤ ဘူၣ်ဘျီၣ် လၢပျၢၤသဝီတဖျၢၣ်အပူၤ, ဖဲ ဟူခိး (Huqoq) ကၤလံၤလါ လာ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲတတီၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဂီၤစိးပျၤ လၢအလီၤကမၢကမၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ လံာ်စီဆှံအလီၢ်လံၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် လၢလံာ်စီဆှံအလီၢ်လံၤအပူၤ, နီၢ်ဒဘိရၤအဂ့ၢ်, ဒီးအလီၢ်အလၤလၢ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် အတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ, ဘၣ်ဃးဒီးပှၤကနၤဧၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢပျၢၤတၢ်တ့ခဲၣ်စိးပျၤက့ၢ်ဂီၤအဂုၤအဂၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ် ပိာ်မုၣ်အဒူအဃိၤ ဒ်သိးအံၤန့ၣ် တအိၣ်ဝဲဒၣ် နီတထံၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲပှၤကနၤဧၣ်ဖိတဖၣ် ဆီၣ်ဘံၣ်ဆီၣ်သနံး ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်လၢအနံၣ်ခံဆံအတီၢ်ပူၤန့ၣ် “နီၢ်ဒဘိရၤ, မ့ၢ်ဝံပိာ်မုၣ်တဂၤလၢ အမၤတၢ်ဒ်စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်တဂၤလၢပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်အဂီၢ်” (စံၣ် ၄:၄) န့ၣ်လီၤ. ဒ်ကစၢ်ယွၤ ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤဝဲအသိး, ဒ်သိးကလဲၤဒုးဝဲ ပှၤကနၤဧၣ်ဖိ, ဒီးအသုးခိၣ် စီၤစံစရၤအဂီၢ်န့ၣ် နီၢ်ဒဘိရၤ မၢလီၤ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် အသုးခိၣ် စီၤဘါရးန့ၣ်လီၤ. စီၤဘါရး ဒိကနၣ် ကစၢ်ယွၤအတၢ်မၤလိာ်, “ဒီးဟံးန့ၢ်ပှၤနးသၤလံဖိ, ဒီးပှၤစဘူလိၣ်ဖိတကလး” ဒီးလဲၤဝဲဆူ ကစၢၢ်တၤဘိၢ် (:၆), ဒီးနီၢ်ဒဘိရၤ ကွဲန့ၢ်လွဲန့ၢ် ဒုၣ်ဒါအသုးမုၢ်သံၣ်ဘိတဖၣ်ဆူ ကစၢၢ်တၤဘိၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် မၤနၢၤ ပှၤကနၤဧၣ်ဖိ အပှၤသုးဖိတဖၣ်, ဒီးအခီၣ်ထံးန့ၣ် စီၤစံစရၤ ဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးဘၣ်ဆၣ်, လၢခံန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. “ဒီးလၢမုၢ်တနံၤန့ၣ် ယွၤမၤဃၣ်ကနၤဧၣ် အစီၤပၤယၤဘံၣ်လၢ ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိအမဲာ်ညါ” (:၂၃), ခီဖျိလၢနီၢ်ဒဘိရၤ, ဒီးစီၤဘါရၤ အတၢ်ဒိကနၣ်, လၢတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူအပူၤန့ၣ်လီၤ.

လၢပဂီၢ်, လံာ်စီဆှံ ဟံးဃာ်ပၢၤဃာ်ဝဲ လံာ်လဲၢ်အတၢ်တ့ခဲၣ်စိးပျၤ အက့ၢ်အဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ခီဖျိလၢပျၢၤကစၢ်ယွၤ အပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ်, ပှၤတဂၤ, ဒီးပှၤတဖုအတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်ကီတၢ်ခဲ, ဒီးဂုာ်ကျဲးစၢးမၤပူၤဖျဲးပသးသပှၢ်ပှၢ်အကတီၢ်ဒၣ်လဲာ်, ဒ်သိးပကဒိကနၣ် ယွၤအတၢ်မၤလိာ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ပန့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါသ့ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အဒိအတဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ပနာ်န့ၢ် ကစၢ်ယွၤသ့ဝဲဒၣ်လၢ ကကတဲာ်ကတီၤန့ၢ် တၢ်ဂံၢ်တၢ်ဘါလၢပဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.