ဖဲ လီးကၣ်ဟၢး(ဒ) (Loggerhead) ချံးတကလုာ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အီၣ်တၢ်အီအမဲာ်ညါအကတီၢ်, အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ လၢအထုးန့ၢ်ၦၤသးန့ၣ် ၦၤစဲအ့ၣ်ဖိလၢအမၤလိဃုသ့ၣ်ညါ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိပီညါသ့ၣ်တဖၣ် ကိးဝဲလၢ “ချံးအတၢ်ဂဲၤကလံၣ်” န့ၣ်လီၤ. ချံးတဖၣ် အိးထီၣ်အထးခိၣ်ဒီးအိၣ်ဆၢထၢၣ်ဘျၢဘျၢ, ဒဲအစုခံခီဒီးလဲၤတရံးအသးလၢထံကျါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဃိထံပာ်ဖျါဝဲလၢ လီဂံၢ်အလပီတဖၣ် နုာ်လီၤမၤတံာ်တာ်နၢာ် (nerve) လၢ ချံးအနီၢ်ကစၢ်အပူၤသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်အသးအံၤ မၤဒံဝ့ၤဒံဝီၤ ချံးတဖၣ်အတၢ်သ့ၣ်ညါဃိထံတၢ်, ဒီးလၢတၢ်အီၣ်အဂံၢ်ထံးအလီၢ်န့ၣ် လွဲန့ၢ် ချံးတဖၣ်အသးဆူတၢ်ဂ့ၢ်အဂၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤသးအုးန့ၣ် ချံးတဖၣ် ဆိကတီၢ် အတၢ်ဂဲၤကလံၣ်န့ၣ်လီၤ.
လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်အကတီၢ်လၢ စီၤဒၤဝံး ဂဲၤကလံၣ်ဝဲအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤ အတလါစီဆှံ ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤလၢ ယွၤအိၣ်ဒီးၦၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟဲစိာ် ယွၤအတလါဆူ ဝ့ၢ်ယရူၤၡလ့ၣ်, ဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ်တကတီၢ်, ဒီး “စီၤဒၤဝံး ဂဲၤကလံၣ်လၢယွၤအမဲာ်ညါ, ဒီးအဂံၢ်အဘါခဲလၢာ်” (၂ၡမူၤ ၆:၁၄) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, စီၤပၤအသးဒံဝ့ၤဒံဝီၤ, ဒီးမၤတၢ်ဒဲးဘး, မၤကမၣ်ဝဲ နီၣ်ဘၤသရှ့ဘၤ, ဒ်သိးအဝၤ စီၤအူၤရံယၤ ကသံဝဲအဂီၢ်, မၢပှၤဆှၢထီၣ်ဆူ တၢ်ဒုးသုးဆူၣ်ဆူၣ်ကလဲာ်အလီၢ် (၂ၡမူၤ ၁၁:၄, ၁၄-၁၅) န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, ဖိသၣ်, အဒိးန့ၢ်ဝဲလၢ နီၣ်ဘၤသရှ့ဘၤန့ၣ် ဆူးဆါဝဲဒၣ်နးမးအဃိ, လၢတၢ်ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤသး, ဒီးလၢတၢ်သူၣ်အုးသးအုးအပူၤန့ၣ် စီၤဒၤဝံး “ဒုၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီႇ ဒီးလဲၤနုာ်ဝဲဒီးမံလီၤသီတနၤကျၢၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်” (၂ၡမူၤ ၁၂:၁၆) န့ၣ်လီၤ.
ဒ် စီၤဒၤဝံးအသိး, ပဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤအဂီၤထံးဘၣ်ဆၣ်, ပတၢ်ဒဲးဘး ထုးယံၤပှၤဒီးယွၤ, ပဆိကတီၢ်ကွံာ် “တၢ်ဂဲၤကလံၣ်” န့ၣ်လီၤ. ပဃုထံၣ်န့ၢ်က့ၤ တၢ်သးခုကသ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်. ခီဖျိပဃၣ်ကွံာ်ပသးလၢ ပတၢ်ဒဲးဘး, လၢအမၤသဘံၣ်ဘုၣ် ပတၢ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲပပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤပသးန့ၣ်ဒီး, ပဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်လၢအပူၤန့ၣ်လီၤ. စီၤဒၤဝံး အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ ကွဲးပာ်ဖျါ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်သးကညီၤအဂ့ၢ်, “ယဟီၣ်တၢ်ယၢၤတၢ်န့ၣ်နဒုးကဲထီၣ်လၢ တၢ်ဂဲၤကလံၣ်လၢယဂီၢ်လီၤ. နဃ့ၣ်လီၤထၢၣ်တၢ်ကံးညာ်, ဒီးကံၢ်တူာ်, ယယီၢ်ဒ့လၢတၢ်သးခု” (စံး ၃ဝး၁၁) န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂဲၤကလံၣ်အကစၢ်နီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ.
