တၢ်လၢယွၤ ဟ့ၣ်လီၤပှၤတဖၣ်န့ၣ် ဟ့ၣ်နီၤလီၤနဲ
စတဲလ့ၣ် (Stanley) အတၢ်သးအိၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ညီန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ကမၢကမၣ် လၢယဂီၢ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ, ပှၤသူၣ်က့သးပှၢ်တဖၣ်, ပှၤမၤကဆှဲကဆှီတၢ်လၢအဟံၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃၢၤတဖၣ်, (မ့) ပှၤလၢအလိၣ်ဘၣ် တၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအီၤတဖၣ် အဂီၢ်န့ၣ် အဝဲပှ့ၤန့ၢ်ဝဲ တၢ်အီၣ်တၢ်အီတဖၣ်, ဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ကနၢၤတဖၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်တမံၤဃီ, လၢအလီၤကမၢကမၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ် စတဲလ့ၣ် န့ၣ် တမ့ၢ်ပှၤကဲဒိၣ်ကဲပှၢ်, (မ့) တမ့ၢ်ပှၤလၢအသ့ဃုကျိာ်ဃုစ့ ခီဖျိလၢအပှ့ၤဆါတၢ်တမံၤမံၤဘၣ်ဆၣ်, အတၢ်ဖံးတၢ်မၤဆံးဆံးဖိလၢ အမၤဝဲန့ၣ် ကဲဘျုးကဲဖှိၣ်ဝဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အဃိ, ဒ်သိးဒီးကဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤတၢ်ဆူညါအဂီၢ်န့ၣ် မၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢပှၤတဂၤဂၤ မ့ၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အီၤ, တဘျီလၢ်လၢ်န့ၣ် နဲၣ်ဝဲဒၣ်အစုဆူ မူခိၣ်, ဒီးနံၤဝဲဒၣ်, ဖျါလၢအဲၣ်ဒိးစံးဝဲဒၣ်, “တၢ်အံၤန့ၣ် အိၣ်ဟဲဝဲလၢကစၢ်ယွၤအအိၣ်, ဒီးတမ့ၢ်လၢယၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးကတိၤပာ်ဖျါဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်လၢ ကစၢ်ယွၤ မၤစၢၤအီၤ ဒ်သိးကမၤစၢၤဝဲ ပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢ စီၤပီလူး အဲၣ်ဒိးစံးကတိၤဝဲ, ဒီးဖဲ ၂ ကရံၣ် အဆၢဒိၣ် ၉ န့ၣ် ကွဲးပာ်ဖျါ တၢ်နီၤဟ့ၣ်ခီတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲပာ်အသးကဖၢလၢ ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤကရံၣ်သူးဖိတဖၣ် အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်အသး…
တၢ်ဖံးသကိးမၤသကိး ယွၤအတၢ်မၤ
လၢ မံၣ်ရှံၣ်ကၣ် (Michigan) ကီၢ်စဲၣ်, အဝ့ၢ် ခၠဲၣ်စံ (Chelsea) န့ၣ် စဲရဲ(န)ဒ့းပထံၣ် (Serendipity) လံာ်လဲၢ်ကျးန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၢ်တတီၤလၢ ပှၤအါဂၤဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး, ဒီးအလီၢ်အိၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကမၤလဲၢ်ထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢ အဒိၣ်န့ၢ်လဲၢ်န့ၢ်ဒံး အခီၣ်ထံးတဖျၢၣ်ခံစးန့ၣ် လံာ်လဲၢ်ကျး အကစၢ် ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ် ဖဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ် (block) အဘးခီကျဲခိၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အါနံၤအါသီအပူၤ, တၢ်ကကးတံာ်ဃးလံာ်လဲၢ်အကျး, ဒီးထၢဖှိၣ်ဘိၣ်ဘံထီၣ် လံာ်လဲၢ်တဖၣ်ခဲလၢာ်အလီၢ်န့ၣ် လံာ်လဲၢ်ကျး အကစၢ်န့ၣ် အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ တၢ်ကသုးစိာ်ဆှၢ လံာ်လဲၢ်တဖၣ်အဆိအချ့န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, အဝဲဃ့တၢ်မၤစၢၤလၢ ပှၤတဝၢတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဟဲမၤစၢၤတၢ်တဖၣ် အါန့ၢ်အဂၤသၢကယၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် ဆၢထၢၣ်သဃဲၤလိာ်သးအဖံဘၣ်ခိၣ်, ဒုးကဲထီၣ် ပှၤကညီစိာ်ဆှၢတၢ်အကျိၤ, ဒီးခီဖျိလၢပှၤတဂၤဘၣ်တဂၤန့ၣ် မၤဝံၤတၢ်စိာ်ဆှၢခီ လံာ်လဲၢ် အဘ့ၣ် ၉၁၀၀, လၢခံနၣ်ရံၣ် အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လံာ်လဲၢ်ကျးအကစၢ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “လံာ်လဲၢ်အကျးတဖျၢၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲလီၢ်ကဝီၤပူၤတဖၣ် အတၢ်နီၢ်နီၢ်, ဒီးပှၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပာ်ဝဲဒၣ် လံာ်လဲၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒ်အမ့ၢ်အတၢ်ဒၣ်ဝဲအသိး” န့ၣ်လီၤ.…
သန့ၤသးလၢ ကစၢ်ယွၤအဂံၢ်အဘါ
တၣ်(န)စတဲ(န) (Tungsten) န့ၣ် မ့ၢ်ဂာ်စီလၢ အိၣ်ဒီးအကံၢ်အစီထီဒါလိာ်သး တကလုာ်န့ၣ်လီၤ. ဂာ်စီလၢအကဆှီတဖၣ် (pure element) အကျါ, တၣ်(န)စတဲ(န)န့ၣ် တၢ်ထဲးယူာ်ထီၣ်အီၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်အအါကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ပှၤကထုးတဲာ်မၤတဲာ်အီၤအဂီၢ်န့ၣ် ကီဝဲခဲဝဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, (Mead Metal website) ပာ်ဖျါဝဲဒၣ် “မ့မ့ၢ်လၢတၢ်ဒိတီၢ်အီၤတကပၤန့ၣ် ဂာ်တကလုာ်အံၤ တူၢ်ဝဲတန့ၣ်ဘၣ်. ကၠီးဒိၣ်မးအဃိ, တၢ်မ့ၢ်ဒိတီၢ်အီၤန့ၣ်ဒီး, ကၢ်ဟးဂီၤညီ” ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအမၤသးစဲပှၤန့ၣ် တၣ်(န)စတဲ(န) န့ၣ် မ့ၢ်ဂာ်စီတကလုာ် လၢအကျၢၤကတၢၢ်ဘၣ်ဆၣ်, အိၣ်ဒီးအတၢ်ဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်တဖၣ် လၢအကၠီးဒိၣ်မးအဃိ, တၢ်မ့ၢ်ဒိတီၢ်အီၤန့ၣ်ဒီး, ဟးဂီၤညီဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ အက့ၢ်အဂီၤအသူးအသ့ၣ် ဒ်သိးအံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ်လၢ နီၢ်ခိနီၢ်သးခံကပၤလိာ်အပူၤဘၣ်ဆၣ်, ဟီၣ်ခိၣ်လၢ အဟးဂီၤတဖျၢၣ်အံၤ အတၢ်ဝံဃၢအဖီလာ်န့ၣ် ပဟးဂီၤကၢ်ဘျဲးဝဲဒၣ်ညီညီဖိန့ၣ်လီၤ. စီၤပီလူး အနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် လဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲလံာ် ၂ ကရံၣ်သူး အဆၢဒိၣ်တဆံတၢအပူၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်လဲၤခီဖျိလၢ အမၤလီၤဘှံးလီၤဘှါအီၤတဖၣ် (:၂၃-၂၉) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤ…
တၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံ အကတီၢ်ဖိတဖၣ်
ပှၤတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် ဟီၣ်ခိၣ်မဲာ်သၣ်က့ၢ်ဂီၤ စဲၣ်နီၤ ပံယဲး အူဒီး (Piet Oudolf) ပာ်ဖျါဝဲလၢ “ဖီသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဃံတၢ်လၤန့ၣ် တမ့ၢ်လၢဖီထီၣ်ဖးထီၣ်မး” ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဂိၢ်ခါ တၢ်ခုၣ်အနးကတၢၢ်အကတီၢ်ဒၣ်လဲာ်, ပှၤဒးခၠ (Dutch) ဖိလၢအကွၢ် တၤသၣ်လီၢ်တဂၤ တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၢ်ဂီၤဒိ လၢအဒိးန့ၢ်တၢ်လၤကပီၤတဖၣ်န့ၣ် ဖျါဃံဖျါလၤထုးန့ၢ်သူၣ်န့ၢ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. အူဒီး စံးဝဲလၢ “တၢ်လၢနတဆိကမိၣ်တဖၣ် အပူၤန့ၣ် တၢ်ဃံတၢ်လၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတနီၤန့ၣ် တတူၢ်လိာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဖဲ နစံးကတိၤပာ်ဖျါထီၣ် ယအဲၣ်တၢ်အမုၢ်ဖိလၢ အသံ, အတဒိၣ်ထီၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢပှၤကညီတဖၣ်တအဲၣ်ဒိးဝဲဒၣ် တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိလၢအသံတဖၣ်အဃိ, ကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီ” န့ၣ်လီၤ.
အူဒီး ပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤဝဲ သ့ၣ်မုၢ်ဝၣ်ဘိတဖၣ် အတၢ်မူလဲၤတရံးအသးအံၤ ဒ်သိးလိာ်အသးဒီးသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤ အတၢ်ဘျၢမိၢ်ပှၢ်, လၢအမ့ၢ် ပသံလၢတၢ်ဒဲးဘးအပူၤဒၣ်လဲာ်, ကစၢ်ယွၤ အဲၣ်ပှၤအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတၢ်မၢဖိစီၤပီလူး ပာ်ဖျါဆှဲထီၣ်ဝဲလၢ, “ဖဲအမုၢ် အလါဘၣ်ဒီး ဖဲပဂံၢ်စၢ်ဘါစၢ်, ခရံာ်ဒိးသံအသးလၢ ပှၤတယူးတယီၣ်ဘၣ်ယွၤတဖၣ်အဂီၢ်” (ရိမ့ၤ ၅:၆), အတၢ်ဂ့ၢ်အံၤ မ့ၢ် “နသ့ၣ်ညါနဲဧါ.”…
တၢ်အိၣ်ကတီၤသးလၢ ကနီၤဟ့ၣ်တၢ်အဂီၢ်
ပှၤမုၣ်လိၣ်ဘိ သးစၢ်မုၣ်ဖိန့ၣ် ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤအတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ် တီၤထီကၠိအကရူၢ်ဖိတဖၣ် လဲၤဟးအိၣ်သကိး ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ “တၢ်ယါဘျါ ပှၤသးစဲထီ ကသံၣ်မူၤဘှိးအဟံၣ်” အကတီၢ်, ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ခလဲ(ရ) (Claire) စံးကတိၤလိာ်သကိးတၢ်ဒီးပိာ်ခွါ, အသးကအိၣ်ဝဲဒၣ် ခံဆံဘျဲၣ်ဘျဲၣ်, ဒီးအနီၢ်ကစၢ်ထီန့ၢ်အီၤတဂၤန့ၣ်လီၤ.
ခလဲ(ရ) ဒုးသ့ၣ်ညါအီၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်သးခုကစီၣ်ဆှဲဆှဲပျီပျီန့ၣ်လီၤ. ပိာ်ခွါန့ၣ် ဂ့ၢ်လိာ်စံးဆၢဝဲလၢ အသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤအတၢ်ထံၣ်, လၢအတဒ်သိးလိာ်အသးဒီးခလဲ(ရ) အတၢ်ထံၣ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ် ဂ့ၢ်လိာ်စံးကတိၤသကိးတၢ်ကဒဲကဒဲ ဒ်တၢ်ဒီတံၤဒီသကိးအသိးန့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ပိာ်ခွါသးစၢ်န့ၣ် ကွၢ်ဃီၤဝဲ ခလဲ(ရ), ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ, “နကတိၤနၢၤယၤလံ. တၢ်လၢနတဲတဖၣ်န့ၣ် ယဂ့ၢ်လိာ်စံးကတိၤဆၢက့ၤနၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.
ကစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးန့ၣ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ မ့ၢ်တတူၢ်လိာ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, တၢ်သူၣ်လီၤန့ၢ် တၢ်သးခုကစီၣ်အချံဖိတဖျၢၣ်လံန့ၣ်လီၤ. ခလဲ(ရ) အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ, ကတူၢ်လိာ်ကစၢ်ခရံာ်အဃိ, အသးဟးဂီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤ မၢအီၤလၢ “အိၣ်ကတီၤသုသးထီဘိ လၢတၢ်စံးဆၢ” (၁ ပ့း ၃:၁၅) အဂီၢ်,…
ပမုၢ်နံၤခါဆူညါဃုာ်ဒီးခရံာ်
ယပၢ် အတၢ်အိၣ်မူဒီစိၤ အတၢ်မံမီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လဲၤဟးလိာ်ကွဲဆူ ကီၢ် စွံးစၢ်လဲၣ် (Switzerland)န့ၣ်လီၤ. ဖဲယပၢ်ဒိးန့ၢ် “တၢ်တိၢ်နီၣ်က့ၤတၢ်တန့ၢ် ခိၣ်နူာ်တၢ်ဆါ” ဝံၤအလီၢ်ခံ, ယမိၢ်ပာ်လီၤသးလၢ ကလဲၤတၢ်ဒီးအီၤ ဖဲအဝဲအနီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤ ဖံးတၢ်မၤတၢ်န့ၢ်ဒံးအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယမိၢ်စံးဘၢ်ပှၤလၢ “ဘၣ်တနံၤ, ဖဲကစၢၢ်တ့းလ့း (Mount Titlis) အလိၤန့ၣ် ဘှ့ၣ်ပစီၤတဖၣ် ဟဲလီၤဝဲလၢပဃၢၤဝးဝးအကတီၢ်, ယထံၣ်တၢ်သူၣ်ခုသးခုဖးဒိၣ်လၢ နပၢ်အမဲာ်သၣ်လိၤ, ဖျါဝဲဒၣ်ဒ်အတၢ်မံမီၢ် လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝဲအသိး” န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢခံန့ၣ်, ဖဲယပါသံကွၢ်ဝဲ “ပဟဲတုၤလၢတၢ်လီၢ်မတၤလဲၣ်” န့ၣ်ဒီး, ယမိၢ်အမဲာ်ထံယွၤလီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်, ယပၢ်လဲၤဟးလီၣ်ကွဲဆူ ကီၢ် စွံးစၢ်လဲၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ် ကသးပ့ၤနီၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်လဲၤဟးလိာ်ကွဲန့ၣ် အလုၢ်အပှ့ၤအိၣ်ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ. “အစှၤကတၢၢ်, ဒီးလၢတစိၢ်ဖိအဂီၢ်န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ညါ, ဒီးအသူၣ်ခုသးခုဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ.
အကတီၢ်ကအိၣ်ဝဲလၢ တၢ်တထုးဖးကွံာ် ပတၢ်သူၣ်ခုသးခု နီတဘျီလၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ မၤလီၤတံၢ်ဝဲဒၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ပမုၢ်လၢ်တၢ်လၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဃိ, ပဆၢမုၢ်လၢ်ကွၢ်စိခါဆူညါ, ပကထူၣ်ဖျဲးလၢ…