တၢ်စးထီၣ်မၤ တၢ်မၤဆံးဆံးဖိတဖၣ်
ဖဲ ၁၈၄၈ နံၣ်, အ့ကၠ့နံယၢၢ် ခၠါ(လ) အဲလဲး(ထ) ကၠူနယၢၣ် (Charles Ellet Jr.) တဂၤ, အသးတံာ်တာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကစးထီၣ် တ့ထီၣ်ဘှီထီၣ် တိၤအဆိကတၢၢ်လၢ နဲၣ်ကရၣ်ထံလီၤဆူ (Niagara Falls) တြီၤလာ်အဖီခိၣ် ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်တၢ်ကစိာ်ခီ ထးပျံၤဖးဒိၣ်တဘိဆူ ထံကျိဝၢ်ဘးခီန့ၣ်ဒ်လဲၣ်. လၢအတၢ်မံမီၢ်တမံၤအံၤ ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤအီၤအပူၤန့ၣ် ခၠါ(လ) ဆၢတဲာ်ဝဲလၢ ကမၤတၢ်ဒုးယူၤထိၣ်လံာ်လ့ (kite) အတၢ်ပြၢန့ၣ်လီၤ. ပှၤအမဲရကၤ ခွါလိၣ်ဘိဖိ ဟိမဲ(န) ဝီ(လ)(ရှ) တဂၤ မၤနၢၤတၢ်, ဒီးဒိးန့ၢ်ခိၣ်ဖး စ့ယဲၢ်ဒီလၣ်, မ့ၢ်လၢအလံာ်ထိၣ်လ့န့ၣ် စးထီၣ်ဒုးယူၤဝဲလၢ ကီၢ်ခဲနဒၣ်တကပၤ, ဒီးလဲၤတုၤဃီၤဝဲဆူ ကီၢ်အမဲရကၤ အထံကျိကၢၢ်ခိၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အလံာ်ထိၣ်လ့အပျံၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်စၢတံၢ်လၢ သ့ၣ်တထံး, ဒ်သိးတၢ်ကတွံၤစိာ်ခီ ပျံၤအဒိၣ်ဒီးအဖှံတဘိဆူ ထံကျိဝၢ်ဘးခီ, ဝံၤန့ၣ်ဒီး, ထးပျံၤအဒိၣ် အဃၢတဖၣ် တဆီဘၣ်တဆီ, တုၤဒၣ်လဲာ် ထးပျံၤဖးဒိၣ် အဃၢကတၢၢ်လၢ ပှၤကတ့ တိၤအဂီၢ်န့ၣ် တုၤဃီၤဝဲဆူ…
တၢ်အိၣ်ဘှံးလၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤ နီၢ်ခိနီၢ်သးအဂံၢ်ဘါ
ဖဲနံၤအိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢက့ၤအမူးကတီၢ်, မံၤယၣ် (Mia) လၢအသးအိၣ်ယဲၢ်နံၣ်တဂၤ လိာ်ကွဲဝဲ, သးဝံၣ်ဝဲဒၣ် “သးခုလၢ နံၤအိၣ်ဖျဲၣ်,” အီၣ်ဝဲဒၣ်ကိၣ်ဆီဒံၣ်, ဒီးခိးကွၢ် အတံၤသကိးတဖၣ် အိးထီၣ်ဝဲ တၢ်ဟ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် လၢအဂီၢ်မုာ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤကိးဂၤဒဲး ဟးထီၣ်လိာ်ကွဲလၢ ဟံၣ်ချၢအကတီၢ်, မံၤယၣ်ဖိ စံးဝဲဒၣ်လၢ “မိမိၢ်ဧၢ, ယကက့ၤဆူဟံၣ်” န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် စံးဘျုးစံးဖှိၣ် ဟံၣ်ကစၢ်တဖၣ်ဝံၤ, ဒိးထီၣ်သိလ့ၣ်, ဒီးနီၣ်ဟးထီၣ်ဝဲဆူ ကျဲခိၣ်အကတီၢ်, အမိၢ် စံးဘၣ်အီၤလၢ ကဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤ မုၢ်တနံၤအံၤ, အတၢ်လဲၤခီဖျိလၢ အမၤမုာ်အသး အဒိၣ်ကတၢၢ်လၢအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်နံၤကမှံအပူၤန့ၣ် မံၤယၣ် စံးဆၢဝဲအမိၢ်, “တၢ်က့ၤဆူဟံၣ်,” ဒီးတစိၢ်ဖိန့ၣ် မံဘၣ်အသးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲပနီၢ်ကစၢ် လီၤဘှံးလီၤတီၤဝဲန့ၣ် ပမ့ၢ်တသ့ၣ်ညါဘၣ်ဒၣ်လဲာ်, ပဝဲကိးဂၤဒဲးန့ၣ်, ပလိၣ်ဘၣ်လၢ နီၢ်ခိ, နီၢ်သး, ဒီးပသးအတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တဖၣ်န့ၣ် အတၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်သါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပတူၢ်လိာ် တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤ အတၢ်သးခုကစီၣ်, ခီဖျိလၢကစၢ်ခရံာ်အကတီၢ်, ကစၢ်ယွၤစ့ၢ်ကီး ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်ပှၤ တၢ်အိၣ်ဘှံး အိၣ်ဟဲလၢယွၤ,ဃုာ်ဒီး နီၢ်သးအတၢ်အိၣ်ဘှံးလၢ ကိးမုၢ်နံၤဒဲးအဂီၢ်,…
တၢ်ပာ်ဖှိၣ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤလၢမူခိၣ်
ပှၤလဲၤဟးဆူထံဂုၤကီၢ်ဂၤ အဆိကတၢၢ်တဘျီအဂီၢ်, တၢ်ဘိၣ်ထီၣ်လဲၤစိာ် ပိးလီတဖၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ညီနုာ်မၤအသးတမံၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢအပျံၤတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်အိၣ်ယံၤဒီးဟံၣ်ဃီ, ဒီးတၢ်မ့ၢ်လိၣ်ဘၣ်ဖုးတမံၤမံၤအဃိန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဖှိၣ်ရၤတထံၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီခဲဘၣ်ထွဲဒီးတၢ်စိာ်ပိးလီအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးဟ့ၣ်ကူၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အသုတလဲၤစိာ် တၢ်ပှံၢ်ခိၣ်အထံ, ဒီးကဟၣ်မၤဃ့ခိၣ်သူ (အါတက့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢသမှံၤဟံၣ်ဒွဲတဖၣ် ကတဲာ်ကတီၤပာ်ဝဲ), ဒီးပှၤသုတလဲၤစိာ် ခီၣ်ဖံး အါစူၣ်, ဒီးလံာ်လဲၢ်, တၢ်လၢအဃၢတဖၣ်, မ့ၢ်လၢတၢ်စိာ်ထီၣ်စိာ်လီၤအီၤ, ကီဝဲခဲဝဲအဃိန့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးလံာ်န့ၣ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ်လၢ, ယူၤရပၤ ထံကီၢ် အကျဲမုၢ်ဖိတဖၣ်အလိၤန့ၣ်, ဖဲလၢနစိာ်ထီၣ်စိာ်လီၤ, တွံၢ်ထီၣ်တွံၢ်လီၤ, နတၢ်ဘိၣ်တဖၣ်အကတီၢ်, နကဆၢမုၢ်လၢ်လၢ ယမ့ၢ်တဟဲစိာ်ဘၣ် ပိးလီအါမးန့ၣ် ကဂ့ၤဒိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.
ပသးသမူ အတၢ်လဲၤအဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ကူၣ်ပှၤလၢ “ပတဟဲစိာ်တၢ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်နီတမံၤဘၣ်. ပက့ၤစိာ်တၢ်တသ့စ့ၢ်ကီးဘၣ်နီတမံၤဘၣ်” (၁ တံၤ ၆:၇) န့ၣ် မ့ၢ် တၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဒိ လၢကျဲအဂၤတဘိန့ၣ်လီၤ. စီၤပီလူး မၤဘၣ်ထွဲတၢ်ဂ့ၢ်အံၤလၢ တၢ်ဂ့ၢ်ကီဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ပာ်ဖှိၣ် တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်အါအါဂီၢ်ဂီၢ်, “မ့မ့ၢ်ပှၤလၢအသါကကဲထီၣ်ပှၤအထူးအတီတဖၣ်န့ၣ် လီၤဘၣ်လၢပတၢ်လ့ပစီ, ဒီးဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ်လၢ…
ပာ်ဖှိၣ်သးအတၢ်ပညိၣ်ဆူ ကစၢ်ယွၤ
ဖဲ ကၠဲး(စ) (Jess) ဟံးဃာ် တၢ်သံကွၢ်အလံာ်ကဘျံးလၢအစုပူၤ, ဒီးအသးပူၤန့ၣ်စံးဝဲဒၣ်, အစှၤကတၢၢ်, ယဖိခွါကဖျိထီၣ်တၢ်ဒိးစဲးန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်တၢ်ဒွးအဂီၢ်န့ၣ်, မၤစၢၤဝဲ အဖိခွါဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢဟံၣ်ဃီအတၢ်မၤ, ဒီးအတၢ်မၤအါဝဲလၢ အတၢ်မၤအကစၢ် မၢအီၤတဖၣ်အဃိ, တၢ်မၤသကိးလံာ်ဒီးအဖိခွါန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သးဟးဂီၤအပူၤန့ၣ် ဆိကမိၣ်ထီၣ်အမါ, လၢအလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်တဂၤ, ဒီးစံးဝဲ “လံစၣ်ဧၢ, နကဘၣ်မၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် နသ့ၣ်ညါနဲန့ၣ်လီၤ. ယတမ့ၢ် ပှၤကွၢ်ထွဲဟံၣ်ဃီ သ့ဝဲဒၣ် ဒ်နၤအသိးဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.
တၢ်အိၣ်အသးဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်သးဟးဂီၤဒ်သိးအံၤန့ၣ် စီၤစရူၤဘၤဘ့လး ကတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဘၤဘူၤလိၣ် အတၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်ဝံၤ, ယွၤ မၢ ပှၤယူၤဒၤဖိ အဝ့ၢ်ခိၣ် ဒ်သိးကကဲခိၣ်ကဲနၢ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်လၢ တၢ်တ့သူၣ်ထီၣ်က့ၤ ယွၤအတၢ်လုၢ်ဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ် ပာ်လီၤတၢ်အခီၣ်ထံးန့ၣ်ဒီး, ပှၤအါဂၤလၢ “......ထံၣ်တ့ၢ်ဟံၣ်အဂံၢ်ခိၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ် တုၤပှၤပာ်လီၤဟံၣ်တဖျၢၣ် အခီၣ်ထံးလၢအမဲာ်ညါ, ဒီးဟီၣ်ဝဲလၢအသီၣ်ဖးဒိၣ်...” (ဧ့ၤ ၃:၁၂) န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, ဒ်တၢ်တ့သူၣ်ထီၣ် တၢ်လုၢ်ဟံၣ်လၢ အဆံးန့ၢ်ဒံး စီၤရှလိၤမိၤအစိၤအဃိ, ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ…
ပိာ်ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအခံလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ
ပလဲၤဟးသကိး ပိာ်ခွါဖိလၢ ပဟံၣ်ဖိဃီဖိ အံးထွဲကွၢ်ထွဲတဂၤဆူ တၤသၣ်လီၢ်, အမံၤဟူသၣ်ဖျါတတီၤ လၢတအိၣ်ယံၤဝဲဒီးပဟံၣ်, တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၢ်လၢ အဝဲဘၣ်အသးအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဖိသၣ်အတၢ်လိာ်ကွဲလီၢ်, လၢအအိၣ်ဒီးတြဲၤဆံးဆံးဖိလၢ အနီၢ်ကစၢ်တဂၤ ကလဲၤနုာ်လီၤဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ယၤန့ၣ်, ဒ်သိးယကနုာ်လီၤဆူ တၢ်လိာ်ကွဲလီၢ်အဂီၢ်, ယဘၣ်သကူးလီၤယနီၢ်ကစၢ်န့ၣ်လီၤ. ယကလူၤပိာ်အခံအဂီၢ်, ယချံးလီၤယခီၣ်လ့ၣ်ခိၣ်, ဒီးတီၤလီၤနုာ်လီၤလူၤပိာ်အခံန့ၣ်ဒီး, အဝဲနံၤဘၣ်ယၤန့ၣ်လီၤ.
တၢ်လိာ်ကွဲလီၢ် အတြဲၤဆံးဆံးဖိအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ယၤလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ပညိၣ်သိၣ်လိဝဲဒၣ် ဖျါဖဲ လံာ်မးသဲ ၁၈ အပူၤ, ဖဲအကိးန့ၢ် ဖိသၣ်တဂၤဆူအအိၣ်, ဒ်သိးကပာ်ဖျါဆှဲထီၣ် မ့ၢ်ပှၤဒ်လဲၣ်တကလုာ်န့ၣ် ကဘၣ်လဲၤနုာ်ဆူ မူခိၣ်ဘီမုၢ် (:၂) အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢကစၢ်ခရံာ်အစိၤဆၢကတီၢ်, ဖိသၣ်စံးတၢ်န့ၣ် ပှၤတထံၣ်အဝဲသ့ၣ် ဒ်တၢ်အကါတဒိၣ်, (မ့) ဘၣ်တၢ်ကွၢ်ကပာ်ကွံာ် တမံၤအဃိ, အတၢ်သိၣ်လိန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်ဒိပာ်ဖျါဒူဒူတမံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢတဒ်သိးလိာ်အသးဒီးစိၤခဲအံၤန့ၣ် ဖိသၣ်တဖၣ် အတၢ်ထံၣ်, ဒီးအတၢ်ဆၢမိၣ်န့ၢ် တဖၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအကါဒိၣ်တဖၣ်ဘၣ်. ဒ်သိးဒီးကပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ် အသးဆၢမၤတၢ်တဖၣ်, ဒ်အမ့ၢ်…