တၢ်ဃုဖိသၣ်ခရံာ်ကစၢ်
ဖံထၢၣ် တၤခၠံၣ် (Peter Turchi) လၢ အသိၣ်လိတၢ်ကွဲးလံာ်န့ၣ်, မ့ၢ်ထံၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤတဘ့ၣ်န့ၣ်, အဝဲဃုတၢ်လီၤသူၣ်ဟူးသးဂဲၤအသီ လၢအပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲ, “တၢ်ဃ့ကွၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤ တဘ့ၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စံး “တဲန့ၢ်ယၤပူတယုၢ်တက့ၢ်” န့ၣ်လီၤ.” ယဖီၣ်စှီၤဃာ် အတၢ်ဆိကမိၣ်အဝဲန့ၣ်, ဒီးကတဲာ်ကတီၤတၢ်လၢ ယကသိၣ်လိ အိၣ်ဘှံးနံၤ တၢ်မၤလိ လၢခရံာ်အိၣ်ဖျဲၣ်အကတီၢ်, ဘၣ်ဃးဒီး “ပှၤမၢ်ကူးတဖၣ် အတၢ်နာ်” အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲယမၤလိနၢ်ပၢၢ် ဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤတဖၣ်အခါ, ယသ့ၣ်ညါဘၣ်လၢ ပှၤမၢ်ကူးဖိတဖၣ် လဲၤတၢ်န့ၣ် ယံၤဝဲ အမံးလာ် ၉၀၀, လၢ တၢ်ဆၢကတီၢ် နွံလါဘျဲၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်, ဒ်သိး ကထံၣ်န့ၢ် ဖိသၣ်ခရံာ်ကစၢ်အဂီၢ်, ဒီးလၢခံကတၢၢ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲန့ၣ် တမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိလၢ ကျီၢ်အီၣ်ဆၣ်အလီၢ်ပူၤဘၣ်, မ့မ့ၢ် ဖိသၣ် ဟးလိသီဖိလၢ အအိၣ်ဒီး အမိၢ်အပၢ်လၢဟံၣ်တဖျၢၣ်အပူၤတဂၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်လဲၤလၢ အယံာ်ဝဲထၢဝဲ ထဲအံၤဝံၤ အလီၢ်ခံ, အဝဲသ့ၣ် မၤဝဲမနုၤလဲၣ်. အဝဲသ့ၣ် “ထိၣ်လီၤပှီၤအသး, ဒီးဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ်အီၤ”န့ၣ်လီၤ (မး…
တၢ်ကဟုကယာ် အတၢ်ထုကဖၣ်
ဖဲပိာ်မုၣ်တဂၤ ဆ့ၣ်နီၤဝဲလၢ မဲကသံၣ်သရၣ် အလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအကတီၢ်, ပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်န့ၣ်အသူၣ်တတုၤလီၤအသးတတုၤလီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဟံၣ်ဖိဃီဖိ အတၢ်ဝံဃၢတဖၣ်န့ၣ်မၤကိာ်မၤဂီၤအီၤဒိၣ်မး, ဒီးအတၢ်အိၣ်အသးန့ၣ် ပှၤပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အမဲကသံၣ်သရၣ်န့ၣ် အသးကလၢၢ်ဘၣ် ပိာ်မုၣ်အံၤအတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤအဃိ, သံကွၢ်ဝဲ အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအနၢ်ဟူဘၣ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်ဝံၤန့ၣ်ဒီး, ကသံၣ်သရၣ်သံကွၢ်အီၤလၢ “ယဃ့ဘါထုကဖၣ်န့ၢ်တၢ်လၢနဂီၢ် မ့ၢ်ကသ့ဧါ”န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤမၤကဆှဲကဆှီ မဲ (dental hygienist) ဟဲနုာ်လီၤဆူဒၢးပူၤန့ၣ်ဒီး, အဝဲစ့ၢ်ကီး ဃ့ထုကဖၣ်လၢ ပိာ်မုၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခံဂၤ အတၢ်ထုကဖၣ်ခံထံၣ်, ဒီးပိာ်မုၣ်အတၢ်ဟဲဒုးနဲၣ် အမဲ
ကသံၣ်သရၣ်န့ၣ် ဝံၤဝဲဒၣ်ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်, ဒီးပိာ်မုၣ်တဂၤအံၤ လၢတၢ်သ့ၣ်ညါ ပှၤကဟုကယာ်အီၤနီၢ်နီၢ်အပူၤန့ၣ် က့ၤဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ပဃ့ထုကဖၣ်န့ၢ်တၢ်လၢ ပှၤဂၤအဂီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျဲအဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတဘိ, လၢပဂီၢ် ဒ်သိးပကဒုးနဲၣ် ပတၢ်ကဟုကယာ်ပှၤဂၤန့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, တၢ်ထုကဖၣ် မ့ၢ်တၢ်ကိးထီၣ် ပၢ်အိၣ်လၢမူခိၣ်, လၢအမ့ၢ်တၢ်ဂံၢ်ထံးအဒိၣ်ကတၢၢ်လၢပသ့ၣ်ညါ, ဒ်သိးကနုာ်လီၤမၤတၢ်လၢ ပှၤဂၤတဖၣ် အတၢ်အိၣ်မူအပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ် ၁ ရှမူၤအ့လး ၁၂ အပူၤန့ၣ်, ဝံရှမူၤအ့လး ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖုလၢ အသူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ (:၁၉)…
ယွၤအတၢ်ဘၣ်တ့အဃံအလၤ
မိၢ်ပၢ်အဂီၢ်, ဖိတဂၤ အတၢ်သံန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤသးဘၣ်ဒိဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, နဖိမ့ၢ်လီၤမၢ်ခံဂၤန့ၣ်ဒီး, ပကွၢ်ဆိကမိၣ်တထီၣ်ဘးလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မၤအသးဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအီးစတြ့လယၢၣ်ဖိ န့း က့း(ဘ) (Nick Cave) လၢအမ့ၢ် ပှၤဒ့တၢ်အူတၢ်, ပှၤကွဲးလံာ်, ဒီးခွါဂဲၤဒိတဂၤ ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဖိခွါ အသးအိၣ် ၁၅ နံၣ်တဂၤလီၤတဲာ်လၢ လ့ကဘျၣ်ဖးထီၤဒီးသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၂၀၁၅ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. စှၤနံၣ်ပူၤကွံာ်ဝံၤ, က့း(ဘ) အဖိခွါ အဒိၣ်ကတၢၢ်တဂၤ သံဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ. တၢ်သူၣ်အုးသးအုးနးနးကလဲာ် ဒ်သိးအံၤအပူၤ, က့း(ဘ) ဒီးအမါ ကအိၣ်မူဝဲဆူညါဒ်လဲၣ်. မ့မ့ၢ်နၤမီၣ်, နကအိၣ်မူနဲဒ်လဲၣ်. တၢ်အိၣ်ဝးတရံး လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအပူၤန့ၣ် က့း(ဘ) ဂုာ်ကျဲးစၢး ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ကမၤမုာ်ထီၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “လၢတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်နးနးကျံးကျံးအကတီၢ်ဒၣ်လဲာ်, တၢ်ကအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဆူညါဃံဃံလၤလၤန့ၣ် မ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ အတၢ်ဒူတၢ်ဃိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ် ယတၢ်ထံၣ် ဘၣ်ဃးဒီးဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အလီၢ်အိၣ်ဒၣ်ထဲ ပကဘၣ်လဲၤဆူညါ, ဃံဃံလၤလၤ ဒ်ပတၢ်မ့ၢ်တၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”
ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးကတိၤပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဃံတၢ်လၤ ဒ်သိးအံၤတကလုာ်,…
တၢ်ဒီတံၤဒီသကိးအလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဖးထီ
သးစၢ်ပှၤဆါတဂၤ မၤသံလီၤအသး မ့ၢ်လၢ အကလဲၤဆူ တၢ်ဆါဟံၣ်ဒ်သိး ကဒိးန့ၢ်သး အတၢ်ကူစါယါဘျါက့ၤတၢ်အဂီၢ် သိလ့ၣ်အလဲတအိၣ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သးတမုာ်ဖးဒိၣ်အပူၤ, Dr. Chibanda ဃုမၤကွၢ်ကျိၤကျဲတဖၣ် ဒ်သိး တၢ်ကညီအါထီၣ်လၢ ပှၤကဒိးတၢ်ယါဘျါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ် “တၢ်ဒီတံၤဒီသကိး အလီၢ်ဆီၣ်နီၤဖးထီ” (Friendship Bench) အိၣ်ထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. အအံၤမ့ၢ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါ ဖဲပှၤကူစါယါဘျါတၢ် (therapist)တဖၣ် ဆ့ၣ်နီၤဝဲလၢ လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဖးထီတဖၣ် လၢအဘၣ်တၢ်လဲၤပာ်ဃာ်လၢ တၢ်ကူၣ်တၢ်ဆးအပူၤ, ဒီး အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤအသးလၢ ကဟ့ၣ်ကူၣ်နဲၣ်ကျဲ ပှၤလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးကသံၣ်သရၣ်အံၤ သိၣ်လိမၤလ့ၤမတၤတဖၣ် လၢ ကကဲထီၣ် ပှၤကူစါယါဘျါတၢ်တဖၣ်န့ၣ်လဲၣ်. မ့ၢ် ဖံဖံတဖၣ်လီၤ. လၢတၢ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်သကိးတၢ်တခါအပူၤ, Dr. Chibanda ဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤဝဲဒီးစံး “(ဖံဖံ) တဖၣ်န့ၣ် အဂံၢ်စဲၤလီၤဃာ်အသးလၢ အဝဲသ့ၣ်အကမျၢၢ်ခိၣ်ဃၢၤလီၤ. အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်သ့တၢ်ဘၣ် လီၤလးတမံၤ... လၢကဒုးသးကလၢၢ်ဘၣ်ပှၤတဖၣ် ဒ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ပးကဲအီၤဒီး နၢ်ပၢၢ်အီၤအသိးန့ၣ်လီၤ”.
ဖဲလံာ်စီၤနဃ့မယၤ အဆၢဒိၣ်(၃) အပူၤ, ပဖးဘၣ်တၢ်တိာ်ကျဲၤတမံၤ လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤတဖုလၢ အလီၤဆီန့ၣ်လီၤ.…
ဒ့ၣ်ကမၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်
ကသံၣ်သရၣ်တဂၤ ကူစါယါဘျါ ခဲစၢၣ် ပှၤဆါတဖၣ် လၢအနံၣ်သၢဆံဃၣ်ဃၣ်ဝံၤ အလီၢ်ခံ, အဝဲပာ်လီၤအသးလၢ ကအိၣ်ဘှံးက့ၤလၢ အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲဒွးက့ၤတၢ်ဒီး ကဒွဲစရီ အခီပနံၣ်တခါ ဒ်သိး ကဃ့ၣ်လီၤဘှါလီၤ အတၢ်ဆါဒၢး အကျိၣ်စ့ အဂ့ၢ်ဝီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဃုထၢလၢ ကပျၢ်ဖျဲးကွံာ် ဒ့ၣ်ကမၢ်စ့ ဒီလၣ် ၆၅၀,၀၀၀ လၢပှၤတဖၣ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်အီၤဒံးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်တၢ်အပူၤ, ကသံၣ်သရၣ်အံၤ တဲနၢ်ပၢၢ်တၢ်ဒီးစံး, “ထီဘိန့ၣ် ယသးတမုာ်ဘၣ်လၢ ပှၤဆူးပှၤဆါတဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒီး တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤ တမ့ၢ်ထဲလၢ အနီၢ်ကစၢ် အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်ဧိၤဘၣ်, မ့မ့ၢ် အပှၤဟံၣ်ဖိဃီဖိ, ဒီးအတၢ်ဖံးတၢ်မၤ, ဒီးကျိၣ်စ့အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်တမံၤအံၤ ဖ့ၣ်ထဲးယသးထီဘိန့ၣ်လီၤ".
ပမ့ၢ်တတုၤလၢ ကျိၣ်စ့ဒ့ၣ်ကမၣ်ယိာ်အပူၤ နီတဘျီဘၣ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ်, လၢသူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤန့ၣ် ပဝဲကိးဂၤဒဲး ပလဲၤခီဖျိဘၣ်တၢ်လၢ အလီၤဂာ်ဒီး တၢ်တမံၤအံၤန့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံဒုးလီၤဂာ် တၢ်ဒဲးဘး ဒီး “ဒ့ၣ်ကမၣ်န့ၣ်လီၤ” (မး ၆:၁၂). လံာ်စီဆှံ စံးစ့ၢ်ကီးလၢ ကျဲတအိၣ်နီတဘိလၢ ပကဟ့ၣ်ဆၢက့ၤ တၢ်လၢ…