မ့ၢ်ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒ်လဲၣ်
ဖံဒရိၣ် (Pedro) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ခရံာ်အပျဲၢ်အဘီၣ် ဖဲအသးအိၣ် အနံၣ်ယဲၢ်ဆံန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်တ့ၢ်ဝဲ ပှၤလၢအသးဒိၣ်ညီ, သးအိၣ်မၤကၣ်က့ၤတၢ်တဂၤ, ဒီးပှၤအိၣ်ဆိးလၢအခိၣ်အဃၢၤတဖၣ်န့ၣ် မၤဘၣ်ဒိဆါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် တၢ်စံးကတိၤသကိး ဟ့ၣ်ကူၣ်တၢ်လၢ အတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်န့ၣ်ဒီး, လၢအပူၤကွံာ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, အဝဲပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသး, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယမုၢ်နံၤမုၢ်သီ လၢအအိၣ်လီၤတဲာ်တဖၣ်န့ၣ် စှၤန့ၢ်ဒံးတၢ်လၢယလဲၤပူၤကွံာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ယအဲၣ်ဒိးအိၣ်မူအီၤဂ့ၤဂ့ၤ ဘၣ်ဆၣ်, ယကဘၣ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤယဲဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ.
ဖဲထူထံးစၢၤသွဲၣ်ဂ့ၢ်ဝီတၢ်ကွဲးတမံၤအပူၤန့ၣ် ဖံဒရိၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ် အတၢ်စံးဆၢလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဖးဘၣ် စီၤအၤဒၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိ တၢ်လီၤစၢၤအဂ့ၢ်အကျိၤလၢစီၤမိၤရှ့အတၢ်ကွဲးနီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်သူၣ်ပာ်သးဝဲ လံာ်တကျိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ စီၤအၤဒၣ်အစၢၤအသွဲၣ်တဖၣ် “[ပှၤကညီအမံၤ], အမုၢ်နံၤခဲလၢာ် [သးအနံၣ် နီၣ်ဂံၢ်], ဒီးသံဝဲ” န့ၣ်လီၤ (ကွၢ် ၁ မိၤ ၅:၈, ၁၁, ၁၄, ၁၇, ၂၀, ၂၇, ၃၁). ဘၣ်ဆၣ်, မ့မ့ၢ်ပှၤတဂၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ လီၤလီၤဆီဆီန့ၣ်လီၤ.
လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါထီၣ်…
ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ
ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.
၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…
ဝ့ၢ်လၢအကြၢးဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ
ဖဲလါမ့ၤ ၂၉ သီ, ၁၉၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ဖၢစံၣ် ဖီဆဲး (Percy Fawcett) တဂၤ တချုးလဲၤဃုထံၣ်န့ၢ်တၢ်အသီလၢ ဘရၣ်စ့(လ) (Brazil) အပှၢ်မုၢ်ကနၢအဒိၣ်အယိာ်တဖၣ်အပူၤအကတီၢ်န့ၣ်, ကွဲးဆှၢဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢလၢခံကတၢၢ်တဘ့ၣ်ဆူအမါအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကမ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အနီၤဟ့ၣ်ခီ ဝ့ၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်, ဒီးလီၤမၢ်တ့ၢ်လံလၢပျၢၤတဖျၢၣ်အံၤအဂ့ၢ်ဆူ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီတဘ့ၣ်အဂီၢ်, ပာ်လီၤအသး, ဒီးလဲၤကွၢ်ဃုဝဲဒၣ်အါနံၣ်အါလါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလူၤဃုထံၣ်တၢ်အကရူၢ်တဖုအံၤ လီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲ, ဒီး တၢ်တဃုထံၣ်န့ၢ် ဝ့ၢ်တဖျၢၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ်, ပှၤလဲၤဃုထံၣ်က့ၤ အဝဲသ့ၣ်တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတထံၣ်က့ၤအဝဲသ့ၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖၢစံၣ် အတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူ, ဒီးအတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤစံးပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, စူးကါမၤလၢာ်ဂီၤကလီဝဲဒၣ် ခီဖျိတၢ်လူၤကွၢ်ဃု ဝ့ၢ်လီၤမၢ်တဖျၢၣ်လၢ ပှၤဃုထံၣ်တန့ၢ်တသ့နီတစုဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တၢ်ပညိၣ်လၢပမၤလၢပှဲၤအီၤတသ့တန့ၢ်, လၢအဒိၣ်စိလုၣ်ဘၢပှၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲအါမးလီၤန့ၣ်, ပကဘၣ်အၢၣ်လီၤပသးတီတီလိၤလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢပှၤတဂၤစုာ်စုာ်အဂီၢ် တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်နီၢ်နီၢ် လၢပကြၢးလူၤဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ လၢသူၣ်လၢသး, လၢပသးပတၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးပဂံၢ်ပဘါခဲလၢာ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
စီၤပီလူး ကွဲးဆှၢလီၤဝဲဆူ ပှၤဖံလံးပံၤဖိလၢ အစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, လံာ်ပရၢ တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ်,…
စံးဘျုးယွၤလၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသး
ဖဲတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်အမုၢ်နံၤတဘျီန့ၣ်, ဒ်သိးယကဆၢဂ့ၤဆၢဝါယမိၢ်ယပၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ယကိးလီတဲစိဆူယဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပစံးကတိၤသကိးတၢ်အကတီၢ်, ယသံကွၢ်ယမိၢ်, တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤအပူၤန့ၣ် ယမိၢ်စံးဝဲဒၣ် တၢ်လၢအသးအိၣ်စံးဘျုးယွၤအဒိၣ် ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ယဖိသၢဂၤလိာ် မ့ၢ်လၢအသ့ၣ်ညါ ကစၢ်ယွၤအဃိ” န့ၣ်လီၤ. ထီဘိန့ၣ်, ယမိၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒ်တၢ်အကါဒိၣ်တမံၤ, ဒီး တၢ်လၢအလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး အဖိတဖၣ် အတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ, ဒီးတၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲလီၤက့ၤအသးန့ၣ် လၢအဂီၢ်တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.
ယမိၢ် အတၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤယၤလၢ ကတိၤ ၂၂:၆ အတၢ်ပာ်ဖျါ “ဆှၢဖိဒံဖိသၣ်လၢအကျဲဧိၤကပူၤဧိၤန့ၣ်တက့ၢ်. ဒီးတုၤအသးပှၢ်ဒီး, တဟးဖးဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံတတီၤအံၤ, တမ့ၢ် တၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤတထံၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ်ဒံး တၢ်ကူၣ်သ့အထူသနူတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဖိသၣ်တဖၣ် လၢအတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, အစှၤကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် လဲၤကပာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်ဆီၣ်လီၤသးအပူၤ, ပကအဲၣ်ယွၤပျံၤယွၤ (:၄) အဂီၢ်, လီၤဆီဒၣ်တၢ် ခီဖျိလၢ တၢ်အိၣ်မူဟ့ၣ်ဒိဂ့ၤတဲာ်ဘၣ်အပူၤန့ၣ် ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ဂုာ်ကျဲးစၢးလုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ပှၤန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, မ့ၢ်လၢယွၤအတၢ်အဲၣ်အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤအဃိ, ယမိၢ်ဒီးယပၢ် ထံၣ်ဘၣ် ပဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ်…
ဂံၢ်နတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ
ဖဲလၢယမ့ၢ်ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိအကတီၢ်, ယအဲၣ်သးဝံၣ်ယဲ ထါတၢ်သးဝံၣ်ဖိတယုၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “ဂံၢ်တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ” န့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ “တၢ်ဆီၣ်သနံးလုၢ်ဘၢကွံာ်,” ဒီး “ဆိကမိၣ်ဝဲ တၢ်ခဲလၢာ်လီၤမၢ်ကွံာ်” တဖၣ်အဂီၢ်, ထါသးဝံၣ်ဖိတယုၢ်အံၤ ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဝဲသ့ၣ်လၢ “ကဂံၢ်ထီၣ်တၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤ, တမံၤဘၣ်တမံၤ” န့ၣ်လီၤ. နံၣ်တဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, ဖဲယဝၤသးဘိ အဲလၢၣ် (Alan) အသးလီၤဘှံးလီၤတီၤဝဲအကတီၢ်, မၢယသးဝံၣ်န့ၢ်အီၤ တၢ်သးဝံၣ်ဖိအံၤတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, ဒ်သိးယဝၤ ကဂံၢ်ထီၣ် အတၢ်ဆိၣ်ဂ့ၤတဖၣ်အဂီၢ်, ယမၤစၢၤအီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤဒ်သိးအံၤန့ၣ်, ထုးယံၤကွံာ် အဲလၢၣ် အသးလၢ အတၢ်ဂဲၤလိာ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်တနာ်န့ၢ်လီၤသးတဖၣ်, ဒီးပာ်ဖှိၣ် အတၢ်ဆိကမိၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤ, ဒီးတၢ်စံးဘျုးစံးဖှိၣ်ယွၤ အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ခီဖျိလၢတၢ်ပညိၣ်ပာ်ဖှိၣ် ကစၢ်ယွၤအစိအကမီၤ, ဒီးအတၢ်ကတဲာ်ကတီၤတဖၣ်အဃိ, ယွၤအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်ကီတၢ်ခဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ် လံာ် ဧ့စြၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိ ဘၤဘူၤလိၣ် တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ် အါနံၣ်အါလါဝံၤအလီၢ်ခံ, စီၤပၤ ကိရ့ၣ် ပျဲပှၤယူဒၤဖိတဖၣ် ကဟဲက့ၤဆူအံၣ်စရ့လး အထံအကီၢ်, ဒ်သိးကတ့သူၣ်ထီၣ်က့ၤ…
တၢ်ဃ့သကွံၢ်ကညး ကစၢ်ယွၤအတၢ်မၤစၢၤ
ဖဲယသးစၢ်ဒံးအကတီၢ်, ဒ်သိးယကမၤဝံၤဆှၢထီၣ် ယတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဂီၢ်, တၢ်ဃ့သကွံၢ်ကညး ကစၢ်ယွၤ အတၢ်မၤစၢၤန့ၣ် ယဆိကမိၣ်လၢ တကြၢးတဘၣ် ဝဲဒၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဟံၣ်ဖိဃီဖိ အတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်, တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ အတၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်, လၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ် တၢ်ဘၣ်လိာ်ဘၣ်စးတအိၣ်, ကျိၣ်စ့ အတၢ်လိၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲ, ဒီးယဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ယဲစ့ၢ်ကီး တၢ်လိၣ်ဒ်သိးအံၤတဖၣ်ဒၣ်လဲာ်, ယစံးလီၤယသးလၢ “ပှၤဂုၤပှၤဂၤ အတၢ်လိၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒိၣ်န့ၢ်အါန့ၢ်ဒံး ယတၢ်လိၣ်တဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ယကမၤဝံၤ ယတၢ်ကွဲးလံာ်ဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဂီၢ်, ယကဘၣ်လဲၤစိာ်ဆူ ယွၤအအိၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်အဆံးဖိန့ၣ်လီၤ. နာ်သက့, ဖဲယထံၣ်ဘၣ် တၢ်အဒိအတဲာ်တဖၣ် လၢလံာ်စီဆှံအပူၤ, ဘၣ်ဃးဒီး အပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီမ့ၢ်ဂ့ၤညီမ့ၢ်ဂ့ၤ, ကစၢ်ယွၤ မၤစၢၤဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, ယဆီတလဲ ယတၢ်ထံၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်တဲဖိတယုၢ် ပာ်ဖျါဝဲလၢ ဒုၣ်ဒါ ပှၤဖလ့ရှသးဖိတဖၣ် ဟဲဒုး ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်, ဖဲ မံးစပၤ (Mizpah) အဃိ, ပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် တဲဘၣ် စီၤရှမူၤအ့လးလၢ “ဆိတ့ၢ်လၢ နကကိးထီၣ်ယွၤ…
တၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်လၢ်စိ တၢ်မုၢ်လၢ်
ဖဲ ၂၀၂၀ နံၣ်န့ၣ် အလံဒၢ် (Alida) မၤကွၢ်ဝဲဒၣ် (DNA), ဒီးထံၣ်ဝဲလၢ အတၢ်ဘၣ်ထွဲ အိၣ်ဒီးပှၤတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ အတခီတဝာ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ် အဝဲဒီးအဖိမုၣ်တဖၣ် ဃုထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢ ၁၉၅၀ နံၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ, တၢ်ပရၢပစၢၢ် အတၢ်ကစီၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒီး, သ့ၣ်ညါက့ၤဝဲလၢ ပှၤတဂၤအံၤ မ့ၢ် အလံဒၢ် အဖါတံၢ် လူဝ့း(စ) လၢ အလီၤမၢ်ယံာ်တ့ၢ်လံဝဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ် ၁၉၅၁ နံၣ်, ဖဲ အသးအိၣ်ဒံးဒၣ် ဃုနံၣ်ဖိအကတီၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဆူၣ်ပာ်ခူသူၣ်အီၤ လၢဖီကရၢၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. လူဝ့း(စ) လီၤမၢ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ် အနံၣ် နွံဆံ လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, အကတၢၢ်န့ၣ် DNA အတၢ်မၤကွၢ်အံၤ နဲၣ်ဆှၢက့ၤ အဝဲသ့ၣ်ဆူ သွံၣ်ထံအဘူးအတံၢ်တဖၣ် က့ၤပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. အလံဒၢ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “ပတၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ ကဲထီၣ် တၢ်မၤစၢၤသ့ဝဲဒၣ်လၢ ဒူၣ်ဖိထၢဖိအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဂီၢ်အဃိ,... ယအဲၣ်ဒိးစံးဝဲလၢ, တဘၣ်သးဟးဂီၤ (ပျဲကွံာ်) တဂ့ၤ” န့ၣ်လီၤ.
ပကဟံးဃာ်…
ပလုၢ်ပပှ့ၤလၢကစၢ်ခရံာ်အပူၤ
မၣ်ရံၣ်ယိၣ် (Mario) အသးအိၣ်ဝဲဒၣ် ခံဆံဃိးနံၣ်, ဒီးအသးစဲထီစူးကါ ကသံၣ်မူၤဘှိး, ဒီးသံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲဘၢၣ်ဖျိပှၤဟံၣ်, ဒီးနုာ်လီၤဟုၣ်တၢ်အဃိ, ဘၣ်တၢ်တ့ၢ်နုာ်လီၤဆူ ဃိာ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်စံၣ်ညီၣ်တဲာ်အီၤအနံၤန့ၣ် စံၣ်ညီၣ်ကွီၢ်စံးဘၣ်အီၤလၢ အဝဲမ့ၢ် “ပှၤတဂၤလၢ အမၤလၢာ်ဂီၤကလီ ပှၤကညီအတၢ်အိၣ်မူ” န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သးအုးအပူၤန့ၣ် မၣ်ရံၣ်ယိၣ် ဘၣ်အၢၣ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲဘၣ်လီၤဝဲဃိာ်အဖၢမုၢ်န့ၣ် ထံၣ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ဘိးဘၣ်ဟူသါ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ထၢဖှိၣ်ကွဲး တၢ်ကစီၣ်လၢ တၢ်ပရၢပစၢၢ်အဂီၢ် (journalism) အတၢ်ပြၢန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ သဆၣ်ထီၣ် မၣ်ရံၣ်ယိၣ်အတၢ်သးစဲအဃိ, ဆဲးလီၤအမံၤဆူ ဖၠၣ်စိမိၤ လၢအအိၣ်ဘူးတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဘၣ်တၢ်တူၢ်လိာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ကွဲး တၢ်ကစီၣ်အတၢ်တဲတဖၣ်, ဒီးဖဲအဝဲထူၣ်ဖျဲးထီၣ်လၢဃိာ်န့ၣ်ဒီး, မၤဝံၤဝဲဒၣ် မံၤလၤဒိၣ်စိ အဒံၣ်ကရံၣ်လၢတၢ်ထၢဖှိၣ်ကွဲး တၢ်ကစီၣ် လၢတၢ်ပရၢပစၢၢ် အတၢ်ကူၣ်သ့န့ၣ်လီၤ. ဒီးခဲကနံၣ်အံၤ, အဝဲကွဲး တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်လၢ နယူယီး ထဲ(မ) (The New York Times) တၢ်ပရၢပစၢၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. မၣ်ရံၣ်ယိၣ် တမ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤအိၣ်မူလၢာ်ကလီအတၢ်အိၣ်မူတဂၤလၢၤဘၣ်.
ပှၤလၢတၢ်နါအိၣ်လၢအလိၤတဂၤ,…
တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်လၢ အအိၣ်ဒီးပှၤ
ယပၢ်ဒီးယမိၢ် ထံၣ်လိာ်အသး အဆိကတၢၢ်တဘျီန့ၣ် ဖဲပှၤမၤမူးသးဖှံ, လၢဝ့ၢ်လိဒိၣ် န့ၣ်လီၤ. လၢခံတဘျီန့ၣ် ဒ်သိးယပၢ်ကထံၣ်ဘၣ်ယမိၢ်အဂီၢ်, ပှၤတကွဲမုာ်အီၤဆူမူးသးဖှံ ဘၣ်ဆၣ်, လဲၤဝဲဒၣ်, ဒီးလၢသၢဘျီတဘျီန့ၣ် ကတဲာ်ကတီၤရဲၣ်ကျဲၤဝဲမူသးဖှံ, ဒီးကွဲမုာ်ဝဲဒၣ် ယမိၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ် ယပၢ် လဲၤကိး-ဟးဒိးလိာ်ကွဲသိလ့ၣ်ဒီးယမိၢ်ဆူ ခိခိၣ် ပှၢ်လၢ်ကျါ, လၢအသိလ့ၣ်လီၢ်လံၤဖိ "ရိဘၢၣ် စံၣ်ဒဲ(န)" (Rover Sedan), အတၢ်လုၢ်ဒိၣ် ပှ့ၤဒိၣ်ဖိလၢအအိၣ်ဒီးအီၤန့ၣ်လီၤ.
ယမိၢ်ဒီးယပၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် နီၢ်ဒီတၢ်အဲၣ်တီတဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထီၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်, မ့ၢ်လၢယမိၢ် ကဘၣ်လဲၤဝဲဆူ ကီၢ်ပံၣ်ရူ ဒ်သိးကမၤဝဲတၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယပၢ် လဲၤဆှၢလီၤယမိၢ်ဆူကဘီယူၤသန့ၤ, ဒီးယဲၢ်လါလဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤန့ၣ်, ယပၢ် လဲၤဝဲဆူ ပံၣ်ရူ အထံကီၢ်, ဒ်သိးကဃ့ဖျီအသးဒီးယမိၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးအတၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤအဂ့ၤကတၢၢ်တမံၤန့ၣ် ဒ်သိးကပှ့ၤန့ၢ် တၢ်ဒိးကဘီယူၤ လံာ်ပျဲက့အဂီၢ်, ယပၢ်ဘၣ်ဆါကွံာ် အသိလ့ၣ်ဖိလၢ အအဲၣ်ဘၣ်ဝဲတခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
နမ့ၢ်သံကွၢ် နီၢ်မၢ်သၤဒီးစီၤလါစရူး အဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ်, နီၢ်မၤရံလၢ တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်, လၢအအိၣ်ဒီးအီၤန့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ်ဒီး, ကဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ်နၤလၢ အသိနၢမူနၢ်ဒး…
ကစၢ်ယွၤ ခိးကွၢ်လီၤပှၤ
ပှၤနီၣ်ကဘီယူၤ ခံဂၤ မံဘၣ်အသး ဖဲအတၢ်လဲၤဆူ ကီၢ်အ့ဒိၢ်နံရှါ အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကဘီယူၤတဘ့ၣ်အံၤ အကစီၤတုၤထီၣ်ဘးဝဲဆူ ကလဲၤတၢ်အတၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ်ဒီး, ပှၤနီၣ် ကဘီယူၤ အခိၣ်တဂၤ ဒိးန့ၢ်တၢ်ကအိၣ်ဘှံးမံဝဲဒၣ်အကတီၢ်တစိၤဖိ, ဒီးဖဲအဝဲ ဖုးပၢၢ်ထီၣ်ဝဲလၢ အတၢ်မံန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤလၢအနီၣ်သဃဲၤ ကဘီယူၤဒီးအီၤတဂၤန့ၣ် မံခ့ဘၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤဒိးကဘီယူၤ အနီၣ်ဂံၢ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤအဂၤ ၁၅၀ ဘျဲၣ်ဃုာ်ဒီး, ကဘီယူၤ အပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်, ဒီးကဘီယူၤအံၤ အကစီၤတုၤထီၣ်ဘးဝဲလၢ ပီၣ်လဲၣ်အမဲာ်ဖံးခိၣ်န့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် သၢကလးဃုကထိ ခီၣ်ယီၣ်အကတီၢ်, အဝဲသ့ၣ်ခံဂၤ မံဘၣ်အသးန့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် မံးနံး သၢဆံန့ၣ်လီၤ. ကဘီယူၤ လဲၤတၢ်အကျဲတလိၤလၢၤဘၣ်, ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လီၢ်လၢအကဘၣ်လဲၤဝဲန့ၣ် လဲၤတုၤဝဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အဃိ, ပကဘၣ်စံးဘျုးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီယူၤ လဲၤတၢ်အကတီၢ်, ပှၤကညီလၢ အနီၣ်ကဘီယူၤတဖၣ် ကမံခ့မံသပ့ၤဝဲဘၣ်ဆၣ်, ကစၢ်ယွၤ တမံဝဲဒၣ်နီတစုဘၣ်န့ၣ် ပသ့ၣ်ညါလီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်မၤမုာ်ထီၣ်က့ၤပှၤအဂ့ၢ်အံၤ, ဘၣ်တၢ်ပာ်ဖျါန့ၢ်ပှၤလၢ ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤအယုၢ် (၁၂၁) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဆၢဖိ ဃိးဆၢန့ၣ်…