ဃုာ်ဒီးတံၤသကိးဒ်သိးအံၤတဖၣ်...
ဖဲယမ့ၢ်ယဲပိာ်ခွါသးစၢ်တဂၤအကတီၢ်, ယနၢ်ဟူ ယတံၤသကိးမုၣ်တဂၤ လၢတၢ်နာ်န့ၢ်လီၤသးအပူၤန့ၣ် စံးဘၣ်ယၤလၢ “ယသ့ၣ်ညါနဂ့ၢ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံး နသ့ၣ်ညါလီၤက့ၤနသးဒၣ်နဲ” န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပညိၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤတကပၤဘၣ်ဆၣ်, ယမ့ၢ်ဖိသၣ်လၢအဘၣ်တၢ်လုၢ်ဖိယၤ, လၢမံးရှၢၣ်နရံၣ်သရၣ်အဃိ, ယတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် ဘၣ်တၢ်တ့ဘှီအီၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ကီၢ်မိၢ်ပှၢ် (continent) လွံၢ်တီၤ, ဒီးလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤလွံၢ်ကလုာ်န့ၣ်,မ့ၢ်တၢ်အိၣ်မူလၢ ပှၤကနၢ်ပၢၢ်အီၤကီဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲတသ့ၣ်ညါယၤနီၢ်နီၢ်ဘၣ်.
ဖဲ စီၤယိၤဘး အတံၤသကိး, စီၤစိဖၢ် စံၣ်ညီၣ်ပဲာ်ဖး စီၤယိၤဘး အတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်န့ၣ် ဖျါဝဲဒ်ပှၤကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ် အတၢ်ကတိၤအသိးန့ၣ်လီၤ. စီၤစိဖၢ် သံကွၢ်ဝဲဒၣ် စီၤယိၤဘးလၢ “နဃုန့ၢ် တၢ်သ့တၢ်လၢာ်အဂ့ၢ်အကျိၤ တုၤအလၢာ်ဘၣ်ကသ့ဧါ. ထီတုၤသိးဒီးမူခိၣ်” (ဘး ၁၁:၇-၈) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ ကကတိၤဂ့ၢ်လိာ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤကသ့ဝဲဒၣ်လဲၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢ စီၤစိဖၢ် တသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်, တၢ်အိၣ်ဝဲလၢ စီၤယိၤဘး အသးကံၢ်ပူၤတမံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲကတိၤထီၣ်ဝဲဒူဒူန့ၣ်လီၤ. တၢ်အုၣ်အသးလီၤတံၢ်လီၤဆဲး တအိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, စီၤစိဖၢ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်အၢမ့ၢ်အိၣ်လၢနစုပူၤဒီး, ကွံာ်တ့ၢ်ကွံာ်ဆူ အယံၤတက့ၢ်. ဒီးဒုးအိၣ်ဒုးဆိး တၢ်အၢတၢ်သီလၢနဒဲပူၤတဂ့ၤ.…
မ့ၢ်ဒၣ်ယမၤလီၤ
တၢ်ဂီၤမူအလီၢ်လံၤ လၢအလီၤနံၤအပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲး ခီၣ်ဖၠူထၢၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ (Programmer) စဲၣ်နီၤ, လၢအမၤကမၣ်တၢ်ထီဘိတဂၤ, ဘၣ်တၢ်ဃုထၢအီၤ ဒ်ပှၤကညီအဆိကတၢၢ်တဂၤအသိး, ကဘၣ်လဲၤဆူ မူဖျၢၣ် မါ(စ) (Mars) န့ၣ်လီၤ. ဒ်ပှၤအသးတဆးတဂၤအသိး, ပှၤတဂၤအံၤ မၤကမၣ်တၢ်ထီဘိ, ဒီးညီနုာ်စံးဝဲဒၣ် “တမ့ၢ်ယမၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤလဲၤတၢ်ဖိတဖၣ် ကစံၣ်လီၤဝဲဒၣ်ဆူ မူဖျၢၣ် မါ(စ) န့ၣ်ဒီး, တချုးလၢ အတံၤသကိး ကစံၣ်လီၤဆိဝဲဒၣ်န့ၣ် ပှၤတဂၤအံၤ အခီၣ်တလံာ်, လီၤတဲာ်ဆူ မူဖျၢၣ် မါ(စ) အလိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကတိၤအဆိကတၢၢ်တထံၣ် လၢမူဖျၢၣ် မါ(စ)အလိၤ, ဘၣ်တၢ်ကတိၤအီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “တမ့ၢ်ယမၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ, မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤနံၤဘၣ်ဆၣ်, ပှၤကွဲးခီၣ်ဖၠူထၢၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတဂၤအံၤ အတၢ်ကတိၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤအသးနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလၢ ပှၤပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ပှၤတဘျီလၢ်လၢ်, အါတက့ၢ်, ပတၢ်စံးဆၢတဖၣ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် “တမ့ၢ်ယမၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.
ကစၢ်ယွၤ အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ ပကဒိကနၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပတမ့ၢ်ပှၤလၢ အဒိကနၣ်အီၤဘၣ်န့ၣ် ယွၤသ့ၣ်ညါဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.…
ထံကျိတဖၣ်လၢ ကခီဂာ်အဂီၢ်
ခရ့း(စ) မဲးခဲ(န)(ဒ)လဲး(စ) (Chris McCandless) တဂၤ, အိၣ်လီၤဖးဒီးပှၤကညီတဖၣ်, ဒီးလဲၤအိၣ်ဆိးဝဲလၢ အလၣ်(စ)ကဲၣ် ပှၢ်မုၢ်ကနၢ (Alaskan) ဝံၤန့ၣ်ဒီး, ပာ်လီၤအသးလၢ ကဟဲက့ၤအိၣ်ဆိးဝဲလၢဝ့ၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တချုးလၢတၢ်ကိၢ်ခါ ထံလီၤသကၤပှံၢ်လီၤ, ဒီးကဲထီၣ် ထံကျိအထံမဲာ်ဖံးခိၣ်အါထီၣ်ထီထီၣ်, ထံဟဲယွၤလီၤဆူၣ်, ဒီးတၢ်ခီဂာ်အီၤ တန့ၢ်တသ့အကတီၢ်, အဝဲခီဂာ် တဲး(က)လၣ်နံၣ်ကၣ် (Teklanika) အထံကျိၤ ဖဲ လါအ့ဖြ့ၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆၢကတီၢ်အါလါလဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, တၢ်အီၣ်တအိၣ်လၢၤအဃိ, မဲးခဲ(န)(ဒ)လဲး(စ) တဂၤ, ဟဲက့ၤကဒါဆူ ဟံၣ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်. အတၢ်သံလၢ အလီၤသးအုး အလီၤသးဘၣ်ဒိန့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤသ့ၣ်နီၣ်က့ၤလၢ လံာ်လဲၢ်, ဒီးတၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
လၢပျၢၤ, ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ဒ်သိးကနုာ်လီၤဝဲဆူ ကီၢ်တၢ်စံးပာ်အဂီၢ်, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်ခီဂာ်ထံကျိ, လၢအကါဒိၣ်တပတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, “ယၢ်ဒ့ၣ် အထံလုၣ်ဘၢအနံၤခဲလၢာ်” (ယိၤရှူ ၃:၁၅), ဒီးကကဲထီၣ် တၢ်မၤကွၢ်တမံၤ, ဒ်သိး ကမၤဒိၣ်ထီၣ်မၤအါထီၣ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးယွၤ စံးဘၣ် စီၤယိၤရှူ,
“တၢ်လၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤ ယကပာ်ဒိၣ်သီနၤလၢ…
ယဒီပုၢ်ဝဲၢ်မုၣ် အကစၢ်ယွၤ
အမံၣ်နၣ် (Amina) တဂၤ စူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ခရံာ် ဖဲထံကီၢ်တဘ့ၣ်လၢ တတူၢ်လိာ် ပှၤခရံာ်ဖိအတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါန့ၣ်လီၤ. အဝဲစးထီၣ်ဟ့ၣ်ခီနီၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အသီဆူ အဒ့ခွါအအိၣ်ဘၣ်ဆၣ် အဒ့ခွါန့ၣ် တတူၢ်လိာ်ဝဲဘၣ်. လၢခံန့ၣ် အဒ့ခွါဒိးန့ၢ် ပသိၣ်တၢ်ဆါလၢ အလီၤဘၣ်ယိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဒ့ခွါန့ၣ် ဘၣ်အိၣ်ဝဲထဲတဂၤဧိၤ လၢတၢ်ဆါဟံၣ်အဒၢး တၢ်ခံးကျါ, ဒီးသါထီၣ်သါလီၤကီကီခဲခဲန့ၣ်လီၤ. အဝဲကတူၢ်လိာ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒ်အမ့ၢ် ယွၤအဖိခွါအဂီၢ်န့ၣ် တကတဲာ်ကတီၤဘၣ်အသးဒံးဘၣ်. ဒီးပျံၤဝဲဒၣ်လၢ ကကိးထီၣ် ကစၢ်ခရံာ်အမံၤဒိၣ်ဒိၣ်န့ၣ်လီၤ. (ပှၤတဂၤဂၤ ကနၢ်ဟူဝဲဒၣ် အတၢ်ကတိၤသ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ). လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, အဒ့ခွါန့ၣ် ကိးထီၣ်ဝဲဒၣ် “ခဲကနံၣ်အံၤ, ယဝဲၢ်မုၣ် အကစၢ်ယွၤဧၢ, ဝံသးစူၤ မၤစၢၤလၢ်ဘၣ်ယၤတက့ၢ်” န့ၣ်လီၤ. သါထီၣ်သါလီၤဖှံထီၣ်ညီထီၣ် တကီၢ်ခါ, ဒီးလၢတၢ်နၢ်ပၢၢ်အီၤတသ့ဘၣ်အပူၤန့ၣ် အဒၢးန့ၣ် ကပီၤထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.အဒ့ခွါ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအပူၤန့ၣ် စးထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ မုၢ်တနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.
လၢလံာ် ၁ မိၤရှ့အပူၤန့ၣ် စီၤအၤဘြၤဟၣ် အကုၢ်တဂၤ ဘၣ်လဲၤကွၢ်ဃု အကစၢ် စီၤအၤဘြၤဟၣ် အဖိခွါအဂီၢ်,…
ပတနၢ်ဟူတထံၣ်ချုးန့ၢ် ကစၢ်ယွၤ
ပှၤအါဂၤ ပဒ့ၣ်ဟးဆှဲး ကၠီး ခၠး့(စ) (George Chase) န့ၣ်လီၤ. ကၠီး အိၣ်ဆိးဝဲလၢ သ့ၣ်ပှၢ် အဒဲ အိၣ်ဝဲတဆံခံခီၣ်ယီၢ် နၢၣ်ဘၣ်လွံၢ်ကနူၤဃူတဖျၢၣ်အပူၤ, ဖဲ ထံကျိ ဖီကထး (က)(Pawcatuck) ဒီး လ့းတဲ နရၤကဲ(န)ဆဲး (Little Narragansett) ပီၣ်လဲၣ်က့ၣ်ကျီၤထံၣ်လိာ်အသး, ဖဲ နယူ အ့ကလဲ(န) (New England) န့ၣ်လီၤ. ပှၤသ့ၣ်ညါလၢ ကၠီး အဒဲန့ၣ် တၢ်လုၣ်ထံကျိးတအိၣ်ဝဲဒၣ်အဃိ, ပှၤအိၣ်ဆိးဖဲန့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်နၢဘၣ် တၢ်တမုာ်တလၤအစိန့ၣ်ဒီး, သ့ၣ်ညါဝဲလၢ ကၠီး တဂၤဟဲလံန့ၣ်လီၤ.
ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤ, ဟၣ်ရံၣ်က့ (Hurricane) ကလံၤမုၢ်တဖျၢၣ်အဃိ, အဲးတလဲထ့း ပီၣ်လဲၣ်မိၢ်ပှၢ် (Atlantic Ocean) အထံံတဖၣ် ဃ့ၢ်သဖှိထီၣ်ဆူ ပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ, ဒီးမၤပျီကွံာ် ဟံၣ်ဃီလၢ အထုးန့ၢ်သူၣ်န့ၢ်သးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအပူၤဖျဲးဒီးတၢ်သံတၢ်ပှၢ်တဖၣ် သုးယံၤအသးလၢ ပီၣ်လဲၣ်က့ၣ်ကျီၤ, ဒီးဃုအိၣ်ဆိးဝဲလၢ တၢ်လီၢ်အဘံၣ်အဘၢန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အကျါ, ပှၤဆံတဂၤန့ၣ်…
ပအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤ လီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်ကသ့ဧါ
တၢ်နုာ်လီၤကွၢ် တၢ်ကွဲးပာ်ဖျါ တၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီးအီၣ်လဲ (online) တၢ်ကစီၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤဘၣ်ယိၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘၣ်ယိၣ်အလီၢ်အိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်တၢ်လၢအလီၤသးစဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ထံၣ် သံကွၢ်စံးဆၢ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတထံၣ်အပူၤန့ၣ် ပှၤထူးပှၤတီၤလၢ ဂုာ်ကျဲးစၢးအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤလီၤထူလီၤယိာ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢတဂၤ အဂ့ၢ်အကျိၤန့ၣ် ပှၤတဂၤ ကွဲးပာ်ဖျါ တၢ်ထံၣ်တၢ်ဆိကမိၣ် လၢအမ့ၢ် "ဖဲဒၣ်ပှၤလၢတၢ်မိၣ် အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်တဂၤဂၤန့ၣ် ကမၤဟါမၢ်ကွံာ်ဝဲလီၤ. ဒီးဖဲဒၣ်ပှၤလၢအဒုးဟါမၢ်အသးလၢယဃိတဂၤဂၤန့ၣ်, ကထံၣ်န့ၢ်က့ၤအီၤ- ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးဝဲ" န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်စံးဆၢ တၢ်ကွဲးပာ်ဖျါတမံၤအံၤအဂီၢ်န့ၣ်, ပှၤတဂၤကွဲးဝဲဒၣ် "တၢ်ကွဲးပာ်ဖျါ ယ့ၣ်ရှူးအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်လံာ်အိၣ်ဝဲတဘ့ၣ်ဘ့ၣ်ဧါ," ဒီးပှၤသၢဂၤတဂၤ နုာ်လီၤကွဲးပာ်ဖျါဝဲလၢ "လံာ်တဖၣ်န့ၣ်အိၣ်ဝဲ, ဒီးမ့ၢ်တၢ်တဲမုာ်နၢ်တဖၣ်" န့ၣ်လီၤ.
ပှၤလၢအစံးကတိၤဒုၣ်ဒွဲၣ် တၢ်စူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂ့ၢ်န့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ်ထီဘိန့ၣ်လီၤ. ဖဲစီၤပီလူး စံးကတိၤလီၤ ကစၢ်ခရံာ် အဂ့ၢ်ဆူ ပှၤအၤသ့ၣ်ဖိ အပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်အစဲတဖၣ် ဟဲထီၣ်ဝဲ အကလုာ်ကလုာ် န့ၣ်လီၤ. မၤ ၁၇:၃၂ ပာ်ဖျါဝဲလၢ "ဒီးတုၤအနၢ်ဟူ ပှၤဂဲၤဆၢၣ်က့ၤလၢ တၢ်သံအဂ့ၢ်ဒီး, ပှၤတနီၤနီၤဒုၣ်ဒွဲၣ်တၢ်" န့ၣ်လီၤ.…
တၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးတၢ်အဲၣ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤ
ဟ့း ပိၣ် ခရ့းတံ(စ) (Hippocrates) (ချး.ခ.န. ၄၆၀-၃၇၅) ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ကူစါယါဘျါ အတၢ်သ့ၣ်ညါတမံၤလၢ အထီဒါတၢ်စူၢ်ကမၣ်နာ်ကမၣ် အတၢ်သ့ၣ်ညါအဟီၣ်ကဝီၤဆူ တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်အဟီၣ်ကဝီၤတကပၤ, လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤကွၢ်, ဒီးတၢ်ဃိထံကွၢ်ထံကွၢ်ဆး တၢ်ကူစါယါဘျါအတၢ်သ့ၣ်ညါန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲတကွၢ်ကပာ်ကွံာ်ပှၤဆူးပှၤဆါ လၢအမ့ၢ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်ဘၣ်. အဝဲစံးဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်သ့ၣ်ညါ ပှၤလၢ အတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတဂၤန့ၣ် ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး, ပသ့ၣ်ညါ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤလၢ ပှၤတဂၤအံၤတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်” န့ၣ်လီၤ.
ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ အဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲထံၣ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိတဂၤစူၢ်စူၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိအန့ဆၢၣ်, ပာ်ဃုာ်ဒီးပှၤတဂၤလၢအမၤတၢ်ဒဲးဘး, “တၢ်မၤကမၣ်မုၣ်ကမၣ်ခွါတကလုာ်လၢ အတအိၣ်ဘၣ်လၢပှၤကလုာ်တဖၣ်အကျါ” (၁ ကရံၣ် ၅:၁) န့ၣ်လီၤ. "တၢ်ဆူးတၢ်ဆါ" တမံၤအံၤ စီၤပီလူး ဘၣ်ဘှါဆှဲဝဲ ဆူၣ်ဆူၣ်ကိၤကိၤ, ဒီးပှၤလၢအမၤကမၣ်တၢ်တဂၤန့ၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, စီၤပီလူး ကွဲးဝဲဒၣ် လံာ်ပရၢ အဂၤတဘ့ၣ်ဆူ ကရံၣ်သူး တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဖိခဲလၢာ်အဂီၢ်,…
တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤအဂ့ၤလၢ တၢ်အဒူၣ်လိၤ
ပှၤထၢဖှိၣ်ကွဲးတၢ်ကစီၣ် စဘဲးရှဲၣ် ယါကၢၣ် (Sebastian Junger) တဂၤ, ဒ်အမ့ၢ် ပှၤသးစၢ်တဂၤအသိး, လဲၤဟးဝဲ ကီၢ်အမဲရကၤဒီတကီၢ်, ဒီးကွဲးဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤ, ဘၣ်ဖဲမုၢ်တနံၤန့ၣ် အဝဲလဲၤနုာ်ဆူ ဖလီၢ်ရံၣ်ဒၣ် ကံ(စ) (Florida Keys) တၢ်အိၣ်ဘှံးအိၣ်ကသူၣ်လီၢ်ကဝီၤ အတၢ်ဟးလီၢ်ဒၢးအပူၤန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်တ့ခဲၣ်တၢ်ဂီၤတဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်သးဟ့, လၢတၢ်အဒူၣ်လိၤန့ၣ်လီၤ. အါတက့ၢ်, တၢ်တ့ခဲၣ်အတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ် ပညိၣ်ဝဲတၢ်ဟးဟ့ဆူ ပှၤသူးလီၢ်သူးကျဲ အိၣ်ဟဲဝဲလၢ ကူဘါ (Cuba) အထံကီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ကစီၣ်တထံၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤသ့ၣ်သ့ၣ်လၢ ပှၤကူဘါဖိတဂၤန့ၣ် အိၣ်ဖျါလီၤဆီဝဲ, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ဖဲ ၁၉၆၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤအဂုၤအဂၤတဖၣ်, အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢကဟုကယာ်, တူၢ်လိာ်မုာ်ယၤအဃိ, ယစံးဘျုးဘၣ် ကစၢ်ယွၤ” န့ၣ်လီၤ. ယါကၢၣ် တဂၤ, သ့ၣ်ညါမၤနီၣ်ဝဲလၢ “ကီၢ်အမဲရကၤအဂ့ၢ်အကျိၤ လၢအၢသီအဒိၣ်ကတၢၢ်, ဒီးအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပိာ်ခွါတၢ်ဟးလီၢ်အဒူၣ်လိၤ” န့ၣ်လီၤ.…
တၢ်သ့ၣ်နီၣ် အိၣ်စဲထီဃာ်အသးလၢ ပသးကံၢ်ပူၤ
ဖဲ ၁၉၄၂ နံၣ် တၢ်ဂိၢ်ထီၣ်သီအကတီၢ်န့ၣ်, မုၢ်အိၣ်ဘှံးနံၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါဝံၤဝဲဒၣ် လၢထံကီၢ် ကလံၤစိး တၢ်ဘါသရိာ်ဖိတဖျၢၣ်န့ၣ်ဒီး, ယပၢ်ဒီးအဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ် ဟဲက့ၤဟးဝဲဒၣ်ဆူ အဟံၣ်, လၢအအိၣ်ဘူးဒီးတၢ်ဘါသရိာ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်အပၢ်န့ၣ် အိၣ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢတၢ်ဘါသရိာ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအပၢ်ဟဲက့ၤခီဂာ် တၢ်လူၢ်ဖိလုာ်ဘၢဝဲဒီးမူခိၣ်ဖီတဖၣ်, ဒီးဟဲက့ၤတုၤဆူ အစံာ်ပျီဟံၣ်ဖိန့ၣ်ဒီး, အပၢ်ဟီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢအပၢ်သ့ၣ်ညါ ဖဲ(လ) ဟါဘၢၣ် (Pearl Harbor) ကဘီသန့ အတၢ်ဟးဂီၤအဂ့ၢ်, ခီဖျိလၢပှၤယပၣ်ဖိ အကဘီယူၤတဖၣ် ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အဃိ, အဖိခွါတဖၣ်,ဃုာ်ဒီးယပၢ်န့ၣ်- ကဘၣ်လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ တၢ်ဒုးပျီ န့ၣ်လီၤ. ယပၢ် သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ တၢ်အကတီၢ်ဖိ ခဲလၢာ်ခဲဆ့ လီၤတံၢ်လီဆဲးထီဘိန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ဂ့ၢ်အိၣ်စဲထီအသး လၢပသးအတၢ်သ့ၣ်ညါအပူၤဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤဃိထံဃုသ့ၣ်ညါတၢ်တဖၣ် ကိးဝဲလၢ “တၢ်သ့ၣ်နီၣ် အိၣ်စဲထီဃာ်အသးလၢ ပသးကံၢ်ပူၤ” န့ၣ်လီၤ. ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲ သးသမူတဖၣ် အတၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်အမုၢ်နံၤ ၉/၁၁ အဂ့ၢ်, (မ့) မုၢ်တနံၤလၢ နလီၤမၢ် နဘူးနတံၢ်တဂၤဂၤအဂ့ၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. နတၢ်လဲၤခီဖျိလၢ အမၤသးခုနၤအဒိၣ်ကတၢၢ်အဂ့ၢ်စ့ၢ်ကီး, ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲတက့ၢ်.
ဆိကမိၣ်ထီၣ်နဲ တၢ်သ့ၣ်နီၣ်တဖၣ်လၢ…
ပှၤလၢအတၢ်မုၢ်လၢ်လီၤမၢ်တဂၤ အတၢ်ထုကဖၣ်
ခၠါ(စ) အိၣ်ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိလၢအဲၣ်လိာ်ကွံလိာ်အသးဘၣ်ဆၣ်, အသးကလၢၢ်ဘၣ်လၢ ဘၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ထဲတဂၤဧိၤအဃိ, အသးလီၤသယၢၣ်ဆူ တၢ်သးဟးဂီၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ် "တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်န့ၣ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးတဖၣ် ဒိၣ်ထီၣ် အါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ, ယသးသမူဒၣ်လဲာ်, ယအဲၣ်ဒိးမၤကတၢၢ်ကွံာ်ယဲန့ၣ်လီၤ." တၢ်လၢအလီၤကမၢကမၣ်န့ၣ်, ခၠါ(စ) မီရ့း(စ) (Charles Morris) တဂၤ မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးခိၣ်နၢ်လၢ အပၢဆှၢ ပှၤခရံာ်ဖိ တၢ်သးခုကစီၣ်အတၢ်မၤန့ၣ်လီၤ.”
အတံၤသကိး ကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ်တဂၤ တဲဘၣ်အီၤလၢ, ဖဲအဝဲဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးအကတီၢ်န့ၣ်, “ဂ့ၤလၢပမၤပှဲၤပသးဒီး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤတဖၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခၠါ(စ) မၤနၢၤလဲၤခီဖျိန့ၢ် အတၢ်မုၢ်လၢ်လၢာ်, နီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးအကတီၢ်, ခီဖျိတၢ်ဖးလံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ် လၢအဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးအတၢ်လဲၤခီဖျိ, တၢ်ဒိးကူစါယါဘျါအသး, တၢ်ဟံးန့ၢ်ကသံၣ်ကသီ လီၤတံၢ်လီၤဆဲး, ဒီးပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ ယွၤအမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ.
ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤတဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တမုာ်တလၤတဖၣ်လိၤလိၤဘျၢဘျၢတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤအ့စရၤဃးဖိ စီၤဟ့မၣ် ကွဲးဝဲဒၣ် ထါအခၣ်ကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတယုၢ်န့ၣ်လီၤ. ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၈၈ အပူၤန့ၣ်, ပကထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ် ဖဲအဆိကတၢၢ်တကျိၤ, “ယွၤ, တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤယၤအကစၢ်” (၈၈:၁)…