ပှၤမၤညၣ်ဖိတဖၣ်လၢ ကလဲၤဖီၣ်သိတဖၣ်

တၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အကျါ, တၢ်ဂီၤမူလၢ အထုးန့ၢ်ပသး, ဒီးနကအဲၣ်ဒိးကွၢ်အီၤ တဘျီဘၣ်တဘျီန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိလၢ ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) (Yemen) တဖၣ် လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တလၢကွံာ်အခၢးအပူၤန့ၣ် ဂဲၤပျုၢ်မၤပူၤဖျဲးဝဲ သိလၢအကယၤတဖၣ် လၢပီၣ်လဲၣ်ဂီၤ (Red Sea) အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘီလၢအတီၢ်ဝဲဒၣ် သိလၢ အကထိတဖၣ်န့ၣ် ဟဲတီၢ်ထီၣ်အသး, လၢ ရး(စ) အဲ-အရၤ (Ras Al-Ara), ကီၢ် ယံၣ်မ့ၣ်(န) အပီၣ်လဲၣ်ကၢၢ်ပၤနံၤ အသရ့ၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဘီတခိၣ်အံၤ လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ ကၠ့ၣ်ဘိထံၣ် (Djibouti) အကတီၢ်, လီၤတကျၢၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်လၢပီၢ်လဲၣ်ပူၤ, ဒီးသိအါန့ၢ်အဒု တကယၤဃုဆံဘျဲၣ် လီၤအုးသံဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်လၢပှၤဖီၣ်ညၣ်ဖိတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်အဃိ, သိဖိတဖၣ်အါတက့ၢ်န့ၣ် ပူၤဖျဲးဝဲလၢတၢ်သံ, ဒီးပှၤမၤညၣ်တဖၣ် ကဘၣ်လူၤဃုဖီၣ်ညၣ်အလီၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤလူၤဖီၣ်သိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်အဆိကတၢၢ်, ဖဲပထံၣ်ဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်က့ၢ်ဂီၤအံၤန့ၣ်ဒီး, ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်, "ပဝဲဒၣ်အံၤ, ဒ်သိအသိးန့ၣ်, ပဟးဖျိးကျဲခဲလၢာ်လံ. ပလဲၤကပၤကပၤတဂၤလၢ အကျဲဒၣ်ဝဲ, တဂၤလၢအကျဲဒၣ်ဝဲစုာ်စုာ်"…

အိၣ်ဒီးတၢ်ဝံသးစူၤဃဲးဃဲး

တဘျီန့ၣ် ရှံၣ်ရိၣ် အိၣ်ကူၣ်နံၣ် (Shiro Oguni) လဲၤဟးအိၣ်သကိး ဟံၣ်လၢပှၤပာ် ပှၤသးပှၢ် လၢအခိၣ်နုာ် အတၢ်သ့ဆိကမိၣ်, သ့ၣ်နီၣ်တၢ် အဂံၢ်စၢ်တၢ်ဆါ (dementia) တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤသးပှၢ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်အိၣ်ယံၤဒီးပှၤတဝၢဖိအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်အဃိ, အသးဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီး Oguni အသးကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ ကျိၤကျဲဂ့ၤန့ၢ်အန့ၣ်တဘိ ကဘၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. Oguni အတၢ်ကူၣ်ဆိကမိၣ်တမံၤန့ၣ်နဲၣ်ဆှၢအီၤလၢ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အီၣ်ကျး, ပှၤသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လၢ "မၤလိာ်အီၣ်အီတၢ်လၢအကဲထီၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီအကမၣ်အကျး" (Restaurant of Mistaken Orders), န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်အီၣ်ကျးနီၢ်နီၢ်တဖျၢၣ်, ဖဲပှၤခိးကွၢ်ထွဲတၢ်ဖိတဖၣ် မ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအဘၣ်ဂဲၤလိာ်အသးဒီးခိၣ်နုာ်အတၢ်သ့ၣ်နီၣ်လီၤမၢ်န့ၣ်လီၤ. ကယဲၢ်ပှၤလၢအဟံးန့ၢ် မူဒါဒ်သိးအံၤတဖၣ်န့ၣ် အခိၣ်နုာ်အတၢ်သ့ၣ်နီၣ်ကဘၣ်ဂ့ၤဘၣ်ဆၣ်, ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ် လၢတၢ်အီၣ်ကျးတဖျၢၣ်အံၤ အတၢ်ဂံၢ်စၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ဖဲန့ၣ်တကပၤန့ၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်ကွၢ်လၢ ပနံာ်ကၤအတၢ်ထံၣ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်မၤတကဲထီၣ်ဘၣ်. ပှၤဟဲအီၣ်တၢ်ဖိတဖၣ် မၤလိာ်ဝဲတၢ်အီၣ် အဘျီ ၃၇ မျးကယၤန့ၣ် တဒိးန့ၢ်တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးအီၣ်ဝဲန့ၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်ကီ ဒ်သိးအံၤတဖၣ်န့ၣ် ပှၤဟဲအီၣ်တၢ်ဖိတဖၣ် မုၢ်လၢ်တ့ၢ်လံဝဲအဃိ, နၢ်ပၢၢ်စၢၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢပှၤတဆိကမိၣ်တဖၣ်…

ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူး အၦၤအုၣ်သး

တၢ်ကတိၤလၢ ယနၢ်ဟူအီၤတထံၣ်န့ၣ် စံးဝဲဒၣ် "ပကမၢ ဖိလံၤတဖၣ် ကစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်အဂီၢ်န့ၣ် တသ့ဘၣ်. တၢ်စူၢ်တၢ်နာ်လၢ ပနာ်အီၤန့ၣ် ဒ်သိးဖိလံၤတဖၣ် ကစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤဝဲ အဂီၢ်, ပဟ့ၣ်လီၤ အဝဲသ့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ထဲ တၢ်ဂ့ၢ်ထံးအမ့ၢ်အတီန့ၣ်လီၤ." တၢ်ကတိၤတထံၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကူၣ်ဂ့ၤထီၣ်ထီတမံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်ပကဘၣ်မၤအီၤဒ်လဲၣ်.

လၢတၢ်ဟံးန့ၢ် တၢ်သ့ဖံးမၤမိၢ်ပၢ်, အတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်အဂီၢ်, ၦၤအါဂၤန့ၣ် တမ့ၢ်ကဃုထၢဝဲဒၣ် ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဒ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤန့ၣ်ဘၣ်. ကမ့ၢ်သ့ၣ်သ့ၣ်လၢ အဝဲအဖိတအိၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. မိၢ်ပၢ်တဖၣ် ဘၣ်သးနၢ်ဟူဝဲဒၣ် ပှၤလၢအတၢ်လဲၤခီဖျိအိၣ်တ့ၢ်ဝဲ မိၢ်ပၢ်အတၢ်အိၣ်အသး, ပှၤလၢအမၤတ့ၢ်ဝဲ မိၢ်ပၢ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်, ၦၤလၢအသ့ၣ်ညါ ဖိသၣ်အီနုၢ်ထံလၢ တၢ်မံတၢ်ဂဲၤတအိၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ၦၤသးစၢ်ဒိၣ်ထီၣ်သီတဖၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ဒီးဖိလၢအတပိာ်ကျဲတဂၤအဂီၢ်, တၢ်ဃ့ဘါထုကဖၣ်န့ၢ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, စီၤပီလူး (မ့) စီၤစီလူး တဂၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တမံၤလၢ ကသိၣ်လိနဲၣ်လိၦၤန့ၣ်လီၤ.

ဒ်သိးကမၤအၢမၤနး ၦၤခရံာ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ဖဲ စီၤစီလူး လဲၤဝဲဒၣ် အဆၢကတီၢ်, ကစၢ်ခရံာ် ဟဲနုာ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ၦၤတဂၤအံၤ…

ကစၢ်ယွၤအတၢ်အဲၣ် လၢအဆူၣ်ဒိၣ်နီၢ်မး

ဒဲနယၢၣ် (Daniel) အိၣ်ဖျဲၣ်ဝံၤလဲၤတုၤလၢ ရိၣ်မ့နံယၤဖိၣ်ဃဲအဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. နွံနံၣ် အတီၢ်ပူၤ, ထဲဒၣ်ကလုၢ်ဝဲထံအဂီၢ်န့ၣ် အိၣ်ဟးထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အလီၢ်မံခးန့ၣ်လီၤ. ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဒူၣ်လၢထံဂၤကီၢ်ဂၤန့ၣ် လုၢ်ဖိအီၤ, ဖဲအသးအိၣ်ဃိးနံၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သဘံၣ်ဘူၣ်လၢကပိာ်ထွဲထီၣ်အခံတဖၣ်, လၢအမ့ၢ် ဒဲနယၢၣ် ကအိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ ကတူၢ်လိာ်အဝဲသ့ၣ် ဒ်အမိၢ်အပၢ်အသိးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ကယီကယီန့ၣ် ဒဲနယၢၣ် စးထီၣ်နာ်အဝဲသ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်ဆၢကတီၢ်တဖၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲအသိး, ဒဲနယၢၣ် မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢ အသးဒိၣ်သးထီၣ်တၢ်ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်သ့ဝဲဒၣ်အဃိ, တုၤဒၣ်လဲာ်, အမိၢ်အပၢ်ခံဂၤန့ၣ် ဘၣ်ဒိးလဲၦၤခိးတၢ်ဖိတဂၤ, လၢကဒီတဒၢ အဝဲသ့ၣ်, ဒ်သိးဒီးဒဲနယၢၣ် အသုတမၤဘၣ်ဒိဆါအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ပာ်လီၤအသးလၢ ကဃုထၢ တၢ်ကူစါယါဘျါလၢ ပှၤအါဂၤတဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သးတမံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအံၤ, မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဆူမဲာ်ညါ ယဲၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤ, ဒဲနယၢၣ် အသးမ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အၢအၢသီသီဒၣ်လဲာ်, အဝဲသ့ၣ်တဟးဖးဒီးအီၤနီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအသးၦဲၤထီၣ် တဆံသၢနံၣ် အနံၤအိၣ်ဖျဲၣ်ဆၢက့ၤအကတီၢ်န့ၣ် ဒဲနယၢၣ် အသူၣ်ကၢ်အသးလီၤ, ဒီးတဲဝဲဒၣ် အမိၢ်အပၢ်လၢတၢ်အဆိကတၢၢ်တဘျီ, လၢအအဲၣ်ဘၣ်အဝဲသ့ၣ်ဒိၣ်နီၢ်မးန့ၣ်လီၤ. အမိၢ်န့ၣ် စံးကတိၤကျၢၢ်တံၢ် အတၢ်လဲၤခီဖျိအံၤလၢ "တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံန့ၣ် တမ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်မၤလၢပှၤကဘၣ်မၤအီၤကပုာ်လုာ်ဖိ, ဒီးလၢသးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအပူၤဘၣ်.…

ယ့ၣ်ရှူး, ပှၤနုာ်လီၤတူၢ်တၢ်လၢပဂီၢ်

ဖဲကီၢ်အမဲရကၤ ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ (၁၈၆၁-၆၅) ထုးဃၢအသး, ဒီးတဝံၤဒံးဘၣ်အကတီၢ်န့ၣ် ပှၤဒုးတၢ်ခံကပၤလိာ် စူးကါကျိၤကျဲအကတၢၢ်တမံၤ, လၢတၢ်ထၢဆူၣ်သုး (ဒ်သိးကမၤပှဲၤအသုးဖိတဖၣ်အဂီၢ်, ဒ်ထံကီၢ်အတၢ်ဘျၢအိၣ်ဝဲအသိး, ပှၤကဘၣ်နုာ်လီၤသုး) န့ၣ်လီၤ. လၢသိၣ်မှံၤကရၢအတၢ်သိၣ်တၢ်ဘျၢ (Confederate law) ပာ်ဖျါဝဲလၢ ပှၤကဘၣ်နုာ်လီၤကဲဝဲဒၣ် သုးဖိတဂၤန့ၣ် ပဒ့ၣ်ဟးဆှဲးအသးသ့ဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢတၢ်ဒိးလဲပှၤတဂၤဂၤလၢ အဘၣ်တၢ်ပျဲပူၤအီၤဒီးတၢ်ထၢဆူၣ်သုး, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤအသးစၢ်န့ၢ် (မ့) ပှၤအသးပှၢ်န့ၢ် တၢ်ထၢဆူၣ်သုးအသးအနံၣ်အလါ, ဒ်သိးကနုာ်လီၤလၢအလီၢ် န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢပဒ့ၣ် ဟးဆှဲးတၢ်ထၢဆူၣ်သုးတဂၤန့ၣ် ညီနုၢ်ဘၣ်ဟ့ၣ်တၢ်အဘူးအလဲဆူထံကီၢ်ပဒိၣ်, ဒီးကျိၣ်စ့အါအါဂီၢ်ဂီၢ်ဆူ ပှၤလၢအကနုာ်လီၤအလီၢ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. ထဲဒၣ်ပှၤထူးပှၤတီၤတဖၣ်ဧိၤ ပှ့ၤ (မ့) ဒိးလဲန့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤအခၢၣ်စးတဖၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အလီၢ် န့ၣ်လီၤ.

နီၢ်သးအတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ, မ့ၢ်တၢ်လၢအကါဒိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ကွဲးပာ်ဖျါဝဲလၢ “ပှၤခဲလၢာ်မၤတၢ်ဒဲးဘးဒီး တချုးန့ၢ်ဘၣ် ယွၤအလၤအကပီၤဘၣ်” (ရိမ့ၤ ၃:၂၃), ဒီး “တၢ်ဒဲးဘးအဘူးအလဲမ့ၢ်တၢ်သံ” (၆:၂၃) န့ၣ်လီၤ. ပှၤကမၤပူၤမၤဖျဲးအသးလၢ တၢ်ဒဲးဘးအဂီၢ်, ကျိၤကျဲတအိၣ်ဝဲဒၣ်နီတမံၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ပဝဲခဲလၢာ်အဂီၢ်, ပမ့ၢ်အိၣ်ဒီးပှၤအခၢၣ်စးတဂၤ,…

ယွၤအကလုၢ်ကထါ ကအိၣ်စံာ်အိၣ်ကျၢၤ

ဖဲ ၁၉၀၀ နံၣ်, ဒီးနံၣ်လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံတဖၣ်အပူၤန့ၣ် ခၠါ(စ) ရှဝဲး(ဘ) (Charles Schwab) မ့ၢ်ပှၤထူးပှၤတီၤလၢ အမၤထးတဒ့ (Steel) ပနံာ်ကၤအတၢ်မၤတဂၤ, ပာ်လီၤအသးလၢ ကဘှီထီၣ် ဟံၣ်ဒိၣ်ဟံၣ်သွါလၢ အပှ့ၤဒိၣ်လုၢ်ကိတဖျၢၣ်ဖဲ ဝ့ၢ်နယူယီး န့ၣ်လီၤ. ပှၤဘှီဝံၤဝဲ ဖဲ ၁၉၀၆ နံၣ်, ဒီးရ့ဘါစဲး ဒရဲး (Riverside Drive) ဟံၣ်ဖးဒိၣ်အံၤ ဒိၣ်ဝဲလဲၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ် ကထဲသိးသိးဒီးဝ့ၢ်အဆံးဖိတဖျၢၣ်, ဘၣ်တၢ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ ဒ်ဖရၣ်စ့ၣ် အတိာ်အသိး, ပာ်ဃုာ်ဒီးဖီကရၢၢ်လၢဃံလၤမုာ်မး, ဘျီၣ်ရိဖှိၣ်လၢ အဒိၣ်အမုၢ်တဖၣ်, ဒီးအကိပူၤန့ၣ် လီၤဘီလီၤမုၢ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဟံၣ်အတၢ်သူၣ်ထီၣ်န့ၣ် အိၣ်လီၤဆီဝဲလၢ တၢ်သူၣ်ထီၣ်အဒိၣ်အထီတဖၣ်အကျါ, လၢမုၢ်တနံၤန့ၣ် တၢ်ကသ့ၣ်ညါအီၤလၢ မဲၣ်(န)ဟဲးတဲၣ်(န) (Manhattan) န့ၣ်လီၤ. တၢ်သူၣ်ထီၣ်န့ၣ် ဖျါဃံလၤကဟုကညီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ရှၢဝး (ဘး) သံဝံၤန့ၣ်ဒီး, ဟံၣ်တဖျၢၣ်အံၤဒိၣ်ဝဲသွါဝဲ, ဒီးကၢပှ့ၤကၢကလံၤဒိၣ်မးအဃိ,
တၢ်ကဃုထံၣ်န့ၢ် ပှၤကပှ့ၤတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲၤအံၤအဂီၢ်, ကီခဲဝဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ရ့ဘါစဲး ဒရဲး တၢ်သူၣ်ထီၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤကွံာ်အီၤ…

တၢ်သးထီၣ်လၢအကီ

“ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့” (Slow television) မ့ၢ် ပှၤစူးကါ တၢ်ကတိၤလၢ အပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဃ့ၢ်ယံၤ (marathon) အတၢ်ပြၢတၢ်ကစီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ဒုးနဲၣ်အီၤ ဖဲတၢ်ပြၢအီၤ နီၢ်နီၢ်အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ ဒိးန့ၢ်ပှၤအါဂၤအတၢ်ဘၣ်သး ဖဲ ၂၀၀၉ နံၣ်, ဖဲ (Norwegian Broadcasting Corporation) ဒုးနဲၣ်ရၤလီၤ တၢ်လဲၤလၢ လ့ၣ်မ့ၣ်အူယံာ်ဝဲဒၣ် နွံ နၣ်ရံၣ် အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လီၤ. နွံနၣ်ရံၣ်လၢ လ့ၣ်မ့ၣ်အူအလိၤန့ၣ်လီၤ. ဖျါလၢ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ ကလီၤကၢၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ဒိးန့ၢ်ဝဲ ကမျၢၢ်တဖၣ်လၢ အသးစၢၢ်ဆၢဒိၣ်မးကွၢ်ကီဘၣ်ဝဲ န့ဆၢၣ်အတၢ်ဃံတၢ်လၤတဖၣ်, လၢတၢ်လဲၤဒိးလ့ၣ်မ့ၣ်အူအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဒုးနဲၣ်ရၤလီၤ ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်, တၢ်ဒုးနဲၣ်လၢအချ့, ဒ်ပူတယူၢ်အသိးအလီၢ်န့ၣ် ကဒုးနဲၣ်တၢ်တမံၤလၢ တၢ်အချ့အဃၢ, ဒ်တၢ်မၤအသးနီၢ်နီၢ်အသိး န့ၣ်လီၤ. လၢပူတယူၢ်အပူၤ, တၢ်ဖ့ၣ်ဆၢဒီးတၢ်ဂ့ၢ်တမံၤဘၣ်တမံၤလၢ အပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ (Plot) အလီၢ်န့ၣ်, ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤလၢတၢ်ဆီတလဲ အသး, ဒီးတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤန့ၣ်လီၤ. ကွဲၤထံၣ်ဟူလၢအတချ့န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ကါထီၣ်ခီၣ်ဆူတၢ်မုာ်လၤသးခု တၢ်အိၣ်မူအမံးနံးဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.…

တၢ်သူၣ်အုးသးအုး အဝၢ်ဘးခီ

ပှၤကန့ဒံၣ်ယဲ(န) (Canadian) ပှၤသးဝံၣ်တၢ်, ဒီးပှၤကွဲးတၢ်သးဝံၣ် ကီၤဒၢၣ် လဲးဖုး (Gordon Lightfoot) တဂၤ, ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤအအါကတၢၢ် ခီဖျိအတၢ်သးဝံၣ်အဂ့ၤ ကတၢၢ်, “The Wreck of the Edmund Fitzgerald,” ဒီး “If You Could Read My Mind” ဘၣ်ဆၣ်, အတၢ်သးဝံၣ်လၢ ပှၤသ့ၣ်ညါစှၤအကျါတယုၢ်အခိၣ်တီ မ့ၢ်ဝဲ “The Minstrel of the Dawn,” (Minstrel မ့ၢ် ပှၤကွဲးထါ, ဒီးသးဝံၣ်တၢ်တဂၤ,
ပှၤသးဝံၣ်တၢ်လၢ အဒုးကဲထီၣ် ထါလၢအကွဲးဝဲတဖၣ်ဆူ တၢ်သးဝံၣ်န့ၣ်လီၤ). ဒ်ပဝဲ နၤယၤအသိး, လဲးဖုး အပှၤကွဲးထါ, ဒီးသးဝံၣ်တၢ်တဂၤ အသးဆၢမိၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢ “ကသူၣ်ခုသးခုအါန့ၢ်ဒံး တၢ်သူၣ်အုးသးအုး” န့ၣ်လီၤ. ပကဆိကမိၣ် (မ့) ပကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤအဂီၢ်, “တၢ်သူၣ်အုးသးအုး” န့ၣ် ကအိၣ်ဝဲဒၣ် ထီဘိဘၣ်ဆၣ်, ပှၤကွဲးထါ, ဒီး သးဝံၣ်တၢ်တဂၤအံၤ ဃုထၢဝဲလၢ…

သးလၢ အပူၤဖျဲးဒီးတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ

ဖဲ (၁၉၈၅) နံၣ်န့ၣ် အဲးဒဝ့(န) ဖရံမဲ(န) (Rabbi Edwin Friedman) လၢအလုၢ်အီၣ်အသးသမူ ဒ်ဒူၣ်ဖိထၢဖိ အပှၤကူစါယါဘျါတၢ်, ဒီးပှၤယူဒၤဖိတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါခိၣ်နၢ်တဂၤ, လၢအလံာ် “ပှၤတစိၤဘၣ်ပှၤတစိၤ” (Generation to Generation) အပူၤန့ၣ် ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲ ပှၤဖးလံာ်တဖၣ်လၢ လံာ်ကျိၤကူာ် “သးလၢအပူၤဖျဲးဒီးတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ” န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, တၢ်ဂ့ၢ်အံၤ ဖရံမဲ(န) ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤဝဲလၢ အတၢ်ကွဲးဃိထံ “ထူၣ်ပျၢ်နၢၢ်လၢအဂံၢ်စၢ်တမံၤ” တဘ့ၣ်အပူၤန့ၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “စိၤခဲအံၤ, အမဲရကၤန့ၣ် ကဲထီၣ်ထံကီၢ်လၢ တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤအါထီၣ်ထီဘိအဃိ, ပတၢ်ကရၢကရိတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်လၢသးတကပၤန့ၣ် ဆံးလီၤစှၤလီၤ, ဒီးကဲထီၣ် တၢ်အစုၣ်အပျၢ်လၢ တၢ်ကဲခိၣ်ကဲနၢ် အကံၢ်စီအဂ့ၤအဝါတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖရံမဲ(န) ပညိၣ်ပာ်ဖျါဝဲ တၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤ အယံာ်အထီအံၤ ရၤလီၤအသးဆူ ဒူၣ်ဖိထၢဖိတဒူၣ်, တၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်တတီၤ, ပှၤတကရူၢ်တဖုအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး, ခိၣ်နၢ်, ကမ့ၢ်ဝဲဒ်ပှၤအိၣ်ဒီးသးအတၢ်မုာ်တၢ်ပၢၤ လၢကလံၤမုၢ်တွၤ အသးကံၢ်ပူၤတဂၤအသိး, ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ် သးလၢအပူၤဖျဲးဒီးတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤတမံၤ, ဒ်သိးကရၤလီၤအသးဆူ ပှၤတဝၢဂ့ၢ်ဂီၤအတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤကျိၤကျဲအပူၤန့ၣ်လီၤ.

ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ…

ယွၤအတၢ်ဘၣ်တ့အဃံအလၤ

မိၢ်ပၢ်အဂီၢ်, ဖိတဂၤ အတၢ်သံန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤသးဘၣ်ဒိဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, နဖိမ့ၢ်လီၤမၢ်ခံဂၤန့ၣ်ဒီး, ပကွၢ်ဆိကမိၣ်တထီၣ်ဘးလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မၤအသးဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအီးစတြ့လယၢၣ်ဖိ န့း က့း(ဘ) (Nick Cave) လၢအမ့ၢ် ပှၤဒ့တၢ်အူတၢ်, ပှၤကွဲးလံာ်, ဒီးခွါဂဲၤဒိတဂၤ ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဖိခွါ အသးအိၣ် ၁၅ နံၣ်တဂၤလီၤတဲာ်လၢ လ့ကဘျၣ်ဖးထီၤဒီးသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၂၀၁၅ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. စှၤနံၣ်ပူၤကွံာ်ဝံၤ, က့း(ဘ) အဖိခွါ အဒိၣ်ကတၢၢ်တဂၤ သံဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ. တၢ်သူၣ်အုးသးအုးနးနးကလဲာ် ဒ်သိးအံၤအပူၤ, က့း(ဘ) ဒီးအမါ ကအိၣ်မူဝဲဆူညါဒ်လဲၣ်. မ့မ့ၢ်နၤမီၣ်, နကအိၣ်မူနဲဒ်လဲၣ်. တၢ်အိၣ်ဝးတရံး လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအပူၤန့ၣ် က့း(ဘ) ဂုာ်ကျဲးစၢး ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ကမၤမုာ်ထီၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “လၢတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်နးနးကျံးကျံးအကတီၢ်ဒၣ်လဲာ်, တၢ်ကအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဆူညါဃံဃံလၤလၤန့ၣ် မ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ အတၢ်ဒူတၢ်ဃိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ် ယတၢ်ထံၣ် ဘၣ်ဃးဒီးဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အလီၢ်အိၣ်ဒၣ်ထဲ ပကဘၣ်လဲၤဆူညါ, ဃံဃံလၤလၤ ဒ်ပတၢ်မ့ၢ်တၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးကတိၤပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဃံတၢ်လၤ ဒ်သိးအံၤတကလုာ်,…