ယွၤအတၢ်ဘၣ်တ့အဃံအလၤ

မိၢ်ပၢ်အဂီၢ်, ဖိတဂၤ အတၢ်သံန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤသးဘၣ်ဒိဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, နဖိမ့ၢ်လီၤမၢ်ခံဂၤန့ၣ်ဒီး, ပကွၢ်ဆိကမိၣ်တထီၣ်ဘးလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မၤအသးဒ်သိးအံၤန့ၣ် ပှၤအီးစတြ့လယၢၣ်ဖိ န့း က့း(ဘ) (Nick Cave) လၢအမ့ၢ် ပှၤဒ့တၢ်အူတၢ်, ပှၤကွဲးလံာ်, ဒီးခွါဂဲၤဒိတဂၤ ဘၣ်လဲၤခီဖျိဝဲနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဖိခွါ အသးအိၣ် ၁၅ နံၣ်တဂၤလီၤတဲာ်လၢ လ့ကဘျၣ်ဖးထီၤဒီးသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၂၀၁၅ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. စှၤနံၣ်ပူၤကွံာ်ဝံၤ, က့း(ဘ) အဖိခွါ အဒိၣ်ကတၢၢ်တဂၤ သံဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးလီၤ. တၢ်သူၣ်အုးသးအုးနးနးကလဲာ် ဒ်သိးအံၤအပူၤ, က့း(ဘ) ဒီးအမါ ကအိၣ်မူဝဲဆူညါဒ်လဲၣ်. မ့မ့ၢ်နၤမီၣ်, နကအိၣ်မူနဲဒ်လဲၣ်. တၢ်အိၣ်ဝးတရံး လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢအပူၤန့ၣ် က့း(ဘ) ဂုာ်ကျဲးစၢး ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ကမၤမုာ်ထီၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဝဲဒၣ်, “လၢတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်နးနးကျံးကျံးအကတီၢ်ဒၣ်လဲာ်, တၢ်ကအိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဆူညါဃံဃံလၤလၤန့ၣ် မ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ အတၢ်ဒူတၢ်ဃိၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ် ယတၢ်ထံၣ် ဘၣ်ဃးဒီးဟီၣ်ခိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အလီၢ်အိၣ်ဒၣ်ထဲ ပကဘၣ်လဲၤဆူညါ, ဃံဃံလၤလၤ ဒ်ပတၢ်မ့ၢ်တၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ.”

ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးကတိၤပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဃံတၢ်လၤ ဒ်သိးအံၤတကလုာ်,…

တၢ်အိၣ်လၢနသးကံၢ်ပူၤန့ၣ် ဃ့ထုကဖၣ်နဲ

ဖဲမုၢ်လ့ၤဧိၤ ဟါလီၤခီအကတီၢ်, တၢ်လၢအညီနုာ်မၤန့ၣ် ဘရဲဒၣ်ဒီးအဲးဒံၣ် ကစးထီၣ်မၤဝဲဒၣ်အဂီၢ်, နုာ်လီၤဆူသိလ့ၣ်ပူၤဝံၤ,အဲၤဒံၣ် သံကွၢ်ဝဲအမါလၢ “မ့ၢ်နအဲၣ်ဒိးအီၣ်ဟါတၢ်အီၣ်တၢ်အီဖဲလဲၣ်” န့ၣ်ဒီး, ဘရဲဒၣ် စံးဆၢဝဲလၢ “ဖဲတၢ်လီၢ်တတီၤဂ့ၤတတီၤဂ့ၤ တၢ်ဂ့ၢ်ကီတအိၣ်ဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. အပူၤကွံာ်န့ၣ် အဲးဒံၣ် လဲၤအီၣ်ဘၣ်တၢ်လီၢ်အိၣ်ဝဲတတီၤအဃိ, သံကွၢ်ကဒိး “ဂ့ၤလံ, ပမ့ၢ်လဲၤအီၣ်ဖဲ ဝ့မ့(လ) (The Windmill) ကျးမီၣ်, နဆိကမိၣ်ဒ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဘရဲဒၣ် အသးဒိၣ်ထီၣ်သတူၢ်ကလာ်, ဒီးစံးဝဲဒၣ်လၢ “ပတလဲၤဖဲန့ၣ်ဘၣ်. ပကလဲၤအီၣ်ကျးတဖျၢၣ်ဂ့ၤ,တဖျၢၣ်ဂ့ၤန့ၣ် မ့တမ့ၢ်ဖဲန့ၣ်ဝံၤလီၤ.” အဲးဒံၣ် သါသဖှိထီၣ်, ဒီးစံးဘၣ်အမါလၢ “နမ့ၢ်စံးဒ်န့ၣ်ဒီး, နအဲၣ်ဒိးလဲၤဖဲလဲၣ်” န့ၣ်လီၤ. ဘရဲဒၣ် စံးကဒီးဝဲလၢ “ဖဲတၢ်လီၢ်တတီၤဂ့ၤတတီၤဂ့ၤ တၢ်ဂ့ၢ်ကီတအိၣ်ဘၣ်” န့ၣ်လီၤ.

လီၤဂာ်ဒီးတၢ်ဂီၤမူလၢ အမၤလီၤနံၤလီၤအ့ပှၤအသိး, မ့ၢ်လၢပသ့ၣ်ညါ တၢ်မၤအသး ဒ်သိးအံၤ, မ့ၢ်တၢ်အကတီၢ်ဖိလၢ အမၤတံာ်တာ်ပသးထဲလဲၣ်န့ၣ် ပမ့ၢ်ကွၢ်စိလၢတၢ်အယံၤန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်လီၤနံၤလၢပဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, လၢပတၢ်အိၣ်မူ ပဃ့ထုကဖၣ်တၢ်အပူၤစ့ၢ်ကီး, တၢ်မၤအသးသ့ဝဲဒၣ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. ပအိၣ်ဒီးတၢ်သးဒ့ဒီအါမးန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢတဒံးသိးလိာ်အသးဒီးပှၤန့ၣ် ဝံဒၤနံးယ့လး အဆၢဒိၣ်…

ကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အလၢအပှဲၤ

ဘီမဲရံၣ် ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ် (Born Mary Flannery O’Connor), မ့ၢ်ပှၤကွဲးလံာ် အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ ကလံၤထံးကပၤ, ဒီးအါတက့ၢ်န့ၣ် ပှၤသ့ၣ်ညါအီၤလၢ ဖလဲနရံၣ် အိၣ်ခီနၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ကွဲးပူတဖၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်, ဒီးယွၤအဘျုးအဖှိၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဖံးဘ့ၣ် (lupus) တၢ်ဆါအဃိ, ဖဲအသးအိၣ်ဝဲတဆံယဲၢ်နံၣ်န့ၣ် အပၢ်တဂၤသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲန့ၣ်, အိၣ်ခီနၢၣ်, ပိာ်မုၣ်သးစၢ်ဖိလၢ အသူၣ်လီၤဘှံးသးလီၤဘှါတဂၤအံၤ ဘျုးလီၤအသးလၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့လၢ အတၢ်ကွဲးပူဖးထီ အဆိကတၢၢ်တယုၢ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဘၣ်န့ၣ်, အဝဲဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ဖံးဘ့ၣ်တၢ်ဆါ, လၢပှၤကူဆါတန့ၢ်, ဒီးဖဲအသးအိၣ် သၢဆံခွံ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအံၤ ဟံးထီၣ်ကွံာ်အသးသမူန့ၣ်လီၤ. အိၣ်ခီနၢၣ် အတၢ်ကွဲးတဖၣ် ဒုးနဲၣ်ဖျါထီၣ် အတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် အနီၢ်ခိနီၢ်သးအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးပူဖးထီ အဲလ့း(စ) မဲးဒၢမီး (Alice McDermott) စံးဝဲဒၣ်, “ယဆိကမိၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤအံၤအဃိ, အဝဲကဲထီၣ် ပှၤကွဲးလံာ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဂၤ” န့ၣ်လီၤ.

၂ ကရံၣ် ၁၂:၇ အပူၤန့ၣ်…

တၢ်မၤအမိၢ်ပှၢ်

ဖရဲဒရ့း ဘံးနၣ် (Frederick Buechner) တၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ အလံာ်တၢ်တဲပူ “ဘရဲၣ်ဒဲၢ်” (Brendan) ဘူးထီၣ်အကတၢၢ်န့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လၢ အလီၤသူၣ်ပိၢ်သးဝး အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဂဲၤဒိတၢ်ဖိ က့ဒး(စ) (Gildas) ဒ်သိးကပာ်ဖျါထီၣ်အခီၣ်တခီလၢ အိၣ်တုၤဒၣ်ဖဲ ခီၣ်လ့ၢ်ခိၣ် (ဒီးဆူညါတအိၣ်လၢၤ) အဂီၢ်, ဆၢထၢၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဟံးန့ၢ် အနီၣ်ထိးန့ၣ်ဒီး, ဂဲၤဆၢထၢၣ်ထိၣ်လိၤအသးတန့ၢ်လၢၤဘၣ်အဃိ, ဘရဲၣ်ဒဲၢ် ဘၣ်စံၣ်ဂဲၤဆၢထၢၣ် ဖီၣ်ဃာ် က့ဒး(စ) န့ၣ်လီၤ.

က့ဒး(စ) စံးဘၣ်အီၤ “ယဟူးတသ့ဂဲၤတသ့ ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢအခံးအပူၤ” န့ၣ်လီၤ. ဘရဲၣ်ဒဲၢ် တဲဝဲဒၣ်လၢ “တၢ်မ့ၢ်ကဲထီၣ်အသး ဒ်သိးအံၤန့ၣ်ဒီး, ပဝဲခံဂၤအကျါ, ပှၤလၢဟူးတသ့ဂဲၤတသ့န့ၣ် ကမ့ၢ်မတၤလဲၣ်” န့ၣ်လီၤ. “ဖဲပလီၤဃံၤအကတီၢ်, ဒ်သိးပကမၤစၢၤလိာ်သးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်, တၢ်အံၤ ကမ့ၢ်တၢ်မၤအကါဒိၣ်ထဲတမံၤဧိၤသ့ၣ်သ့ၣ်” န့ၣ်လီၤ.

၂ ရှမူၤအ့လး အဆၢဒိၣ် ၉ အပူၤန့ၣ်, ပကထံၣ်ဘၣ် စီၤပၤဒၤဝံး အသးအိၣ်ပာ်ဖျါတၢ်အဲၣ်တၢ်သးကညီၤဆူ စီၤပၤ စီၤစီလူး အပှၤဟံၣ်ဖိဃီဖိအကျါ ပှၤလၢအိၣ်မူတ့ၢ်ဒံးကိးဂၤဒဲး…

တၢ်လူၤကွၢ်ဃု တၢ်သူၣ်ကညီၤသးကညီၤ

ပှၤသးဝံၣ်တၢ်, ဒီးပှၤကွဲးတၢ်သးဝံၣ် ကၠ့ ခရ့တၢၣ် မၣ်စူၣ်စကံ (Jane Kristen Marczewski) န့ၣ် ကမျၢၢ်လၢအဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအီၤတဖၣ် (Fans) သ့ၣ်ညါအီၤလၢ ထိၣ်မုၢ်နၤ (Night Bride) န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၂၁ နံၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဒုးနဲၣ် တၤလၣ်ပြၢ အခိၣ်ဖးလၢ ကွဲၤထံၣ်ဟူ လၢပှၤမုာ်လၤဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သး (Popular TV Talent Show) အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၁၇ နံၣ် တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ် နုၢ် ခဲစၢၣ် (breast cancer) အတၢ်ဆါ အပတီၢ် ၃ လၢအီၤန့ၣ်လီၤ. အတၢ်ဆါန့ၣ် ဂ့ၤထီၣ်က့ၤဝဲဒၣ် ဖဲ ၂၀၁၈ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲစးထီၣ်လဲၤဟးလိာ်ကွဲဆူ တၢ်လီၢ်အါတီၤဘၣ်ဆၣ်, စှၤလါပူၤကွံာ်န့ၣ်ဒီး, အတၢ်ဆါန့ၣ်နးဒိၣ်ထီၣ်တုၤလၢ, ကအိၣ်မူဝဲအဂီၢ်, ခွဲးယာ်အိၣ်ဒၣ်တဆံးတက့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်လီၤကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ်, အဝဲဘျါက့ၤဝဲ, ဒီးအခဲစၢၣ်တၢ်ဆါတအိၣ်လၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ထိၣ်မုၢ်နၤ (Nightbirde) သံဝဲဒၣ်…

ကစၢ်ယွၤ အသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီ

ဖဲနနၢ်ဟူတၢ်ကတိၤ "အသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီ" န့ၣ်ဒီး, တၢ်ဆိကမိၣ် ဟဲနုာ်လီၤလၢနသးပူၤ အဆိကတၢၢ်တမံၤန့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်. နတၢ်ဆိကမိၣ် ကဆှၢနၤသ့ၣ်သ့ၣ်ဆူ တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃီ, ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, “တၢ်အသူးသ့ၣ်က့ၢ်စီ (မ့) လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပဝးလီၤဆီ ဘၣ်ဃးဒီး ပှၤတဂၤဂၤ (မ့) ပိးလီတမံၤမံၤ” စ့ၢ်ကီးန့ၣ် ကဟဲနုာ်လီၤလၢနသးအတၢ်ဆိကမိၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်ကွၢ်တၢ်အဒိ, သ့ၣ်တကလုာ်ဒီးတကလုာ်န့ၣ် အိၣ်ဒီးအသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီစူၢ်စူၢ်န့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်အညါ ကမ့ၢ်တၢ်ဒ်လဲၣ်တကလုာ်လဲၣ်, မ့ၢ်သံးလီၤအသးကန့ၢ်ဆံးအါလဲၣ်, မ့ၢ်အတူၢ်ခီၣ်ထံကန့ၢ်ဆံးအါလဲၣ်. ပမ့ၢ်စံးလၢကျဲအဂၤတဘိန့ၣ်, သ့ၣ်တကလုာ်အသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီန့ၣ် မ့ၢ်နနာ်န့ၢ်အီၤကသ့ဝဲဒၣ်ထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ.

ယၤဒီးယမၤ ပလဲၤဘါသကိးတၢ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢ ပာ်ဖှိၣ်ဃ့ထုကဖၣ်သကိးတၢ်, တၢ်ဖးလံာ်စီဆှံ, တၢ်ချံးလီၤခီၣ်, ဒီးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဘူၣ်စီဆှံ ဒ်မိၢ်ပၢ်ဖံဖုအစိၤအသိးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါကိးနွံဒဲးန့ၣ် တၢ်ထုကဖၣ်အါထံၣ်အကျါ, ပဃ့ထုကဖၣ်တၢ်တထံၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲ "ယွၤဧၢ, နမ့ၢ်ကစၢ်တဂၤဃီလၢ အိၣ်ဒီးတၢ်သူၣ်ကညီၤသးကညီၤ အသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီထီဘိတဂၤ" န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤန့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃီ, ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဘၣ်. မ့မ့ၢ် တၢ်အသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီ (မ့) လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပဝးလီၤဆီ ဘၣ်ဃးဒီးယွၤ- ယွၤအတၢ်သူၣ်ကညီၤသးကညီၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်လၢထီဘိအဂီၢ်, ဒီးတမ့ၢ်ဝဲဒၣ်ထဲတဘျီဧိၤအဂီၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

နဃ့မယၤ အဆၢဒိၣ်…

တၢ်လၢအလီၤပျံၤလီၤဖုး

ထါဖိတယုၢ် စးထီၣ်ဝဲလံာ်ကျိၤလၢ “ပကအဲၣ် တၢ်သံထိးဘၣ်တၢ်တမံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုး” န့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ်, နံၣ်လၢ အကထိဘျဲၣ်န့ၣ် ထါဖိအံၤ ဘၣ်တၢ်ကွဲးအီၤလၢ ပှၤယူဒၤဖိ ပှၤကွဲးထါ ယူဒၤ ဟၣ်လ့ၤဝံ (Halevi), ဒီးဘၣ်တၢ်ကွဲးကျိာ်ထံအီၤ ဖဲနံၣ်ကယၤ ခံဆံ အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးထါ ပာ်ဖျါဆှဲဝဲ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး “တၢ်အဲၣ်ဒီးတၢ်လီၤမၢ်,” အလီၢ်ခံန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မနုၤတမံၤကအိၣ်ဝဲဒၣ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.

၁ မိၤရှ့ အပူၤန့ၣ် တၢ်သူၣ်အုးသးအုးမၤအသး ဖဲလၢ စီၤအၤဘြၤဟၣ် လီၤမၢ် အမါ နီၣ်စၤရါ, လၢတၢ်သံအဃိန့ၣ်လီၤ. ၁ မိၤ ၂၃:၂ ပာ်ဖျါဝဲ “ဒီးစီၤအၤဘြၤဟၣ် ဟဲဝဲဒ်သိး အကဟီၣ်, ဒီးအမဲာ်ထံကလီၤလၢအဃိ” န့ၣ်လီၤ. လံာ်စီဆှံအဆၢဒိၣ်အံၤ, ပာ်ဖျါဝဲ တၢ်တဲပူ လီၤအဲၣ်လီၤကွံ, ဒီးအလီၤသးအုးတယုၢ်, ဘၣ်ဃးဒီး နီၣ်စၤရါ, လၢလံာ်စီဆှံအပူၤ, ပှၤကညီ တဖၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤ တဖၣ်အကျါတဂၤအတၢ်သံန့ၣ်လီၤ. နီၣ်စၤရါ မ့ၢ် စီၤအၤဘြၤဟၣ်…

တၢ်အိၣ်မူလၢ အတပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤသး

ဘရိၣ်နံၣ် ဝဲ (Bronnie Ware) လၢအမ့ၢ် ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲပှၤဆါလၢအကသံဘူးတ့ၢ်လံတဖၣ်တဂၤန့ၣ် ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်, လၢပတၢ်အိၣ်မူအပူၤ, ပတပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် ဘၣ်ဃးဒီး ပမၤလၢာ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ တၢ်လူၤဃုမၤန့ၢ်တၢ်တဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘရိၣ်နံၣ် သံကွၢ် ပှၤဆါတဖၣ် လၢတၢ်ပညိၣ်အပူၤ, “နမ့ၢ်ဒိးန့ၢ်ခွဲးယာ် လၢခံတဘျီန့ၣ်ဒီး, တၢ်တမံၤမံၤလၢ နမၤဝံၤတ့ၢ်လံတဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်နကမၤက့ၤအီၤ လီၤဆီန့ၢ်ဒံးအပူၤကွံာ်ဧါ”န့ၣ်လီၤ. ပှၤဆါလၢအကသံဘူးတ့ၢ်လံတဖၣ် အတၢ်စံးဆၢလၢ အလီၤဂာ်လိာ်သးတဖၣ်အကျါ, ဘရိၣ်နံၣ်ကွဲးနီၣ်ရဲၣ်လီၤ တၢ်ဂ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ် ပီၢ်ယၢ်လီၤက့ၤအသးအအါအတၢၢ်, ယဲၢ်ထံၣ်န့ၢ်လီၤ. (၁) ယဆၢယဲဒၣ် ယကအိၣ်ဒီးတၢ်သးဒူလၢ ယကအိၣ်မူပာ်ဖျါထီၣ် ယတၢ်မ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်တဂၤ, (၂) ယဆၢယဲဒၣ်လၢ ယတဂုာ်ဖံးတၢ်မၤတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်လၢၤဘၣ်. (၃) ယဆၢယဲဒၣ်ယကအိၣ်ဒီးတၢ်သးဒူလၢ ယကပာ်ဖျါထီၣ် ယသးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်တဖၣ်ဖျိဖျိဖျါဖျါ. (၄) ယဆၢယဲလၢ ထီဘိန့ၣ် ယကရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးယတံၤသကိးတဖၣ်, ဒီး (၅) ယဆၢယဲဒၣ်လၢ ယကအိၣ်မူမၤအါထီၣ်တၢ်သူၣ်ဖှံသးညီ လၢယတၢ်အိၣ်မူအပူၤန့ၣ်လီၤ.

ဘရိၣ်နံၣ် ဝဲ အတၢ်ကွဲးနီၣ်ရဲၣ်လီၤတၢ်တမံၤအံၤ ဒုးသ့ၣ်နီၣ်က့ၤပှၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်ကတိၤဟ့ၣ်ဒိ ဖျါဖဲ လံာ်လူၤကၣ် အဆၢဒိၣ် ၁၂…

နီၢ်သးအတၢ်အိၣ်အသး အကီအခဲတမံၤ

တနံၤဘၣ်တနံၤ, ပှၤတဂၤန့ၣ် ညီနုၢ်ကွၢ်ဝဲဒၣ်အလီတဲစိအဘျီ ၁၅၀ န့ၣ်လီၤ. ပကပျဲ ပတၢ်သးစဲလၢ တၢ်တမံၤမံၤအဖီခိၣ် ထဲဒၣ်တမံးနံးဖိန့ၣ်တက့ၢ်. ထရ့းစတဲ ဟါရ့း (Tristan Harris) နာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်တမံၤမံၤ မ့ၢ်ဟံးဃာ်ပတၢ်သးစဲန့ၣ်ဒီး, တမ့ၢ်တၢ်အဂ့ၤလၢပဂီၢ်သ့ၣ်သ့ၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ်ပှၤတဖၣ် လၢအတဲဖျါထီၣ်အတၢ်ထံၣ်အကျါတဂၤ လၢတၢ်ဂီၤမူတယုၢ်အပူၤ, တၢ်ဂီၤမူလၢအဒုးနဲၣ် လီၤဆီပှၤအကါဒိၣ်ကတၢၢ်တနီၤ လၢစဲးဖီကဟၣ်ပီညါ, လၢအဆှၢနုာ်ပှၤဆူစိၣ်ရှဲၣ် မံၤဒယၣ် (social media) အကျဲမိၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ. နာ်သက့ဒီး, လၢတၢ်ကတိၤပတြၢၤတၢ်အလီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် အတၢ်ထံၣ်တဖၣ်န့ၣ် သီၣ်ဟူဝဲဒၣ် ဒ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ပှၤအသိး, ဒီးပာ်ဖျါထီၣ်ပတၢ်မ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်, (ဒီးတၢ်ဂီၤမူ) ဒ်အမ့ၢ် “တၢ်ရ့လိာ်မုာ်လိာ် အတၢ်အိၣ်အသးကီခဲ” (The Social Dilemma) န့ၣ်လီၤ. “ပမ့ၢ်ပိးလီတဖၣ်လၢအဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ပှၤ (product)န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်သးအိၣ်သးစဲန့ၣ် မ့ၢ်ပိးလီတမံၤ, လၢအဘၣ်တၢ်ဆါလီၤဆူ ပှၤဘိးဘၣ်ဟူသါတၢ်ကစီၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ” ပဟ့ၣ်လီၤပတၢ်သးစဲဆူ တၢ်လၢပနာ်အီၤဒ်အလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်, ဒီးကၢပှ့ၤကၢကလံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးနီၢ်နီၢ်န့ၣ်, မ့ၢ်ဒၣ်ပဘူၣ်ထီၣ်ဘါထီၣ် တၢ်လၢပဟ့ၣ်လီၤပတၢ်သးစဲတမံၤမံၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတိၤ တၢ်အိၣ်အသးကီခဲ (dilemma) န့ၣ်…

တၢ်မၤတၢ်ဃူတၢ်ဖိးလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးအပူၤ

ဖဲ ၁၉၇၁ နံၣ်န့ၣ် ဖံးလ့း ပတံး (Philippe Petit) မ့ၢ် ၦၤဂဲၤဒိ, ဒီးလဲၤဟးခီဂာ်ဝဲဒၣ် ပျံၤထးဘိလၢ အဘၣ်တၢ်စၢဖ့ၣ်ဆၢအီၤလၢ နီၣ်ထၢၣ်ဒ့ ကသံဒြဲၣ်သရိၣ်ဖးဒိၣ်တၢးထီတဖၣ် (Notre-Dame Cathedral) အဘၢၣ်စၢၤ, လၢ ဝ့ၢ် ဖဲရ့း(စ) (Paris) ဝံၤန့ၣ်ဒီး, အမံၤဟူသၣ်ဖျါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. သၢနံၣ်လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤႇ မ့ၢ်လၢအလဲၤဟးခီဂာ်ဝဲ, လၢ ဝ့ၢ် နယူယီး (New York), တၢ်သူၣ်ထီၣ်လီၤဆီ တၢးထီၣ်သဃံာ် (Twin Towers) အဘၢၣ်စၢၤ, ခီဖျိလၢတအိၣ်ဒီးတၢ်ပျဲအဃိ, တၢ်ဖီၣ်စၢဃာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၉၈၇ နံၣ်န့ၣ်, ပတံး လဲၤဟးခီဂာ်တၢ်တဘျီန့ၣ် ဖျါလီၤဆီဝဲန့ၣ်လီၤ. ဝ့ၢ် ယရူၤၡလ့ၣ် ကီၢ်ခိၣ် တဲးဒံၣ် ကိလဲး (Teddy Kollek) ကွဲမုာ်အီၤအဃိႇ ပတံး ဟးခီဂာ် ပျံၤထးဘိအလိၤ, လၢဟ့နိၣ် ကစၢၢ်တြီၤ (The Hinnom Valley)…