နီၢ်သးတဖၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤ ဆီတလဲက့ၤ
ဒ်ပှၤအါဂၤဘၣ်ဂဲၤလိာ်ဝဲလၢ တၢ်သးစဲထီ မုာ်-ခွါအိၣ်ဃုာ်လိာ်သး အတၢ်ဂီၤမူတဖၣ်အသိး, ရၢးစဲၣ် (Russel) တဂၤ, လၢအသးစၢ်လံလံန့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲဒၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်သးစဲထီလၢ တၢ်ဂီၤမူဒ်သိးအံၤတဖၣ်န့ၣ် အစိကမီၤဆူၣ်ဒိၣ်မး, ဒီးကဲထီၣ်တၢ်စုၣ်တၢ်ပျၢ်လၢအသးကံၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲကွဲးပာ်ဖျါဝဲလၢ, “ယတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဝဲဒီးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ, လီၤဂာ်ဒီးခဲစၢၣ်အတၢ်ဆါ အဂံၢ်စဲၤလီၤအသးဒိၣ်ဒီၣ်ယိာ်ယိာ်လၢယဖံးယညၣ်အပူၤ” န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲဒိးန့ၢ် တၢ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး, ဒီးအတၢ်အိၣ်မူ ဆီတလဲက့ၤအသးဝံၤ, အကတၢၢ်န့ၣ် ခီဖျိလၢကစၢ်ယွၤအဘျုးအဖှီၣ်အဃိ, အဝဲထူၣ်ဖျဲးထီၣ်က့ၤဝဲဒၣ်လၢ မုာ်-ခွါအိၣ်ဃုာ်လိာ်သး အတၢ်ဂီၤမူတဖၣ် အစိအကမီၤ,ဃူာ်ဒီးတၢ်သးစဲထီအဂုၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ရၢးစဲၣ် စံးဝဲဒၣ်လၢ, “ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး မ့ၢ်ပှၤလၢအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤယၤအဃိ, ကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်အဂီၢ် ယကမၤလၤကပီၤအီၤ” န့ၣ်လီၤ.
ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်အဂီၢ်, ဝံယံးရမံယၤ စိာ်ဆှၢလီၤဝဲဒၣ် ယွၤအတၢ်ကစီၣ်လၢမုၢ်တနံၤန့ၣ် ယွၤ “ကပာ်အတၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢ အဝဲသ့ၣ်အသးကံၢ်ပူၤ” (ယံး ၃၁:၃၃) န့ၣ်လီၤ. တၢ်အၢၣ်လီၤအီၤလီၤအသီအံၤ လၢထီၣ်ပှဲၤထီၣ်ဝဲလၢ ကစၢ်ခရံာ် (ဧ့ၤ ၈:၆-၁၃), ခီဖျိလၢတၢ်နာ်န့ၣ် ကယဲၢ်ပှၤခဲလၢာ် ကဘၣ်တၢ်ဆီတလဲက့ၤဝဲဒၣ်လၢ ယွၤအဘျုးအဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, “အသး.... အိၣ်ဝဲဆိးဝဲလၢပပူၤ” (ရိ…
တၢ်အိၣ်ခိးကွၢ်လၢ်စိ တၢ်မုၢ်လၢ်
ဖဲ ၂၀၂၀ နံၣ်န့ၣ် အလံဒၢ် (Alida) မၤကွၢ်ဝဲဒၣ် (DNA), ဒီးထံၣ်ဝဲလၢ အတၢ်ဘၣ်ထွဲ အိၣ်ဒီးပှၤတဂၤလၢ ကီၢ်အမဲရကၤ အတခီတဝာ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ် အဝဲဒီးအဖိမုၣ်တဖၣ် ဃုထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢ ၁၉၅၀ နံၣ်တဖၣ်အတီၢ်ပူၤ, တၢ်ပရၢပစၢၢ် အတၢ်ကစီၣ်တဖၣ်န့ၣ်ဒီး, သ့ၣ်ညါက့ၤဝဲလၢ ပှၤတဂၤအံၤ မ့ၢ် အလံဒၢ် အဖါတံၢ် လူဝ့း(စ) လၢ အလီၤမၢ်ယံာ်တ့ၢ်လံဝဲတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢအပူၤကွံာ် ၁၉၅၁ နံၣ်, ဖဲ အသးအိၣ်ဒံးဒၣ် ဃုနံၣ်ဖိအကတီၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဆူၣ်ပာ်ခူသူၣ်အီၤ လၢဖီကရၢၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. လူဝ့း(စ) လီၤမၢ်တ့ၢ်ဝဲဒၣ် အနံၣ် နွံဆံ လဲၤပူၤကွံာ်ဝံၤ, အကတၢၢ်န့ၣ် DNA အတၢ်မၤကွၢ်အံၤ နဲၣ်ဆှၢက့ၤ အဝဲသ့ၣ်ဆူ သွံၣ်ထံအဘူးအတံၢ်တဖၣ် က့ၤပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. အလံဒၢ် စံးဝဲဒၣ်လၢ “ပတၢ်ဂ့ၢ်ဖိအံၤ ကဲထီၣ် တၢ်မၤစၢၤသ့ဝဲဒၣ်လၢ ဒူၣ်ဖိထၢဖိအဂုၤအဂၤတဖၣ်အဂီၢ်အဃိ,... ယအဲၣ်ဒိးစံးဝဲလၢ, တဘၣ်သးဟးဂီၤ (ပျဲကွံာ်) တဂ့ၤ” န့ၣ်လီၤ.
ပကဟံးဃာ်…
တၢ်သးအိၣ်ထုကဖၣ် အတၢ်ပာ်သး
တၢ်လဲၤခီဖျိတူၢ်ဘၣ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆၢယံာ်ယံာ်ထၢထၢတမံၤန့ၣ်, မၤလီၤဘှံးလီၤဘှါ ကၠ့မံၣ် (Jimmy) နးနးကျံးကျံးန့ၣ်လီၤ. အဝဲအသးအိၣ်ရ့လိာ်သးဒီးကစၢ်ယွၤ- ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ် ကစၢ်ယွၤ, ဒီးတၢ်ကွၢ်ထံဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ ကိးမုၢ်ဂီၤဒဲးဘၣ်ဆၣ်, လၢအလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤအလိၤန့ၣ် ကဆ့ၣ်နီၤ, ဒီးကပာ်ဝဲအနီၢ်ကစၢ် ဒ်လဲၣ်န့ၣ် တထံၣ်န့ၢ်ဝဲဒၣ်ကျိၤကျဲန့ၣ်ဘၣ်. အဝဲဃၣ်ကပၤအသးဆူအံၤတခီ, ဆူနုၤတခီဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဘၣ်အီၤတမုာ်တလၤဘၣ်. အကတၢၢ်န့ၣ်, လၢတၢ်သူၣ်ဟးဂီၤသးဟးဂီၤအပူၤ, လီၤဃံၤဝဲဒၣ်လၢတၢ်ချံးလီၤခီၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမၤဝဲ တၢ်ထုကဖၣ် အက့ၢ်ဂီၤဒ်သိးအံၤန့ၣ် မၤဆံးလီၤ စှၤလီၤ တၢ်ဆါဆၢ်အ့ၣ်ထုးတဖၣ်လၢ အတူၢ်ခီၣ်ဝဲတမုာ်ဘၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. မုၢ်ဂီၤလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံတဖၣ်န့ၣ်, ကၠ့မံၣ် ရ့လိာ်အသးဒီးကစၢ်ယွၤ လၢတၢ်ချံးလီၤခီၣ်အပူၤ- ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် သးအတၢ်မုာ်တၢ်ပၢၤ, ဖဲအဃ့ထုကဖၣ် ကိးထီၣ်ယွၤအကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ယူဒၤအစီၤပၤ, စီၤယဟိၤရှၤဖး စ့ၢ်ကီး, ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤတမံၤန့ၣ်, တမ့ၢ် တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဘၣ်, မ့မ့ၢ်လၢဒုၣ်ဒါတဖၣ် အတၢ်မၤပျံၤမၤဖုး (၂ ကွဲး ၂၀:၁-၂) န့ၣ်လီၤ. စီၤပၤ ယဟိၤရှၤဖး န့ၣ် “ပျံၤတၢ်, ဒီးဃၣ်အသးဒ်သိးအကဃုယွၤ” (:၃) န့ၣ်လီၤ. ပှၤယူၤဒၤဖိတဖၣ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ် ဒ်သိးကဃုန့ၢ်…
ယွၤအတၢ်မၢလီၤပှၤ လၢကစၢ်ခရံာ်အပူၤ
ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်လီၤ ကၠ့နံၣ် ဟ့း(စ)လီး (Ginnie Hislop) လၢ မံၤလၤဒိၣ်စိတီၤဒိၣ် အလံာ်အုၣ်သး (Master Degree Diploma) ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် ကမျၢၢ်အတၢ်ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါ ကိးပသူကိးပသီ, ဖဲ ၂၀၂၄ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်. ဒ်သိးကမၤဝံၤဝဲတၢ်မၤလိအံၤအဂီၢ်, မ့ၢ်လၢတၢ်ဆၢကတီၢ်ယံာ်ဝဲဒၣ် ၈၄ နံၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၄၁ နံၣ်န့ၣ်, ဒ်သိးကမၤဝံၤ အတၢ်မၤလိအဂီၢ် လိၣ်ဝဲဒၣ်ထဲ ကဘၣ်တီၢ်ထီၣ် တၢ်ကွဲးဃိထံ (thesis) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အတၢ်အဲၣ်တီ ကၠီး (George) တဂၤ ထံကီၢ်လိၣ်ဘၣ်အီၤ သတူၢ်ကလာ်, ဒီးကဘၣ်လဲၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဒုးတၢ်ယၤဖးဒိၣ် ခံဘျီတဘျီအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ခံဂၤ ဒိးတ့ဒိးဖျီအသးအဆိအချ့, ဒီးလဲၤဝဲဆူ အဝၤအတၢ်မၤလီၢ်, ပှၤသုးဖိတဖၣ်အိၣ်ဆိးတၢ်အလီၢ်အကျဲ, ဒီးဘၣ်ပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် ကၠ့နံၣ် အတၢ်မၤလိ, တချုးလၢအမၤဝံၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဆိကတီၢ် အတၢ်မၤလိဖးယံာ်ဖးထီအံၤ ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ကၠ့နံၣ် မၤဝံၤမၤလၢပှဲၤဝဲဒၣ် တၢ်လၢအစးထီၣ်မၤတ့ၢ်ဝဲတမံၤန့ၣ်လီၤ.
စီၤဧ့စြၤ…
ခူၣ်ဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်ကူၣ်သ့ လၢတၢ်အယိာ်
လၢကီၢ်စဲၣ် ဖလီၣ်ရံၣ်ဒၣ် (Florida) န့ၣ် ၦၤသူၣ်ထီၣ်ဘှီထီၣ်တၢ်ဖိတဖု ဖံးတၢ်မၤတၢ်လၢကီၢ်အမဲရကၤ အစ့ ဒီလၣ် ၄၂ ကကွဲၢ်အဂီၢ် လၢတၢ်ခူၣ်ထံကျိၤအတၢ်မၤ, ဒီးခူၣ်န့ၢ်ဝဲတၢ်ထူးတၢ်တီၤလုၢ်ဒိၣ်ၦ့ၤဒိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢဟီၣ်ခိၣ်အတၢ်ပူၤယိာ်ယိာ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်ဝဲၦၤဖီၣ်ညၣ်အကဘီတဘ့ၣ်လၢ အဘၣ်တၢ်တ့ဘှီတ့ၢ်အီၤလၢ ၁၈ဝဝ နံၣ်, ဒီးအတၢ်အိၣ်အသးန့ၣ် ဂ့ၤဝဲဒၣ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. ကဘီတဘ့ၣ်အံၤ အိၣ်ဒီးပီးလီတဖၣ်လၢ အလီၤသးစဲတဖၣ်,ဃုာ်ဒီးဂာ်သဝံအထံမ့ၣ်အူဒၢအပိးလီတဖၣ်, ၦၤအိထံအလီခီလၢ ၦၤတ့အီၤလၢဃီၤသၣ်အကုတဖၣ်, ဒီးထူ/စ့ တီကါဘ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃိထံဃုသ့ၣ်ညါကွၢ် ကဘီတဘ့ၣ်အံၤ, အိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်ကွၢ်စိလၢ ကဟ့ၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲး, ဘၣ်ဃးဒီးအပူၤကွံာ်အါန့ၢ်အနံၣ်တကယၤဘျဲၣ်န့ၣ် လၢတၢ်လီၢ်တတီၤအံၤ တၢ်အိၣ်မူတဖၣ် ကမ့ၢ်တၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ၦၤကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ် စိၤလၢညါအဂ့ၢ်တဂၤ စံးဝဲဒၣ်လၢ “ကဘီတဘ့ၣ်အံၤ အါန့ၢ်ဒံးကဘီတဘ့ၣ်, ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤလၢ ပှၤကညီတဖၣ် အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ တနံၤဘၣ်တနံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်လူၤဃုခူၣ်တၢ်ယိာ်ယိာ်န့ၣ်ဒီး, ပကမၤန့ၢ် တၢ်သ့ၣ်ညါ, ဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့န့ၣ်လီၤ.
ဒ်ပမၤလိ လံာ်ၦၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ်အပူၤန့ၣ် ပကဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အထူးအတီၤတဖၣ်- လၢပျၢၤတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တဖၣ်, လၢအဒုးနဲၣ်ဝဲဒၣ် စိၤအကတီၢ်ဖဲန့ၣ် တနံၤဘၣ်တနံၤ, အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်,ဃုာ်ဒီးလၢပစိၤဆၢကတီၢ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီး န့ၣ်လီၤ. စံၣ်တဲၤ ၈:၅-၆…
တၢ်မူလၢကစၢ်ခရံာ်အပူၤ
ဟံၣ်ဖိဃီဖိတဒူၣ်လၢ အတၢ်ဆဲးကျိးလိာ်သးလီၤမၢ်တ့ၢ်ဝဲဒီးအဖိခွါဒီးဒီပုၢ်ဝဲၢ်ခွါ, တဲလၣ် (Tyler) န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤသံအချါ သပၢၤတဖျၢၣ်, ဒီးတၢ်စံးဝဲလၢအပူၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတဲလၣ် အစိၣ်အချါန့ၣ်လီၤ. အဝဲအသးအိၣ်ဒံးဒၣ်ထဲ (၂၂) နံၣ်ဧိၤ, ဒီးအတၢ်သံန့ၣ် ဖျါလၢတၢ်စူးကါကသံၣ်မူၤဘှီးအါတလၢ (Overdose) အဃိန့ၣ်လီၤ. အါနံၣ်အါလါအတီၢ်ပူၤန့ၣ်, တဲလၣ် ဘၣ်ဂဲၤလိာ်ဝဲဒီးတၢ်သးစဲထီကသံၣ်မူၤဘှီး, ဒီးတၢ်ဃုထၢလၢ အတပိာ်ကျဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တချုးအတၢ်သံ, ခီဖျိလၢ တၢ်စူးကါကသံၣ်မူၤဘှီးအါတလၢအဂ့ၢ်အံၤ မၤအသးန့ၣ်, တဲလၣ် အိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆီတလဲမၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်အိၣ်မူ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဟံၣ်, ဒီးမၤဝံၤမၤလၢပှဲၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတဖၣ်, ဒီးအိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ထီၣ်က့ၤဝဲဒၣ်လံန့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်, လၢတၢ်ဖုးသံပျီၢ်သံအပူၤ, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါက့ၤဝဲဒၣ်လၢ တဲလၣ် အိၣ်မူဒံးဝဲဒၣ်နီၢ်နီၢ် န့ၣ်လီၤ. လၢ တဲလၣ် အလီၢ်န့ၣ် ပှၤထံၣ်ဆိကမိၣ်ကမၣ် ပှၤသးစၢ်အဂၤတဂၤ, လၢအသံတ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢတၢ်စူးကါကသံၣ်မူၤဘှီးအါတလၢအဃိန့ၣ်လီၤ. လၢခံန့ၣ်ဒီး, တဲလၣ် ထံၣ်လိာ်ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်က့ၤအသးဒီး အဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်ဝံၤ, ဆိကမိၣ်ကဒါက့ၤ ပှၤသးစၢ်လၢအသံတ့ၢ်တဂၤအဂ့ၢ်, ဒီးစံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်မ့ၢ် ပှၤလၢအသံတ့ၢ်တဂၤ” န့ၣ်လီၤ.
တဘျီန့ၣ်,…
တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် တကဲထီၣ်တၢ်ကလီကလီဘၣ်
ပိၢ်မုၣ်အံၤ ကွၢ်ဝဲယမဲာ်သၣ်, ဒီးစံးဘၣ်ယၤ, “နတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် တဘၣ်ဒုးကဲထီၣ်အီၤ တၢ်ကလီကလီတဂ့ၤ” န့ၣ်လီၤ. ယသးအတၢ်ဆိကမိၣ် က့ၤကဒါဝဲဆူ အပူၤကွံာ်န့ၣ်, ဖဲယဘၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ကစီၣ်လၢ တၢ်သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤအတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါ, ဘၣ်ထွဲဒီးသိလ့ၣ်နုာ်လီၤဘျၢၣ် ပိၢ်မုၣ်အံၤ အဖိခွါ, ဒီးသံလဲၤပူၤကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.ပိၢ်မုၣ်အံၤ ကတိၤတၢ်မနုၤလဲၣ်န့ၣ် ကသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ညါတ့ၢ်ဝဲ တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အံၤ ကကဲထီၣ် တၢ်မၤလၤကပီၤယွၤ, ဒီးကကဲထီၣ် တၢ်မၤစၢၤ ပှၤဂၤအဂီၢ်, ယွၤ စူးကါဝဲတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်, ပိာ်မုၣ်အံၤ သ့ၣ်ညါဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်လၢ တံၤသကိးပိာ်မုၣ်အံၤ မၤဝဲအဂ့ၤကတၢၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ဒ်ယဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ခဲစဲၣ်တၢ်ဆါ နးနးကျံၤကျံၤအကတီၢ်, ဖဲယနၢ်ဟူ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ်ဒီး, ကဲထီၣ်တၢ်မၤမုာ်ထီၣ်က့ၤယၤ, ဒီးတၢ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါလၢယဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲဒုးသ့ၣ်နီၣ်က့ၤယၤလၢ ယွၤ နၢ်ဟူ ယတၢ်ကိး ပသူထီၣ်တၢ်ဒီးယတၢ်သူၣ်အုးသးအုး, ဒီးယွၤအိၣ်ဒီးယၤ လၢယတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ, ဒ်သိးကမၤစၢၤပှၤဂၤလၢ ကျိၤကျဲ အသီအဂီၢ်, ယွၤ ကစူးကါယတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ.
စီၤမိၤရှ့ သ့ၣ်ညါစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ဆိးဝဲလၢအပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ၂ မိၤ…
ဟဲစိာ်ဆူ ကစၢ်ယွၤအအိၣ်
ဘရဲၣ်ယၢၣ် (Brian) ဒုးနဲၣ်အသးဒီးကသံၣ်သရၣ် လၢအယါဘျါသးဖျၢၣ်တၢ်ဆါန့ၣ် ယံာ်ဝဲဒၣ်တနၣ်ရံၣ်ဘျဲၣ်လံန့ၣ်လီၤ. အတံၤသကိး အိၣ်ခိးအီၤလၢ တမှံၤအဒၢး, ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်ဝဲဒၣ် အတံၤသကိးလၢ အိၣ်တဆူၣ်တဂၤ ကဒိးန့ၢ်ဝဲ တၢ်ကူၣ်သ့, ဒီးတၢ်ကယါဘျါက့ၤအီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ဘရဲၣ်ယၢၣ် ဟဲက့ၤဝဲဒၣ်ဆူ တမှံၤအဒၢး, ဒီးကသံၣ်သရၣ်ဟ့ၣ်လီၤအီၤ လံာ်ကဘျံးတဖၣ်န့ၣ် ပၣ်လီၤဝဲလၢစီၢ်နီၤခိၣ်အလိၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အတံၤသကိး, ဒီးစံးကတိၤသကိးဝဲ ကျိၤကျဲဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ကူဆါယါဘျါ အတၢ်အိၣ်အသးလၢ အလီၤပျံၤတမံၤအံၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကူဆါယါဘျါလၢခံတဆီအဂီၢ်, အဝဲသ့ၣ်ခံဂၤ စံးကတိၤသကိးလိာ်သး ဒ်သိးဒီးကဘါထုကဖၣ်, ဒီးဃ့တၢ်ကူၣ်သ့လၢ ယွၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီးဘရဲၣ်ယၢၣ် စံးဝဲဒၣ်, “ခါဆူညါတၢ်ကမၤ အသးတမံၤဂၤတမံၤန့ၣ်, ယအိၣ်ယဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤအစုပူၤ” န့ၣ်လီၤ.
၂ စီၤ ၁၉:၁၄ ပာ်ဖျါဝဲ စီၤပၤဃံးစကံယၤ “သလၣ်ထီၣ်လံာ်လၢ ယွၤအမဲာ်ညါလီၤ.” လံာ်ပရၢအပူၤ တၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဘၣ်. မ့မ့ၢ်
ပှၤအၤရှုၢ်ဖိ, ဒုၣ်ဒါလၢ အစိဒိၣ်ကမီၤဒိၣ် အတၢ်မၤပျံၤမၤဖုးတဖၣ် လၢအဒုးန့ၢ်ဝဲ ယူဒၤ အဝ့ၢ်အဂၢၢ်အကျၢၤတဖၣ်, ဒီးကတဲာ်ကတီၤအသးလၢ ကဒုးန့ၢ်ဝဲ…
ဖံးတၢ်မၤတၢ်- တမ့ၢ်လၢတၢ်သးဒ့ဒီဘၣ်
ပှၤနီၣ်ကၠိအသိလ့ၣ်တဂၤ ဖဲအနီၣ်သိလ့ၣ်အကတီၢ် တနီၣ်အသး, ဒီးသံတယူာ်ဝဲဒၣ်, ဒီးသိလ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်လၢ အအိၣ်ပှဲၤဒီးကၠိဖိအဂၤ ဃုဆံန့ၣ် တၢ်ပၢၤက့ၤအီၤတန့ၢ်လၢၤဘၣ်. တကီၢ်ခါန့ၣ် ပှၤဃိးတီၤကၠိဖိ ဒ့လိ(န) ရံး (Dillon Reeves) ဟးထီၣ်ဝဲလၢ အခးဆ့ၣ်နီၤ, ဒီးဃ့ၢ်သဖှိဝဲဆူ ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်အလီၢ်, ဒီးယီၢ်လီၤဝဲဒၣ် ဘရ့း (brake), တချုးသိလ့ၣ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲ အကတီၢ်ဖိန့ၣ်လီၤ. ပှၤမၤလိတၢ်ဖိအါဂၤ အတၢ်မၤအါဝဲလၢ တၢ်ကွဲးလံာ်ဆှၢလံာ် မ့တမ့ၢ် လိာ်ကွဲလၢ အကစၢ်ဒၣ်ဝဲ အကွဲၤဒီနၢ်အကတီၢ်, ဒ့လိ(န)- ပှၤလၢအကွဲၤဒီနၢ်တအိၣ်တဂၤ- မ့ၢ်လၢအထံၣ်စိဝဲတၢ်မၤအသး ဘၣ်ဆၢဘၣ်ကတီၢ်အဃိ, ဒီးမၤဆၢဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ် မၤဝဲဒၣ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢ ဒ့လိ(န) ထံၣ်ဝဲဒၣ် အါဘျီလံအဃိ, ကဘၣ်ယီၢ်လီၤ ဘရံး ကယီၤကယီၤဖိန့ၣ် သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပှၤအိၣ်လၢ သိလ့ၣ်အပူၤခဲလၢာ်အသးသမူ ကပူၤဖျဲးဝဲအဂီၢ်, ဒ့လိ(န) အတၢ်အိၣ်ကတီၤ ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သး, ဒီးတမ့ၢ်လၢ တၢ်ဆိကမိၣ်မၤဒံဝ့ၤဒံဝီၤအသးန့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်တၢ်မၤစၢၤန့ၣ်လီၤ. ပၣ်ဃုာ်ဒီး ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ် လၢအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ ဂ့ၤထီၣ်ကဒါက့ၤတဂၤန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ စီၤမိၤရှ့…
ဖဲအဝဲသ့ၣ်တထံၣ်တၢ်အကတီၢ်
နူနဲး(စ) (Nuñez) အခီၣ်တလံာ်လီၤတဲာ်လၢ ကစၢၢ်လိၤ, ဒီးလဲၤတုၤဆူ ကစၢၢ်တြီၤလာ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤစးထီၣ်အိၣ်ဆိးဖဲတြီၤလာ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်လၢတၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤ မၤဟးဂီၤအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်ချံအတၢ်ထံၣ်အဃိ, အမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်နီတဂၤဘၣ်. ဖိလံၤစၢၤသွဲၣ်လၢ အပိာ်ထွဲထီၣ်အခံတဖၣ်စ့ၢ်ကီး, အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤအမဲာ်ချံတထံၣ်တၢ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်မူဒီလိၤအသး ဒ်ပှၤမဲာ်တထံၣ်တၢ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. နူနဲးစ်ဂုာ်ကျဲးစၢး ဒုးနၢ်ပၢၢ်အဝဲသ့ၣ်လၢ, တၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဃးဒီးမဲာ်ချံအတၢ်ထံၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဒ်လဲၣ် ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသ့ၣ်တကနာ်ဃုာ်ဝဲဘၣ်. အကတၢၢ်န့ၣ်, နူနဲး(စ) ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ ကျဲဖိတဘိလၢ ကစၢၢ်အကဆူး, ကျဲလၢကဆှၢအီၤဆူတၢ်ပူၤဖျဲး လၢကစၢၢ်တြီၤလာ်အံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲထူၣ်ဖျဲးလံဘၣ်ဆၣ်, လၢကစၢၢ်ဒီခိၣ်လိၤန့ၣ် ကွၢ်စိလီၤဝဲ, ဒီးထံၣ်ဝဲဒၣ် လၢၢ်လ့ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ် ဘူးတ့ၢ်လံကလီၤတဲာ်လၢ ပှၤမဲာ်ဘျီၣ်တဖၣ်အံၤအလိၤန့ၣ်လီၤ. နူနဲး(စ) ကျဲးစၢး ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤအိၣ်ဆိးလၢ တြီၤလာ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတကနၣ်ဃုာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
အ့း(ရှ). ကၠံၢ်. ဝဲ(စ) (H.G. Wells) အတၢ်တဲပူတဘ့ၣ် “ပှၤမဲာ်ဘျီၣ်တဖၣ်အထံကီၢ်” အံၤ, ကဒုးထံၣ်ကဒါက့ၤပှၤလၢ ဝံရှမူၤအ့လးအဂ့ၢ်သ့ၣ်သ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအတၢ်အိၣ်မူကကတၢၢ်ဘူးထီၣ်လံအကတီၢ်, လၢတၢ်အဲၣ်ယွၤ, ဒီးတၢ်မၤယွၤ အတၢ်မၤအဂီၢ်န့ၣ် ၁ ရှမူၤ ၈:၃ ပာ်ဖျါဝဲလၢ…