ယွၤလၢအကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်တၢ်လၢပဂီၢ်
ဖဲ ၂၀၂၄ နံၣ်န့ၣ်, ခွါလိၣ်ဘိ ကံကါ(န) (Keegan) တဂၤ လဲၤတခွဲညၣ်, ဒီးမၤန့ၢ်ဝဲ ဘရၣ်မဲ(န)ဒံၣ် (Barramundi) ညၣ်ဖးဒိၣ်တဘ့ၣ်, အထီ ကအိၣ်ဝဲ ခံခီၣ်ယီၢ် လၢတၢ်သးခုအပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဒ့မုၣ်ဖိ နဲၣ်အီၤ တၢ်ပနီၣ်အက့ဖိတဘ့ၣ်လၢညၣ်အလိၤန့ၣ်ဒီး, အတၢ်သးခုန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်သူၣ်ပိၢ်သးဝးဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်ကီၢ်အီစထြ့လယၢၣ် ပှၤတခွဲညၣ် အတၢ်ပြၢ ပာ်ပနီၣ်ဝဲအသိး, ညၣ်လၢ အဝဲတခွဲန့ၢ် တဘ့ၣ်န့ၣ် အလုၢ်အပှ့ၤအိၣ်ဝဲဒၣ် ဒီလၣ်တကကွဲၢ်န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်လၢ ၂၀၁၅ နံၣ်လံၤလံၤန့ၣ် ပှၤမၤတၢ်ပြၢအံၤ တနံၣ်ဘၣ်တနံၣ်, ဒီး ကံကါ(န) မ့ၢ်ပှၤအဆိကတၢၢ်တဂၤလၢ အမၤန့ၢ် မၤနၢၤ စ့ခိၣ်ဖးအထီကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်တခွဲန့ၢ်ညၣ်တဘ့ၣ်အံၤ တမ့ၢ်တၢ်ကမၤအသးညီညီထီဘိဘၣ်. တၢ်တခွဲန့ၢ်ညၣ် လၢအထးခိၣ်ပူၤအိၣ်ဒီးစ့တဘ့ၣ်န့ၣ် ကီခဲဒိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢလံာ်မးသဲ (၁၇:၂၇) အပူၤန့ၣ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးဘၣ် အပျဲၢ်အဘီၣ် စီၤပ့းတရူးလၢ “လဲၤဆူပီၣ်လဲၣ်,... ဒီးညၣ်လၢအဟဲထီၣ်ဆိတဘ့ၣ်န့ၣ် ဟံးန့ၢ်ဒီးအိးထီၣ်အထးခိၣ်, ဒီးနကထံၣ်န့ၢ် စ့တရှက့လး”…
တၢ်ဟ့ၣ်မၤဘူၣ်လၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂီၢ်
နီၢ်ပၤမုၣ်ဘံးထိရံယၤအစိၤ ပှၤကွဲးထါ, ခရံးစတံနါ ရိၣ်စဲးထံၣ် (Christina Rosetti) တဂၤ, လၢ “တၢ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်သမူထီၣ်က့ၤ လၢအဂ့ၤဒိၣ်တမံၤ” (A Better Resurrection) အထါတယုၢ်အပူၤန့ၣ် ကွဲးဝဲဒၣ် “ယစိာ်ထီၣ်ယမဲာ်ချံ, ဒီးယကွၢ်ထီၣ်ယဲဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်သးအုးအပူၤ, တၢ်လၢယထံၣ်န့ၣ် တဖျါဆှံအဃိ, ကစၢၢ်လၢ အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤထီဘိန့ၣ် ယတထံၣ်န့ၢ်ယဲဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. ရိၣ်စဲးထံၣ် အထါဖိအံၤ ပာ်ဖျါဝဲ တၢ်လူၤဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်, ဖဲလၢအသးကလၢၢ်ဘၣ်တၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်ဘၣ်အကတီၢ်, ဒီးစံးဝဲဒၣ် “တၢ်မုၢ်လၢ်တဖၣ်, ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ယတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ရိၣ်စဲးထံၣ် အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤဝဲဒၣ် တၢ်မုၢ်လၢ်တမံၤန့ၣ် ဒိၣ်န့ၢ်ယိာ်န့ၢ်ဒံး အတၢ်သးဟးဂီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖီထီၣ်ဖးထီၣ်သီ, ဒီးတၢ်လီၢ်လါဟ့တဖၣ် လၢအပာ်ဖျါထီၣ် ကစၢ်ခရံာ်ဂဲၤဆၢထၢၣ်သမူထီၣ်က့ၤ အဂ့ၢ်, တၢ်လၢအမၤသီထီၣ်အတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် အဝဲထံၣ်န့ၢ်တသ့ဘၣ်ဆၣ်, အၢၣ်လီၤ ဝဲဒၣ်လၢ, “ကစၢ် ကဂဲၤဆၢထၢၣ်သမူထီၣ်က့ၤ,” ဒီးဃ့ဘါထုကဖၣ်ဝဲဒၣ်လၢ “ကစၢ်ဧၢ, ဂဲၤဆၢထၢၣ်သမူထီၣ်က့ၤလၢယပူၤတက့ၢ်” န့ၣ်လီၤ.
စီၤပီလူး ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပာ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ၂ ကရံၣ်သူးအပူၤ,…
အိၣ်မူလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးအဂီၢ်
ဖဲ ၂ဝ၂၃ နံၣ်န့ၣ်, ကီၢ် ခဲ(န)ယဲၣ်(န) (Kenyan) အပှၤပၢၤကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်နုာ်လီၤဘှါဆှဲ မၤကတၢၢ်ဝဲဒၣ် “ရှခၣ်ဟီလၣ် တၢ်မၤသံပှၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်” (Shakahola Massacre), ပှၤလၢအကယၤတဖၣ် သံဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢအလူၤပိာ်ထွဲ တၢ်ဘါကရူၢ်တခါအခိၣ် အတၢ်နဲၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကဒုၣ်တၢ်အီၣ်တုၤအသံတစု, ဒ်သိးကထံၣ်လိာ်အသးဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နၢ်တဂၤအံၤ ဘၣ်တၢ်ဆှိးအီၤ ခီဖျိလၢအၢၣ်လီၤအီလီၤဝဲ အပျဲၢ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤဝဲမ့ၢ်ဝံၤန့ၣ်ဒီး, အဝဲစ့ၢ်ကီးကပာ်တ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢ ကျိၤကျဲဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤဖီၣ်စၢဃာ်အီၤဝံၤန့ၣ်ဒီး, ဂ့ၢ်လိာ်ဝဲဒၣ်လၢ အဝဲတသိၣ်လိနဲၣ်လိတၢ်ဒ်သိးအံၤ နီတဘျီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်သူၣ်အုးသးအုးအဂ့ၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီအဒိအတဲာ်တမံၤ, ခီဖျိလၢတၢ်ဘံၣ်မဲာ်, ဒီး စူၢ်နာ်လူၤပိာ် ပှၤစံးလီၤအသး လၢအမ့ၢ် သူၣ်ဂ့ၢ်သးကျိၤခိၣ်နၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ် အလီၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘါကရူၢ်အကရၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်လီန့ၢ်ဝ့ၤန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်ကလဲာ်တုၤဒၣ်လဲာ်, ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်အသုတလီၤဒိသံအဂီၢ်, ပှၤလၢအဟဲမၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်န့ၣ် ထီဒါတြီဆၢဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအပူၤဖျဲးထီၣ်က့ၤတဂၤ တဲဖျါထီၣ်က့ၤဝဲလၢ ခိၣ်နၢ်အတၢ်သိၣ်လိနဲၣ်လိတၢ်တဖၣ်န့ၣ် ပှၤအသးစဲထီဝဲဒၣ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.
ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးတဖၣ်အဂီၢ်, ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူးခရံာ် မ့ၢ် ခိၣ်နၢ်အမ့ၢ်အတီတဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲအဲၣ်ဘၣ်ပှၤဒိၣ်မးအဃိ, ဒ်သိးပကမူဃုာ်ဒီးအီၤ (၁သ့း ၅:၁ဝ) အဂီၢ်,…
သးဖျၢၣ်လၢ အဒိၣ်ထီၣ်လဲၢ်ထီၣ်
“တၢ်အၢၣ်လီၤတၢ်ကမၣ်” အလံာ်ပူၤန့ၣ်, အီးကၢးစတံ (Augustine) ကွဲးပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲဒီးအီၤန့ၣ် ကဲထီၣ်အသး သ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢ အတ့လီၤမူခိၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီးကယဲၢ်တၢ်ဘၣ်တ့ခဲလၢာ်အကစၢ်တဂၤန့ၣ် ဟဲနုာ်လီၤဆူ ပှၤဒ်သိးအီၤ, လၢအမ့ၢ်တၢ်အဆံး, ပှၤတၢ်ဒဲးဘးဖိတဂၤ အသးကံၢ်ပူၤသ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲသကွံာ်ကညး ကစၢ်ယွၤ ဒ်သိးကဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်အံၤအဂီၢ်, ဃ့ထုကဖၣ်ဝဲလၢ “ယနီၢ်သးအဟံၣ်န့ၣ် တၢ်လီၢ်အံၣ်ဝဲလီၤ. ဒ်သိးနကဟဲနုာ်လီၤအဂီၢ်, မၤလဲၣ်ထီၣ် ယနီၢ်သးအဟံၣ်န့ၣ်တက့ၢ်. ယနီၢ်သးအဟံၣ်န့ၣ် ဟးဂူာ်ဟးဂီၤဝဲ, ဒီးဘှီဂ့ၤထီၣ်က့ၤအီၤတက့ၢ်. ယသူၣ်ယသးန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီးတၢ်လၢ အတကြၢးဒီးနမဲာ်ချံ အတၢ်ထံၣ်တဖၣ်န့ၣ် ယအၢၣ်လီၤ, ဒီးယသ့ၣ်ညါယဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, မ့ၢ်မတၤတဂၤကမၤကဆှီအီၤလဲၣ်. မ့တမ့ၢ်ဘၣ်လၢနၤန့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်ယကဘၣ်ဟီၣ်ကိးထီၣ်ဆူ မတၤတဂၤအအိၣ်လဲၣ်” န့ၣ်လီၤ
ခ့ခါအကတီၢ်န့ၣ် ပသ့ၣ်ညါအီၤ ဒ် “ပှၤစီဆှံ အီကၢးစတံ” (Saint Augustine) အသိး, မ့ၢ်ပှၤကူၣ်သ့ လၢအတၢ်သ့ဆိကမိၣ်ယိာ်ယိာ်, ဒီးပှၤကူၣ်သ့လၢထူဂ့ၢ်ယွၤဂ့ၢ်, လၢအလီၤပးကဲကွၢ်လိတဂၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အီကၢးစတံ ထံၣ်လီၤက့ၤအသးကဆှီဒီဖိ, ဒ်အမ့ၢ်ပှၤလၢ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်လီၤလိၣ်လီၤလး ဆီတလဲက့ၤအီၤ,…
ကမၤစှၤလီၤတၢ်အဂီၢ် တၢ်ပာ်လီၤသးကျၢၤမုဆှု
ဖဲပဆိကမိၣ်ထီၣ် နံၣ်ထီၣ်သီ ပတၢ်ပာ်လီၤသးတဖၣ်န့ၣ်ဒီး, ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်, တၢ်ကဟဲနုာ်လီၤလၢပသးပူၤတဖၣ် ကမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကွၢ်စိတဖၣ်လၢ အဒိၣ်ဝဲထီဝဲ, ဒီးပမၤန့ၢ်အီၤကီခဲဝဲတဖၣ် အစရီ (တၢ်ပာ်လီၤသးတဖၣ် ၈၀ မျးကယၤအံၤ ပစူးကွံာ်ညိကွံာ်အီၤဖဲ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ တဝာ်) န့ၣ်လီၤ. ပှၤကွဲးလံာ် အ့ၣ်မံၣ် ဝ့(လ)စၢၣ် (Amy Wilson) ဟ့ၣ်ကူၣ်ဝဲ တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်အဂ့ၤတမံၤန့ၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ် လၢအမ့ၢ် “ဒ်သိးပတၢ်အိၣ်မူကဂ့ၤထီၣ်ဝဲအဂီၢ်, ပကဘၣ်မၤဂ့ၤဘှီဘၣ်က့ၤပသး” န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ပကဘၣ်စူးကွံာ်ညိကွံာ်လၢာ်လၢာ်ဆ့ဆ့န့ၣ်လီၤ. ဝ့(လ)စၢၣ် အတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်, လၢတၢ်မၤအါထီၣ် တၢ်ပာ်လီၤသးတဖၣ်အလီၢ်န့ၣ်, ပကထံၣ် နံၣ်အသီ ဒ်ခွဲးယာ် တမံၤ, လၢပကမၤစှၤလီၤ မူဒါတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်, ဒီးအကတၢၢ်န့ၣ် “ပကစးထီၣ်စူးကွံာ်ညိကွံာ်” ပတၢ်ပာ်လီၤသးတနီၤလၢ “အဒိၣ်အသွါ, ဒီးပတၢ်ပာ်လီၤသးတဖၣ်လၢအဟံးန့ၢ် ပတၢ်ဆၢကတီၢ်, ဒီးပဂံၢ်ပဘါတဖၣ်, လၢအတဟ့ၣ်က့ၤပှၤတၢ်အဘျုးဒိၣ်ဒိၣ်အါအါတဖၣ်” န့ၣ်လီၤ.
ဟီၣ်ခိၣ်လၢအဆီၣ်သနံးပှၤထီဘိ, ဒ်သိးပကဘၣ်မၤ, ဒီးပကဘၣ်မၤအါထီၣ်တၢ်န့ၣ်, တဒံးသိးလိာ်အသးဒီးတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤလၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ကွဲမုာ်ဝဲဒၣ် အပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ် ကအိၣ်ကဆိးလၢအပူၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပလဲၤပူကွံာ်သ့ဝဲညီကဒၣ်ဖိန့ၣ်လီၤ. ဖဲယိၤဟၣ်…
တဘၣ်မၤထဲဒၣ်နၤတဂၤဧိၤန့ၣ်တဂ့ၤ
သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ် အိၣ်ရၤလီၤအသးလၢယမဲာ်ညါအကတီၢ်, ဖဲယအိးထီၣ်ဖးကွၢ် တၢ်ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အလံာ်နဲၣ်ကျဲန့ၣ်ဒီး, ယထံၣ်တၢ်လၢပကဘၣ်မၤ, ဒီးပတဘၣ်မၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤတထံၣ်အလိၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် (X) အတၢ်ပနီၣ်ဖးဒိၣ်,ဃုာ်ဒီးပှၤကညီတဂၤအက့ၢ်ဂီၤ, ကွၢ်စုၢ်ဝဲ သ့ၣ်ဘ့ၣ်ဘၣ်, ဒီးတၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ် အပိးလီတဖၣ်, လီၤဂာ်ဒီး ယတၢ်အိၣ်အသးမၤအသးလၢ အပူၤကွံာ်စှၤမံးနံးအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်ကဘျံးပၤ အထွဲတကပၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်တ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်ကျိၤကျဲအဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤဆီတမံၤန့ၣ် ပှၤအိၣ်ဝဲဒၣ်ခံဂၤ, ဒီးအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်သၣ် ဖျါနံၤကမှံ, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ခံဂၤတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ယကိးယဝၤ, ဒီးဒုးနဲၣ်အီၤ တၢ်ဂီၤလၢလံာ်နဲၣ်ကျဲအပူၤ, ဒီးစံးဘၣ်အီၤ “လံာ်နဲၣ်ကျဲစံးဝဲဒၣ်လၢ ယလိၣ်ဘၣ်နတၢ်မၤစၢၤ” န့ၣ်လီၤ. အဝဲနံၤဝဲဒၣ်, ဒီးပတ့ဆီထီၣ်သကိး လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ယမ့ၢ်ဃုကျဲ, ဒီးတ့ဆီထီၣ် လံာ်စိၤပိာ်ခိၣ်, လၢယကစၢ်ဒၣ်ဝဲန့ၣ် သ့ဝဲဒၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်နဲၣ်ကျဲအတၢ်ပာ်ဖျါလၢ ပတဘၣ်မၤထဲ တဂၤဧိၤအဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢအဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
လံာ်ရိမ့ၤ အဆၢဒိၣ် ၁၂ အပူၤန့ၣ် စီၤပီလူး…
အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဃုာ်ဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး
ကသံၣ်သရၣ် ခရံးရှၢၣ် နံးစံၢ်မံရၣ် (Christian Ntizimira) နၢ်ဟူဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤ အတၢ်ကိးလၢ ကမၤစၢၤ တၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ် “သးသမူအကတီၢ်လၢခံကတၢၢ်” (end of life) တဖၣ်အဂီၢ်, ဖဲကသံၣ်ကသီပိးလီ, ဒီးပှၤကညီအဂံၢ်ထံးတဖၣ် ဆံးဝဲ စှၤဝဲဒၣ်အလီၢ်, ဖဲအထံအကီၢ် ရဝၢၣ်ဒၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢ “တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ် ပှၤဆါတဖၣ်အံၤ ဒ်အမ့ၢ် ပှၤတဖၣ်လၢ တၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်” အဃိ, ပှၤမၤသကိးတၢ်ဒီးအီၤတဖၣ်န့ၣ် တထံၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကဟုကယာ်ဒ်သိးအံၤ အလုၢ်အပှ့ၤန့ၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, နံးစံၢ်မံရၣ် ထံၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ပှၤဆါတဖၣ်, ဒီးအဒူၣ်ဖိထၢဖိတဖၣ်အဂီၢ်, “ဖျါလၢကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်လီၤမၢ်ဝဲအကတီၢ်, အဝဲလဲၤအိၣ်ဆိးဝဲဒၣ်ဖဲန့ၣ် ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤ တၢ်မုၢ်လၢ်” န့ၣ်လီၤ. နံးစံၢ်မရၣ် နာ်ဝဲဒၣ်နီၢ်နီၢ်လၢ ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး အတၢ်သံဒီးအတၢ်မူန့ၣ် ကဆီတလဲပတၢ်ထံၣ် ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်သံအဃိ, ဘျုးလီၤအသးလၢအတၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤန့ၣ်လီၤ. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, “ကစၢ်ခရံာ်အတၢ်သံ မ့ၢ် တၢ်အဂံၢ်ထံးလၢတၢ်မူ” န့ၣ်လီၤ.
၂ တံၤမသ့းအပူၤန့ၣ် ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး အုၣ်အသးလၢ ကစၢ်ခရံာ်…
ကစၢ်ယွၤ သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်
ဖဲ တၢ်သူၣ်အုးသးအုး လၢပကနၢ်ပၢၢ်အိၤကီ အလံာ် ဒ့းရှၢၣ်နရံၣ် (Dictionary of Obscure Sorrows) အပူၤန့ၣ်, ကၠီ ခိန့း (John Koenig) ဟ့ၣ်ထီၣ် တၢ်ပာ်ဖှိၣ်လံာ်ဖျၢၣ်အသီတဖၣ်, ဒီးကူၣ်ထီၣ်ဖးလီၤဟ့ၣ်ထီၣ်ဝဲ လံာ်တဖျၢၣ်စုာ်စုာ် အမံၤတဖၣ်- မ့ၢ်လၢ အပူၤကွံာ်န့ၣ် လံာ်ဖျၢၣ်တအိၣ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အလံာ်အပူၤန့ၣ် ပၣ်ဃုာ်လၢ လံာ်ဖျၢၣ်လၢအမ့ၢ် “dés vu” (ဒ့ဘူ)- “တၢ်သ့ၣ်ညါဘၣ်တၢ်အကတီၢ်ဖိလၢ ကကဲထီၣ် တၢ်လၢပှၤကသ့ၣ်နီၣ်ဘၣ်တမံၤ, ” ဒီးလံာ်ဖျၢၣ် “အိၣ်န့းစၣ်(န)” (onism)- “လၢနီၢ်ကစၢ်တခါဧိၤအပူၤ, ဘၣ်အိၣ်ကတာ်သး လၢတၢ်သးဘၣ်တံာ်တာ်အပူၤ, လၢအနုာ်လီၤအိၣ်ဆိးဝဲ ဖဲတၢ်လီၢ်ထဲဒၣ်တပူၤဧိၤ, ဒီးဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ်ဖိတကတီၢ်ဧိၤ” အပူၤန့ၣ်လီၤ. ခိးန့း စံးဝဲလၢ အတၢ်မၤန့ၣ် ပညိၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်သိးကမၤဆှဲထီၣ်ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ အတၢ်လဲၤခီဖျိ လၢအလီၤဆီတဖၣ်, ဒ်သိးဒီးပှၤကညီၤတဖၣ် အသးကလၢၢ်ဘၣ်ဝဲလၢ အဘၣ်အိၣ်ထဲတဂၤဧိၤ လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်အပူၤန့ၣ်, ကဆံးလီၤစှၤလီၤဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကပာ်ဖျါပတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်အဂီၢ်, ပဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်ကတိၤအဖျၢၣ်ထီဘိ, မ့ၢ်တသ့ဘၣ်အကတီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်သ့ၣ်ညါ…
ထံၣ်တၢ်လၢကစၢ်ယွၤအသး
ဒူသဝီဖိလၢ အိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ် ရှ(န)တဲ (Chantale) မၤဝဲ အနံၤအိၣ်ဖျၢၣ်ဆၢက့ၤတဆံသၢဝီတဝီ, အမူးသးဖှံအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအါနၣ်ရံၣ်ဝံၤ, ကျိအကလုၢ်တဖၣ်ပိၢ်ဖးထီၣ်, ဒီးမၤဟးဂီၤကွံာ် မုၢ်ဟါလီၤခီ အမုာ်အပၢၤန့ၣ်လီၤ. ရှ(န)တဲဒီးအဒီပုၢ်ဝဲၢ်တဖၣ် ဒ်အမိၢ်မၤလိာ်ဝဲလၢတၢ်ကနိးကစုာ်အပူၤအသိး, ဃ့ၢ်နုာ်လီၤဆူသ့ၣ်ၦၢ်အပူၤ, ဒီးအိၣ်ခူသူၣ်ဝဲဒၣ် န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ပာ်ဖှိၣ်အသး ဒီးအိၣ်ခူသူၣ်လၢသ့ၣ်တခိၣ်အဖီလာ်ဒီတနၤကျၢၤန့ၣ်လီၤ. ရှ(န)တဲ ပာ်ဖျါက့ၤဝဲဒၣ် “လၢခံတနံၤဂီၤခီတုၤဃီၤဝဲ, ဒီးမုၢ်ဟဲထီၣ်လံဘၣ်ဆၣ်, ပမိၢ်ပပၢ်တဖၣ်တဟဲတုၤဝဲဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. ရှ(န)တဲ ဒီးအဒီပုၢ်ဝဲၢ်ဖိတဖၣ်ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤဖိၣ်ဃဲဖိတဖၣ်, ဒီးၦၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဖိတဖၣ်, ဒီးခဲကနံၣ်အံၤ, ပာ်ဖှိၣ်အိၣ်ဆိးဝဲလၢ ပှၤဘၣ်ကီဘၣ်ခဲ အဒဲကဝီၤ,ဃုာ်ဒီးၦၤလၢအကထိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပနၢ်ဟူဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တဖၣ် လၢအလီၤဂာ်ဒီး ရှ(န)တဲ အဂ့ၢ်န့ၣ်ဒီး, တၢ်လ့ပစီလီၤဘၣ်ၦၤလၢ ပတအဲၣ်ဒိးကနၣ်ဃုာ် တၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ၦၤလၢအစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤ ကစၢ်ယွၤ လၢလံာ်စီဆှံအပူၤတဖၣ်န့ၣ်, နာ်ဝဲဒၣ် ကစၢ်ယွၤ လၢအတလဲၤကပာ်ကွၢ်ကပာ် ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ်, ကစၢ်ယွၤလၢ “အံးက့ၤကွၢ်က့ၤၦၤတမှံၤ, မၤစၢၤၦၤဖိၣ်ဃဲႇ ဒီးၦၤမုၣ်ကမဲ” (စံး ၁၄၆:၉) ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ.
“ၦၤလၢအတ့လီၤမူခိၣ်, ဒီးဟီၣ်ခိၣ်, ပီၣ်လဲၣ်, ဒီးကယဲၢ်တၢ်အိၣ်လၢအပူၤ, လၢအပၢၤဃာ်တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလီၤထူလီၤယိာ်” (:၆),…
တၢ်မၤနၢၤ, လၢတၢ်တမၤန့ၢ်တၢ်မၤနၢၤအပူၤ
ဖၠၣ်စိမိၤသရၣ်မုၣ်ဖးဒိၣ် မိၣ်နံၤကၤ ဝၢးဝၤ (Monica Wadhwa)တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲအတၢ်ထံၣ် လၢ “နီၢ်နီၢ်န့ၣ်, တၢ်တမၤန့ၢ်တၢ်မၤနၢၤန့ၣ် အစိကမီၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး တၢ်မၤနၢၤတၢ်”န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ဃုသ့ၣ်ညါမၤကွၢ်တၢ်န့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ, “ပှၤကညီတဖၣ်အတၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဆူၣ် ပှဲၤဂံၢ်ပှဲၤဘါ, ဒီးတၢ်သဆၣ်ထီၣ်သးအသဟီၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်အကတီၢ်န့ၣ် တမ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်မၤနၢၤတၢ်အကတီၢ်ဘၣ်.
“မ့မ့ၢ်တၢ်အကတီၢ်ဘူးထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကမၤနၢၤတၢ်အကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.”ပှၤတဂၤဂၤ တမၤနၢၤတၢ်အဃိ, အတၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်တကဲထီၣ် လိၣ်ထီၣ်ဘၣ်ဖုးတမံၤန့ၣ် ဟ့ၣ်သဆၣ် ထီၣ်အီၤလၢ ခါဆူညါကအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤ, ဂုာ်ကျဲးစၢၤအါထီၣ်တၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဂၤ တကပၤန့ၣ်, တၢ်မၤနၢၤတၢ် အဘီၣ်အညီတဖၣ်, ညီနုာ်လၢအမၤဆံးလီၤစှၤလီၤ နီၢ်ခိ ဂံၢ်ဘါ, ဒီးတၢ်သးအိၣ်မၤတၢ်အသဟီၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဝၢးဝၤ အတၢ်ထံၣ်တမံၤအံၤ ဟ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ထံၣ်ဆိကမိၣ်အသီ, လၢစီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဒိ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ လံာ်စီဆှံခံတီၤ(၁ ကရံၣ် ၉:၂၄-၂၇, ဒီး ဖံ ၃:၁၂-၁၄)အပူၤ, ထိၣ်သတြီၤဝဲ တၢ်လူၤပိာ်ခရံာ်အခံဒီးတၢ်ဃ့ၢ်သတြီၤတၢ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟ့ၣ်ဒိခံမံၤလိာ်န့ၣ် စီၤပီလူး ပာ်ဖျါမၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ တၢ်လူၤပိာ်ခရံာ်အခံ, ဒီးလၢတၢ်သးခုကစီၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ဖံ ၃:၁၃ ပာ်ဖျါဝဲ လၢ ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ် ကဘၣ်ဂုာ်ကျဲးစၢၤ “ယူာ်ဃီၤအသးဆူတၢ်အိၣ်လၢအမဲာ်ညါ,” ဒီးဒ်…