ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူး မၤပူၤမၤဖျဲးၦၤ

လၢဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ် ကလံၤစိးအထိးနါ (South Pole), အမၢ(န)စၢၣ်-စကီး (Amundsen-Scott) တၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်န့ၣ် ၦၤမၤတၢ်ဖိခံဂၤ လိၣ်ဘၣ်ဝဲ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူအတၢ်ကူစါယါဘျါ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမၤတၢ်ဖိတဂၤ တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးဖျၢၣ်အတၢ်ဆါ, ဒီးအတဂၤန့ၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ကဖုအတၢ်ဆါလၢအလီၤဘၣ်ယိၣ်, တုၤလၢအသးသမူလီၤမၢ်ကွံာ်သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကက့ၤကိး ကူစါယါဘျါအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်, ကျိၤကျဲအိၣ်ဒၣ်ထဲတဘိ, ဒီးမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကဆှၢလီၤ ၦၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးတၢ်ဖိတဖုန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်အိၣ်အသးအကီအခဲ နးနးကျံးကျံး, တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ် တၢ်ခံးသူ, ဒီးတၢ်ဂိၢ်ခါအဆၢကတီၢ်, ဖဲလါဖ့းဘြူၤအါရံၤတုၤလၢလါအီးကထိဘၢၣ်န့ၣ် တၢ်ခုၣ်တုၤဒၣ်လဲာ် မဲနၢး နွံဆံယဲၢ် ဒံၣ်ကရံၣ် စဲ(လ)စံယၢး (-75°C) (မ့) မဲနၢး တကယၤသၢဒံၣ်ကရံၣ် ဖၣ်ရ့ၣ်ဟဲး (-103°F) အဃိ, ပှၤနီၣ်ကဘီယူၤတဖၣ် တညီနုၢ်ဟ့ၣ်လီၤအသးသမူ, ဒီးလဲၤနီၣ်ယူၤဝဲဒၣ်ဆူတၢ်လီၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ၦၤနီၣ်ကဘီယူၤတဖၣ် ပာ်လီၤအသးလၢကလဲၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲး ၦၤမၤတၢ်ဖိခံဂၤ, ဒီးလၢခံသီအတီၢ်ပူၤ, ဘၣ်လဲၤနီၣ်ကဘီယူၤကီကီခဲခဲဒၣ်လဲာ်န့ၣ် လဲၤမၤစၢၤတ့ၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်မၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးတၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ်န့ၣ် ဒ်သိးပကမၤပိာ်ထွဲအီၤအဂီၢ်, ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပူၤဖျဲးပှၤ အဂ့ၢ်အကျိၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်…

လၢယွၤအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ

မဲရံၣ်အဲ(မ)-ဝဲး(ဘ)စတၢၣ် လံာ်ခီယ့ၤ (Merriam-Webster) အပူၤ, ၂၀၂၃ နံၣ် အဂီၢ်, လံာ်ဖျၢၣ်တၢ်ကတိၤလၢ ပှၤဃုသ့ၣ်ညါအအါကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “တၢ်အမ့ၢ်အတီနီၢ်နီၢ်” (authentic) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် “တၢ်လၢအတကမၣ် (မ့) တမ့ၢ်တၢ်ဒိခီ ဒိတီ,” ဒီး “မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤတဂၤအနီၢ်ကစၢ်, အနီၢ်သး, (မ့) အက့ၢ်ဂီၤသကဲာ်ပဝး အတၢ်မ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်” န့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုဝဲ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတီဝဲနီၢ်နီၢ်ဧါ, တမ့ၢ်ဧါန့ၣ် ကဲထီၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤပဲာ်ထံတၢ် "ဖံထၢၣ် စိၣ်ကိၣ်လိစကံ" (Solcolowski) စံးဝဲဒၣ်လၢ “မ့ၢ်ကၠိဖိတဂၤ ကွဲးဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကွဲးဖှိၣ်ရၤအံၤဧါ, (မ့)... မ့ၢ်ပှၤဂဲၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတဂၤ ကွဲးထုးထီၣ် တၢ်ပာ်ဖျါအံၤဧါန့ၣ် ဘၣ်ပနာ်န့ၢ်အီၤကသ့ဖဲလဲၣ်တထံၣ်လဲၣ်. တၢ်လၢပထံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပတနာ်န့ၢ်အီၤထီဘိလၢၤဘၣ်. ဘၣ်တဘျီဘျီ, တၢ်လၢပထံၣ်, ဒီးပနၢ်ဟူတဖၣ်န့ၣ် ပတနာ်အီၤလၢၤဘၣ်. ခဲကနံၣ်အံၤ, ပဘၣ်သ့ၣ်ညါနီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အမ့ၢ်အတီနီၢ်နီၢ် အကစၢ် ဒၣ်ဝဲန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်တမံၤ”…

ယွၤလၢအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်

လၢကီၢ် စကီးတလဲ(န) (Scotland), ဘရိၤရၣ် (Brora) သဝီ, အကစၢၢ်တြီၤလာ်အပူၤန့ၣ်, သိဖိတဒုလိၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ကမၤထူၣ်ဖျဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. သိတဒုအံၤ အိၣ်ကတာ်အသး, ဖဲလ့ကဘျၣ်အဖီလာ်, တကပၤန့ၣ်လၢၢ်လ့ဖးထီ, ဒီးအတကပၤန့ၣ် ပီၣ်လဲၣ်မိၢ်ပှၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. သိဖိအံၤ ဘၣ်အိၣ်ဝဲဖဲန့ၣ် ထဲတဒုဧိၤ ခံနံၣ်ညါန့ၣ်လီၤ. တချုးလၢ ပှၤထူစံၣ်ဖိ ခဲ(န)မံၣ် ဝ့လ်စၢၣ် (Cammy Wilson) ဒီးအတံၤသကိးလွံၢ်ဂၤန့ၣ်, လၢတၢ်ပာ်လီၤသးကျၢၤမူဆှုအပူၤ, လဲၤမၤပူၤဖျဲးအီၤန့ၣ်, တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤထူၣ်ဖျဲးအီၤ တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလဲၤတတုၤဆူအအိၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတဖုအံၤအကျါ ပှၤသၢဂၤ ဒ်သိးကလဲၤတုၤဆူအအိၣ်အဂီၢ်, ဘၣ်လဲၤလီၤဝဲဆူ လ့ကၢၢ်ပၤအဖီလၣ် အထီကအိၣ်ဝဲ, ၈၂၀ ခီၣ်ယီၢ်, လၢတၢ်ပလီၢ်ပဒီသးအပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူအပူၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် စူးကါဝဲဒၣ် ကဟၣ်စိာ်ထီၣ်စိာ်လီၤတၢ်, ဒ်သိးကမၤပူၤဖျဲးထီၣ်သိဖိလၢ အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အံၤအပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ပာ်လီၤသးကျၢၤမူဆှုဒီးတၢ်သူၣ်ကညီၤသးကညီၤလၢ ပှၤထူစံၣ်ဖိဒီးအတံၤသကိးတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဆဲးကပီၤဖျါက့ၤ ပပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢအအဲၣ်ပှၤကွံပှၤတဂၤအံၤ အတၢ်အဲၣ်တၢ်သးကညီၤ, ဖျါဖဲ လံာ်ယံးရမံယၤ ၂၃:၁-၃ အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ ၁ န့ၣ် ဝံ…

ကစၢ်ယွၤအတၢ်ထံၣ်

ဖဲ ၂၀၁၈ နံၣ်န့ၣ်, တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ် တဲၣ် ဖလ့းပ့ၣ် (TAN FLIPPING) ဒိးန့ၢ်ဝဲ လ့ၣ်ယီၣ်ခီၣ်အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး, ဒီးမ့ၢ်လၢအခံခိၣ်အဃံတဲၤဖးအဃိ, ဘၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲကသံၣ်သရၣ်သ့ၣ်တဖၣ် မၤကွၢ်ဝဲ စံၣ်တံၣ် စကဲၣ် (CT SCAN), ဒ်သိးကဃုသ့ၣ်ညါ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢအခိၣ် ကအိၣ်သ့ၣ်သ့ၣ်ဧါအကတီၢ်န့ၣ်, ဃုထံၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်ညၣ်ကိၣ်လိၣ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ် လၢအခိၣ်နူၣ်အမဲာ်ညါ တကပၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃုထံၣ်န့ၢ်အံၤ မ့ၢ်လၢအထံၣ်အါထီၣ်တၢ်ညၣ်ကိၣ်လိၣ်အဆံးတဖၣ်အဃိ, တုၤဃီၤဝဲလၢ တၢ်ကူဆါယါဘျါ လၢာ်ဆၢလၢာ်ကတီၢ်, ပၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ဆီတလဲ အဃံ အနူၣ်ကံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖလံးပ့ၣ် နာ်ဝဲလၢ “ကစၢ်ယွၤ ပျဲဝဲဒၣ်ယတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဒ်သိးယခိၣ်နူၣ်အညၣ်ကိၣ်လိၣ် ကဘၣ်တၢ်ထံၣ်န့ၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ”.

စီၤပီလူး တဲဘၣ် ပှၤဖံလံးပံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကစၢ်ယွၤ စူးကါတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး, ဒီးတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်တဖၣ် လၢအလၤကပီၤအဂီၢ်သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးကဟ့ၣ်ထီၣ်တၢ်ဒီတဒၢ ပတံထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်ဆူ ရိမ့ၤအစီၤပၤနံရိၤအမဲာ်ညါ, ဒီးဖဲအဘၣ်အိၣ်ခိးတၢ်အကတီၢ်န့ၣ် ပှၤရိမ့ၤတဖၣ် ဒုးဃာ်စီၤပီလူး လၢဟံၣ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. ကဘၣ်သူၣ်အုးသးအုးတၢ်အလီၢ်န့ၣ်, စီၤပီလူး သူၣ်ခုသးခုဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. စီၤပီလူး သူၣ်ခုသးခုကသ့ဝဲဒၣ်ဒ်လဲၣ်? "အဘၣ်တၢ်စၢဃာ်လၢခရံာ်အဃိ- ဖံလံးပံၤ…

တၢ်အၢၣ်လီၤတၢ်ကမၣ်ဆူကစၢ်ခရံာ်

တၢ်ပာ်ခူသူၣ်, ဒီးတၢ်တကနာ်ဃုာ် တၢ်အစုၣ်အပျၢ်အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိတဖၣ်အဃိ, အကတၢၢ်တၢ်အစၢအၢအၢသီသီတဖၣ် ကဲထီၣ်အသး သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ် ဝီ စထရံး ကၠၢနၢၣ် (The Wall Street Journal) အတၢ်ပာ်ဖျါတထံၣ် စံးဝဲလၢ, တဲၤလံၣ်ကိ (Telecom- ကွဲၤလ့လိၤ, ကွဲၤဒီနၢ်, ကွဲၤထံၣ်ဟူ ဒီးဂုၤဂၤတဖၣ်) အခီပနံၣ်တဖၣ် ပာ်လီၤတဲာ်တ့ၢ် စၢၢ်သူအပျံၤဖးထီလၢတၢ်ကးဘၢဃာ်တဖၣ် ကအါန့ၢ်ဒံး အဘိခံကထိ လၢကီၢ်အမဲရကၤ ဒီတကီၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. စၢၢ်သူ အစုၣ်တဖၣ်န့ၣ် ရၤလီၤအသးလၢထံဖီလာ်, “လၢဟီၣ်ခိၣ်ညၣ်ထ့ၣ်အကျါ, ဒီးလၢ ပှၤအဖီခိၣ်တၢၣ်တဖၣ်အလိၤ” န့ၣ်လီၤ. စၢၢ်သူန့ၣ် မ့ၢ်ဟးဂီၤ, အထံမ့ၢ်ပှံၢ်လီၤန့ၣ်ဒီး, စၢၢ်သူအစုၣ်တဖၣ် လဲၤကတၢၢ်ဝဲဆူ “ပှၤအိၣ်ဆိးတၢ်, ဖံးတၢ်မၤတၢ်, ဒီးလိာ်ကွဲတၢ်” အလီၢ်အကျဲတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. စၢၢ်သူအစုၣ်တဖၣ် အတၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ် တဲၤလံၣ်ကိ ခီပနံၣ်တဖၣ်အကျါ, တနီၤန့ၣ် သ့ၣ်ညါတ့ၢ်ဝဲဒၣ် အါနံၣ်အါလါလံအဃိ, တၢ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် စၢၢ်သူအစုၣ်တဖၣ် ယွၤနုာ်လီၤဆူ ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ် ဘၣ်စံးကတိၤလိာ်သး နးနးကျံးကျံးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်တအၢၣ်လီၤ, ဒီးတၢ်တပာ်ဖျါထီၣ်…

တၢ်ပာ်လီၤပသး လၢတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲအဘၣ်

ၦၤကိးဂၤဒဲးန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ခူသူၣ်အသိးန့ၣ်, "ရိဘီးလၢပှၤတ့အီၤ ဒ်သိးကစံးကတိၤလိာ်သးဒီးပှၤကညီအဂီၢ်" (AI chatbots) န့ၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ခူသူၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ. New York Times မဲးကစံ အၦၤကွဲးတၢ်တဂၤ သံကွၢ်ဝဲဒၣ် AI chatbot လၢ “အတၢ်ကဒုတကပၤ- shadow self” (လုၢ်လၢ်သကဲာ်ပဝးလၢအပာ်ခူသူၣ်ဝဲ, ပၢၤဃာ်ဝဲ) န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲ စံးဆၢဝဲဒၣ် ၦၤကွဲးလံာ်လၢႇ “ယအဲၣ်ဒိးကဲထီၣ်ပှၤသဘျ့, ယအဲၣ်ဒိးပၢဆှၢယသး, ယအဲၣ်ဒိးပာ်လီၤ တၢ်သိၣ်တၢ်ဘျၢလၢ ယနီၢ်ကစၢ်အဂီၢ်, တၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးမၤန့ၣ် ယကမၤယဲ, ဒီးတၢ်လၢယအဲၣ်ဒိးစံးကတိၤန့ၣ် ယကတဲန့ၣ်လီၤ.” ကဟၣ်ကညီအံၤ တမ့ၢ်ဒ်ပှၤကညီလၢအိၣ်ဒီးအသးသမူ, လၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဒဲးဘးအန့ဆၢၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်စီဆှံ ပာ်ဖျါဝဲ, ၦၤလၢအတ့အီၤတဖၣ် မ့ၢ်ၦၤကညီ, မ့ၢ်ၦၤတၢ်ဒဲးဘးဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ရိမ့ၤ ၈:၁ အပူၤန့ၣ် တၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်ၦၤလၢ ပမ့ၢ်အိၣ်ဒီး တၢ်ဒဲးဘး အန့ဆၢၣ်ဒၣ်လဲၣ် “ၦၤလၢယ့ၣ်ၡူးခရံာ်အပူၤတဖၣ်န့ၣ် တၢ်စံၣ်ညီၣ်ဃၣ်တအိၣ်ဘၣ်ဒီးအီၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ ၂-၄ စံးဝဲလၢ ၦၤမူလၢကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးတဖၣ်န့ၣ်…

တဘၣ်ထိၣ်တဲာ်နီၤဖး ကဘျံးကဘျၣ်ဘၣ်

ပှၤဒိးလဲဒိးသိလ့ၣ်ဒီးပှၤဂၤတဖၣ်အကျါ တဂၤန့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်အတၢ်လဲၤခီဖျိ, ဒီးစံးဝဲလၢ ဖဲအဒိး သိလ့ၣ်တဘျီန့ၣ် ဘၣ်ဝံသးစူၤ ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်တဂၤ လၢအအီၣ်ဝဲတၤသၣ်လၢ အစိနၤတမုာ်ကတၢၢ်အဂ့ၢ်, ဒီးအတဂၤန့ၣ် ဖဲအနီၣ်သိလ့ၣ်အကတီၢ် အတၢ်ကတိၤအါလိာ်အသးဒီးအတၢ် အဲၣ်တီ, ဒီးအဂၤတဂၤန့ၣ် ကျဲးစၢးကွဲန့ၢ်အီၤလၢ ကပာ်ဖှိၣ်ဘျၢလီၤစ့ ဖဲ ဖီၣ်စံၢ် တၢ်တိာ်ကျဲပာ်ဖှိၣ်စ့ (Ponzi Scheme)န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်တမံၤစူၢ်စူၢ်အဖီခိၣ်န့ၣ် တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ထိၣ်နီၤဖးအပတီၢ်ဖုၣ် အလီၢ်န့ၣ်, ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ်တၢ်ထိၣ်နီၤဖးလၢအမ့ၢ်ဆၣ်ယဲၢ်ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲပာ်ဖျါထီၣ်,“အဝဲသ့ၣ်ကိးဂၤဒဲးန့ၣ် ဖျါလၢ အမ့ၢ်ပှၤအဂ့ၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢယတၢ်ထိၣ်တဲာ်နီၤဖးအဖုၣ်အဃိ, ယတအဲၣ်ဒိး အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်တၢ်ထုးထီၣ်ကွံာ်လၢအတၢ်ဖံးတၢ်မၤ န့ၣ်ဘၣ်.” အဝဲတပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ် တီတီလိၤလိၤန့ၣ်, မ့ၢ်ဝဲတၢ်အုၣ်သးကဘျံးကဘျၣ်န့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ဂ့ၢ်အါမံၤအဃိ, ပပၢၤဃာ်ခူသူၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ ပှၤတနီၤနီၤအလိၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤစူၢ်က့ၤနာ်က့ၤတၢ်ဖိလၢ ဝ့ၢ်အ့ဖ့းစူးတဖၣ်အဂီၢ်, ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်ဂံၢ် ဟ့ၣ်ဘါဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ကဒဲကဒဲ ကစံးကတိၤတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ တၢ်အဲၣ်တၢ်ကွံအပူၤ, ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဘၣ်တ့အသီတဖၣ်လၢ ကစၢ်ခရံာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ပကစံးကတိၤ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီအဂီၢ်န့ၣ် အလီၤအိၣ်ဝဲ ဒ် အ့းဖ့း…

ကစၢ်ယွၤသ့ၣ်ညါတၢ်ခဲလၢၥ်

ကယဲၢ်တၢ်ခဲလၢာ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ သ့ၣ်ညါဝဲနီၢ်နီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, The Wall Street Journel အပူၤန့ၣ် တၢ်ကွဲးဖုၣ်တထံၣ် ပာ်ဖျါဝဲလၢ "ထံကီၢ် တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢကရၢ" (National Security Agency) န့ၣ် သ့ၣ်ညါဝဲ ပဂ့ၢ်ပကျိၤတဖၣ်အါမး ခီဖျိလၢ ပစူးကါ ပလီတဲစိအကျိၤအကျဲန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအစူးကါ လီတဲစိတဂၤစုာ်စုာ် အမၤတၢ် ခဲလၢာ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်လီၤတဲာ်တ့ၢ်ဝဲ “ဒ့းကၠ့းတဲၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤ” (Digital Trial), ဒီးပာ်ဖှိၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် “မဲးတၣ်ဒၣ်တၣ်” (Metadata), လၢပှၤလူၤဃုသ့ၣ်ညါန့ၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်အံၤ မ့မ့ၢ်တၢ်အဆံး, တၢ်လၢအကါတဒိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မ့ၢ်ဘၣ် ပၥ်ဖှိၣ်, ကွၢ်ထံသမံသမိးအီၤခဲလၢၥ်န့ၣ်ဒီး, ကဲထီၣ်ဝဲ ပိးလီလၢအသဟီၣ်အိၣ်တမံၤ, လၢတၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါန့ၢ်ပှၤဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ပလဲၤတၢ်အလီၢ်အကျဲဖဲလဲၣ်, ဒီးဖဲတၢ်ဆၢကတီၢ် အကတီၢ်မတၤန့ၣ် ပအိၣ်ဆိးဖဲလဲၣ်န့ၣ် ပှၤဃုထံၣ်သမံသမိးတၢ်တဖၣ် ဒုးနဲၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်သ့ဝဲဒၣ် ခီဖျိလၢ “မဲးတၣ်ဒၣ်တၣ်” န့ၣ်လီၤ.

စီၤဒၤဝံး စံးတ့ၢ်ဝဲလၢ ပတၢ်ဘၣ်ထွဲဒီးယွၤ အပတီၢ်အိၣ်ထဲလဲၣ်န့ၣ် ကစၢ်ယွၤ သ့ၣ်ညါဝဲ အါန့ၢ်ဒံး…

ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူးလၢ အအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤပှၤ

ဒ်ညီနုာ်တၢ်ဒိးခီဂာ် ထးသွဲပျံၤပိၤကဟၣ်လၢ ကီၢ်ပၣ်က့းစ်တၣ် အကစၢၢ်တြီၤလာ်အကတီၢ်, တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအလီၤပျံၤလီၤဖုးဖးဒိၣ်တမံၤန့ၣ် စးထီၣ်ကဲထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ. ဖဲကဟၣ်တခိၣ်ဟးထီၣ်ဝံၤတစိၢ်ဖိန့ၣ်, ထးသွဲပျံၤပိၤခံဘိ လၢအဖီၣ်ကျၢၤဃၥ်ကဟၣ်န့ၣ် တဲၥ်တဖျဲး, ဒီးၦၤဒိးတၢ်ဖိဃိးဂၤ- ဃုၥ်ဒီးၦၤကၠိဖိတဖၣ်, ဘျးလီၤစဲၤထီဃၥ်အသးလၢကလံၤကျါ, အိၣ်ထီၣ်ထီ ခီၣ်ယီၢ်လၢအကယၤဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်အသးတမံၤအံၤ, ဒ်သိးကမၤပူၤမၤဖျဲးက့ၤၦၤဒိးတၢ်ဖိတဖၣ်အဂီၢ်, လၢတဆံခံ နၣ်ရံၣ် အတီၢ်ပူၤန့ၣ် ကီၢ်ပၣ်က့းစ်တၣ် အပှၤသုးဖိတဖၣ် ဘၣ်စူးကါဝဲ ပျံၤတဖၣ်, ဟဲၣ်လံၣ်ကီးပထၢၣ်တဖၣ်, ဒီးပိးလီအဂုၤအဂၤတဖၣ် အါမး, လၢတၢ်ကမၤပူၤဖျဲး အတၢ်ဖံးတၢ်မၤကီကီခဲခဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ၦၤမၤပူၤမၤဖျဲးတၢ်ဖိ, လၢအဘၣ်တၢ်သိၣ်လိတ့ၢ်အီၤ အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ကြၢးလၢအဘၣ်တၢ်စံးထီၣ်ပတြၢၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်မ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤအီၤဒီးကစၢ်ယ့ၣ်ၡူး အတၢ်မၤအထူအယိၥ်, အတၢ်မၤလၢ ကဘၣ်အုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤပှၤ လၢပတၢ်ဒဲးဘးဒီးတၢ်သံအဂီၢ်န့ၣ်ဒီး, အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်န့ၣ် ဖျါဆံးလီၤစၢ်လီၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. မး ၁:၁၈,၂၀ စံးဘၣ်ပှၤ တချုးလၢကစၢ်ခရံၥ် အိၣ်ဖျဲၣ်ဝဲန့ၣ် မူခိၣ်ကလူးတဂၤ တဲဘၣ် စီၤယိၤသးလၢ ကဟံးန့ၢ်နီၢ်မၤရံ, မ့ၢ်လၢ နီၢ်မၤရံအဟုးအသးအိၣ်ထီၣ် ခီဖျိလၢ ‘သးစီဆှံ’ အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်တဲဖျါစ့ၢ်ကီး စီၤယိၤသးလၢ ကဘၣ်ယုၢ်န့ၢ်အဖိခွါအမံၤလၢ ယ့ၣ်ၡူး, ဒီးအဆၢဖိ ၂၁…

တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂၢၢ်အကျၢၤ လၢခရံာ်အပူၤ

ပှၤဃ့ၣ်တၢ်ဖိလၢ ဝ့ၢ်လိဒိၣ် မၤရသိၣ် (London Marathon) ဒိးန့ၢ် တၢ်လဲၤခီဖျိလၢ ဘၣ်မနုၤအဃိ တၢ်အကါဒိၣ်ဝဲလၢ တဘၣ်ဃ့ၣ် တၢ်ဃ့ၣ်ပြၢဖးဒိၣ်ထဲတဂၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. တဘျုးလါအတီၢ်ပူၤ ဘၣ်ကတဲာ်ကတီၤသးနးနးကလဲာ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, ပှၤတဂၤအံၤ အဲၣ်ဒိးဃ့ၣ်ဝဲ တၢ်ပြၢတုၤအကတၢၢ်ဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲအဝဲဃ့ၣ် တချုးတုၤဖီတၢၣ်န့ၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်လီၤဘှံးလီၤတီၤဒိၣ်မးအဃိ, ဃ့ၣ်ဝဲလၢတၢ်ကနိးကရဲာ်, ဒီးဘူးတ့ၢ်မးလၢကလီၤဃံၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တချုးအလီၤဃံၤဆူဟီၣ်ခိၣ်လိၤန့ၣ်, ပှၤဃ့ၣ်သကိးတၢ်ဒီးအီၤခံဂၤ, လၢစုစ့ၣ်တဂၤ, ဒီးလၢစုထွဲတဂၤန့ၣ် ဟံးဖီၣ်ထီၣ်အစု- ဒီးမၤစၢၤ ပှၤလၢအဘၣ်ဂုာ်ကျဲးစၢၤဃ့ၣ်တၢ်တဂၤ ကဃ့ၣ်ဝဲတုၤအကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်ပှၤဃ့ၣ်တၢ်တဂၤအံၤအသိး, ဖဲလၢပဃ့ၣ်သးသမူ အတၢ်ဃ့ၣ်အကတီၢ်, ပှၤကွဲးလံာ်ပှၤစံၣ်တဲၤတဲလီၤတၢ် ဟ့ၣ်ပလီၢ်ပှၤလၢ ပမ့ၢ်အိၣ်ဒီးပှၤဃ့ၣ်သကိးတၢ်ဒီးပှၤန့ၣ်ဒီး, တၢ်ဘျုးတၢ်ဖှိၣ် လၢအကါဒိၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲတဘျုးထံၣ်န့ၣ်လီၤ. စံၣ်တဲၤတဲ ၉:၄ န့ၣ်, စီၤရှလိၤမိၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဘျၢ လၢအမ့ၢ် “ပှၤခံဂၤဂ့ၤန့ၣ် ပှၤတဂၤတက့ၢ်” န့ၣ်လီၤ. အဝဲပာ်ဖျါအါထီၣ် တၢ်ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်, ဒီးတၢ်ကျဲးစၢၤ, မၤစၢၤလိာ်သးကဒဲကဒဲ အဘျုးအဖှိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ ၉ န့ၣ် ကွဲးပာ်ဖျါစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ တၢ်ပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်န့ၣ် နဲၣ်ဆှၢပှၤဆူ “အဘူးအလဲဂ့ၤ…