ခါဆူညါလၢယွၤကတဲာ်ကတီၤ

ပအိၣ်မူလၢ ဟီၣ်ခိၣ်တဘ့ၣ် ဖဲအ့ထၢၣ်နဲးတသးပ့ၤနီၣ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤ, တၢ်လၢပပာ်ထီၣ်လၢအ့ထၢၣ်နဲးအလိၤ (post), ဒီးတၢ်ကွဲးထီၣ်လံာ်ဧိၤလဲၢ်ဧိၤလၢပှၢ်ယဲၤသန့ (blog entry) ကိးဘ့ၣ်ဒဲးန့ၣ် ဖျါလၢ အဘၣ်တၢ်ပာ်ဖှိၣ်ပာ်တံၤဃာ်အီၤ လီၤစိၤလီၤထီန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ခီၣ်ခၠူထၢၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢအဃုတၢ် (Search Engine) အမိၢ်ပှၢ်တခါန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်သဒၢသးအလီၢ် (Privacy), ဒီးဟ့ၣ်ခွဲးဟ့ၣ်ယာ် ပှၤစူးကါတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ ကထုးထီၣ်ကွံာ် အနီၢ်ကစၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ် ဒ်အမ့ၢ် ကွဲၤဒီနၢ်အနီၢ်ဂံၢ်, လီၢ်အိၣ်လီၢ်ဆိး, ဒီးအဂုၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တတြူာ်စီကွံာ် တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်တဖၣ် (data) လၢအ့ထၢၣ်နဲး ခဲလၢာ်ခဲဆ့ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢပှၤထံၣ်သ့တဖၣ်န့ၣ် မၤစှၤလီၤဝဲ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, ဒီးဒုးကလၢၢ်ဘၣ်ပှၤတဖၣ်ဒ်အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပၢၤဃာ် အနီၢ်ဂံၢ်ပနီၣ် (digital) အခီၣ်လီၢ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်တြူာ်စီကွံာ် တၢ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်, ခီဖျိလၢကျိၤကျဲဒ်သိးအံၤန့ၣ် ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ပှၤ ဝံအတၢ်ကတိၤ ဖဲလံာ်ယရှါယၤ ၄၃:၁၈-၁၉ န့ၣ်လီၤ. ယွၤစံးဝဲဒၣ် “တၢ်လၢအခီၣ်ထံးတဖၣ်, သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤအီၤတဂ့ၤ, ဒီးတၢ်လၢပျၢၤလၢသီတဖၣ်, ဆိကမိၣ်လၢအဂ့ၢ်တဂ့ၤ. ကွၢ်ကွၢ်, ယမၤတၢ်အသီတမံၤ” န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်လၢ…

လၢတၢ်သူၣ်ဖှံသးညီအပူၤ တူၢ်န့ၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤ

ပှၤစဲအ့ၣ်ဖိတဖၣ် ဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် အတၢ်ကရၢကရိ တဆံဃုကရၢ,ဃုာ်ဒီး ယူၤကိ(န) (Yukon), ဒီးအီးစတြ့လံယါ အတၢ်ကရၢကရိ လၢအိၣ်ယံၤဒီးခူဧိၤဝ့ၢ်ဧိၤတဖၣ် အတၢ်အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် ပဲာ်ထံနီၤဖး တၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါဘၣ်ဃးဒီး လၢပျၢၤနံၣ်လၢအကထိဘျဲၣ်, တၢ်ခူၣ်ထုးထီၣ်က့ၤပိးလီတဖၣ်, ဒီးဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါက့ၤ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ခီဖျိတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ, ဒီးတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂိၢ်တၢ်စူၤတဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်ဆံးလီၤစှၤလီၤအနီၢ်ဂံၢ်လၢ အကဲထီၣ်အသးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကထံၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဆံးလီၤစှၤလီၤတဖၣ်အံၤ မၤဆံးမၤစၢ်လီၤ, တၢ်ကရၢကရိတဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်တဖၣ် ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ အထီဒါပတၢ်ဆိကမိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဃုထံၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကရၢကရိတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိ တၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်တူၢ်န့ၢ်ခီၢ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤ, ဒီးဂဲၤဆၢထၢၣ်ကဒါက့ၤချ့ချ့, ဒ်သိးဒီးကကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ခါဆူညါတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်အါထီၣ် တၢ်တူၢ်န့ၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤန့ၣ်လီၤ.

ဝံဃဘးကူာ် သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲ တၢ်တူၢ်န့ၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲထံၣ် တၢ်ကမၤဟးဂီၤဝဲဒၣ် ကီၢ် ယူဒၤ ဘူးထီၣ်ဝဲအကတီၢ်န့ၣ်, ဝံဃဘးကူာ် တ့ခဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂီၤလၢ အတအိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်, “တၤသၣ်တအိၣ်,” “သိ..., ဒီးဂီၤဘုၣ်ဂီၤဖံးတအိၣ်,” ဟီၣ်ခိၣ်လၢ…

လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်

ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…

တၢ်ဘျးစဲရ့လိာ်သး အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိမ့ၢ် ကစၢ်ခရံာ်

တၢ်ဆၢကတီၢ် ဃိးမံးနံးန့ၣ် ဆီတလဲ ပှၤတဂၤအတၢ်အိၣ်မူ ကသ့ဝဲဒၣ်ဧါ. ဟီၣ်ခိၣ်လၢ တၢ်ဘျးစဲရ့လိာ်သးတဖၣ် လၢအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ် ဆံးဝဲစှၤဝဲအပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးလံာ် ကၠဲ(န)စံ ဒူ (Jancee Dunn) ဆှၢနုာ်လီၤ တၢ်စံးကတိၤ ကွဲၤဒီနၢ် ထဲဒၣ် ဃိးမံးနံးဖိ အတၢ်စိတၢ်ကမီၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲနာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကိးစံးကတိၤတၢ်တစိၤဖိ ဒ်သိးအံၤတကလုာ်န့ၣ် ဒ်သိးပကဘျးစဲမၤဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးပဒူၣ်ဖိထၢဖိ, ပတံၤသကိးတဖၣ်အဂီၢ်, မၤစၢၤပှၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်ဃိထံမၤလိတၢ်တဖၣ် ဒုးနဲၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲအသိး, တနွံအတီၢ်ပူၤ တၢ်ကိးစံးကတိၤတၢ်တစိၤဖိ, စှၤဘျီဖိန့ၣ် မၤဆံးလီၤစှၤလီၤ ပသးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, တၢ်သယုၢ်သညိ, ဒီးပတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီး ဒူ ဟံးန့ၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤစ့ၢ်ကီး ပှၤစဲၣ်နီၤအဂုၤအဂၤအတၢ်မၤကွၢ်တဖၣ်, လၢအၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ် တၢ်မၤဘၣ်လိာ် တၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးအဆံးဖိအံၤ ကဲဘျုးဝဲဒၣ် ပသးအတၢ်မုာ်တၢ်ပၢၤ, နီၢ်ခိအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ လၢပဂီၢ်, ဒီးပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ထံၣ်အံၤ လီၤပလိာ်အသးဒီး ကတိၤ ၁၂:၂၅ အတၢ်ပာ်ဖျါ, “တၢ်မၤကိၢ်မၤဂီၤ...မၤသကူးလီၤအီၤ, မ့မ့ၢ် တၢ်ကတိၤမုာ်တထံၣ်န့ၣ် ဒုးသးခုအီၤ” န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်စီဆှံတဆၢအံၤအပူၤ တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤ (anxiety)…

ဘၣ်တၢ်လူၤပိာ်ထွဲဃုန့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ

ဒ့ဘ့း အူထဲ(လ) (David Ultal) မ့ၢ် သးအတၢ်သ့ၣ်ညါစဲအ့ၣ် ပှၤကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ် တဂၤလၢအမၤလိ တၢ်ဃုကျဲလဲၤတၢ်ပီညါအဂ့ၢ်တဂၤဘၣ်ဆၣ်, အဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လူၤဃုတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ လၢဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအံၤတမ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီအသီတမံၤလၢအဂီၢ်ဘၣ်. ဖဲအသးအိၣ်ဝဲဒၣ် တဆံသၢနံၣ်န့ၣ် အကျဲလီၤမၢ်န့ၢ်အီၤ ခံသီဒီးတမုၢ်ထူၣ် လၢအတၢ်လဲၤဟးထီၣ်ကစၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အူထဲ(လ) အၢၣ်လီၤဝဲလၢ အဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအဖၢမုၢ်, လၢသးသမူအတၢ်နဲၣ်ကျဲတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးသးလၢအသ့ၣ်ညါနဲၣ်ကျဲ- အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဖဲလဲၣ်, ဒီးတၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးလဲၤန့ၣ် ကဘၣ်လဲၤဝဲဒ်လဲၣ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ်လီၤ. ဒ် အူထဲ(လ) အသိး, ပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ်, တၢ်နဲၣ်ကျဲတဖၣ် ညီညီဖိဒၣ်လဲာ်, ဘၣ်ဂဲၤပျုၢ် ဂဲၤဆှးဃုထံၣ်န့ၣ်ကျဲ, ဒီးအကျဲတဖၣ်လီၤမၢ်ဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤကွဲးထါစံးထီၣ်ပတြၢၤစ့ၢ်ကီး အသးကလၢၢ်ဘၣ် တၢ်လီၤမၢ်လၢ အတၢ်လဲၤဟးဖျိးကျဲအဂ့ၢ်, ဒီးစံးဝဲဒၣ် “ယဟးဖျိးကျဲဒ်သိလၢအဟါမၢ်တဒုအသိးလီၤ. ဃုန့ၢ်နခ့နပှၤတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယတသးပ့ၤနီၣ်ဘၣ် နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ်ဘၣ်” (စံး ၁၁၉:၁၇၆) န့ၣ်လီၤ. အဝဲပာ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်သိလၢအဟါမၢ်တဒုအသိးန့ၣ်လီၤ. သိသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ အလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်တဖၣ်အသိး, အမံၤဟူထီၣ်သါလီၤဝဲဒၣ်လၢ အပူထီၣ်တၢ်တကလုာ်,…

တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်လီၢ်လၢပှၤဂၤအဂီၢ်

လၢကီၢ်အမဲရကၤ တၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲးန့ၣ်, တၢ်ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ် ပှၤမၤပှဲၤသိလ့ၣ် အလီဂံၢ်-သန့ (electric vehicle charging stations) တဖၣ်, ဒ်သိးပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်တဖၣ် ကမၤပှဲၤဝဲ သိလ့ၣ်-လီအဂံၢ်ချ့ချ့, ဒီးကလဲၤတၢ်ဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်တနီၤ စူးကါဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ် ယံာ်အါတလၢကွံာ်ဝဲ လၢတၢ်မၤပှဲၤလီဂံၢ်-အချ့ (fast-charger) အလီၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးတၢ်ကဘှါဆှဲ တၢ်မၤ, တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ အတကွၢ်ပှၤဂၤအဂီၢ်အံၤန့ၣ်, တၢ်မၤပှဲၤသိလ့ၣ် အလီဂံၢ်-သန့ အခီပနံၣ် အဒိၣ်ကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခါန့ၣ် ပာ်ပနီၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်-နီၣ်ထိၣ်ဃံး, ဖဲအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤပှဲၤ သိလ့ၣ် အလီဂံၢ်-သန့ တနီၤ, လၢပှၤစူးကါအီၤ အအါကတၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲသိလ့ၣ်တခိၣ် မၤပှဲၤအလီဆၣ်ဒၢ (battery) မ့ၢ်တုၤဃီၤ ၈၅ % န့ၣ်ဒီး, ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်အံၤ ကဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲ တၢ်လီၢ်ဆူ သိလ့ၣ် လၢခံတခိၣ်, လၢအလိၣ်တၢ်မၤပှဲၤလီဂံၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပှၤစူၢ်နာ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဖၣ်လၢ ကအိၣ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်လီၤသး, ဒီး “ပာ်ပှၤဂၤဂ့ၤန့ၣ်…

တၢ်စူၢ်တၢ်နာ် အတၢ်စံၣ်ခီ

ပှၤဖြ့ၣ်စ့ၣ်ဖိလၢ အဒိးကဘီတဂၤ,ဃုာ်ဒီးအသၣ်မံယီၤန့ၣ် ဒိးထီၣ်ဝဲအကဘီယၢ်, အိၣ်ဟးထီၣ်လၢ အလဲးစကး-ကလံၤထံး ဒၢးရှ်ကဘီသန့, ဆူ ဝ့ၢ် စၣ်ဒံၣ်ယ့ကိၣ် လၢကဲ(လ)ဖိနယၢၣ် ကီၢ်စဲၣ်အကတီၢ်, လပီဝါခိၣ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ် မၤလီၤတကျၢၢ်ကွံာ် အကဘီယၢ်န့ၣ်လီၤ. ကဘီယၢ်အံၤ ထိၣ်လိၤအိၣ်ဂၢၢ်အသးဘၣ်ဆၣ်, ကဘီယၢ် အနီၣ်ထိၣ်ဘျၢန့ၣ် ထူၣ်ဖျဲးဝဲလၢ ပှၤဒိးကဘီဖိအစု, ဒီးလၢလပီဖးဒိၣ်တဖၣ်အကျါန့ၣ်တၢ်ပၢၤဃာ်ထိၣ်လိၤ ကဘီယၢ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. “အဝဲဆှၢလီၤ အတၢ်အိၣ်သး အၢအၢသီသီနးနးကျံးကျံးအဂ့ၢ်အံၤဆူ ပှၤပၢၤထံဆၢကီၢ်ဆၢပီၣ်လဲၣ်နံၤတဖၣ်, ဒီးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ အစုကတၢၢ်ခီၣ်ကတၢၢ်, ထိၣ်လိၤပၢၤဃာ်အကဘီယၢ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ပှၤပၢၤထံဆၢကီၢ်ဆၢပီၣ်လဲၣ်နံၤတဖၣ် ဆဲးကျိးန့ၢ်ဝဲ လၢအကပိာ်အကပၤ ကဘီလၢအခူၣ်ကျဲတံးသိအသံကစဲာ်တဘ့ၣ် ဒ်သိးဒီးကလဲၤမၤစၢၤ ပှၤဖြ့ၣ်စ့ၣ်ဖိလၢ အဒိးကဘီယၢ်တဂၤအတၢ်ထူၣ်ဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤဒိးကဘီဖိ,ဃုာ်ဒီးအသၣ်မံယီၤဖိလၢ အဆ့ကၤထၢၣ်ပူၤန့ၣ် ကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ အကဘီယၢ်, ဒီးကဘၣ်စံၣ်ထီၣ်ဝဲလၢတၢ်နာ်ဆူ ကဘီလၢအဟဲမၤပူၤဖျဲးအဝဲသ့ၣ်အလိၤန့ၣ်လီၤ.

လံာ်အ့ဖ့းစူး အဆၢဒိၣ်၂ အပူၤန့ၣ်, စီၤပီလူး ပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ် အတၢ်အိၣ်အသး လၢတၢ်ဒဲးဘးအပူၤ, ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်- ဒ်အမ့ၢ် နီၢ်သးအတၢ်သံလၢထံယိာ်, ဒီးတၢ်ဘၣ်အိၣ်လီၤဖးဒီးကစၢ်ယွၤ (:၁) န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်လၢကစၢ်ယွၤဆၢမိၣ်န့ၢ်…

ကစၢ်ယ့ၣ်ၡူး မၤပူၤမၤဖျဲးၦၤ

လၢဟီၣ်ခိၣ်ဖျၢၣ် ကလံၤစိးအထိးနါ (South Pole), အမၢ(န)စၢၣ်-စကီး (Amundsen-Scott) တၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်န့ၣ် ၦၤမၤတၢ်ဖိခံဂၤ လိၣ်ဘၣ်ဝဲ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူအတၢ်ကူစါယါဘျါ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမၤတၢ်ဖိတဂၤ တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးဖျၢၣ်အတၢ်ဆါ, ဒီးအတဂၤန့ၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ကဖုအတၢ်ဆါလၢအလီၤဘၣ်ယိၣ်, တုၤလၢအသးသမူလီၤမၢ်ကွံာ်သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကက့ၤကိး ကူစါယါဘျါအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်, ကျိၤကျဲအိၣ်ဒၣ်ထဲတဘိ, ဒီးမ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ကဆှၢလီၤ ၦၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးတၢ်ဖိတဖုန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လၢတၢ်အိၣ်အသးအကီအခဲ နးနးကျံးကျံး, တကးဒ်ဘၣ်န့ၣ် တၢ်ခံးသူ, ဒီးတၢ်ဂိၢ်ခါအဆၢကတီၢ်, ဖဲလါဖ့းဘြူၤအါရံၤတုၤလၢလါအီးကထိဘၢၣ်န့ၣ် တၢ်ခုၣ်တုၤဒၣ်လဲာ် မဲနၢး နွံဆံယဲၢ် ဒံၣ်ကရံၣ် စဲ(လ)စံယၢး (-75°C) (မ့) မဲနၢး တကယၤသၢဒံၣ်ကရံၣ် ဖၣ်ရ့ၣ်ဟဲး (-103°F) အဃိ, ပှၤနီၣ်ကဘီယူၤတဖၣ် တညီနုၢ်ဟ့ၣ်လီၤအသးသမူ, ဒီးလဲၤနီၣ်ယူၤဝဲဒၣ်ဆူတၢ်လီၢ်ဒ်သိးအံၤန့ၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ၦၤနီၣ်ကဘီယူၤတဖၣ် ပာ်လီၤအသးလၢကလဲၤမၤစၢၤမၤပူၤဖျဲး ၦၤမၤတၢ်ဖိခံဂၤ, ဒီးလၢခံသီအတီၢ်ပူၤ, ဘၣ်လဲၤနီၣ်ကဘီယူၤကီကီခဲခဲဒၣ်လဲာ်န့ၣ် လဲၤမၤစၢၤတ့ၢ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်မၤစၢၤမၤပူၤဖျဲးတၢ် အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ်န့ၣ် ဒ်သိးပကမၤပိာ်ထွဲအီၤအဂီၢ်, ထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပသးန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤပူၤဖျဲးပှၤ အဂ့ၢ်အကျိၤအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်…

လၢယွၤအတၢ်မ့ၢ်တၢ်တီ

မဲရံၣ်အဲ(မ)-ဝဲး(ဘ)စတၢၣ် လံာ်ခီယ့ၤ (Merriam-Webster) အပူၤ, ၂၀၂၃ နံၣ် အဂီၢ်, လံာ်ဖျၢၣ်တၢ်ကတိၤလၢ ပှၤဃုသ့ၣ်ညါအအါကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် “တၢ်အမ့ၢ်အတီနီၢ်နီၢ်” (authentic) န့ၣ်လီၤ. အခီပညီန့ၣ် “တၢ်လၢအတကမၣ် (မ့) တမ့ၢ်တၢ်ဒိခီ ဒိတီ,” ဒီး “မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဒ်ပှၤတဂၤအနီၢ်ကစၢ်, အနီၢ်သး, (မ့) အက့ၢ်ဂီၤသကဲာ်ပဝး အတၢ်မ့ၢ်တၢ်နီၢ်နီၢ်” န့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီတဖၣ် လူၤဃုဝဲ တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီဘၣ်ဆၣ်, တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတီဝဲနီၢ်နီၢ်ဧါ, တမ့ၢ်ဧါန့ၣ် ကဲထီၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲသ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤပဲာ်ထံတၢ် "ဖံထၢၣ် စိၣ်ကိၣ်လိစကံ" (Solcolowski) စံးဝဲဒၣ်လၢ “မ့ၢ်ကၠိဖိတဂၤ ကွဲးဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကွဲးဖှိၣ်ရၤအံၤဧါ, (မ့)... မ့ၢ်ပှၤဂဲၤထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတဂၤ ကွဲးထုးထီၣ် တၢ်ပာ်ဖျါအံၤဧါန့ၣ် ဘၣ်ပနာ်န့ၢ်အီၤကသ့ဖဲလဲၣ်တထံၣ်လဲၣ်. တၢ်လၢပထံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ပတနာ်န့ၢ်အီၤထီဘိလၢၤဘၣ်. ဘၣ်တဘျီဘျီ, တၢ်လၢပထံၣ်, ဒီးပနၢ်ဟူတဖၣ်န့ၣ် ပတနာ်အီၤလၢၤဘၣ်. ခဲကနံၣ်အံၤ, ပဘၣ်သ့ၣ်ညါနီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်အမ့ၢ်အတီနီၢ်နီၢ် အကစၢ် ဒၣ်ဝဲန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်မၤပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်တမံၤ”…

ယွၤလၢအုၣ်က့ၤခီၣ်က့ၤတၢ်

လၢကီၢ် စကီးတလဲ(န) (Scotland), ဘရိၤရၣ် (Brora) သဝီ, အကစၢၢ်တြီၤလာ်အပူၤန့ၣ်, သိဖိတဒုလိၣ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ကမၤထူၣ်ဖျဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. သိတဒုအံၤ အိၣ်ကတာ်အသး, ဖဲလ့ကဘျၣ်အဖီလာ်, တကပၤန့ၣ်လၢၢ်လ့ဖးထီ, ဒီးအတကပၤန့ၣ် ပီၣ်လဲၣ်မိၢ်ပှၢ်အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. သိဖိအံၤ ဘၣ်အိၣ်ဝဲဖဲန့ၣ် ထဲတဒုဧိၤ ခံနံၣ်ညါန့ၣ်လီၤ. တချုးလၢ ပှၤထူစံၣ်ဖိ ခဲ(န)မံၣ် ဝ့လ်စၢၣ် (Cammy Wilson) ဒီးအတံၤသကိးလွံၢ်ဂၤန့ၣ်, လၢတၢ်ပာ်လီၤသးကျၢၤမူဆှုအပူၤ, လဲၤမၤပူၤဖျဲးအီၤန့ၣ်, တၢ်ဂုာ်ကျဲးစၢးမၤထူၣ်ဖျဲးအီၤ တလီၢ်လီၢ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤလဲၤတတုၤဆူအအိၣ်နီတဂၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတဖုအံၤအကျါ ပှၤသၢဂၤ ဒ်သိးကလဲၤတုၤဆူအအိၣ်အဂီၢ်, ဘၣ်လဲၤလီၤဝဲဆူ လ့ကၢၢ်ပၤအဖီလၣ် အထီကအိၣ်ဝဲ, ၈၂၀ ခီၣ်ယီၢ်, လၢတၢ်ပလီၢ်ပဒီသးအပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ဒူသးဒူအပူၤန့ၣ်, အဝဲသ့ၣ် စူးကါဝဲဒၣ် ကဟၣ်စိာ်ထီၣ်စိာ်လီၤတၢ်, ဒ်သိးကမၤပူၤဖျဲးထီၣ်သိဖိလၢ အတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အံၤအပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ပာ်လီၤသးကျၢၤမူဆှုဒီးတၢ်သူၣ်ကညီၤသးကညီၤလၢ ပှၤထူစံၣ်ဖိဒီးအတံၤသကိးတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဆဲးကပီၤဖျါက့ၤ ပပၢ်ကစၢ်ယွၤ လၢအအဲၣ်ပှၤကွံပှၤတဂၤအံၤ အတၢ်အဲၣ်တၢ်သးကညီၤ, ဖျါဖဲ လံာ်ယံးရမံယၤ ၂၃:၁-၃ အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဆၢဖိ ၁ န့ၣ် ဝံ…