ကစၢ်ယွၤ အစိကမီၤလၢ တၢ်သမၢအီၤတန့ၢ်တသ့
ဖဲတၢ်ဘှီမၤဂ့ၤက့ၤ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ထၢးကံၣ် (Kentucky) အခၢၣ်သး, ပှၤလဲၤခီဂာ်တၢ်ဝဲၤလီၢ်တဖၣ်န့ၣ်ဒီး, ဒ်သိးပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်ကသ့ၣ်ညါဝဲအဂီၢ်, ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် အဲၣ်ဒိးမၤလီၤတံၢ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ပနီၣ်လၢအတဖျါဂ့ၤဂ့ၤ (မ့) ဒ်ညီနုၢ်တၢ်ဘိးဘၣ် သ့ၣ်ညါတၢ်အလီၢ်န့ၣ်, အဝဲသ့ၣ်တ့ဒုးအိၣ်ထီၣ် ထးကမိာ်ဒိၣ်ခံ (thumbtack) ဖးဒိၣ်, လၢအကစီၤထီၣ်ထီကအိၣ်ဝဲဒၣ် ခံဆံခံ-ခီၣ်ယီၢ် တထံၣ်န့ၣ် ဖဲတၢ်နုာ်လီၤ ဟးထီၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အတြဲၤအလိၤန့ၣ်လီၤ. ထးကမိာ်ဒိၣ်ခံဖးဒိၣ်အံၤ ကဲထီၣ် တၢ်ကွဲးနီၣ်တမံၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ချၢ, ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢ ပှၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ်, လဲၤပူၤကွံာ်တန့ၢ်တသ့တမံၤန့ၣ် ပှၤကသမၢအီၤအဂီၢ်, အလီၢ်တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲဝံဒၤနံးယ့လး ၆ အပူၤန့ၣ်, ဒ်သိးကစၢ်ယွၤ ကထုးန့ၢ် ပှၤဂီၢ်မုၢ်အသးအဂီၢ်, စူးကါဝဲဒၣ် တၢ်လၢပှၤသမၢအီၤတန့ၢ်တသ့တမံၤ, မ့ၢ်လၢ စီၤဒၤနံးယ့လး ဃုထၢထီဒါ စီၤပၤ ဒၤရယါဝ့ၣ် အတၢ်ဟ့ၣ်လီၤအကလုၢ်အဃိ, ဘၣ်တၢ်တ့ၢ်လီၤကွံာ်အီၤဆူ ခ့ယုၢ်အပူၤဝံၤန့ၣ်ဒီး, ခီဖျိလၢတၢ်ဃ့ထုကဖၣ် ကစၢ်ယွၤ (:၁၀-၂၃) တပယုာ်ဃီအပူၤန့ၣ် ယွၤ မၤပူၤမၤဖျဲးအီၤ လၢတၢ်လီၤလိၢ်လီၤလးအပူၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢဝံတဂၤအံၤ, “သန့ၤအသးလၢ အကစၢ်” (:၂၃) အဃိ, အိၣ်မူဘၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.…
ဟံးဖီၣ်ဃာ်တၢ် လၢတၢ်ပလီၢ်သူၣ်ပလီၢ်သး
လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢ, တၢ်ဒ့တၢ်အူအပိးလီလၢ အဘၣ်တၢ်ပာ်လုၢ်ပာ်ပှ့ၤအီၤ အဒိၣ်ကတၢၢ်တဖၣ်အကျါန့ၣ် ပာ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး စထရၣ်ဒံၣ်ဘါရံၤယၢး (Stradivarius) သီတူၢ်, စဲလိၣ်, ဒီးကထါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒ့တၢ်အူ အပိးလီတဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်တ့ ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤ ဖဲ နံၣ်ကယၤ ၁၇ ဒီး ၁၈ အဘၢၣ်စၢၤအဃိ, တၢ်ကဃုထံၣ်န့ၢ်အီၤ အဂီၢ်တညီဘၣ်, ဒီးတၢ်ကဆၢတဲာ်အလုၢ်အပှ့ၤတန့ၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်တမံၤမံၤန့ၣ် ကြၢးဒိးန့ၢ် တၢ်အံးထွဲကွၢ်ထွဲအီၤအဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဖဲပှၤဒိန့ၢ်အီၤတၢ်ဂီၤအကတီၢ်, စထရၣ်ဒံၣ်ဘါရံၤယၢး စဲလိၣ်လၢ အကၢပှ့ၤကၢကလံၤ အါန့ၢ်ဒံး ဒီလၣ် အကကွဲၢ် ၂ဝ တဖျၢၣ်န့ၣ် လီၤတဲာ်ဝဲဆူ စီၢ်နီၤခိၣ်အဖီလာ်န့ၣ်ဒီး, ကဲထီၣ်တၢ်ဖုးသံပျီၢ်သံနီၢ်နီၢ်လၢ ပှၤကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဒ် စထရၣ်ဒံၣ်ဘါရံၤယၢး အတၢ်ဒ့တၢ်အူအပိးလီန့ၣ် ကြၢးလၢတၢ်ဟံးဖီၣ်ပၢၤဃာ်အီၤဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အသိး, ပကဘၣ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ ပတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး ဒုးနဲၣ်ပာ်ဖျါအတၢ်အဲၣ် လၢပဂီၢ်အဃိ, ပကဘၣ်အဲၣ်ပှၤဂုၤပှၤဂၤန့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး စံးဘၣ် အပျဲၢ်အဘီၣ်တဖၣ်လၢ “ယဟ့ၣ်သုလၢ တၢ်မၤလိာ်အသီတထံၣ်, ဒ်သိးသုကအဲၣ်လိာ်ကွံလိာ်သုသးသကိးသကိး, ဒ်ယအဲၣ်သုအသိး, ဒ်သိးသုကအဲၣ်လိာ်ကွံလိာ်သုသးသကိးသကိး” န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢပကြၢးဆိကမိၣ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးန့ၣ်လီၤ.…
ပတၢ်န့ၢ်သါခွဲးယာ်လၢ ခရံာ်အပူၤ
လၢဖျၣ်ဂုာ်ကွံာ်တၢ်လိာ်ကွဲကရၢ (NBA) န့ၣ် တၢ်လိာ်ကွဲအဖုတဖၣ်အကျါ ဒါလး(စ) မါဘရ့း(စ) (Dallas Mavericks) အကစၢ်, ဟ့ၣ်ဝဲဒၣ် ဒီလၣ် တကလီၢ် ဆူ ခၠံၣ်ကၣ်ကိၢ် ပှၤစံးကတိၤတၢ်လိာ်ကွဲ အတၢ်ကစီၣ်တဂၤ, လၢတၢ်ဖိးမံဒီးသဲစးအပူၤန့ၣ် ဒ်သိးကဆီ တလဲအမံၤလၢ “ဒါလး(စ) မါဘရ့း(စ)” အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်န့ၣ်, စံးစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ကဟ့ၣ်မၤဘူၣ် ဒီလၣ် တကလီၢ် ဆူ တၢ်ဟ့ၣ်သးကညီၤကရၢတဖုဖုလၢ ပှၤတဂၤအံၤ ဘၣ်သူၣ်ဘၣ်သးအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကွၢ်ထံဆိကမိၣ်လီၤက့ၤ အသးဒၣ်ဝဲ လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဝံၤန့ၣ်ဒီး, ကွဲၤလ့လိၤအပှၤစံးကတိၤ တၢ်လိာ်ကွဲ အတၢ်ကစီၣ်တဂၤအံၤ လၢတၢ်ပာ်လီၤသးအဂၢၢ်အကျၢၤအပူၤန့ၣ် စံးဆၢက့ၤ တၢ်မၤအကစၢ်လၢ “ယတမၤဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. အဝဲ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “ပှၤမ့ၢ်စံးဘၣ်ယၤလၢ ယကမၤတၢ်တမံၤမံၤ, ထဲဒၣ်လၢ ကျိာ်စ့တမံၤဧိၤအဂီၢ်န့ၣ်, ကကဲထီၣ် တၢ်သးတံာ်တာ်လၢယဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယမံၤန့ၣ် မ့ၢ်ယတၢ်မ့ၢ်တၢ် အတၢ်န့ၢ်သါခွဲးယာ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. ယသးအိၣ်ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ ယတၢ်အိၣ်မူ သကဲာ်ပဝးလၢအတီအလိၤ, ဒီးသူးသ့ၣ်ကံၢ်စီလၢပှၤနာ်န့ၢ်အီၤသ့” န့ၣ်လီၤ.
ဒ်ကွဲၤလ့လိၤအပှၤစံးကတိၤတၢ်အမံၤ မ့ၢ်အတၢ်န့ၢ်သါခွဲးယာ်အသိး,…
ခါဆူညါလၢယွၤကတဲာ်ကတီၤ
ပအိၣ်မူလၢ ဟီၣ်ခိၣ်တဘ့ၣ် ဖဲအ့ထၢၣ်နဲးတသးပ့ၤနီၣ်တၢ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤ, တၢ်လၢပပာ်ထီၣ်လၢအ့ထၢၣ်နဲးအလိၤ (post), ဒီးတၢ်ကွဲးထီၣ်လံာ်ဧိၤလဲၢ်ဧိၤလၢပှၢ်ယဲၤသန့ (blog entry) ကိးဘ့ၣ်ဒဲးန့ၣ် ဖျါလၢ အဘၣ်တၢ်ပာ်ဖှိၣ်ပာ်တံၤဃာ်အီၤ လီၤစိၤလီၤထီန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ခီၣ်ခၠူထၢၣ်တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤလၢအဃုတၢ် (Search Engine) အမိၢ်ပှၢ်တခါန့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်အိၣ်သဒၢသးအလီၢ် (Privacy), ဒီးဟ့ၣ်ခွဲးဟ့ၣ်ယာ် ပှၤစူးကါတၢ်ဖိတဖၣ်လၢ ကထုးထီၣ်ကွံာ် အနီၢ်ကစၢ်အဂ့ၢ်အကျိၤတဖၣ် ဒ်အမ့ၢ် ကွဲၤဒီနၢ်အနီၢ်ဂံၢ်, လီၢ်အိၣ်လီၢ်ဆိး, ဒီးအဂုၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တတြူာ်စီကွံာ် တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်တဖၣ် (data) လၢအ့ထၢၣ်နဲး ခဲလၢာ်ခဲဆ့ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢပှၤထံၣ်သ့တဖၣ်န့ၣ် မၤစှၤလီၤဝဲ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်, ဒီးဒုးကလၢၢ်ဘၣ်ပှၤတဖၣ်ဒ်အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ပၢၤဃာ် အနီၢ်ဂံၢ်ပနီၣ် (digital) အခီၣ်လီၢ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်တြူာ်စီကွံာ် တၢ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်, ခီဖျိလၢကျိၤကျဲဒ်သိးအံၤန့ၣ် ဒုးသ့ၣ်နီၣ်ပှၤ ဝံအတၢ်ကတိၤ ဖဲလံာ်ယရှါယၤ ၄၃:၁၈-၁၉ န့ၣ်လီၤ. ယွၤစံးဝဲဒၣ် “တၢ်လၢအခီၣ်ထံးတဖၣ်, သ့ၣ်နီၣ်ထီၣ်က့ၤအီၤတဂ့ၤ, ဒီးတၢ်လၢပျၢၤလၢသီတဖၣ်, ဆိကမိၣ်လၢအဂ့ၢ်တဂ့ၤ. ကွၢ်ကွၢ်, ယမၤတၢ်အသီတမံၤ” န့ၣ်လီၤ. ဖဲပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်လၢ…
လၢတၢ်သူၣ်ဖှံသးညီအပူၤ တူၢ်န့ၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤ
ပှၤစဲအ့ၣ်ဖိတဖၣ် ဃုသ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် အတၢ်ကရၢကရိ တဆံဃုကရၢ,ဃုာ်ဒီး ယူၤကိ(န) (Yukon), ဒီးအီးစတြ့လံယါ အတၢ်ကရၢကရိ လၢအိၣ်ယံၤဒီးခူဧိၤဝ့ၢ်ဧိၤတဖၣ် အတၢ်အိၣ်ဂၢၢ်ဆိးကျၢၤအဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ် ပဲာ်ထံနီၤဖး တၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါဘၣ်ဃးဒီး လၢပျၢၤနံၣ်လၢအကထိဘျဲၣ်, တၢ်ခူၣ်ထုးထီၣ်က့ၤပိးလီတဖၣ်, ဒီးဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါက့ၤ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ခီဖျိတၢ်သၣ်ဝံၤလီၤဒိ, တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ, ဒီးတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂိၢ်တၢ်စူၤတဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ဟဲအိၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်, မ့ၢ်တၢ်ဆံးလီၤစှၤလီၤအနီၢ်ဂံၢ်လၢ အကဲထီၣ်အသးတလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤကထံၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဆံးလီၤစှၤလီၤတဖၣ်အံၤ မၤဆံးမၤစၢ်လီၤ, တၢ်ကရၢကရိတဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါတၢ်တဖၣ် ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် တၢ်မ့ၢ်တၢ်တီလၢ အထီဒါပတၢ်ဆိကမိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဃုထံၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကရၢကရိတဖၣ် ဘၣ်လဲၤခီဖျိ တၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်တူၢ်န့ၢ်ခီၢ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤ, ဒီးဂဲၤဆၢထၢၣ်ကဒါက့ၤချ့ချ့, ဒ်သိးဒီးကကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ခါဆူညါတၢ်ကီတၢ်ခဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်အါထီၣ် တၢ်တူၢ်န့ၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤန့ၣ်လီၤ.
ဝံဃဘးကူာ် သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲ တၢ်တူၢ်န့ၢ်ခီၣ်န့ၢ်တၢ်စွံကတုၤဒ်သိးအံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲထံၣ် တၢ်ကမၤဟးဂီၤဝဲဒၣ် ကီၢ် ယူဒၤ ဘူးထီၣ်ဝဲအကတီၢ်န့ၣ်, ဝံဃဘးကူာ် တ့ခဲၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂီၤလၢ အတအိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်, “တၤသၣ်တအိၣ်,” “သိ..., ဒီးဂီၤဘုၣ်ဂီၤဖံးတအိၣ်,” ဟီၣ်ခိၣ်လၢ…
လၢတၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်အပူၤ ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်
ပှၤကညီအခိၣ်နူာ်န့ၣ် ဆံးဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဘၣ်ဆၣ်, သးအတၢ်ဆီၣ်သနံးန့ၣ်မၤဆံးအါထီၣ်ခိၣ်နူာ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်န့ၣ် တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါတမံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး မ့ၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, မၤသံးလီၤ ခိၣ်နူာ်အမဲာ်ညါတကပၤ, တၢ်လၢအဘၣ်ဟံးန့ၢ်မူဒါဘၣ်ဃးဒီး သးတူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်တၢ်, ဂံၢ်သဟီၣ်လၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤပှၤ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးကဒဲကဒဲန့ၣ်လီၤ. ခိၣ်နူာ်အတၢ်သံးလီၤဒ်သိးအံၤ, ဘၣ်ထွဲလိာ်အသးဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, ဒီးတၢ်သးလီၤသယၢၣ် (depression) လၢပှၤကညီတဂၤအသးကံၢ်ပူၤ, ဒီးပှၤကညီတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ် သးသမူဒီစိၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢအမၤသးခုပှၤန့ၣ် ခိၣ်နူာ်လၢအကပုာ်စၢ်စၢ်ဖိတမံၤအံၤ ပျဲဝဲဒၣ် ခိၣ်နူာ်အတၢ်ဆံးလီၤ ကဘျါက့ၤဝဲအဂီၢ်, ခီဖျိလၢတၢ်ပာ်လီၤသးဟူးဂဲၤနီၢ်ခိနီၢ်ကစၢ်, ပညိၣ်ဆိကမိၣ် ယွၤအကလုၢ်ကထါ, ဒီးတၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သး လၢအအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ်လီၤ.
ပှၤကွဲး ထါစံးထီၣ်ပတြၢၤ ၁၁၉ တဂၤ, သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဝဲလၢ တၢ်လဲၤခီဖျိကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် သးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်ဝံၤ, တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်, ဒီးဘၣ်တၢ်ယါဘျါက့ၤအဂ့ၢ်အဃိ, စံးဝဲဒၣ် “ယဘၣ်တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ်ဂ့ၤဝဲလၢယဂီၢ်, လၢယကမၤလိနတၢ်မၤလိာ်အဂ့ၢ်” (:၇၁) န့ၣ်လီၤ. တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်န့ၣ် မ့ၢ်မၤဘၣ်ဒိဆါပှၤဘၣ်ဆၣ်, တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးထါ အသရၣ်, ဒ်သိးပသုတဟးဖျိးလၢ ကစၢ်ယွၤအကျဲအဂီၢ်, ကထုးထီၣ်ပှၤ, ဒီးပကတိၢ်န့ၢ်ဖံးဃာ်…
တၢ်ဘျးစဲရ့လိာ်သး အခီၣ်ထံးခီၣ်ဘိမ့ၢ် ကစၢ်ခရံာ်
တၢ်ဆၢကတီၢ် ဃိးမံးနံးန့ၣ် ဆီတလဲ ပှၤတဂၤအတၢ်အိၣ်မူ ကသ့ဝဲဒၣ်ဧါ. ဟီၣ်ခိၣ်လၢ တၢ်ဘျးစဲရ့လိာ်သးတဖၣ် လၢအိၣ်ဒီးအခီပညီန့ၣ် ဆံးဝဲစှၤဝဲအပူၤန့ၣ်, ပှၤကွဲးလံာ် ကၠဲ(န)စံ ဒူ (Jancee Dunn) ဆှၢနုာ်လီၤ တၢ်စံးကတိၤ ကွဲၤဒီနၢ် ထဲဒၣ် ဃိးမံးနံးဖိ အတၢ်စိတၢ်ကမီၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲနာ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ကိးစံးကတိၤတၢ်တစိၤဖိ ဒ်သိးအံၤတကလုာ်န့ၣ် ဒ်သိးပကဘျးစဲမၤဘၣ်ထွဲလိာ်သးဒီးပဒူၣ်ဖိထၢဖိ, ပတံၤသကိးတဖၣ်အဂီၢ်, မၤစၢၤပှၤန့ၣ်လီၤ. ဒ်တၢ်ဃိထံမၤလိတၢ်တဖၣ် ဒုးနဲၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲအသိး, တနွံအတီၢ်ပူၤ တၢ်ကိးစံးကတိၤတၢ်တစိၤဖိ, စှၤဘျီဖိန့ၣ် မၤဆံးလီၤစှၤလီၤ ပသးအတၢ်ဆီၣ်သနံး, တၢ်သယုၢ်သညိ, ဒီးပတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒီး ဒူ ဟံးန့ၢ်ပာ်ဂၢၢ်ပာ်ကျၢၤစ့ၢ်ကီး ပှၤစဲၣ်နီၤအဂုၤအဂၤအတၢ်မၤကွၢ်တဖၣ်, လၢအၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ် တၢ်မၤဘၣ်လိာ် တၢ်ရ့လိာ်ဘၣ်ထွဲလိာ်သးအဆံးဖိအံၤ ကဲဘျုးဝဲဒၣ် ပသးအတၢ်မုာ်တၢ်ပၢၤ, နီၢ်ခိအတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ လၢပဂီၢ်, ဒီးပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.
တၢ်ထံၣ်အံၤ လီၤပလိာ်အသးဒီး ကတိၤ ၁၂:၂၅ အတၢ်ပာ်ဖျါ, “တၢ်မၤကိၢ်မၤဂီၤ...မၤသကူးလီၤအီၤ, မ့မ့ၢ် တၢ်ကတိၤမုာ်တထံၣ်န့ၣ် ဒုးသးခုအီၤ” န့ၣ်လီၤ. လၢလံာ်စီဆှံတဆၢအံၤအပူၤ တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤ (anxiety)…
ဘၣ်တၢ်လူၤပိာ်ထွဲဃုန့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ
ဒ့ဘ့း အူထဲ(လ) (David Ultal) မ့ၢ် သးအတၢ်သ့ၣ်ညါစဲအ့ၣ် ပှၤကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ် တဂၤလၢအမၤလိ တၢ်ဃုကျဲလဲၤတၢ်ပီညါအဂ့ၢ်တဂၤဘၣ်ဆၣ်, အဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီ ဘၣ်ဃးဒီး တၢ်လူၤဃုတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ လၢဟီၣ်ခိၣ်ဂီၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအံၤတမ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီအသီတမံၤလၢအဂီၢ်ဘၣ်. ဖဲအသးအိၣ်ဝဲဒၣ် တဆံသၢနံၣ်န့ၣ် အကျဲလီၤမၢ်န့ၢ်အီၤ ခံသီဒီးတမုၢ်ထူၣ် လၢအတၢ်လဲၤဟးထီၣ်ကစၢၢ်န့ၣ်လီၤ. အူထဲ(လ) အၢၣ်လီၤဝဲလၢ အဝဲအိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအဖၢမုၢ်, လၢသးသမူအတၢ်နဲၣ်ကျဲတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤတနီၤနီၤန့ၣ် အိၣ်ဒီးသးလၢအသ့ၣ်ညါနဲၣ်ကျဲ- အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဖဲလဲၣ်, ဒီးတၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးလဲၤန့ၣ် ကဘၣ်လဲၤဝဲဒ်လဲၣ်န့ၣ်သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးန့ၣ်လီၤ. ဒ် အူထဲ(လ) အသိး, ပှၤဂုၤပှၤဂၤတဖၣ်, တၢ်နဲၣ်ကျဲတဖၣ် ညီညီဖိဒၣ်လဲာ်, ဘၣ်ဂဲၤပျုၢ် ဂဲၤဆှးဃုထံၣ်န့ၣ်ကျဲ, ဒီးအကျဲတဖၣ်လီၤမၢ်ဝဲဒၣ်တလီၢ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤကွဲးထါစံးထီၣ်ပတြၢၤစ့ၢ်ကီး အသးကလၢၢ်ဘၣ် တၢ်လီၤမၢ်လၢ အတၢ်လဲၤဟးဖျိးကျဲအဂ့ၢ်, ဒီးစံးဝဲဒၣ် “ယဟးဖျိးကျဲဒ်သိလၢအဟါမၢ်တဒုအသိးလီၤ. ဃုန့ၢ်နခ့နပှၤတက့ၢ်. အဂ့ၢ်ဒ်အံၤ, ယတသးပ့ၤနီၣ်ဘၣ် နတၢ်မၤလိာ်တဖၣ်ဘၣ်” (စံး ၁၁၉:၁၇၆) န့ၣ်လီၤ. အဝဲပာ်ဖျါထီၣ်အသး ဒ်သိလၢအဟါမၢ်တဒုအသိးန့ၣ်လီၤ. သိသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ အလုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်တဖၣ်အသိး, အမံၤဟူထီၣ်သါလီၤဝဲဒၣ်လၢ အပူထီၣ်တၢ်တကလုာ်,…
တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်လီၢ်လၢပှၤဂၤအဂီၢ်
လၢကီၢ်အမဲရကၤ တၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲးန့ၣ်, တၢ်ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ် ပှၤမၤပှဲၤသိလ့ၣ် အလီဂံၢ်-သန့ (electric vehicle charging stations) တဖၣ်, ဒ်သိးပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်တဖၣ် ကမၤပှဲၤဝဲ သိလ့ၣ်-လီအဂံၢ်ချ့ချ့, ဒီးကလဲၤတၢ်ဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်တနီၤ စူးကါဝဲ တၢ်ဆၢကတီၢ် ယံာ်အါတလၢကွံာ်ဝဲ လၢတၢ်မၤပှဲၤလီဂံၢ်-အချ့ (fast-charger) အလီၢ်န့ၣ်အဃိ, ဒ်သိးတၢ်ကဘှါဆှဲ တၢ်မၤ, တၢ်ပာ်သူၣ်ပာ်သးလၢ အတကွၢ်ပှၤဂၤအဂီၢ်အံၤန့ၣ်, တၢ်မၤပှဲၤသိလ့ၣ် အလီဂံၢ်-သန့ အခီပနံၣ် အဒိၣ်ကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခါန့ၣ် ပာ်ပနီၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ်-နီၣ်ထိၣ်ဃံး, ဖဲအဝဲသ့ၣ်အတၢ်မၤပှဲၤ သိလ့ၣ် အလီဂံၢ်-သန့ တနီၤ, လၢပှၤစူးကါအီၤ အအါကတၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲသိလ့ၣ်တခိၣ် မၤပှဲၤအလီဆၣ်ဒၢ (battery) မ့ၢ်တုၤဃီၤ ၈၅ % န့ၣ်ဒီး, ပှၤနီၣ်သိလ့ၣ်အံၤ ကဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲ တၢ်လီၢ်ဆူ သိလ့ၣ် လၢခံတခိၣ်, လၢအလိၣ်တၢ်မၤပှဲၤလီဂံၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ပှၤတၢ်မၢဖိ စီၤပီလူး ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ် ပှၤစူၢ်နာ် ကစၢ်ယ့ၣ်ရှူး တဖၣ်လၢ ကအိၣ်ဒီးတၢ်ဆီၣ်လီၤသး, ဒီး “ပာ်ပှၤဂၤဂ့ၤန့ၣ်…
တၢ်စူၢ်တၢ်နာ် အတၢ်စံၣ်ခီ
ပှၤဖြ့ၣ်စ့ၣ်ဖိလၢ အဒိးကဘီတဂၤ,ဃုာ်ဒီးအသၣ်မံယီၤန့ၣ် ဒိးထီၣ်ဝဲအကဘီယၢ်, အိၣ်ဟးထီၣ်လၢ အလဲးစကး-ကလံၤထံး ဒၢးရှ်ကဘီသန့, ဆူ ဝ့ၢ် စၣ်ဒံၣ်ယ့ကိၣ် လၢကဲ(လ)ဖိနယၢၣ် ကီၢ်စဲၣ်အကတီၢ်, လပီဝါခိၣ်ဖးဒိၣ်တဖျၢၣ် မၤလီၤတကျၢၢ်ကွံာ် အကဘီယၢ်န့ၣ်လီၤ. ကဘီယၢ်အံၤ ထိၣ်လိၤအိၣ်ဂၢၢ်အသးဘၣ်ဆၣ်, ကဘီယၢ် အနီၣ်ထိၣ်ဘျၢန့ၣ် ထူၣ်ဖျဲးဝဲလၢ ပှၤဒိးကဘီဖိအစု, ဒီးလၢလပီဖးဒိၣ်တဖၣ်အကျါန့ၣ်တၢ်ပၢၤဃာ်ထိၣ်လိၤ ကဘီယၢ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. “အဝဲဆှၢလီၤ အတၢ်အိၣ်သး အၢအၢသီသီနးနးကျံးကျံးအဂ့ၢ်အံၤဆူ ပှၤပၢၤထံဆၢကီၢ်ဆၢပီၣ်လဲၣ်နံၤတဖၣ်, ဒီးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ အစုကတၢၢ်ခီၣ်ကတၢၢ်, ထိၣ်လိၤပၢၤဃာ်အကဘီယၢ်တန့ၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အကတၢၢ်န့ၣ်, ပှၤပၢၤထံဆၢကီၢ်ဆၢပီၣ်လဲၣ်နံၤတဖၣ် ဆဲးကျိးန့ၢ်ဝဲ လၢအကပိာ်အကပၤ ကဘီလၢအခူၣ်ကျဲတံးသိအသံကစဲာ်တဘ့ၣ် ဒ်သိးဒီးကလဲၤမၤစၢၤ ပှၤဖြ့ၣ်စ့ၣ်ဖိလၢ အဒိးကဘီယၢ်တဂၤအတၢ်ထူၣ်ဖျဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ပှၤဒိးကဘီဖိ,ဃုာ်ဒီးအသၣ်မံယီၤဖိလၢ အဆ့ကၤထၢၣ်ပူၤန့ၣ် ကဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢ အကဘီယၢ်, ဒီးကဘၣ်စံၣ်ထီၣ်ဝဲလၢတၢ်နာ်ဆူ ကဘီလၢအဟဲမၤပူၤဖျဲးအဝဲသ့ၣ်အလိၤန့ၣ်လီၤ.
လံာ်အ့ဖ့းစူး အဆၢဒိၣ်၂ အပူၤန့ၣ်, စီၤပီလူး ပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ် အတၢ်အိၣ်အသး လၢတၢ်ဒဲးဘးအပူၤ, ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်တအိၣ်ဝဲဒၣ်အဂ့ၢ်- ဒ်အမ့ၢ် နီၢ်သးအတၢ်သံလၢထံယိာ်, ဒီးတၢ်ဘၣ်အိၣ်လီၤဖးဒီးကစၢ်ယွၤ (:၁) န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ်, တၢ်လၢကစၢ်ယွၤဆၢမိၣ်န့ၢ်…