လၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအပူၤန့ၣ် ပှၤကွဲးတၢ်ဒ့တၢ်အူစဲၣ်နီၤ, လူဘ့း ဘဲ(န) ဘံၣ်ထိဘ့(န) (Ludwig Van Beethoven) မ့ၢ်ပှၤဒ့တၢ်အူတၢ်ဖိလၢ အမံၤဟူသၣ်ဖျါတဖၣ်အကျါတဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသံဝဲဒၣ် ဖဲ ၁၈၂၇ နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ, အနံၣ် ၂၀၀ ဃၣ်ဃၣ်ဒၣ်လဲာ်, အတၢ်ကွဲးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဘၣ်တၢ်စူကါဒံးအီၤအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲပှၤမၤကွၢ် ဘံၣ်ထိဘ့(န) အ (DNA) န့ၣ်ဒီး, ဒ်ပတယာ်ဆိကမိၣ်တ့ၢ်ဝဲအသိး, အဝဲတမ့ၢ်ပှၤဟဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒီး အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လီၤဆီတဖၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤထိၣ်သတြီၤ ဘံၣ်ထိဘ့(န) အ ကၠ့(န) (genes) တဖၣ်ဒီး ပှၤအဂၤ ၁၄၅၀၀ အ ကၠ့(န) လၢအပာ်ဖျါတ့ၢ်အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တမံၤလၢတၢ်ကွဲးထါအသီၣ် (ထဲတၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢအတၤလာ်တမံၤဧိၤ) န့ၣ်ဒီး, လၢတၢ်ကမၢကမၣ်အပူၤန့ၣ် ဘံၣ်ထိဘ့(န) အပတီၢ်န့ၣ် ဖုၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဘံၣ်ထိဘ့(န) တဂၤ အိၣ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်, ဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ် လၢလၢပှဲၤပှဲၤလၢတၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢတကပၤ (တၢ်လၢအမၤဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ် အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တဖၣ် အိၣ်ပာ်စၢၤလၢအပူၤ) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ယွၤအမူအဒါ ဒ်အဟ့ၣ်သါပှၤ တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်အိၣ်ဒီးပှၤအဂီၢ်န့ၣ် တၤလၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တမ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအလၢအပှဲၤဘၣ်. ပတၢ်ဘၣ်တ့ကစၢ် ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်ပှၤခံဂၤ, လၢအမ့ၢ် စီၤဘစၤအ့လးဒီး စီၤအၤဟလံအာ်, လၢတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လီၤလီၤဆီဆီ, ဒ်သိးကစူးကါဝဲလၢ တၢ်တ့သူၣ်ထီၣ်ဒဲစီဆှံအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကစၢ်ယွၤ မၤလၢပှဲၤ စီၤဘစၤအ့လး “ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါဃုာ်ဒီးမူဒါဆူ စီၤအၤဟလံအာ်လၢ “ကမၤစၢၤအီၤ” (၂ မိၤ ၃၁:၃-၆) အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကယဲၢ်ပှၤလၢအသူၣ်ဆးသးဆးခဲလၢာ်အဂီၢ်, ကစၢ်ယွၤ “ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကူၣ်သ့ဒ်သိးအကမၤကယဲၢ်တၢ်လၢ အမၤလိာ်ဝဲ” (:၆) အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ထဲဒၣ်ပဝဲစှၤဂၤန့ၣ် ပကဘၣ်မၤ တၢ်တိာ်ကျဲၤအတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်လၢအကါဒိၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်တၢ်တ့သူၣ်ထီၣ်ယွၤအဒဲစီဆှံအသိးန့ၣ်လီၤ. တမ့ၢ်လၢပတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်တဖၣ် ကဘၣ်တၢ်ကွဲးနီၣ်ဝဲလၢ စံၣ်စိၤနုာ်အတၢ်ကွဲးနီၣ်တဖၣ်အပူၤဘၣ်. မ့ၢ်လၢကစၢ်ယွၤ အဲၣ်ဒိး ပကဟ့ၣ်ခီဟ့ၣ်နီၤလီၤဒီးဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤအဃိ, ကတဲာ်ကတီၤန့ၢ်ပှၤ တၢ်သ့ဖံးသ့မၤတၢ်တဖၣ်, တၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လၢ အိၣ်ပာ်စၢၤလၢပပူၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်လဲၤခီဖျိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သးတီအပူၤန့ၣ်, မ်ပကမၤကစၢ်ယွၤအတၢ်မၤ, ခီဖျိလၢယွၤအဂံၢ်အဘါ, ဒီးလၢယွၤအလၤကပီၤအဂီၢ်န့ၣ်တက့ၢ်.
