တၢ်လၢအဆံး, ဒီးတၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဒိၣ်ဒိၣ်သွါသွါ
ဖဲလါဒံၢ်စ့ဘၢၣ် (၉) သီ, ၁၉၈၇ နံၣ်, လၢ ကီၤနဲးတံးကး (Connecticus) န့ၣ်, လံၣ်ပအီဖိတဘ့ၣ် အ့ၣ်ဂံၢ်ဘျဲးဖျိ လီဂံၢ်ပျံၤတဘိဒီး, Nasdaq (National Association of Securities Dealers Automated Quotations) အကျိၣ်စ့ဂ့ၢ်ဝီ ကဟၣ်ဖးဒိၣ်န့ၣ် ကပီၤ ပံာ်လ့ပံာ်လ့, သီၣ်သဖှိ, ဒီးတၢ်ခံးသူဝဲဒီတဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီၣ်ပရ့ရှၣ် အဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢတနီၤန့ၣ် ဂံၢ်သဟီၣ်စှၤလီၤဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်သူၣ်ကိၢ်သးဂီၤအပူၤ, ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် မုၢ်ကျိၤဝဲကွာ်တဖၣ် ခိးကွၢ်ဝဲတၢ်မၤအသးန့ၣ် တၢ်ဆၢကတီၢ် ကယံာ်ဝဲဒၣ် တနၣ်ရံၣ်တခီန့ၣ်လီၤ. ကယဲၢ်တၢ်မၤအသးခဲလၢာ်န့ၣ် ကဲထီၣ်အသး ခီဖျိဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢ အဆူၣ်ကပုာ်လုး, အိၣ်ဒီးအမဲလၢအအ့ၣ်, ဒီးမၤတၢ်စွံကတုၤ ဆံးဆံးဖိတဒုအဃိန့ၣ်လီၤ.
ယွၤအကလုၢ်ကထါ ပာ်ဖျါဝဲ ပူအါယုၢ်ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အဆံးတမံၤမံၤ (မ့) ပှၤအဆံးတဂၤဂၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢ အသဟီၣ်ဆူၣ်တမံၤန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တၢ်အိၣ်ဆံးအိၣ်စှၤတမံၤမံၤန့ၣ် ကစၢ်ယွၤ ဆီတလဲဒုးကဲထီၣ်ဝဲဆူ တၢ်ဂံၢ်ဆူၣ်ဘါဆူၣ် ဒိၣ်ဒိၣ်သွါသွါတမံၤ သ့ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲဖိသၣ်ဖိတဂၤ ဟ့ၣ်လီၤဝဲ အတၢ်အီၣ်တၢ်အီ လၢမုၢ်ဆါခီအဂီၢ်,…
ပတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံးပထံၣ်ဘၣ်တၢ်
နံၣ်ကယၤ ၁၉ ဘူးထီၣ်ကလၢာ်ဝဲဒၣ်အကတီၢ်, လၢကီၢ်အမဲရကၤန့ၣ် ပှၤလဲၤနုာ်လီၤဆူ စခီယၢ် [sequoia] (သ့ၣ်ဖးဒိၣ်ဖးထီလၢအသးအနံၣ်အလါယံာ်ထီ) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤ, ဒီးတၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တဖၣ်အံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤအါဒံအါဂၤတဖၣ် တနာ်ဝဲဒၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, ဖဲ ၁၈၉၂ နံၣ်န့ၣ် ပှၤကျီၤကူာ်သ့ၣ် (ပှၤမၤသ့ၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ) လွံၢ်ဂၤ လဲၤနုာ်လီၤဆူ ကဲ(လ)ဖိနံယၢ် ကီၢ်စဲၣ် ဘ့း စတဲး(ပ) (Big Stump) သ့ၣ်ပှၢ်အပူၤ, ဒီးကျီကူာ်လီၤဝဲ သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်, ပှၤကိးအီၤလၢ မး ထွဲ(န) (Mark Twain), လၢတၢ်ဆၢကတီၢ် ၁၃ သီအတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. သ့ၣ်ဖးဒိၣ်တခိၣ်အံၤ အသးအနံၣ်အလါ အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁၃၄၁ နံၣ်, အထီန့ၣ် ၃၀၀ ခီၣ်ယီၢ်, ဒီးသ့ၣ်ထူၣ်အကဝီၤကျီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ် ၅၀ ခီၣ်ယီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤခိးကွၢ်တၢ်တဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ် ထွဲ(န), ဒ်အမ့ၢ် “သ့ၣ်တခိၣ်လၢ အက့ၢ်အဂီၤဖျါကဟုကညီၢ်, ဒီးလၢသ့ၣ်ပှၢ်အပူၤသ့ၣ်အဂ့ၤကတၢၢ်တဖၣ်အကျါတခိၣ်” န့ၣ်လီၤ. ခ့ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ်,…
ကစၢ်ယွၤ ဟံးဖီၣ်ဂၢၢ်ကျၢၤတၢ်
ဘဲ(န) စံးဝဲဒၣ်, "ဖဲယမ့ၢ်ဖိသၣ်, ယနီၢ်ဆံးအကတီၢ်, ယဆ့ၣ်နီၤ လၢယပၢ်အကံၣ်ဒုၣ်လိၤဒီးယနီၣ်သိလ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. နီၢ်နီၢ်န့ၣ်, တမ့ၢ်ယနီၣ်သိလ့ၣ်ဘၣ်. မ့ၢ်ဒၣ်ယပၢ်နီၣ်ဝဲဒၣ်" န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, ယသ့ၣ်ညါလၢ ယပၢ်အိၣ်လၢမူခိၣ်န့ၣ် ကမၤဝဲဒၣ်တမံၤဃီန့ၣ်လီၤ. ဘဲ(န) အမါသးဘိန့ၣ် လဲၤပူၤကွံာ်ဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်, ဒီးတၢ်သူၣ်အုးသးအုး လုၣ်ဘၢဝဲဒၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, အဝဲဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ တၢ်သ့ၣ်ညါလၢ ကစၢ်ယွၤ မ့ၢ် ပှၤလၢအပၢဆှၢတၢ်တဂၤ, အိၣ်ဒီးအတၢ်ပညိၣ် လၢအသးသမူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
လၢတၢ်သူၣ်အုးသးအုး အကတီၢ်, ဘဲ (န) အတၢ်နာ်န့ၣ် အိၣ်ဖျါတ့ၢ်လံလၢ လံာ်စီဆှံ အလီၢ်လံၤတကတြူၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဝံယံးရမံယၤ အသူၣ်အုးသးအုးဝဲလၢ အပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ်အဂီၢ်, ကစၢ်ယွၤပျဲ ဒုၣ်ဒါတဖၣ် ကစိာ်မၢကဲကုၢ် ပှၤအံၣ်စရ့လးဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အတၢ်သးအုးဖးဒိၣ်လၢ အလီၤပျံၤလီၤဖုးအဂ့ၢ်န့ၣ်, ဝံယံးရမံယၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ “တၢ်နးတၢ်ဖှီၣ်,” “တၢ်အၢ,” “သဘူးအပၤစံၣ်တူး” (bitterness), ဒီးတၤသၣ်ခၣ် (gall) တဖၣ် (သးသယုၢ် ၃:၁၉) န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဒ်သိးအကအိၣ်ဒီးတၢ်မုၢ်လၢ်အဂီၢ်, တၢ်အိၣ်ဝဲတမံၤန့ၣ်…
ထုးထီၣ်လၢတၢ်ခံးကျါ
ကဘီထုးတၢ်တခိၣ် လီၤဘျၢဝဲဒၣ် ခိၣ်လီၤစဲၤခံထီၣ်ထူၣ်ဆူ ပီၣ်လဲၣ်အခံဒး, ဖဲတၢ်လီၢ်အိၣ်စီၤစုၤဒီးနၢၣ်ကၠ့ရံယၤ (Nigeria) အပီၣ်လဲၣ်နံၤ မံးလာ် ခံဆံန့ၣ်လီၤ. ပှၤကဘီဖိ (၁၁) ဂၤ လီၤအုးသံဝဲဘၣ်ဆၣ်, ကဘီအပှၤဖီတၢ်အီၣ်တၢ်အီ ဟါရ့းစဲ(န) အိၣ်ကၠဲးဘၤ အိၣ်ကံၣ်န့ (Harrison Odjegba Okene) တဂၤ, ဃုထံၣ်န့ၢ် တၢ်လီၢ်ဖိလၢ ကလံၤအိၣ်အလီၢ်အကျဲတတီၤ, ဒီးအိၣ်ခိးဝဲ ပှၤကဟဲမၤပူၤမၤဖျဲးအီၤန့ၣ်လီၤ. လၢအဂီၢ် တၢ်အီၣ် အိၣ်ဒၣ်ထဲ ခိး (Coke) တၢ်ဆၢထံ အလီခီတကိ, ဒီးအလီဆှီ တၢ်ကပီၤ (Flashlight) ခံခါလိာ်န့ၣ် အဂံၢ်လၢာ်ကွံာ်ဝဲလၢ (၂၄) နၣ်ရံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢပီၣ်လဲၣ်မိၢ်ပှၢ်အခံဒး မုၢ်နံၤလၢအလီၤပျံၤလီၤဖုး တၢ်ခံးကျါအပူၤန့ၣ်, အိၣ်ကံၣ်န့ အိၣ်ကတာ်အသးထဲဒၣ်တဂၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. လၢအဂီၢ် တၢ်မုၢ်လၢ်စးထီၣ်လီၤမၢ်လံအကတီၢ်န့ၣ်, ဒ်သိးပှၤယူၤထံယိာ်ဖိ တဖၣ် ကဟံးန့ၢ်က့ၤ ပှၤသံအစိာ်တဖၣ်အဂီၢ်, ဟဲတုၤဝဲန့ၣ်ဒီး, ထံၣ်န့ၢ်အီၤလၢ ကဘီ အမိၢ်ပှၢ်အပူၤ, အိၣ်ဆ့ၣ်နီၤဝဲတစီၤခီၣ် လၢတၢ်ကနိးကစုာ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.
အိၣ်ကံၣ်န့ ဘၣ်အိၣ်ဝဲထဲတဂၤဧိၤ လၢတၢ်ခံးကျါ,…
တၢ်မၤနၢၤ တၢ်အၢတၢ်သီ လၢတၢ်ဂ့ၤ
ဒီးကထၢၣ် ဒူလံးတဲၣ် (Dolittle), မ့ၢ်တၢ်တဲပူမုာ်နၢ် ကသံၣ်သရၣ်တဂၤအဂ့ၢ်, လၢကတိၤသကိးတၢ်ဒီးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ် မၤသူၣ်ဖှံသးညီ ကမျၢၢ်အါဒံအါဂၤအသး ခီဖျိလၢလံာ်ပူတၢ်ကွဲး, တၢ်ဂီၤမူ, ဒီးလၢတၢ်ဂဲၤဒိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ထဲဒၣ်ပှၤကညီစှၤဂၤ သ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် ပှၤကွဲးလံာ် ဟူး လီး(ဖ)တ့ၣ် (Hugh Lofting) အဂ့ၤ, ဒီးအဆိန့ၣ် အဝဲကွဲး ဒူလံးတဲၣ် တၢ်တဲပူမုာ်နၢ်လၢ အဖိတဖၣ်အဂီၢ်, ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် တၢ်ဒုးဖးဒိၣ် တၢတဘျီန့ၣ်, လၢတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအပူၤ, အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးအသးသမူလၢဒုၣ်ဒါ လၢဟီၣ်လာ် တၢ်ကျိၤတဖၣ်အပူၤအကတီၤန့ၣ်လီၤ. လၢခံ, အဝဲစံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်က့ၤ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအဂ့ၢ် လၢအတၢ်ကွဲးတဖၣ်အပူၤန့ၣ် တမုာ်တလၤ, ဒီးလီၤသးဟးဂီၤဒိၣ်မးအဃိ, လၢအလီၢ်န့ၣ် ကွဲးဝဲဒၣ် တၢ်ကွဲးပူလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်ဂီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပူမုာ်နၢ်တဖၣ် အိၣ်ဟဲထီၣ်လၢ သးအတၢ်ဆိကမိၣ်ဘၣ်ဆၣ်, ပှဲၤလုၣ်ကွံာ်ဒီးတၢ်သးခုအဃိ, လီး(ဖ)တ့ၣ် ထီဒါဆီၣ်ဖျိ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ အတၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးတဖၣ် ခီဖျိအတၢ်ကွဲးပူမုာ်နၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဖဲပထံၣ်ဘၣ် ပှၤတဂၤ, လၢအထီဒါတၢ်ဂံၢ်အသဟီၣ်တမံၤ, လၢအကမၤပျံၤမၤဖုးတၢ်, လၢအကမၤဆံးလီၤစှၤလီၤ ပှၤအသူးသ့ၣ်လၤကပီၤ, လၢအဖျါဒိၣ်စိဒိၣ်ကမီၤတုၤဒၣ်လဲာ်, တၢ်ကမၤနၢၤတန့ၢ်တသ့အဂ့ၢ်န့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်န့ၢ်ဂံၢ်န့ၢ်ဘါလၢပဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.…
ကစၢ်ယွၤအိၣ်ဝဲလၢ တၢ်လီၢ်ကိးပူၤဒဲး
ဖဲ ဝ့ၢ်ဝၢ်ရှ့ၣ်တၣ် ဒံၣ်စံၣ် (Washington, DC's), လဲ(န)ဖဲး ပလၣ်စၢ် (L'Enfant Plaza) အဟီၣ်ခိၣ်လာ် လ့ၣ်မ့ၣ်အူသန့န့ၣ် ၦၤလၢအသိးဃး ၦၤလိာ်ကွဲ ဘ့း(စ)ဘီ (Baseball) အခိၣ်သလုး, ဒီးသိးထီၣ်ဝဲဆ့ကၤ တံၣ်-ရှး (T-shirt) တဂၤ, ဂဲၤဆၢထၢၣ် ဒ့ဝဲဒၣ်သီတူၢ်ကစုဒုန့ၣ်လီၤ. အဝဲဒ့ဖှူးတလ့ၤသီတူၢ်အထးသွဲပျံၤ, ဒီးဒုးဟဲထီၣ်တၢ်သးဝံၣ်အသီၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ၦၤလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်ဖိတဖၣ် လဲၤခီဂာ်အီၤ လၢတၢ်တပာ်သူၣ်ပာ်သးအပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲဒ့ဒုးနဲၣ် တၢ်သးဝံၣ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒီတယုၢ်ညါ, ဒီးပှၤဂဲၤဆၢထၢၣ် အိၣ်ခိးကနၣ်အတၢ်န့ၣ် အိၣ်ဒၣ်စှၤဂၤဖိန့ၣ်လီၤ. ၦၤဂီၢ်မုၢ် မ့ၢ်သ့ၣ်ညါဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ခီဂာ်လဲၤကပာ် "ကၠီၡူးအၤ ဘဲ(လ)" (Joshua Bell), လၢပစိၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ၦၤဒ့ဖှူးသီတူၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်-စဲၣ်နီၤအကျါတဂၤ, ဒီးလၢအပူၤကွံာ်မုၢ်တနၤန့ၣ်, ဒ့ဖှူးဝဲဒၣ် သီတူၢ်လၢကီၢ်အမဲရကၤ အဘျီၣ်ဒိၣ် လံာ်ရိဖှိၣ် (Library of Congress) တၢ်သူၣ်ထီၣ်အပူၤန့ၣ်ဒီး, လၢအဝဲသ့ၣ်အသးပူၤန့ၣ် တၢ်ကမၤအသးဒ်လဲၣ်. ဘဲ(လ) ဒ့ဖှူးဝဲဒၣ် တၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢ လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢန့ၣ် အကီခဲကတၢၢ်, ဒီးအထုးန့ၢ် ၦၤသူၣ်ၦၤသးအဒိၣ်ကတၢၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.…
တၢ်ဃုထၢဒီးတၢ်အစၢပိာ်ထွဲထီၣ်အခံတဖၣ်
ဖဲ ၁၈၉၀ နံၣ်န့ၣ်, ပှၤမၤမုာ်သး လၢအဃုနၢ်ပၢၢ်ထိၣ်ဧိၤလံၣ်ဧိၤအဂ့ၢ် ယူၣ်ကၠ့ ရှ့းဖလ့(န) (Eugene Schieffelin) တဂၤ ပာ်လီၤအသးလၢ ကပျၢ်လီၤ ထိၣ် "စတၤလ့" (Starlings) အိၣ်ဟဲက့ၤစိာ်ဝဲလၢ ယူၤရပၤ ကီၢ်မိၢ်ပှၢ်, အဘ့ၣ် ၆၀ ဖဲ နယူယီး အဝ့ၢ်ခၢၣ်သးဖီကရၢၢ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် တၢ်ကဟဲစိာ်နုာ်တ့ၢ်ဝဲ ထိၣ်အကလုာ် အဂၤတဖၣ်အါစူအါဘျီလံဘၣ်ဆၣ်, ထိၣ်လၢ ရှ့းဖလ့(န) ပျၢ်လီၤတဖၣ်န့ၣ် အစၢဟဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ, ထိၣ် "စတၤလ့" ဖိတဖၣ် ဘှီထီၣ်အသွံ, ကွၢ်ထွဲအဖိတဖၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါအီၤအဆိကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, ထိၣ်တဖၣ်အံၤ ယူၤဝ့ၤဝီၤဝဲဒၣ်လၢ အမဲရကၤ ကီၢ်မိၢ်ပှၢ်ဒီတဘ့ၣ်, ဒီးတၢ်တယာ်လၢ ထိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ကအိၣ်ဝဲ အဘ့ၣ် ၈၅ ကကွဲၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢအလီၤသးဘၣ်ဒိတမံၤန့ၣ် ထိၣ် "စတၤလ့" တဖၣ်အါထီၣ်ဂီၢ်ထီၣ်, ဒီးနီၢ်ဟးထီၣ်ကွံာ် လီၢ်ကဝီၤထိၣ်တဖၣ်, ရၤလီၤတၢ်ဆူးတၢ်ဆါဆူ ကျီၢ်ဧိၤပနၢ်ဧိၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်တယာ်ဒွးဝဲဒၣ် တနံၣ်ဘၣ်တနံၣ်, ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤလၢ ဒီလၣ်အကကွဲၢ်…
သးလၢ အဟ့ၣ်တၢ်ညီ
ၦၤလိာ်ကွဲဖျၢၣ်ထူစဲၣ်နီၤ စၣ်ဒံၣ်ယိၣ် မၣ်န့ (Sadio Mane’) လၢကီၢ် ဆဲ(န)နံၣ်ကီၤ (Senegal) တဂၤန့ၣ် လိၥ်ကွဲဝဲဒၣ် လ့းဘၣ်ပူ (Liverpool) ဖျၢၣ်ထူကျးအဂီၢ်, လၢ English Premier League န့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ၦၤအၤဖရံးကၤဖိ ၦၤလိၥ်ကွဲဖျၢၣ်ထူတဂၤ ဒီးလၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ပှၤဒိးန့ၢ်စ့အအါကတၢၢ်အကျါတဂၤ, ဒီးတနံၣ်န့ၣ်, ဒိးန့ၢ်ဝဲဒၣ်ဒီလၣ်, လၢအကကွဲၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲကမျၢၢ်တဖၣ် ထံၣ်ဝဲဒၣ် အတၢ်ဂီၤဖိလၢ အဖီၣ်ဃၥ် (iPhone) အကွဲၤဒီနၢ်တဖျၢၣ် လၢအမဲၥ်သၣ် တဲၤဖးအသးန့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအစူးကါဝဲဒၣ် ပိးလီဖိလၢ အဟးဂီၤတမံၤအဃိ, တၢ်နံၤဘၣ်ဖၣ်လဲအီၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲစံးဆၢဝဲဒၣ် လၢတၢ်ပာ်သးအမုာ်အခုၣ်အပူၤ, ဒီးသံကွၢ်ဝဲဒၣ်, “ဘၣ်မနုၤအဃိ, ယကဘၣ်သးလီ ဖၣ်ရၤရံၣ်(စ) (Ferraris) သိလ့ၣ် အခိၣ် ၁၀, နၣ်ရံၣ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ် အဖျၢၣ် ၂၀, ဒီးကဘီယူၢ် ခံဆိ န့ၣ်လဲၣ်.” “ယသၣ်ဝံၣ်လီၤဒိ, ယဘၣ်မၤတၢ်လၢစံၣ်ပျီအပူၤ, ယလိၥ်ကွဲဖျၢၣ်ထူ လၢယခီၣ်ဘ့ၣ်ဆ့, ဒီးယတထီၣ်ဘၣ်ကၠိစ့ၢ်ကီးဘၣ်. အခဲအံၤ,…
လၢပသးသမူအဂီၢ်တၢ်အဲၣ်အကြၢးအဘၣ်
ဘၣ်တဘျီန့ၣ် အီးစဖိး (Oxford) ကၠိဖိတဖၣ်အဂီၢ်, နံၣ်ကယၤ ၁၉, ပှၤအဲကလံးဖိ ပၤပၤ (Bishop), ဝ့လယၢၣ် ထဲ(မ)ပဲၣ် (William Temple), ဟ့ၣ်ဝဲတၢ်ကစီၣ်, ဒီးမၤကတၢၢ် အတၢ်ကစီၣ်လၢ ထါတၢ်သးဝံၣ် ‘တုၤယကွၢ်ထံ ထူၣ်ဖျၢၣ်လီၤလး’ (When I Survey the Wondrous Cross- ထါအသီ ၈၁) အပူၤ အတၢ်ကတိၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, ဟ့ၣ်ပလီၢ်ကၠိဖိတဖၣ်, ဒ်သိးအသုတသးဝံၣ်ဝဲလၢ တၢ်ပာ်သးကလီကလီတဂ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ထဲ(မ)ပဲၣ် စံးဝဲဒၣ် "တၢ်သးဝံၣ် အဖျၢၣ်တဖၣ် အခီပညီမ့ၢ်အိၣ်လၢသုဂီၢ်န့ၣ်ဒီး, သးဝံၣ်ထီၣ်ဒိၣ်ဒိၣ် လၢသူၣ်ဒီဖျၢၣ်သးဒီဖျၢၣ်န့ၣ်တက့ၢ်. အခီပညီမ့ၢ်တအိၣ်လၢသုဂီၢ်န့ၣ်ဒီး, အိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်န့ၣ်တက့ၢ်. လၢနဂီၢ် အခီပညီအိၣ်ဝဲဒၣ် တဆံးတက့ၢ်, ဒီးနမ့ၢ်အဲၣ်ဒိးလၢ အခီပညီအိၣ်အါထီၣ်န့ၣ်ဒီး, သးဝံၣ်အီၤ ကပုာ်လုးကဖီလီဖိန့ၣ်တက့ၢ်." ဖဲကမျၢၢ်တဖၣ် ကွၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်သးဝံၣ်အဖျၢၣ်တဖၣ်အကတီၢ်, အိၣ်ဘှ့ၣ်အိၣ်ဘှီၣ်ဝဲတစိာ်ဖိန့ၣ်လီၤ. ကမျၢၢ်အကလုၢ် လၢအကထိတဖၣ် စးထီၣ်သးဝံၣ်ဝဲဒၣ်လၢ အကလုၢ်ကသွံဒံဖိ, ဒီးဖဲတၢ်သးဝံၣ်အကတၢၢ်တကျိၤ ‘အတၢ်အဲၣ်ဒိၣ်အဃိ, ကြၢးဟ့ၣ်…
တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ လၢကိၣ်ဘၢအဃိ (A PASTRY WAR)
တၢ်တကြၢးတနါအတၢ်မၤအါမံၤလၢ အဆှၢထံကီၢ်တဖၣ် ကဒုးလိာ်ယၤလိာ်အသးအကျါ, တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ လၢကိၣ်ဘၢအဃိန့ၣ် ကမ့ၢ်တၢ်အနးကတၢၢ်တမံၤန့ၣ်ဧါ. ဖဲ ၁၈၃၂ နံၣ်န့ၣ်, ဖြ့ၣ်စ့ၣ် (France) ဒီးမဲးကစံၣ်ကိၣ် (Mexico) ထံကီၢ် ခံဘ့ၣ်အဘၢၣ်စၢၤ တၢ်ရ့လိာ်သး တမုာ်တလၤအကတီၢ်, ပှၤမဲးကစံၣ်ကိၣ်အသုး ခိၣ်နၢ်တဖု လဲၤဝဲဆူ ပှၤဖြ့ၣ်စ့ၣ် အကိၣ်ဘၢအကျး, လၢဝ့ၢ်မဲးကစံၣ်ကိၣ်အပူၤ, ဒီးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့ကိၣ် အတၢ်ပိးတၢ်လီခဲလၢာ်, ဒီးတဟ့ၣ်ဝဲ တၢ်အပှ့ၤကလံၤဘၣ်. တၢ်ဂ့ၢ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဖၣ်န့ၣ် ပံာ်ပူၣ်သဘံၣ်ဘုၣ်အသး, (ဒီးတၢ်ဃုတၢ်အ့ၣ်လိာ်အဂၤ ပာ်ဖှိၣ်အါထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ) ဘၣ်ဆၣ်, ဖြ့ၣ်စ့ၣ်ဒီးမဲးကစံၣ်ကိၣ်တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ အခီၣ်ထံးတဘျီ (the first Franco-Mexican War (၁၈၃၈-၃၉)- ဒီးဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါ ဒ် “ကိၣ်ဘၢ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ” (Pastry War) ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ်, ဒီးပှၤသုးဖိအဂၤအါန့ၢ်ဒံး ပှၤသၢကယၤန့ၣ် ဘၣ်သံဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သးဒိၣ်ကဲၤထီၣ်အကတီၢ်တစိၤဖိလၢအထိၣ်ဟူးထိၣ်ဂဲၤထီၣ် တၢ်ဒုးတၢ်ယၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လီၤသးအုးတမံၤန့ၣ်လီၤ.
ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတဖၣ်အကျါ တၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်အအါကတၢၢ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်ဆီဟံၣ်ဆီဃီလၢ အဟးဂီၤတဖၣ်, ဒီးတၢ်ရ့တံၤရ့သကိးလၢ အဟးဂီၤတဖၣ်, အိၣ်ဟဲကဲထီၣ်အသး…