yyS:uGJ;wIwzO

uGIcJvUP

wIuGJ;zSdO&:wzO vU Keila Ochoa

wIud;rH:[JvU,G:

zJ,r:e>IwIr: vUPqUvUPuwDIe>OI wIr:vdtug'dOwrH: bOC;'D;eDOxdOeDObsUvU wIuwD:olwdI wIuyPzSdOphe>OvD:. ,r:wI'D; yPzSdOph wk:tuvUuvDI0JvU wIr:vd
weHOt*DIvD:. zJe>Otcg ,rdIbOuGIqUOrJP wIqgvU ubO wIuGJ;ug
r:bsguh:tD:t*DIvD:. ,ohOngvU ,wdItdOvU
phwU;yl: 'fod;,u[hO wIvUPblOvUPph:vU ,rdItwIuGJ;ugr:bsgwIt*DIvD:.
wItJObO,rdI 'k;uJxDO vkIvIoEl'd owlIuvPvU ,wItdOrlcgqlng wIwdPwzO
t*DIvD:. wIuwd:wzOvU tJvh;pbJ tJvh{D; tvHPOpH;0J< yrhIpSD:CH;wHICPwIwrH:rH: 'D;yo;wtdO[hOvD:tcgOvD:. zJtH: yr:urOwI oh0JnDu'OvD:. yupH; ,G:[hO,:vD:. 'D;zJ ,o;tdOtod; ,oltD:ohvD:. bOqO'D; wrhI'fe>ObO. wIrhIwIwDrhI'O yubOpH;bsK;,G:vU twI[hOtCd 'D;yubO[hOqUuh:wIvUtD:phIuD;vD:. wItdO'D;yS:e>O yubO[hOvD: e>OvD:. ,e>IbO wItcDynDtoDvU,*DI 'fwIuwd:tH:tod;vD:.
,eIyUIxDOvU wIzH;wIr:vU ,'d;e>IbO'D; wIodOwIbsU…

qd;oD'D;xkuzO

,rhIuGIvD:vU ,yJBwD'D; ,xHObO wIvlIwzsUOvU txD rHxUO wuxd EGHu,:'D; yS:ud;tD:vU ==Cerro del Borrego++ rhwrhI ==odwzO twIvlIcdO++ e>OvD:. zJ 1862 eHO e>O z&OphO tok;rkIoHObdwzO vJ:'k; rJ;upHOudO (Mexico) e>OvD:. zJ'kO'gwzOolOvD:'JzJ tdO&HOpIbO (Orrizaba) vDIcUOo; u&UIyl:tcgI wIvDIvU wIvlIcdOxd;vD:. bOqO rJ;upHOudO tok;cdO uGIuyP0J'O yS:ucd;uGIusJvJ:xDOql wIvlIcdOe>OvD:. zJvU rJ;upHOudO ok;zdwzO rHbOto;tcg z&OphOok;zdwzO vJ:'k;wI'D; r:oHuGHP ok;zdt*: cHuxde>OvD:.
wItH: 'k;ohOeDOxDO,:vU wIvlIcdOt*: wzsUO vUtrhIupUIohOp:,H;e>OvD:. zJupUItH:tcDOxH; zDu&UItyl:e>O c&HPtysJItbDOwzk rHbOto;e>OvD:. upIc&HP pH;0J =='fod;…

,tJOtD:tCd

,0:u[Juh:wk:vU twIzH;wIr: twIvJ: vdPwI'OxJwoDOOvD:. ,oHuGItD:ItD:t*hIOvD:. bOqOvU
wIonL;oySItyl:< pH;0JOvD:. upI,hO`;pH;0J< ==,[Jc@c@vD:++ (vDOzsg 22;20). ,qUvU upI,hO`; u[Juh:vD:. bOqO bOrEk:tCd< ,tJO'd;vU t0J'Ou[Juh:vJO. wItH: rhIvU,utdObOvUt*D:xH;< tdO,H:'D;wIql;wIqgO{g. rhIvU ,vD:bSH;vD:wD:vU ,wItdOrlvU[DOcdOySJ:'D; wIuDwIcJtCde>O{g. rhwrhIbO'D; wItH:rhIvUetJOtD: 'dO'dOtgtg vUewItdOrltyl: zJt0J'O trJPxHvD:'D; o;tk;CkP'D;e:< 'D;o;ck CkP'D;e:< eH:oud;'D;e:I'H;yS:*:'D; rhI etJO'd;tdOqd;'D;tD: vD:pd:vD:xDtCde>O{g.
,o;ck'dOr; rhIvU ,zdcGgo;o,kItyIOvD:. t0J'OrhIwo;tdOvU tyIu[Juh: rhwrhIOOvD:. rhIytdO'D;wIyPolOyPo;bOC;'D; upI u[Juh:t*hI'fvJO. vUwIo;*J: rfyuqUvUrkIeH:tH:u[Jwk:'D; vUwIolOqlOo;qlO< rfypH; ==upIo;bd< [Juh:OwuhI.
Keila Ochoa

yl:zsJ;vU wIysH:wIzk;

,w[hOtD:tcGJ; bOqOwIysH:wIzk; [JEkPclolOvU,o;yl:vD:. 'D;t0Je>O 'k;tdOxDO,: wIvUPpkvUPcDO'D; wIrkIvIwtdOvU:bO e>OvD:. rhI,ysJwIrEk:vJO. rhI,bO,dObObDwI vU,[HOzdCDzd wzOt*DI rhwrhI yS:vU ,tJOtD:wzO twItdOqlOtdOc@t*DI e>O{g. rhI,ysH:vU ,wIr: uvD:rIOvD:.
zJvUwIysH:wIzk;wzO'D; wIbO,dObObD
[;qDOoeH;yS:tgr;tcge>O< *h:vU yz;pD:':0H; twIxkuzO yPzsg0J zJxgpH;xDOyMwU: 34O qH;'dOvJO. ==,Ck,G:< 'D;t0J'O pH;qU,:< 'D;r:yl:r:zsJ;,:vU u,JI,wIbO,dOcJvUP tyl:vD:++ (;4). zJyuGIxDO
wIqlttdO(;5)OOvD:. pD:':0H; yPzsgxDO
wIysH:tH: wrhIwIysH: 'fod;uvJ:usD yS:unDbO. rhrhIwcD rhIwIysH:vU tyPzsgxDO y,l;,DPy;uJz;'dOql yS:w*:vU tr:yl:r:zsJ;yS:vU wIysH:wIzk;tyl:e>OvD: (;7). y'd;e>IbO wIyl:zsJ;vU t0JttdOoh rhIvU t0J'Oe>O *h:0JtCdvD: (;8).…

wItJOtwIuwd:

zJ,zHvJ:ql rJ;upHOudO< 'fyS:r:wIo;ckupDOw*:tod;tcg< t0JbOuD
bOcJvU wIr:vd pyhO (pydef) usdP/ bOweH: t0JvJ:qlzagyl:vD:. t0JeJOya;wIvUuySY:0JwzOtp&Dql zdoOrkOzdvU tr:pU:tD:w*:ttdO< XpH;bOtD:< ==ttH:vUy@:cHbdvD:.++ wIvUt0JtJO'd;pH;rhI0J t0JuGJ; tp&D
vUusdPcHcg/ yS:qg usDIzdw*: eI[lxGJwItH:
X qdurdOvU t0JtJO'd;ySY: usDIty@:cHbdvD:. zJ,zH uh:wk:ql[HO'D; ohOng0J wIr:to;tH:/ t0J wzDbO usDIty@: eDwbsDbO.
wIurOutdOxDO0JoySIuwUI zJyr:vd usdPt*:wcg/ 'feYOtod; zJyr:vd upI,G:
twItJOwIuGH twIuwd:toDwzOtcg
wIurl:urO utdOxDO0J'OvD:. wbsDwcDO<
ywIuwd: wrhIuvD:yvdPo;bO. t*hI'H;vJOOvD:. wI uwd: [J[;xDOvUyx;cdOtyl: vDOzsgxDO0J yvdObO ,G:twIr:pU: xJtH:xJvJO/
==yy@:tvDIvH:++ ubOvJ:yl:uGHPyS:vD:. yubO'k;uJxDO upIc&HP…

r:wIchwIyS:twIr: vUc&HPt*DI

,wH:oud;w*:pH;OO t0JohO
trJPuyD:xDOvU wIpH;yMwU:tyl:vD:.++ 'fypH;wItod;O< rhwrhIvUwIr:wzO bOxGJ'D; yS:wlI'dO uDI'dOOOvD:.
ypH;'fvJO'fvJOe>O vUupI,G:tzdw*: t*DIe>O wIr:wcg*h:wcg*h:OvD:.
vUvHPth;zh;pl;tyl: pD:yDvl;wJwIbOC; ukI'D;upIwzOt*hIe>OvD:. t0Jr:ohOeDOxDO yS:cHzkvdPtH:vU yr: upI
z;'dOw*:CDvUrlcdOe>O twIchwIyS:twIr:e>OvD:. vUwIe>OtCd vdObOvU yur:wIud;rH:'J; tdO'D;wIolO*h:o;*h:OvD:. wIrUzdpD:yDvl; r:ohOeDOxDOyS:'D; pH;0JvU
th;zh;pl; 6;7 e>O ==r:wIbO,G:to;vU okolOuHIo;vJIbO rhI'fvU upIt*DItod; e>OvD:.++
u,JIwIcJvUPvU yr:tD: 'fwIpH;qUuGJ:'DeIrhI*h:< wIeDO odvhO
rhI*h:< wIzH;wIr:vU[HOyl: rhI*h:OOvD:. weH:tH: rfyr:oud;wIvU wIeH:urSHtyl:wuhI. ohOeDOvU yr:wIwcg*h:wcg*h:e>O rhIyr:wIvUupI,G:t*DIe>OwuhI.
Keila Ochoa

wIrJPxHrJPed'D; wIeH:

riguUPOOOvD:.
zJywIxHOvdPo;trkIeH:wzO tuwUI weH:e>O y[H;e>Ioud; upItblOohOeDOe>OvD:. zJtH:< wIeH:urSH 'D;wIrJPxHrJPedtg'dO0Ju'D;vD:. ,tdO'D;wIo;cko;rkP vU,G:twIo;unD: z;'dO vUt[hO,:wIrlvD:pd:tCd< 'D;rkIeH:tCH tv:vU,tdObO'D; ,wH:oud;wzOtH:tCd vD:. bOqOO,[DOu'D;e>OvD:.
,qdurdOxDO pD:{hjp: 'D;rkIeH:tCHtv: vU0hI,½l:½SvhOtyl:
wzO vU,o;yl:vD:. yS:,l':zdvU tbOwIpdPrUuJukIwzO [Juh: vU
wIrUuJukItvDI< 'D;bSD*h:xDOuh: ,G:twIvkI[HOtcDOxH;0H:0J cJtH:
vD:. yS:*DIrkIwzO o;0HOwIvUwIo;cktyl:O [DO0J'OvD: ({hjp: 3;10-12). vD:*PvUt0JohO ohOeDOxDOuh: pD:y:½Svd:rd:twIvkI[HO 'D;wIvkI[HOtv:uyD: vUng
wzOvD:. rhwrhI< rhIt0JohOolOtk;o;tk;'dOr; vUtwI'J;b;< wI'J;b;
vUtqSUt0JohOqlwIpdPrUuJukItH:tCdwcD{g.
wbsDwcDOO< wIolO[l;o;*J:z;'dO tdOxDO0J vUytdO'D;wIo;ckzJyxHO,G:r:wIvD:v;wzOOvD:. yS:tHOp&hv;zdwzO o;0HOwI'D;[DO0J'OO wIeI[ltD:vUwIt,H:vD: (;13). rfywIolO[l;o;*J: urhI
0J…

bOrEk:bOrhI,:vJO

eDI½l:o;rhI yS:wcDbDrkIzdw*:vD:. t0JrhI0J rkOurJw*:vD:. rhIyS:tzSDO
phIuD;e>OvD:. rkIrqgweH:tH: vU[DOcdOwIvDItgwD:tyl:e>>O yS:'fod; 'D;tD: vUtwIrkIvIvU cgqlngt*DIwtdOw*:e>O yS:uqdurdOtD: 'ftrhI wIeDwrH:bOe>OvD:.
oePuhIbO wIr:pU:vU t0:vUtoHw*: tbl;twHIOvD:. 'd;e>IbO t0JtwIo;unD: wIpH;qU tcg< eDI½l:o; oHuGI0JIwIo;unD:vUe:vJO ...,rhI yS:wcDbDrkIzd w*:vD:.++ (½l: 2 ;10)
pD:bd:{;vUtrhI yS:t*h:vU tyPzsgxDOwItJOwIo;unD:vU eDI½l:o;tzDcdOw*: pH;qUtD: rhIrhIwDwD t0JeI[lwhIvH0JvU eDI½l:o;rhI
yS:w*:vU tr:*h:r:pU: trH:ySIydPrkO eDIe:{rH'D; t0JCkxU0JvU uyP
whI txHtuDI 'D;ydP eDIe:{rHtupI,G:tcHe>OvD:. pD:bd:{; xkuzOvU
,G:vU t0J[J0JvU utdOu'kvU ==t'H;qhzDvP++ w*: uqdO*h:tD:e>OvD: (½l: 1;16< 2;11-12OvD:…

qSUcDzsd wIuyD:

zdrkOqH;qH;zdw*: tJO'd;ohOng0JvU wIvUyS:pDqSHe>O rhIyS:'fod;vJO e>OvD:. bOweH: trdIvJ:ud;tD:ql wIbgo&dP'D; 'k;eJOtD: upI,G: tuvkIuxg vUwIcJOtD:vU rJPxHuv:tvd: zJyJBwDzdvU wI'lO tuy:e>OvD:. zdrkOtH: wk:txHObO0Je>O< ud;oBwDxDO 'dO'dOuvJP 'D;pH;0JO ,ohOng vH++. yS:pDqSHrhI0J'O yS:vUtysJ'D;qSUcDzsd ,G:twI uyD:e>OvD:.
y0JweD: yqdurdOy0JvU< ==yS:pDqSH++ rhI yS:ohOwzOvU ttdO'D; wItdOrltvUtySJ:OO ,U:xDO0J'OvU< yS:w*:*:vU tbOxGJ'D;,G:
cDzsd twIePvUc&HPyl:vD:. yrhIpH;vU wIuwd:t*:wcD< yS:pDqSHrhI0J yS:vU t'fod;od;'D; y0J'O< 'D;wlIvdP wIud;vUrlcdO 'fod;ur:,G:twIOqlytdO< zJytdOwyl:vIvIOvD:. wItH: yxHObOzJ pD:yDvl;bgxkuzOvU
yS:thzh;pl;zdwzO utd;xDOtrJP< twIxHO< 'D;twIeIyUIIbO wIe>Iogtxl;twD:vU upIc&HP 'D;upI,G:tyS:pDqSHohOwzOe>OttdOvD: (thzh;…

,G:vUtcJOwI

yS:trH: eJZI[DvfudO,D;xf(Nezahualcoyotl, 1402-1472) tH: yud;trH: wnDbO. bOqO'D; t0JtrH:e>O ySJ:r;'D;tcDynDvD:. t0JtrH: tcDynD
rhI0J< ==xHGOrH:vUtoO0H:wIOvD:. t0JrhI yS:uGJ;xg 'D; pDy:w*:vU rJ;pH:udOuDIOvD:. t0JuGJ;0J<
==,G:trhItwDwzOvU,bgtD:tH: rhI'OwI*D: wIzDSOvUIwzO vUtuwd:wIwohbO'D; o;
uvUIwIwohbO...O rhI0JrlcdO[DOcdO wIbOwhtupIe>OvD:. t0JrhI ,G:xJw*:{d:vU tr:rkPxDOuh:,: zJvU ,bOwIe;wIzSDOtcg 'D;r:pU:,:< 'D;zJvU,o;bOzSDOtcg ,vdObO t0J'OvU ur:pU:,:'D;I0JvUyS:vUt[hOtD: o;orl{ge>O yohOng wohbO. bOqOzJvU t0JyUwItpd:e>O t0JbSDxDO0J yH;&H;rH;vU ==,G:vUtwhvD:wI ySJ:'D;wICHwIv:OvD:.
yS:uGJ;xgpH;xDOyMwU: 42 ud;yolxDO0J< ==...Ie:,G:{UIbO,G:trhItwD'f =='fwI[dqUe>IxHOvD:++ (;1).
rkIrqgweH:tH: yS:vUtvD:*P'f ==xGHOrH:vUtoO0H:wItdOtgr;vD:. wIbgwI*D:wIzDOvUtrhI0J wIrH:[loOzsg< usdO{d:ph{d:Io;vD:wzOtH: [hOwIolOrHo;rkO woh…